CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯƠNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Một số công trình nghiên cứu trước đây Tại Việt Nam, liên quan đến vấn đề này, đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học ở nhiều góc độ và phạm vi khác nhau, trong đó có một số công trình nghiên cứu đáng chú ý là: – Luận văn “Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Quảng Bình” năm 2014 của tác giả Võ Đức Thành, đại học Kinh tế quốc dân đã hệ thống hóa một cách căn bản về bản chất các nghiệp vụ TD, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển các nghiệp vụ TD của NHTM Đầu tư và Phát triển Việt Nam– Chi nhánh Quảng Bình. Trên cơ sở đó đưa ra hệ thống các giải pháp đồng bộ phát triển các sản phẩm TD của Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Quảng Bình.
– Luận văn “Chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu – Chi nhánh Hà Nội” năm 2015 của tác giả Lê Hải Nhung, đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội hệ thống hóa một cách căn bản về bản chất các nghiệp vụ TD, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến nghiệp vụ tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á châu – Chi nhánh Hà Nội. Trên cơ sở đó đưa ra hệ thống các giải pháp đồng bộ phát triển các sản phẩm TD của Ngân hàng thương mại cổ phần Á châu – Chi nhánh Hà Nội đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Sách “Thị trường tài chính Việt Nam: Cải cách, phát triển và tầm nhìn 2020” (2010) tr.6–152] của Tiến sĩ Nguyễn Xuân Trình, Tiến sĩ Võ Trí Thành và Tiến sĩ Lê Xuân Sang (Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương). Nội dung sách đánh giá tổng thể những vấn đề phát triển thị trường tài chính nói chung, trong đó có thị trường tín dụng ngân hàng, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp tiếp tục 1 cải cách, phát triển thị trường tài chính Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu và tự do hóa tài chính ngày càng sâu rộng hơn ở Việt Nam 1.
Khoảng trống nghiên cứu Qua tiếp cận và kế thừa các luận án của các tác giả đã nghiên cứu trong nước trước đây tác giả nhận thấy các đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu trên hai khía cạnh: - Nghiên cứu hoạt động tín dụng NHTM trên cơ sở vi mô (trong phạm vi NHTM) như: quản lý rủi ro, thông tin tín dụng, quy chế đảm bảo cho vay; các lĩnh vực tài trợ cụ thể của NH như: hoạt động xuất nhập khẩu, thanh toán quốc tế, cho vay DN vừa và nhỏ; sự thỏa mãn nhu cầu KH của NH, tất cả các vấn đề trên được nghiên cứu gắn với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn hoạt động của NH và các yêu cầu đòi hỏi phát triển của NH trong từng giai đoạn lịch sử nhất định. - Nghiên cứu tín dụng của NHTM trên phương diện vĩ mô như: Cơ cấu lại NHTM; nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và hiệu quả sử dụng vốn của các NHTM; tín dụng Ngân hàng thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở mỗi địa phương, tăng cường khả năng phát triển bền vững của các NHTM trong quá trình hội nhập. Trên cơ sở tiếp cận và kế thừa các luận án của các tác giả đã nghiên cứu trong nước trước đây, tác giả nhận thấy ở Việt Nam chưa có một công trình khoa học nào đề cập về chất lượng tín dụng ngân hàng BIDV chi nhánh Hòa Bình. Vì vậy, đề tài được chọn để nghiên cứu nhằm mục đích tìm ra cơ sở lý luận, thực tế, giải pháp để nâng cao chất lượng tín dụng tại ngân hàng BIDV – chi nhánh Hòa Bình nói riêng và nghiên cứu chất lượng tín dụng của các Ngân hàng thương mại nói chung.
Tổng quan về tín dụng Ngân hàng 1. Khái niệm 2 Khái niệm tín dụng đã có từ rất lâu đời, khi bắt đầu có sự phân công lao động xã hội dẫn tới phát sinh các quan hệ trao đổi và thanh toán do nhu cầu của con người. Ban đầu hình thức cấp tín dụng chỉ là mua chịu bán chịu các hàng hóa, sau phát triển thành hình thức vay mượn tiền tệ giữa các chủ thể và ngoài khoản vốn vay ban đầu còn phải trả thêm một khoản lãi phát sinh. Có thể đơn giản hiểu tín dụng là sự chuyển nhượng một lượng giá trị từ người sở hữu sang người sử dụng để sau một khoảng thời gian nhất định thì sẽ thu về một lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu.
Lượng giá trị lớn hơn đó chính là lãi vay, hay còn gọi là lợi tức tín dụng. Vai trò của hoạt động tín dụng Trong nền kinh tế thị trường, các quan hệ kinh tế vận động theo các quy luật khách quan như: Quy luật giá trị, quy luật cung-cầu, quy luật cạnh tranh. Các doanh nghiệp để có thể đứng vững trên thương trường thì cần phải có vốn để đầu tư và tín dụng ngân hàng là một trong những nguồn vốn tối ưu để doanh nghiệp có thể khai thác. Các doanh nghiệp phát triển cũng có nghĩa là nền kinh tế phát triển.
Như vậy, tín dụng ngân hàng là đòn bẩy mạnh mẽ thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế và góp phần điều hành nền kinh tế thị trường. Vai trò của tín dụng ngân hàng được thể hiện trên các khía cạnh sau: Thứ nhất: Tín dụng ngân hàng làm tăng hiệu quả kinh tế. Các doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh dựa trên vốn chủ sở hữu và vốn vay. Một trong những nguồn để vay là từ ngân hàng, đó là nguồn tài trợ hiệu quả bởi vì nó thoả mãn nhu cầu vốn về số lượng và thời hạn.
Hơn nữa, để có thể vay vốn được từ ngân hàng thì các doanh nghiệp cần phải nâng cao uy tín của mình đối với ngân hàng, đảm bảo được các nguyên tắc tín dụng. Muốn vậy, trong các dự án kinh doanh của mình, doanh nghiệp phải chọ dự án có mức sinh lãi cao nhất. Để các dự án khả thi, doanh nghiệp phải tìm hiểu thị trường khai thác thông tin để định lượng hoạt động kinh doanh của mình sao cho có hiệu quả. Điều đó làm tăng hiệu quả kinh tế của dự án, phương án.
3 Mặt khác, một trong những quy định tín dụng của ngân hàng là khâu giám sát sử dụng vốn vay. Với việc giám sát này của ngân hàng, bắt buộc doanh nghiệp phải sử dụng vốn vay đúng mục đích, phải nhạy bén với những thay đổi của thị trường, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế. Bên cạnh đó, vai trò tư vấn của Chuyên viên QHKH sẽ giúp cho doanh nghiệp lường trước được những khó khăn, vượt qua khó khăn để đứng vững, điều này cũng góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế. Thứ hai: Tín dụng ngân hàng góp phần vào quá trình vận động liên tục của nguồn vốn, làm tăng tốc độ chu chuyển tiền tệ trong nền kinh tế tạo cơ chế phân phối vốn một cách có hiệu quả.
Do đặc điểm tuần hoàn vốn nên trong quá trình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp luôn có sự không ăn khớp về thời gian và khối lượng giữa lượng tiền cần thiết để dự trữ vật tư hàng hoá cho quá trình sản xuất kinh doanh trước đó. Vì vậy, luân chuyển tiền tệ của doanh nghiệp có lúc thừa, có lúc thiếu vốn. Nguồn vốn doanh nghiệp tạm thời nhàn rỗi cùng với các nguồn tiết kiệm từ dân cư, nguồn kết dư từ ngân sách. được ngân hàng thương mại huy động và sử dụng để đầu tư cho các doanh nghiệp đang tạm thời thiếu vốn, cho nhu cầu tiêu dùng tạm thời vượt quá thu nhập của dân chúng, cũng như cho nhu cầu chi của ngân sách nhà nước khi chưa có nguồn thu.
Thông qua cơ chế sàng lọc, giám sát Ngân hàng thương mại sẽ chỉ cho vay các dự án có tính khả thi cao, khả năng thu hồi vốn lớn. Điều này tạo nên một cơ chế phân phối vốn hiệu quả. Thứ ba: Tín dụng ngân hàng góp phần hỗ trợ các chiến lược kinh tế và các chính sách tiền tệ. Một trong những đặc điểm quan trọng của ngân hàng thương mại là khả năng tạo tiền thông qua hoạt động tín dụng và thanh toán.
Khi nhà nước muốn tăng khối lượng tiền cung ứng thì Ngân hàng nhà nước có thể tăng hạn mức tín dụng của các ngân hàng thương mại đối với nền kinh tế và ngược lại. Do vậy thông qua hình thức 4 tín dụng ngân hàng nhà nước có thể kiểm soát được khối lượng tiền cung ứng trong lưu thông. Thứ tư: Tín dụng ngân hàng góp phần thúc đẩy quá trình mở rộng mối quan hệ giao lưu kinh tế quốc tế. Trước xu thế quốc tế hoá, sự giao lưu kinh tế giữa các nước luôn được đặt ra.
Trong nền kinh tế mở thì các doanh nghiệp không chỉ có quan hệ mua bán với các thành phần khác trong nền kinh tế mà còn có những quan hệ xuất nhập khẩu với các doanh nghiệp nước ngoài. Ngân hàng thương mại có thể thúc đẩy mối quan hệ này thông qua hình thức bảo lãnh, cho vay. đối với các doanh nghiệp để từ đó nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên trường quốc tế. Như vậy, tín dụng Ngân hàng có vai trò quan trọng không chỉ đối với bản thân ngân hàng mà còn cho cả xã hội.
Tuy nhiên để tín dụng ngân hàng phát huy được hết vai trò của mình, các nhà quản lý ngân hàng cũng như các cơ quan pháp luật cần tạo ra một hành lang pháp lý với những quy định chặt chẽ, tạo điều kiện cho cả người vay và người cho vay. Các hình thức cấp tín dụng ngân hàng Phân loại tín dụng là việc sắp xếp các khoản vay theo nhóm dựa trên một số tiêu thức nhất định. Phân loại tín dụng một cách khoa học sẽ giúp cho nhà quản trị lập một quy trình tín dụng thích hợp, giảm thiểu rủi ro tín dụng. Trong quá trình phân loại có thể dùng nhiều tiêu thức để phân loại, song thực tế các nhà kinh tế học thường phân loại tín dụng theo các tiêu thức sau đây: - Theo hình thức cấp tín dụng + Cho vay: Là việc ngân hàng đưa cho khách hàng một lượng tiền cụ thể với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi vay trong một thời gian xác định.