Luận văn thạc sĩ hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Agribank Chi nhánh tỉnh Đăk Lăk

Khám phá hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chi nhánh Đắk Lắk trong bài viết này.

• Tác giả: Vương Hồng Lĩnh
• Người hướng dẫn: NGƯT. Lý Hoàng Ánh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Doanh Tại Ngân Hàng Nông Nghiệp Và Phát Triển Nông Thôn Việt Nam – Chi Nhánh Tỉnh Đăk Lăk
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về hoạt động kinh doanh tại ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái niệm về ngân hàng và ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Các hoạt động chủ yếu tại ngân hàng thương mại
• 1.1.3. Hoạt động ngân hàng liên quan đến nguồn vốn
• 1.1.4. Hoạt động ngân hàng liên quan đến tài sản
• 1.1.5. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 1.2. Đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh tại ngân hàng thương mại
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Nhân tố nội sinh
• 1.3.1.1. Chiến lược kinh doanh
• 1.3.1.2. Danh tiếng của ngân hàng
• 1.3.1.3. Công nghệ thông tin
• 1.3.1.4. Chất lượng nguồn nhân lực
• 1.3.1.5. Vận hành hoạt động theo chuẩn mực CAMELS
• 1.3.2. Nhân tố ngoại sinh
• 1.3.2.1. Các yếu tố vĩ mô
• 1.3.2.2. Môi trường pháp lý
• 1.3.2.3. Cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM CHI NHÁNH TỈNH ĐĂK LĂK
• 2.1. Quá trình phát triển và cơ cấu tổ chức tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh Tỉnh Đăk Lăk
• 2.2. Phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Chi nhánh Tỉnh Đăk Lăk
• 2.2.1. Tổng quan hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chi nhánh tỉnh Đăk Lăk
• 2.2.1.1. Hoạt động nội bảng
• 2.2.1.2. Hoạt động ngoại bảng
• 2.2.1.3. Nhân tố nội sinh
• 2.2.1.3.1. Chiến lược kinh doanh
• 2.2.1.3.2. Danh tiếng của Ngân hàng
• 2.2.1.3.3. Công nghệ thông tin
• 2.2.1.3.4. Chất lượng nguồn nhân lực
• 2.2.1.3.5. Vận hành hoạt động theo chuẩn mực CAMELS
• 2.2.1.4. Nhân tố ngoại sinh
• 2.2.1.4.1. Các yếu tố vĩ mô
• 2.2.1.4.2. Môi trường pháp lý
• 2.2.1.4.3. Cạnh tranh giữa các NHTM
• 2.3. Đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh Tỉnh Đăk Lăk
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.2. Hạn chế về hiệu quả hoạt động kinh doanh
• 2.3.3. Nguyên nhân của các hạn chế
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM CHI NHÁNH TỈNH ĐĂK LĂK
• 3.1. Chiến lược và mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh Tỉnh Đăk Lăk giai đoạn 2015 - 2025
• 3.1.1. Chiến lược phát triển tới năm 2025
• 3.1.2. Mục tiêu phát triển tới năm 2025
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh Tỉnh Đăk Lăk
• 3.2.1. Đẩy mạnh xây dựng thương hiệu và tạo lợi thế trong bối cảnh cạnh tranh với các Ngân hàng thương mại khác
• 3.2.2. Đẩy mạnh công tác huy động vốn
• 3.2.3. Đa dạng hóa các hình thức huy động vốn
• 3.2.4. Gia tăng dịch vụ tiện ích cho người gửi tiền
• 3.2.5. Mở rộng tín dụng
• 3.2.5.1. Đa dạng hóa các hình thức cấp tín dụng
• 3.2.5.2. Duy trì và mở rộng với đối tượng khách hàng tại nông thôn
• 3.2.5.3. Mở rộng nhóm khách hàng thuộc lĩnh vực khác
• 3.2.5.4. Nâng cao chất lượng tín dụng
• 3.2.5.4.1. Thẩm định khách hàng cẩn trọng
• 3.2.5.4.2. Theo dõi khoản vay thường xuyên
• 3.2.5.4.3. Sự đồng thuận trong quan điểm quản lý tín dụng
• 3.2.5.4.4. Đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng
• 3.2.6. Mở rộng dịch vụ
• 3.2.7. Các giải pháp khác
• 3.2.7.1. Công nghệ thông tin
• 3.2.7.2. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 3.3. Kiến nghị Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam
• 3.3.1. Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín nhiệm nội bộ
• 3.3.2. Thực hiện đồng bộ các chính sách tín dụng
• 3.4. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Doanh Agribank 55 ký tự

Hiệu quả hoạt động kinh doanh là yếu tố sống còn của mọi ngân hàng thương mại (NHTM), đặc biệt trong bối cảnh hội nhập tài chính. Các NHTM cạnh tranh gay gắt, tạo ra nhiều sản phẩm mới và giảm giá vốn, tác động tích cực đến nền kinh tế. Chỉ những NHTM tạo ra lợi thế dựa trên nguồn lực của mình mới có thể đạt được lợi nhuận cao hơn. Lợi thế này chỉ có thể được hiện thực hóa nếu NHTM chú trọng đến hiệu quả hoạt động, chất lượng tài sản và độ bền vững trong thu nhập. Vì vậy, phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh tại NHTM đóng vai trò quan trọng ở cả góc độ vi mô và vĩ mô. Đối với quản trị ngân hàng, các nhà quản trị có cơ sở đưa ra các quyết định về tổ chức và chính sách trong từng thời kỳ nhằm mang lại hiệu quả hoạt động tối ưu. Đối với cơ quan quản lý, thông qua hiệu quả hoạt động có cơ sở để ban hành chính sách, chỉnh sửa, bổ sung môi trường pháp lý, các quy định, một mặt thúc đẩy hoạt động ngân hàng hiệu quả hơn, mặt khác điều chỉnh hoạt động ngân hàng đảm bảo an toàn hệ thống, ngăn ngừa hạn chế rủi ro trong giới hạn cho phép.

1.1. Khái niệm và đặc điểm hoạt động kinh doanh ngân hàng

Ngân hàng là tổ chức tài chính nhận tiền gửi và cho vay. NHTM là loại hình ngân hàng phổ biến, hoạt động dựa trên nguyên tắc sinh lời. Hoạt động kinh doanh của NHTM có đặc điểm là đối tượng kinh doanh là các công cụ tài chính, có tính rủi ro cao và chịu sự chi phối chặt chẽ của pháp luật. Theo khoản 12, điều 4, luật các tổ chức tín dụng 2010 (văn bản số 47/2010/QH12 ngày 16/6/2010 – gọi tắt là Luật TCTD) quy định rõ hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên các nghiệp vụ i) nhận tiền gửi; ii) cấp tín dụng và iii) cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Như vậy, các nghiệp vụ trên lần lượt đại diện cho nghiệp vụ tài sản, nguồn vốn và ngoại bảng trên bảng cân đối kế toán của một NHTM.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh

Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm yếu tố nội sinh (chiến lược kinh doanh, danh tiếng, công nghệ thông tin, chất lượng nguồn nhân lực) và yếu tố ngoại sinh (yếu tố vĩ mô, môi trường pháp lý, cạnh tranh). Các yếu tố này tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến khả năng sinh lời, quản lý rủi ro và tăng trưởng của NHTM. Về cơ bản, theo khoản 12, điều 4, luật các tổ chức tín dụng 2010 (văn bản số 47/2010/QH12 ngày 16/6/2010 – gọi tắt là Luật TCTD) quy định rõ hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên các nghiệp vụ i) nhận tiền gửi; ii) cấp tín dụng và iii) cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản.

II. Thách Thức Quản Trị Rủi Ro Tại Agribank Hiện Nay 54 ký tự

Agribank, như mọi NHTM khác, đối mặt với nhiều thách thức trong quản trị rủi ro. Quản trị rủi ro hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn hoạt động và tăng trưởng bền vững. Các loại rủi ro chính bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường. Việc nhận diện, đo lường và kiểm soát các rủi ro này đòi hỏi Agribank phải có hệ thống quản trị rủi ro toàn diện và đội ngũ nhân sự chuyên nghiệp. Theo luận văn, nợ xấu tuy được khống chế nhỏ hơn 3% nhưng vẫn cao hơn mức bình quân của các NHTM trên địa bàn. Điều này cho thấy Agribank cần phải có những giải pháp để quản lý nợ xấu một cách hiệu quả hơn.

2.1. Rủi ro tín dụng và nợ xấu tại Agribank

Rủi ro tín dụng là rủi ro lớn nhất đối với Agribank, đặc biệt trong bối cảnh cho vay nông nghiệp nông thôn. Nợ xấu có thể phát sinh do nhiều nguyên nhân, bao gồm khả năng trả nợ của khách hàng, biến động kinh tế và chính sách tín dụng. Agribank cần tăng cường thẩm định tín dụng, giám sát chặt chẽ các khoản vay và có biện pháp xử lý nợ xấu kịp thời. Theo luận văn, nợ xấu tuy được khống chế nhỏ hơn 3% nhưng vẫn cao hơn mức bình quân của các NHTM trên địa bàn.

2.2. Rủi ro thanh khoản và quản lý dòng tiền

Rủi ro thanh khoản xảy ra khi Agribank không đủ khả năng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán. Quản lý dòng tiền hiệu quả là yếu tố quan trọng để đảm bảo thanh khoản. Agribank cần dự báo chính xác nhu cầu thanh khoản, duy trì tỷ lệ dự trữ bắt buộc và có kế hoạch ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Hoạt động ngân quỹ được thực hiện dưới dạng các khoản dự trữ bằng tiền mặt, tiền gửi tại NHNN, tiền gửi tại NHTM khác. Nghiệp vụ này có mục đích nhằm đảm bảo khả năng thanh toán của NHTM trong trường hợp cần thanh toán nên khả năng sinh lời thấp.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kinh Doanh Agribank 53 ký tự

Để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh, Agribank cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Các giải pháp này tập trung vào tăng trưởng tín dụng, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ thông tin. Đồng thời, Agribank cần chú trọng đến quản trị rủi ro và tuân thủ các quy định của pháp luật. Theo luận văn, các biện pháp phát triển bền vững tín dụng và mở rộng dịch vụ cần được chú trọng thỏa đáng trong việc đưa Chi nhánh tiếp cận với xu hướng cạnh tranh chung của các NHTM trên địa bàn trong thời gian sắp tới.

3.1. Phát triển tín dụng bền vững và mở rộng thị phần

Tăng trưởng tín dụng là yếu tố quan trọng để tăng doanh thu và lợi nhuận. Tuy nhiên, Agribank cần chú trọng đến chất lượng tín dụng và phát triển tín dụng bền vững. Agribank cần mở rộng thị phần, đặc biệt trong phân khúc khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và khách hàng cá nhân. Theo luận văn, Chi nhánh vẫn dẫn đầu về nguồn vốn huy động và dư nợ cho vay với lần lượt là 26% và 22% so với thị phần tại địa bàn.

3.2. Đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ ngân hàng

Agribank cần đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Các sản phẩm dịch vụ mới có thể bao gồm dịch vụ ngân hàng điện tử, dịch vụ thanh toán trực tuyến, dịch vụ tư vấn tài chính và dịch vụ bảo hiểm. Thu phí dịch vụ vẫn chiếm tỷ trọng thấp, chưa tới 3% tổng doanh thu tại Chi nhánh, điều này cho thấy khó khăn trong việc phát triển giao dịch ngân hàng hiện đại tại Chi nhánh.

3.3. Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số Agribank

Ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là xu hướng tất yếu trong ngành ngân hàng. Agribank cần đầu tư vào công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Các công nghệ mới có thể bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain và điện toán đám mây. Các NHTM trên địa bàn đang cạnh tranh quyết liệt với Chi nhánh, đặc biệt trong phân khúc ngân hàng bán lẻ và dịch vụ nên chậm đổi mới mô hình sẽ làm hoạt động của Chi nhánh kém hiệu quả.

IV. Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Agribank 50 ký tự

Nâng cao năng lực cạnh tranh là mục tiêu quan trọng của Agribank trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Để đạt được mục tiêu này, Agribank cần tập trung vào các yếu tố như chất lượng sản phẩm dịch vụ, giá cả cạnh tranh, mạng lưới phân phối rộng khắp và thương hiệu uy tín. Đồng thời, Agribank cần xây dựng văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ và đội ngũ nhân sự chuyên nghiệp. Sự cạnh tranh giữa các Ngân hàng thương mại (NHTM), đặc biệt là trong giai đoạn hội nhập tài chính đa phương hiện nay giúp thị trường tài chính phát triển, làm ra đời nhiều loại hình sản phẩm mới và hạ giá vốn hàng bán, đến lượt nó, tác động tích cực tới nền kinh tế.

4.1. Xây dựng thương hiệu và uy tín trên thị trường

Thương hiệu và uy tín là tài sản vô giá của Agribank. Agribank cần đầu tư vào xây dựng thương hiệu, tăng cường truyền thông và quảng bá hình ảnh. Đồng thời, Agribank cần duy trì chất lượng sản phẩm dịch vụ và thực hiện tốt trách nhiệm xã hội. Vì vậy, phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh tại NHTM đóng vai trò quan trọng ở cả góc độ vi mô và vĩ mô. Đối với góc độ quản trị ngân hàng, các nhà quản trị có cơ sở đưa ra các quyết định về tổ chức và chính sách trong từng thời kỳ nhằm mang lại hiệu quả hoạt động tối ưu.

4.2. Phát triển mạng lưới và kênh phân phối hiệu quả

Mạng lưới phân phối rộng khắp là lợi thế cạnh tranh của Agribank. Agribank cần tiếp tục mở rộng mạng lưới, đặc biệt tại các vùng nông thôn và vùng sâu vùng xa. Đồng thời, Agribank cần phát triển các kênh phân phối hiện đại như ngân hàng trực tuyến và ngân hàng di động. Đối với cơ quan quản lý, thông qua hiệu quả hoạt động có cơ sở để ban hành chính sách, chỉnh sửa, bổ sung môi trường pháp lý, các quy định, một mặt thúc đẩy hoạt động ngân hàng hiệu quả hơn, mặt khác điều chỉnh hoạt động ngân hàng đảm bảo an toàn hệ thống, ngăn ngừa hạn chế rủi ro trong giới hạn cho phép.

V. Ứng Dụng Mô Hình Đánh Giá Hiệu Quả CAMELS Tại Agribank 59 ký tự

Mô hình CAMELS là công cụ hữu ích để đánh giá hiệu quả hoạt động của NHTM. Mô hình này bao gồm các yếu tố: An toàn vốn (Capital adequacy), Chất lượng tài sản (Asset quality), Quản lý (Management), Khả năng sinh lời (Earnings), Thanh khoản (Liquidity) và Nhạy cảm với rủi ro thị trường (Sensitivity to market risk). Agribank có thể sử dụng mô hình CAMELS để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu và đưa ra các giải pháp cải thiện. Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu Phương pháp thống kê, mô tả, tổng hợp: đề tài sử dụng phương pháp tổng hợp cơ sở lý luận, trong đó tập trung lược khảo các nghiên cứu trước đây, kết hợp phương pháp thống kê dựa trên số liệu của báo cáo tại Chi nhánh, báo cáo giám sát của Cơ quan thanh tra giám sát NHNN tỉnh Đăk Lăk giai đoạn 2011 - 2015.

5.1. Phân tích các chỉ số tài chính theo mô hình CAMELS

Agribank cần phân tích các chỉ số tài chính liên quan đến từng yếu tố trong mô hình CAMELS. Ví dụ, để đánh giá an toàn vốn, Agribank cần xem xét tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản có rủi ro. Để đánh giá chất lượng tài sản, Agribank cần xem xét tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ. Phương pháp phân tích, so sánh, đánh giá: phân tích các nhóm chỉ tiêu tài chính liên quan đến hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Chi nhánh theo mô hình CAMELS (an toàn vốn, chất lượng tài sản, chất lượng quản lý, khả năng sinh lời, thanh khoản và đo lường rủi ro thị trường); ngoài ra, đề tài phân tích các chỉ tiêu phi tài chính khác có ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động của Chi nhánh; so sánh số liệu qua các năm, so sánh với kế hoạch và các chi nhánh của các NHTM khác trên cùng địa bàn hoạt động.

5.2. Đề xuất giải pháp cải thiện dựa trên kết quả đánh giá

Dựa trên kết quả đánh giá theo mô hình CAMELS, Agribank cần đề xuất các giải pháp cải thiện. Ví dụ, nếu tỷ lệ nợ xấu cao, Agribank cần tăng cường quản lý rủi ro tín dụng và có biện pháp xử lý nợ xấu hiệu quả. Nếu khả năng sinh lời thấp, Agribank cần tìm kiếm các cơ hội tăng doanh thu và giảm chi phí. Kết cấu của đề tài Đề tài được chia làm 3 chương như sau: Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh tại ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng về hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Chi Nhánh Tỉnh Đăk Lăk. Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Chi Nhánh Tỉnh Đăk Lăk.

VI. Tối Ưu Hóa Chi Phí Hoạt Động Tại Ngân Hàng Agribank 53 ký tự

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, tối ưu hóa chi phí hoạt động là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh doanh của Agribank. Việc cắt giảm chi phí không hiệu quả, tăng cường sử dụng công nghệ và cải thiện quy trình nghiệp vụ sẽ giúp Agribank tăng lợi nhuận và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các NHTM trên địa bàn đang cạnh tranh quyết liệt với Chi nhánh, đặc biệt trong phân khúc ngân hàng bán lẻ và dịch vụ nên chậm đổi mới mô hình sẽ làm hoạt động của Chi nhánh kém hiệu quả.

6.1. Rà soát và cắt giảm các chi phí không hiệu quả

Agribank cần rà soát toàn bộ các khoản chi phí để xác định các chi phí không hiệu quả và có biện pháp cắt giảm. Các chi phí này có thể bao gồm chi phí quản lý, chi phí marketing và chi phí hoạt động. Theo luận văn, thu phí dịch vụ vẫn chiếm tỷ trọng thấp, chưa tới 3% tổng doanh thu tại Chi nhánh, điều này cho thấy khó khăn trong việc phát triển giao dịch ngân hàng hiện đại tại Chi nhánh.

6.2. Tăng cường sử dụng công nghệ để giảm chi phí

Ứng dụng công nghệ thông tin có thể giúp Agribank giảm chi phí hoạt động. Ví dụ, Agribank có thể sử dụng ngân hàng điện tử để giảm chi phí giao dịch và chi phí nhân sự. Agribank cần đầu tư vào công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Các công nghệ mới có thể bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain và điện toán đám mây.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2011 – 2015, thị trường tài chính ngân hàng tại khu vực Tây Nguyên chứng kiến sự cạnh tranh gay gắt giữa các tổ chức tín dụng. Tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Tỉnh Đắk Lắk tiếp tục khẳng định vị thế trụ cột khi duy trì 26% thị phần huy động vốn và 22% thị phần dư nợ tín dụng toàn tỉnh. Quy mô tổng tài sản bình quân của đơn vị đạt mức 10.511 tỷ đồng, đứng đầu toàn hệ thống các ngân hàng thương mại trên địa bàn. Tuy nhiên, sự dịch chuyển của nền kinh tế và áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng thương mại cổ phần đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn trong mô hình kinh doanh truyền thống của chi nhánh.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá toàn diện thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Agribank Chi nhánh tỉnh Đắk Lắk, nhận diện các rủi ro tiềm ẩn trong cơ cấu bảng cân đối và xác định các rào cản nội tại cản trở sự bứt phá của đơn vị. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại; phân tích định lượng và định tính các mảng hoạt động nội bảng, ngoại bảng theo khung chuẩn mực quốc tế; chỉ rõ nguyên nhân của các hạn chế như tỷ lệ nợ xấu bình quân 2,58% (cao hơn mức trung bình 2,46% của các ngân hàng thương mại trên địa bàn) và tỷ trọng thu dịch vụ còn rất khiêm tốn ở mức 2,6% tổng thu nhập.

Phạm vi không gian nghiên cứu được thực hiện tại Agribank Chi nhánh tỉnh Đắk Lắk cùng mạng lưới các phòng giao dịch trực thuộc trong khung thời gian 5 năm (2011 – 2015). Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống giải pháp đồng bộ, hướng tới mục tiêu gia tăng biên độ sinh lời, đưa tỷ trọng thu phí dịch vụ vượt mốc 6% và kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng an toàn 2,0%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các lý thuyết kinh tế và tài chính - ngân hàng kinh điển. Đầu tiên là Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry Theory) của Akerlof và các cộng sự, lý giải nguy cơ lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức trong hoạt động cấp tín dụng, qua đó nhấn mạnh vai trò của uy tín ngân hàng và thẩm định khách hàng trong việc giảm thiểu tổn thất. Thứ hai là Lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Michael Porter (1998) với hai chiến lược cốt lõi: dẫn đầu về chi phí thấp và tạo sự khác biệt hóa sản phẩm thông qua phát triển mạng lưới và chất lượng dịch vụ hiện đại. Thứ ba là Mô hình cấu trúc – hành vi – hiệu quả (SCP Paradigm) của Heffernan (2005), phân tích tác động của mức độ tập trung thị trường đến chiến lược kinh doanh và khả năng sinh lời của ngân hàng.

Khái niệm hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại trong nghiên cứu được tiếp cận toàn diện thông qua Khung phân tích CAMELS mở rộng. Khung chuẩn mực này đo lường 6 cấu phần trọng yếu:

• An toàn vốn (Capital Adequacy - C): Hệ số CAR (yêu cầu tối thiểu 9% theo Thông tư 36/2014/TT-NHNN) và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản.
• Chất lượng tài sản (Asset Quality - A): Tỷ lệ nợ xấu (NPLs ≤ 3%) và tỷ lệ trích lập dự phòng bao nợ xấu theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
• Năng lực quản trị (Management Quality - M): Tốc độ tăng trưởng tài sản, kiểm soát chi phí và tuân thủ quy chế kiểm soát nội bộ theo Quyết định 06/2008/QĐ-NHNN.
• Khả năng sinh lời (Earning Ability - E): Các chỉ số ROA, ROE, lãi cận biên NIM và tỷ trọng thu ngoài lãi.
• Thanh khoản (Liquidity - L): Tỷ lệ tài sản thanh khoản trên tổng nợ phải trả và tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi huy động (LDR ≤ 90%).
• Độ nhạy cảm với rủi ro thị trường (Sensitivity to Market Risk - S): Phân tích khe hở nhạy cảm lãi suất để dự báo biến động thu nhập thuần.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống, được trích xuất từ bảng cân đối kế toán chi tiết, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo xử lý nợ xấu nội bộ của Agribank Đắk Lắk và các báo cáo giám sát từ xa của Cơ quan Thanh tra Giám sát Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 2011 – 2015.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Đề tài áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), khảo sát toàn bộ 100% dữ liệu chuỗi thời gian 5 năm liên tục của Agribank Chi nhánh tỉnh Đắk Lắk (bao gồm Hội sở tỉnh, các chi nhánh loại 3 và 60 điểm giao dịch vệ tinh), đồng thời đối chiếu tương quan với dữ liệu của hơn 20 tổ chức tín dụng đang hoạt động trên cùng địa bàn Đắk Lắk.

Phương pháp phân tích chủ đạo là thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian và phân tích tỷ số tài chính kết hợp định tính. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này xuất phát từ đặc thù tổ chức của một chi nhánh ngân hàng phụ thuộc vốn điều chuyển Hội sở, việc phân tích dọc - ngang theo các chỉ số CAMELS cho phép đánh giá trực diện, chính xác năng lực vận hành thực tế mà không bị sai lệch bởi các giả định phức tạp của mô hình kinh tế lượng tổng hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô tín dụng chiếm tỷ trọng áp đảo nhưng cơ cấu chưa đa dạng. Dư nợ cho vay bình quân đạt 9.806 tỷ đồng, chiếm tới 93% tổng tài sản đơn vị. Trong đó, cho vay ngắn hạn chiếm tỷ trọng chủ đạo với 72%, phản ánh nhu cầu vốn mùa vụ phục vụ nông nghiệp và kinh tế hộ. Dư nợ trung và dài hạn chiếm 28%, riêng cho vay dài hạn chỉ đạt 6,7%. Tỷ lệ dư nợ có tài sản bảo đảm duy trì ở mức cao 86%, trong đó giá trị bất động sản thế chấp ngoại bảng đạt mức gần 300% giá trị dư nợ bảo đảm. Mảng tín dụng xuất nhập khẩu nông sản còn rất hạn chế khi chỉ đạt 173 tỷ đồng, chiếm 1,84% tổng dư nợ toàn chi nhánh.

Thứ hai, công tác kiểm soát nợ xấu gặp nhiều thách thức. Tỷ lệ nợ xấu bình quân giai đoạn 2011 – 2015 là 2,58%, tuy đáp ứng ngưỡng kiểm soát dưới 3% của Ngân hàng Nhà nước nhưng cao hơn mức bình quân 2,46% của các ngân hàng thương mại trên địa bàn. Năm 2011, nợ xấu từng tăng vọt lên mức 3,11% do phân loại lại nợ theo chuẩn mực mới. Chi phí trích lập dự phòng rủi ro bình quân lên đến gần 420 tỷ đồng/năm; thu hồi nợ sau xử lý rủi ro đạt bình quân 72 tỷ đồng/năm. Đơn vị đã tích cực bán nợ tồn đọng cho Công ty Quản lý tài sản (VAMC) với giá trị 156 tỷ đồng năm 2014 và 527 tỷ đồng năm 2015. Khối lượng nợ khó đòi đã xử lý theo dõi ngoại bảng còn tồn đọng ở mức cao, đạt bình quân 334 tỷ đồng/năm.

Thứ ba, nguồn vốn huy động tại chỗ thiếu tính ổn định và thu phí dịch vụ còn thấp. Tiền gửi dân cư chiếm 87%, trong khi tiền gửi từ các tổ chức kinh tế chỉ chiếm 13% tổng nguồn huy động. Tiền gửi ngắn hạn dưới 12 tháng và không kỳ hạn chiếm tới 83%, buộc chi nhánh phải phụ thuộc vào nguồn vốn điều chuyển từ Hội sở (chiếm gần 40% đến 50% tổng nguồn vốn). Thu nhập dịch vụ tăng trưởng bình quân 9,89%/năm nhưng chỉ đóng góp 2,6% vào tổng doanh thu, cho thấy mảng ngân hàng bán lẻ hiện đại chưa khai thác hết tiềm năng của 22 máy ATM và 60 máy POS. Lợi nhuận chênh lệch thu - chi bình quân đạt 148 tỷ đồng/năm.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nêu trên phản ánh rõ sự phụ thuộc nặng nề của chi nhánh vào mảng tín dụng truyền thống trên địa bàn nông thôn Tây Nguyên. Việc nguồn vốn huy động ngắn hạn chiếm 83% nhưng phải đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nghiệp tạo ra rủi ro thanh khoản và áp lực chi phí vốn. Cơ cấu nhân sự với 5% cán bộ làm việc trái ngành và 2% chưa đạt chuẩn chuyên môn đã ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thẩm định tín dụng, khiến nợ xấu khu vực nông nghiệp tăng trung bình 5%/năm trong giai đoạn 2013 – 2015.

Các phát hiện này hoàn toàn tương thích với nghiên cứu của DeYoung và Rice (2003) về sự thiếu bền vững khi nguồn thu phi lãi quá thấp dưới 8%, cũng như củng cố lý thuyết của Robert và Dowling (2002) về việc danh tiếng thương hiệu giúp Agribank thống lĩnh 26% thị phần huy động nhưng cần đổi mới công nghệ để giữ chân khách hàng trẻ.

Về phương thức trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu phân tích trong nghiên cứu có thể được thể hiện tối ưu qua: Biểu đồ cột chồng phản ánh cơ cấu kỳ hạn tiền gửi và tỷ trọng vốn điều chuyển giai đoạn 2011 – 2015; Biểu đồ đường so sánh tương quan biến động tỷ lệ nợ xấu giữa Agribank Đắk Lắk với trung bình ngành; Bảng tổng hợp các chỉ số CAMELS qua từng năm giúp nhận diện rõ xu hướng suy giảm hay cải thiện của từng nhóm chỉ tiêu tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh và phát triển bền vững đến năm 2025, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Cơ cấu lại nguồn vốn và đa dạng hóa hình thức huy động: Ban Giám đốc chi nhánh cùng Phòng Khách hàng Doanh nghiệp cần triển khai ngay chiến lược thu hút dòng tiền từ các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cà phê, cao su. Đặt mục tiêu nâng tỷ trọng tiền gửi của các tổ chức kinh tế từ 13% lên tối thiểu 20% trong giai đoạn 2016 – 2020. Thiết kế các sản phẩm chứng chỉ tiền gửi dài hạn với lãi suất linh hoạt nhằm giảm tỷ trọng tiền gửi ngắn hạn xuống dưới 75%, giảm dần sự lệ thuộc vào vốn điều chuyển từ Hội sở.

2. Nâng cao chất lượng tín dụng và mở rộng cho vay an toàn: Phòng Kế hoạch Tín dụng và đội ngũ cán bộ tín dụng phải thực hiện rà soát nghiêm ngặt quy trình xếp hạng tín dụng nội bộ, thẩm định chặt chẽ dòng tiền phương án kinh doanh. Đặt mục tiêu đưa tỷ lệ nợ xấu giảm xuống dưới 2,0% vào năm 2018; đẩy mạnh cho vay xuất khẩu nông sản chủ lực đạt tỷ trọng trên 5% tổng dư nợ theo tinh thần Quyết định 87/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

3. Mở rộng hệ sinh thái sản phẩm dịch vụ ngân hàng hiện đại: Phòng Kế toán - Ngân quỹ phối hợp với Phòng Điện toán tập trung phát triển mạnh các tiện ích trên nền tảng IPCAS, tăng cường liên kết thu hộ dịch vụ công, đẩy mạnh dịch vụ thẻ tại 60 điểm POS hiện có. Mục tiêu nâng tỷ trọng thu phí dịch vụ từ 2,6% lên trên 6,0% tổng thu nhập trong giai đoạn 2016 – 2025, gia tăng số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toán điện tử thêm 15%/năm.

4. Nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và chuẩn hóa nguồn nhân lực: Ban Điều hành chi nhánh cần kiến nghị Hội sở Agribank tối ưu hóa băng thông hệ thống IPCAS nhằm xử lý trơn tru hơn 2.000 giao dịch trực tuyến mỗi ngày, khắc phục triệt để lỗi nghẽn hệ thống. Đồng thời, tổ chức đào tạo lại 100% cho 5% cán bộ làm việc trái ngành và 2% cán bộ chưa đạt chuẩn trình độ chuyên môn, gắn chỉ số KPI cá nhân với trách nhiệm thu hồi nợ khó đòi ngoại bảng 334 tỷ đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban Lãnh đạo và Cán bộ Quản lý các Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn: Cung cấp khung đánh giá thực tiễn theo CAMELS và bài học kinh nghiệm xử lý nợ xấu, chuyển dịch mô hình kinh doanh từ tín dụng thuần túy sang dịch vụ đa năng.
• Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng Nhà nước cấp Tỉnh/Thành phố: Tài liệu tham khảo hữu ích trong việc phân tích rủi ro hệ thống, đánh giá độ lệch pha thanh khoản và xây dựng chính sách điều hành tiền tệ sát với thực tiễn khu vực nông nghiệp nông thôn.
• Học viên Cao học, Sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Nguồn tài liệu học thuật thực nghiệm giá trị để nghiên cứu cách thức triển khai mô hình CAMELS mở rộng, kỹ năng phân tích báo cáo tài chính nội - ngoại bảng của ngân hàng thương mại.
• Chuyên viên Phân tích Tín dụng và Quản trị Rủi ro tại các NHTM: Cung cấp case study thực tế về thẩm định tài sản bảo đảm bất động sản, kinh nghiệm quản lý danh mục nợ cho vay theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP và kỹ năng khai thác nợ đã xử lý rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

1. Khung CAMELS mở rộng trong nghiên cứu bao gồm những tiêu chí đánh giá cốt lõi nào? Nghiên cứu áp dụng 6 cấu phần chuẩn mực gồm An toàn vốn (hệ số CAR ≥ 9%), Chất lượng tài sản (tỷ lệ nợ xấu ≤ 3%, trích lập dự phòng theo Thông tư 02), Quản trị điều hành, Khả năng sinh lời (ROA, ROE, NIM), Thanh khoản (LDR, LA/AE) và Độ nhạy cảm rủi ro thị trường thông qua phân tích khe hở lãi suất.

2. Đâu là điểm nghẽn lớn nhất trong cơ cấu tài sản sinh lời của Agribank Đắk Lắk giai đoạn 2011 – 2015? Tài sản sinh lời tập trung quá mức vào hoạt động cho vay (chiếm 93% tổng tài sản), trong khi cho vay ngắn hạn chiếm 72% và không có hoạt động đầu tư chứng khoán sinh lời. Sự tập trung này khiến thu nhập ngân hàng cực kỳ nhạy cảm với biến động lãi suất và rủi ro thời vụ của ngành nông nghiệp địa phương.

3. Vì sao tỷ trọng thu phí dịch vụ tại chi nhánh chỉ đạt mức khiêm tốn 2,6% tổng thu nhập? Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống ngân hàng bán lẻ hiện đại chưa đồng bộ, tỷ lệ khách hàng tổ chức chỉ chiếm 13%, hạ tầng IPCAS đôi lúc còn quá tải khi xử lý nhiều giao dịch và thói quen sử dụng tiền mặt trong giao dịch nông sản tại Đắk Lắk còn rất phổ biến.

4. Tình hình xử lý nợ xấu và trích lập dự phòng rủi ro tại đơn vị diễn biến như thế nào? Chi nhánh đã kiểm soát nợ xấu bình quân ở mức 2,58%, thực hiện trích lập dự phòng bình quân gần 420 tỷ đồng/năm, thu hồi nợ xử lý rủi ro 72 tỷ đồng/năm và bán 683 tỷ đồng nợ xấu cho VAMC trong 2 năm 2014 – 2015 để làm sạch bảng cân đối kế toán.

5. Luận văn đưa ra định hướng chiến lược nào để gia tăng năng lực cạnh tranh cho đơn vị đến năm 2025? Định hướng chiến lược then chốt là chuyển đổi từ mô hình ngân hàng truyền thống sang mô hình ngân hàng đa dịch vụ hiện đại, giữ vững 22% thị phần tín dụng nông nghiệp cốt lõi, nâng tỷ trọng thu ngoài lãi lên trên 6% và chuẩn hóa 100% chất lượng nguồn nhân lực.

Kết luận

• Agribank Chi nhánh Đắk Lắk duy trì vị thế dẫn đầu địa bàn giai đoạn 2011 – 2015 với 26% thị phần huy động, 22% thị phần cho vay và tổng tài sản bình quân 10.511 tỷ đồng.
• Cấu trúc tài sản phụ thuộc lớn vào tín dụng (chiếm 93% tổng tài sản, cho vay ngắn hạn chiếm 72%), trong khi thu dịch vụ mới chỉ đóng góp 2,6% tổng thu nhập.
• Nợ xấu bình quân được khống chế ở mức 2,58% nhưng còn tiềm ẩn rủi ro do khối lượng nợ khó đòi ngoại bảng tồn đọng 334 tỷ đồng và áp lực cạnh tranh gay gắt từ các NHTM cổ phần.
• Nghiên cứu đã làm rõ tác động đồng thời của các nhân tố nội sinh (nhân lực, công nghệ IPCAS, quy mô mạng lưới) và nhân tố ngoại sinh (môi trường pháp lý, thị trường nông sản Đắk Lắk) đến hiệu quả ngân hàng.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện đã vạch ra lộ trình khả thi để tái cơ cấu nguồn vốn, kiểm soát nợ xấu dưới 2% và nâng cao tỷ trọng thu dịch vụ trên 6% đến năm 2025.

Đóng góp lớn nhất của công trình nghiên cứu là lượng hóa chi tiết bức tranh kinh doanh của một chi nhánh ngân hàng nông nghiệp cấp tỉnh qua mô hình CAMELS mở rộng. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Agribank Chi nhánh tỉnh Đắk Lắk cần khẩn trương triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp công nghệ và nhân sự ngay trong kế hoạch hành động giai đoạn 2016 – 2020. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và học viên hãy tham khảo chi tiết toàn văn công trình để áp dụng hiệu quả vào công tác quản trị rủi ro và điều hành ngân hàng thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, luật số 26 quy định “ngân hàng là một bộ phận quan trọng của việc kinh doanh bao gồm nhận tiền gửi và tạo ra các khoản cho vay và chiết khấu, hoặc thực hiện quyền ủy thác khác.và chịu sự kiểm tra và giám sát bởi các cơ quan quản lý của Bang, hoặc liên Bang có trách nhiệm giám sát các tổ chức hoạt động ngân hàng”. Tại Thụy Sỹ, Sắc lệnh về ngân hàng và tiết kiệm ngân hàng quy định “ngân hàng là công ty hoạt động trong khu vực tài chính và phải thỏa a) nhận tiền gửi từ công chúng; hoặc b) nhận các khoản vay từ các ngân hàng khác mà các ngân hàng cho vay không nắm giữ bất kỳ cổ phần quan trọng nào trong ngân hàng đi vay, để tránh việc tài trợ cho chính ngân hàng đi vay trong bất kỳ tình huống nào”. Tại Việt Nam, ngoài quy định về nhận tiền gửi và cung ứng tín dụng như các nước khác, khoản 12, điều 4, luật các tổ chức tín dụng 47/2010/QH12 còn quy định một tổ chức được gọi là ngân hàng nếu nó có hoạt động cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. 2 Về thuật ngữ NHTM (commercial bank) ra đời đầu tiên tại Mỹ vào năm 1933 sau khi Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật Glass-Steagall nhằm tách hoạt động ngân hàng thành hai nhóm: ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư (Carpenter và ctg, 2016).

Theo đó, NHTM chỉ chung cho các tổ chức tài chính nhận ký gửi và cho vay nhưng không được phát hành chứng khoán ngoại trừ trái phiếu đô thị, trái phiếu Chính phủ (Heffernan, 2005, 20) trong khi ngân hàng đầu tư bị giới hạn trong các hoạt động trên thị trường vốn. Và trong đạo luật đó, NHTM được dùng chỉ chung cho “ngân hàng”, “tổ chức nhận ký gửi” (depository institution). Tại Việt Nam, khoản 2, điều 4, luật các tổ chức tín dụng 47/2010/QH12 chia ngân hàng theo tính chất và mục tiêu hoạt động, theo đó có 03 loại hình là NHTM, ngân hàng chính sách và ngân hàng hợp tác xã. Tuy nhiên, về bản chất, NHTM vẫn có các hoạt động ngân hàng như khái niệm đã nêu phía trên.

Các hoạt động chủ yếu tại ngân hàng thƣơng mại Về cơ bản, theo khoản 12, điều 4, luật các tổ chức tín dụng 2010 (văn bản số 47/2010/QH12 ngày 16/6/2010 – gọi tắt là Luật TCTD) quy định rõ hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên các nghiệp vụ i) nhận tiền gửi; ii) cấp tín dụng và iii) cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Như vậy, các nghiệp vụ trên lần lượt đại diện cho nghiệp vụ tài sản, nguồn vốn và ngoại bảng trên bảng cân đối kế toán của một NHTM. Ngoài ra, tùy vào điều kiện của mỗi NHTM mà có thêm những nghiệp vụ khác được cung ứng nhằm tối đa hóa nguồn lực. Hoạt động ngân hàng liên quan đến nguồn vốn Đây là các hoạt động nhằm tài trợ cho hoạt động tài sản của một NHTM.

Nguồn vốn được cấu thành từ các khoản huy động vốn, vốn vay trên thị trường tài chính và vốn tự có của NHTM. Nguồn vốn huy động: là tài sản bằng tiền của các doanh nghiệp, cá nhân do NHTM tạm thời quản lý và sử dụng. Thông thường, vốn huy động có tỷ trọng chủ yếu do tính đặc thù trong hoạt động của NHTM là người đi vay để cho vay lại. Do đó, đây là nghiệp vụ cơ bản và quan trọng nhất mà NHTM chú ý để tạo nguồn hoạt động.

Các quy định của Luật TCTD cho phép NHTM được phát hành các loại 3 chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu để huy động vốn cùng với việc ấn định và niêm yết công khai mức lãi suất huy động vốn. Vốn vay trên thị trường liên ngân hàng: là quan hệ tín dụng giữa các NHTM nhằm tạo ra nguồn vốn cho NHTM đi vay thông qua các hình thức vay qua đêm, tái chiết khấu, hợp đồng mua lại (Repurchase Agreement – Repo). Thông thường, nguồn vốn này chủ yếu đáp ứng mục tiêu tăng khả năng thanh khoản cho NHTM hơn là sử dụng cho hoạt động tín dụng (Bùi Diệu Anh, 2013, 33 – 34) Vốn tự có: nguồn vốn này tuy chiếm tỷ trọng không lớn trong cơ cấu nguồn của một NHTM nhưng nó có vai trò quan trọng với các chức năng i) bảo vệ NHTM trước những rủi ro trong quá trình kinh doanh (đệm vốn) ii) điều chỉnh để xác định các tỷ lệ an toàn như giới hạn cấp tín dụng. và iii) cơ sở cấp giấy phép hoạt động, thiết lập mạng lưới.

Theo khoản 10, điều 4, Luật TCTD, vốn tự có bao gồm vốn điều lệ và các quỹ dự trữ. Nguồn vốn điều lệ: theo định nghĩa của khoản 29, điều 4, Luật doanh nghiệp 2014 (văn bản số 68/2014/QH13 ngày 26/11/2014) là “tổng giá trị tài sản do các thành viên đã góp hoặc cam kết góp khi thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh; là tổng giá trị mệnh giá cổ phần đã bán hoặc đã được đăng ký mua khi thành lập doanh nghiệp đối với công ty cổ phần”. Đối với các NHTM, vốn điều lệ là điều kiện cần để một NHTM được phép hoạt động; và theo điểm a, khoản 1, điều 20 Luật TCTD quy định không thấp hơn vốn pháp định 3.000 tỷ đồng của Nghị định 141/2006/NĐ-CP ngày 22/11/2006. Các quỹ dự trữ: được trích từ lợi nhuận sau thuế của NHTM nhằm mục đích bù đắp các tổn thất, thiệt hại về tài sản xảy ra trong quá trình kinh doanh.

Trong đó, có 02 loại quỹ chính là quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ và quỹ dự phòng tài chính. Theo điều 139 của Luật TCTD và điều 23, Nghị định 57/2012/NĐ-CP ngày 20/07/2012, các quỹ trên lần lượt được trích từ 5% và 10% lợi nhuận sau thuế. Hoạt động ngân hàng liên quan đến tài sản Đây là hoạt động sử dụng các nguồn vốn đã hình thành của NHTM hay nói cách khác là hoạt động tài sản trên bảng cân đối của NHTM. Tùy vào chiến lược, vị 4 thế, khả năng của mỗi NHTM quyết định mức đa dạng của việc sử dụng vốn khác nhau.

Các hoạt động sử dụng vốn thường bao gồm: Hoạt động ngân quỹ: hoạt động này được thực hiện dưới dạng các khoản dự trữ bằng tiền mặt, tiền gửi tại NHNN, tiền gửi tại NHTM khác. Nghiệp vụ này có mục đích nhằm đảm bảo khả năng thanh toán của NHTM trong trường hợp cần thanh toán nên khả năng sinh lời thấp. Vì thế, các NHTM luôn tính toán để có số dư tổi thiểu, dành nguồn vốn cho hoạt động sinh lời khác. Hoạt động cho vay: bao gồm cho vay các TCTD khác và cho vay khách hàng (cá nhân, doanh nghiệp) trong nền kinh tế.

Hoạt động này thường chiếm tỷ trọng lớn nhất trong hoạt động của NHTM bởi vì phản ánh đặc điểm cơ bản của NHTM là trung gian tài chính. Sự chuyển hóa nguồn vốn huy động thành vốn tín dụng để bổ sung nhu cầu sản xuất, kinh doanh, thương mại của nền kinh tế có ý nghĩa quan trọng với tăng trưởng, đặc biệt với các quốc gia phụ thuộc nguồn tài trợ này. Mặt khác, ở phạm vi nhỏ hơn, sự khơi thông dòng vốn tín dụng mang lại nguồn thu nhập cho NHTM, bù đắp lại chi phí trả lãi tiền gửi cho người gửi tiền, chi phí quản lý kinh doanh trong hoạt động và lợi nhuận cho chủ sở hữu (trong đó có cả phần vốn giữ lại tái đầu tư dưới dạng các quỹ trích lập từ lợi nhuận như đã đề cập ở trên). Hoạt động cho vay có thể được phân loại khác nhau theo mục đích quản lý khác nhau, có thể dựa vào: thời hạn của khoản vay (ngắn, trung, dài hạn), ngành kinh tế (công nghiệp, nông nghiệp, bất động sản), thành phần kinh tế (doanh nghiệp nhà nước, tư nhân, hợp tác xã), hình thức bảo đảm (có bảo đảm bằng tài sản, không có bảo đảm bằng tài sản).

Hoạt động đầu tư: NHTM dùng nguồn vốn để đầu tư trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm mục đích tối đa hóa lợi nhuận. Cụ thể, NHTM đầu tư trực tiếp thông qua việc góp vốn liên doanh, liên kết để thành lập các pháp nhân hoặc bổ sung vốn cho các pháp nhân có sẵn (ví dụ: thành lập công ty con trực thuộc NHTM, mua cổ phần của công ty khác). Vì thực hiện hoạt động này cũng gây ra rủi ro lớn cho NHTM, hơn nữa, có thể gây ra việc sở hữu chéo giữa các NHTM, nên pháp luật quản lý hoạt động này khá chặt chẽ. Ví dụ, khoản 1, điều 103 Luật TCTD quy định: NHTM chỉ 5 được dùng vốn điều lệ, quỹ dự trữ để góp vốn, mua cổ phần và mức góp này không vượt quá 11% vốn điều lệ của công ty nhận vốn góp (điều 129, Luật TCTD).

NHTM đầu tư gián tiếp bằng cách mua các loại chứng khoán nợ như trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty nhằm hưởng lãi suất, thu lợi nhuận từ các loại chứng khoán này. Hoạt động theo sự ủy thác của khách hàng Đây là hoạt động phát sinh theo sự ủy nhiệm của khách hàng, ví dụ: dịch vụ két sắt, ủy thác, tư vấn, cam kết. Đặc điểm của loại hoạt động này là không ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn vốn hay tài sản khi thực hiện, tuy nhiên, nếu rủi ro xảy ra thì tổn thất sẽ ảnh hưởng tới bảng cân đối thông qua việc trích lập xử lý rủi ro. Ví dụ, khoản 4, điều 10, Thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 (gọi tắt Thông tư 02) quy định các cam kết ngoại bảng cũng được phân loại nhóm nợ tương tự như các khoản cho vay nhằm tiến hành xử lý rủi ro khi có tổn thất.

Một đặc điểm khác của hoạt động ngoại bảng là có một số hoạt động như môi giới chứng khoán, bảo hiểm, NHTM không được trực tiếp thực hiện mà phải thành lập công ty con để thực hiện (khoản 2, điều 103, Luật TCTD) 1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại 1. Đối tượng kinh doanh là các công cụ tài chính Theo chuẩn mực kế toán quốc tế số 32 (IAS 32) do Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB) sửa đổi năm 2012, công cụ tài chính bao gồm tài sản tài chính, nghĩa vụ tài chính và công cụ vốn khác. Nhìn chung, đây là các hàng hóa không có giá trị nội hàm vật chất (như vàng, bạc, nhà cửa) mà mang giá trị danh nghĩa và giá trị danh nghĩa đó hình thành dựa trên quan hệ cung cầu trên thị trường tài chính (như cổ phiếu, trái phiếu) hoặc có cơ sở phái sinh từ hàng hóa gốc do GTCG đó đang đại diện (các loại hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi, tương lai).