Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THẨM ĐỊNH TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu đề tài 1. Những kết quả của các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài đã công bố Thẩm định tín dụng trong hoạt động cho vay doanh nghiệp là một nghiệp vụ quan trọng, luôn chiếm vị thế cao và không thể loại bỏ được. Qua quá trình hoạt động và phát triển lâu dài, các ngân hàng thương mại đã xây dựng cho riêng mình bộ quy trình nghiệp vụ khá đầy đủ và khoa học về thẩm định tín dụng ngân hàng, dùng làm cơ sở để đào tạo, hướng dẫn và định hướng cho các cán bộ tín dụng ngân hàng.
Việc triển khai tốt nghiệp vụ này đã giúp các ngân hàng chọn lựa, sàng lọc được các dự án tốt để cho vay, góp phần kiểm soát rủi rotins dụng, nâng cao lợi nhuận cho ngân hàng và cung cấp nguồn vốn cho nền kinh tế. Kết quả trên có được hoàn toàn do sự đóng góp từ nền tảng cơ sở lý luận của các công trình nghiên cứu, các bài báo, các bài phân tích, tài liệu, giáo trình về thẩm định tín dụng được các nhà khoa học thực hiện trong các năm vừa qua. Thực tế nghiên cứu đã có rất nhiều Chuyên gia phân tích và các Nhà giáo ưu tú tham gia dưới các hình thức như viết sách, tổ chức hội thảo, chuyên đề cũng như truyền đạt cho học viên qua quá trình giảng dạy trực tiếp. Nền tảng lý luận cơ bản nhất về thẩm định cho vay như: cách tính toán các chỉ tiêu tài chính dự án, phương pháp thẩm định các yếu tố đầu ra, đầu vào, cách xây dựng và tính toán dòng tiền.được trình bày và giới thiệu đầy đủ nhất trong các giáo trình giảng dạy môn nghiệp vụ ngân hàng thương mại tại các trường đại học, điển hình như: PGS.TS Nguyễn Thị Mùi, Ths.
Trần Cảnh Toàn (2011) Giáo trình quản trị ngân hàng thương mại- NXB Tài chính. Bên cạnh đó, giáo trình về bộ môn này cũng có nhiều nhà xuất bản tham gia, như giáo trình 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Quản trị ngân hàng thương mại” của PETER S.ROSE do nhóm các tác giả trường Đại học Kinh tế Quốc dân dịch, nhà xuất bản Tài chính năm 2004; giáo trình “Tín dụng và thẩm định tín dụng ngân hàng” của TS. Nguyễn Minh Kiều, nhà xuất bản Lao động xã hội năm 2011; giáo trình “Tín dụng ngân hàng” của TS. Nguyễn Văn Tiến nhà xuất bản Thống kê năm 2013,.
Các giáo trình trên dựa trên tổng quan và kiến thức rộng đã đưa ra những suy luận mang tính nền tảng, thiên về lý thuyết nhằm phục vụ công tác giảng dạy cho học viên. Luận án tiến sĩ có liên quan đến đề tài như “Nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng đầu tư phát triển Việt Nam” của tác giả Nguyễn Đức Thắng, học viện Ngân hàng; luận án “Giải pháp hoàn thiện công tác thẩm định cho vay dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam” của tác giả Ngô Đức Tiến, Học viện Tài chính. Các tác giả trên trong luận án của mình ngoài việc tập trung nghiên cứu về chất lượng thẩm định trong cho vay dự án đầu tư của ngân hàng thương mại nói chung và ngân hàng cụ thể mình nghiên cứu nói riêng thì các tác giả còn đưa ra được một số chỉ tiêu định tính và định lượng để đánh giá chất lượng thẩm định; đề xuất giải pháp về mô hình để thẩm định cho nhiều loại dự án và sử dụng kết quả đó làm cơ sở dữ liệu phục vụ thẩm định các dự án mới… Ngoài ra nghiên cứu về đề tài này còn có các bạn học viên, sinh viên thông qua các luận văn và khóa luận tốt nghiệp ra trường. Một số đề tài tham khảo như luận văn “Nâng cao chất lượng thẩm đinh tín dụng ngắn hạn tại chi nhánh Techcombank Thăng Long” tác giả Vũ Thùy Linh, trường Đại học Kinh tế quốc dân; luận văn tốt nghiệp “Nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng trong hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Maritimebank Thanh Xuân” tác giả Mai Thị Lan Hương; “Giải pháp nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần Quốc tế Việt Nam” tác giả Tô Thị Hồng Gấm, trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh.
Về cơ bản các công trình trên đã chỉ ra những hạn chế gặp phải của quá trình thẩm định cho vay doanh nghiệp và đưa ra giải pháp với ngân hàng mình nghiên cứu. Có một thực trạng chung của các ngân hàng mà hầu hết các luận văn đều cho thấy là mặc dù công tác tổ 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức, quản lý hoạt động thẩm định được thực hiện tương đối chặt chẽ rõ ràng, có sự phân công trách nhiệm cụ thể song tỷ lệ nợ quá hạn vẫn còn tồn tại với tỷ lệ khá cao. Một số nguyên nhân phổ biến như quá trình thực hiện quy trình cho vay không đúng; yếu tố đạo đức của cán bộ tín dụng hay khủng hoảng kinh tế… Một số giải pháp được đưa ra như tổ chức lại công tác quản lý hoạt động thẩm định; kiện toàn công tác thu thập, xử lý thông tin; tăng cường đào tạo chuyên môn cho cán bộ; tăng cường kiểm soát nội bộ…Những đóng góp của các nhà khoa học, các tác giả đối với nội dung nghiên cứu về thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại là rất đáng kể, là cơ sở quan trọng cho các nghiên cứu sau này. Khoảng trống về đề tài có thể tiếp tục nghiên cứu Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Việt Nam đã ra nhập các tổ chức kinh tế khu vực và cả thế giới, đòi hỏi các ngân hàng cần có quyết định cho vay đúng đắn và kịp thời để nắm bắt cơ hội đầu tư, nâng cao khả năng cạnh tranh.
Trong đó công tác thẩm định tín dụng khách hàng doanh nghiệp có vai trò rất quan trọng. Như đã trình bày ở trên là hầu hết các luận văn cùng đề tài đều đã chỉ ra những hạn chế gặp phải của quá trình thẩm định tín dụng khách hàng doanh nghiệp và đưa ra giải pháp với ngân hàng mình nghiên cứu. Tuy vậy thời gian nghiên cứu đã lâu, nền kinh tế và chính sách đã có nhiều thay đổi dẫn đến phát sinh nhiều vấn đề cần nghiên cứu. Hơn thế nữa ở mỗi ngân hàng lại có quy trình thẩm định tín dụng không giống nhau, mang những mặt ưu điểm và hạn chế khác nhau, ngân hàng Nông nghiệp là một ngân hàng vốn nhà nước nên có thể mang một số đặc điểm khác hơn cần tìm hiểu.
Xuất phát từ lý do trên, tôi mạnh dạn đi sâu vào tìm hiểu quy trình thẩm định tín dụng tại ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Yên Mỹ, nhằm đưa ra những giải pháp phù hợp hơn với đối tượng mình nghiên cứu. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những vấn đề lý luận cơ bản về thẩm định tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thƣơng mại 1.1 Những vấn đề lý luận về hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về hoạt động cho vay Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng (TCTD) giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Thời hạn nhất định ở đây là thời hạn cho vay.
Thời hạn cho vay là khoảng thời gian được tính từ khi khách hàng bắt đầu nhận vốn vay cho đến thời điểm trả hết nợ gốc và lãi vốn vay đã được thoả thuận trong hợp đồng tín dụng giữa TCTD và khách hàng.2 Phân loại và vai trò của cho vay doanh nghiệp Phân loại hoạt động cho vay doanh nghiệp Dựa vào thời hạn, cho vay có thể chia thành cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp Cho vay ngắn hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay đến 12 tháng Trong quá trình hoạt động doanh nghiệp cần đầu tư vốn vào tái sản lưu động (TSLĐ) và tài sản cố định (TSCĐ). Về nguyên tắc, doanh nghiệp có thể sử dụng nguồn vốn ngắn hạn hoặc dài hạn để tài trợ cho việc đầu tư vào TSLĐ. Tuy nhiên, do nhu cầu vốn dài hạn để đầu tư vào TSCĐ rất lớn nên thông thường doanh ngiệp khó có thể sử dụng nguồn vốn dài hạn để đầu tư vào TSLĐ.
Do vậy, để đầu tư vào TSLĐ, doanh nghiệp thường phải sử dụng nguồn vốn ngắn hạn. Nguồn vốn ngắn hạn mà doanh nghiệp thường sử dụng để tài trợ cho TSLĐ gồm có: các khoản nợ phải trả người bán, các khoản ứng trước của người mua, thuế và 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các khoản phải nộp Nhà nước, các khoản phải trả công nhân viên, các khoản phải trả khác, vay ngắn hạn từ ngân hàng. Cho vay trung và dài hạn đối với doanh nghiệp Cho vay trung hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 12 tháng đến 60 tháng. Cho vay dài hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 60 tháng trở lên.
Mục đích của cho vay trung và dài hạn là nhằm đầu tư vào TSCĐ của doanh nghiệp. Đứng trên góc độ của khách hàng, các doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn trung và dài hạn nhằm để tài trợ cho việc đầu tư vào TSCĐ và một phần TSLĐ thường xuyên. Doanh nghiệp có thể sử dụng nguồn vốn dài hạn bao gồm vốn chủ sở hữu (VCSH) và nợ dài hạn để tài trợ cho những loại tài sản này nhưng do nguồn VCSH có giới hạn nên doanh nghiệp thường phải sử dụng đến nguồn vốn vay dài hạn. Doanh nghiệp có thể vay dài hạn thông qua ngân hàng hoặc thông qua phát hành trái phiếu huy động vốn trên thị trường vốn.
Do đó, đứng trên góc độ doanh nghiệp vay dài hạn không phải là nguồn vốn duy nhất có thể huy động được để tài trợ cho việc đầu tư vào TSCĐ. Còn đứng trên góc độ ngân hàng, tín dụng trung và dài hạn là một hình thức cấp tín dụng góp phần đem lại lợi nhuận cho hoạt động ngân hàng cho nên ngân hàng phải thấy được trách nhiệm và nỗ lực phục vụ khách hàng tốt hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng.