CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH CHO VAY DỰ ÁN NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan nghiên cứu về chất lượng thẩm định cho vay dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại 1. Tổng quan nghiên cứu Hiện nay nghiên cứu về thẩm định cho vay dự án đầu tư và chất lượng thẩm định cho vay dự án đầu tư của ngân hàng thương mại (NHTM) đã được nhiều tác giả đề cập đến, cụ thể như sau: Ngô Đức Tiến (2015) trong “Giải pháp hoàn thiện công tác thẩm định cho vay dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Tài chính – Ngân hàng, Học Viện Tài Chính.
Tác giả xem xét công tác thẩm định dự án bằng việc đưa ra các thực trạng trong công tác thẩm định tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam để đánh giá mức độ hoàn thiện của công tác thẩm định và đưa ra các giải pháp định hướng để hoàn thiện công tác thẩm định trong định hướng phát triển của Ngân hàng. Trần Thị Mai Hương (2016), Hoàn thiện công tác thẩm định dự án đầu tư thuộc các công ty xây dựng trong điều kiện phân cấp quản lý đầu tư, Luận án Tiến sỹ Tài chính - Ngân Hàng, trường Đại học Ngân hàng Thành Phố Hồ Chí Minh. Tác giả nghiên cứu nội dung thẩm định dự án đầu tư trong ngành xây dựng, cụ thể là các Tổng công ty xây dựng trực thuộc Bộ Xây dựng Việt Nam, gắn liền với một điều kiện mang tính rất đặc thù của các công ty xây dựng do Nhà nước quản lý, đó là: Việc quản lý đầu tư dự án và thẩm định dự án đầu tư không tập trung mà được phân cấp để quản lý. Bên cạnh đó, luận án còn tồn tại một số hạn chế như đưa ra được các giải pháp cụ thể cho từng lĩnh vực xây dựng đặc thù như xây dựng Trung tâm thương mại, Biệt thự nghỉ dưỡng, chung cư,… Nguyễn Đức Thắng (2017), Nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam.
Luận văn thạc sỹ Tài chính – Ngân hàng, trường Đại học Thương mại. Tác giả sử dụng kết hợp nhiều phương pháp 5 nghiên cứu khác nhau để làm rõ những vấn đề nghiên cứu cụ thể: phương pháp khảo sát thực tế, phương pháp thống kê phân tích, ngoài ra còn phương pháp khác duy vật biện chứng cùng với một số lý luận cơ bản về ngân hàng thương mại để đưa ra giải pháp nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại BIDV với hai nhóm giải pháp dài hạn và giải pháp ngắn hạn. Luận văn còn tồn tại một số hạn chế đó chính là đối tượng nghiên cứu rộng nên chưa đưa ra được những giải pháp cụ thể để phát triển theo từng lĩnh vực kinh tế của dự án đề xuất. Trần Thị Thu Hiền (2018), Hoàn thiện thẩm định và phê duyệt dự án đầu tư trung dài hạn tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam, Chi nhánh Hà Thành.
Luận văn thạc sỹ Tài chính –Ngân hàng, Học viện tài chính. Luận văn đề cập đến vấn đề đang rất được quan tâm thời gian gần đây đó chính là cấp tín dụng đối với các dự án đầu tư trung dài hạn. Tuy nhiên các chỉ tiêu đánh giá chất lượng chưa đầy đủ, chưa chỉ rõ các giải pháp nhằm hạn chế tối đa rủi ro khi cấp tín dụng trung dài hạn cho các dự án đầu tư: rủi ro vỡ nợ, rủi ro pháp lý, rủi ro tài chính,… Cao Ngọc Sơn (2019) với đề tài luận văn thạc sĩ “Nâng cao chất lượng thẩm định cho vay dự án đầu tư tại Ngân hàng nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Lào Cai II” của trường Đại học Thái Nguyên. Luận văn đưa ra quan điểm về chất lượng thẩm định cho vay dự án đầu tư tại Agribank chi nhánh Lào Cai II như sau: “Chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại các NHTM là việc cán bộ thẩm định phân tích, đánh giá đúng thực chất, kết quả của dự án, lựa chọn ra dự án có hiệu quả tài chính cao, có khả năng hoàn trả vốn đúng hạn để quyết định tài trợ vốn”.
Đồng thời, tác giả xây dựng được các chỉ tiêu để đánh giá chất lượng thẩm định dự án đầu tư của NHTM bao gồm: NPV, tiêu chuẩn tỷ số lợi ích – chi phí, IRR, thời gian hoàn vốn. Trên cơ sở đó, tác giả thực hiện phân tích thực trạng chất lượng thẩm định cho vay dự án đầu tư tại Agribank chi nhánh Lào Cai II giai đoạn 2016 – 2018. Đánh giá được những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân hạn chế. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất các giải pháp về chất lượng nguồn nhân lực, tuân thủ đúng quy trình thẩm định, cụ thể hóa nguồn thông tin thu thập, nâng cao trách nhiệm công tác tổ chức… 6 Đặng Hương Giang và Trần Thế Nữ (2020) với bài viết “Chính sách cho vay đối với các dự án năng lượng tái tạo của các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay” được đăng trên Tạp chí Công thương số tháng 5/2020.
Bài viết đã phân tích thực trạng Chính sách và thực trạng tín dụng đối với các dự án năng lượng tái tạo của Vietcombank, HDBank và một số NHTM khác. Kết quả nghiên cứu được nhóm tác giả chỉ ra những hạn chế cụ thể như (1) Các NHTM trong nước cho các dự án ngành Điện vay bằng nội tệ, thông thường trên cơ sở tài chính doanh nghiệp chứ không phải tài chính dự án. (2) Giới hạn dư nợ cấp tín dụng cho một khách hàng không vượt quá 15% vốn chủ sở hữu của các NH đã hạn chế các NH cho vay thêm. (3) Ngoài ra, cho vay tiếp tục bị hạn chế bởi giới hạn tập trung ngành do các NH đặt ra vì mục đích an toàn.
(4) Lãi suất cho vay VND trong các lĩnh vực ưu tiên hiện đang ở mức 6-9%/năm đối với khoản vay ngắn hạn, và 8-10%/năm đối với khoản vay dài hạn trong khi lãi suất cho vay kinh doanh thông thường là 7- 10%/năm đối với khoản vay ngắn hạn và 9-12%/năm đối với khoản vay dài hạn. Phạm Văn Huy (2021) với bài viết “Nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại” được đăng trên Tạp chí Tài chính doanh nghiệp số tháng 12/2021. Bài viết đã điểm qua chất lương thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của các NHTM Việt Nam thông qua các hoạt động về quy trình thẩm định, nội dung thẩm định. Từ đó, tác giả đề xuất một số kiến nghị để nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của NHTM.
Nguyễn Quốc Việt (2021) với bài viết “Phát triển tín dụng cho năng lượng tái tạo ở Việt Nam” được đăng tải trên Tạp chí Tài chính tháng 3/2021. Bài viết khẳng định, Việt Nam là nước có nhiều tiềm năng về năng lượng để phát triển năng lượng tái tạo. Các dự án năng lượng tái tạo cần vốn đầu tư lớn trong thời gian dài nên tín dụng ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong tài trợ vốn để thực hiện các dự án này. Phát triển tín dụng là cần thiết để phát triển các dự án năng lượng tái tạo, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, tuy nhiên, thực tế cho thấy, tín dụng cho năng lượng tái tạo trong những năm gần đây còn nhiều hạn chế và chưa đáp ứng 7 được kỳ vọng.
Theo đó, trong bài viết này, tác giả đã thực hiện phân tích thực trạng tín dụng cho năng lượng tái tạo ở Việt Nam. Trên cơ sở đó, tác giả đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế. Từ đó, các giải pháp được đề xuất cho Chính phủ, EVN, NHNN và các NHTM. Đinh Công Lập (2021) với đề tài luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện hoạt động đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam” của trường Đại học Ngoại Thương.
Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về hoạt động đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư của NHTM bao gồm: Quy trình thẩm định, nội dung thẩm định. Tác giả cũng xây dựng được các chỉ tiêu đánh giá công tác thẩm định cho vay dự án đầu tư của NHTM (Bao gồm các chỉ tiêu định lượng và chỉ tiêu định tính). Trên cơ sở lý thuyết được hệ thống hóa, tác giả đã phân tích thực trạng hoạt động thẩm định tại VietinBank giai đoạn 2018 – 2020. Đánh giá được kết quả thẩm định, chất lượng cho vay, thời gian thẩm định.
Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp để hoàn thiện hoạt động thẩm định cho vay dự án đầu tư tại VietinBank. Nguyễn Thị Thu Huyền (2022) với đề tài luận văn thạc sĩ “Thẩm định tài chính dự án trong cho vay trung dài hạn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – chi nhánh TP Hà Nội” của Học viện ngân hàng. Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về cho vay trung và dài hạn, khái niệm về thẩm định tài chính dự án trong cho vay trung và dài hạn. Các nội dung thẩm định tài chính trong dự án trung và dài hạn tại NHTM bao gồm: Thẩm định về tổng vốn đầu tư và các nguồn tài trợ; Thẩm định doanh thu, chi phí và dòng tiền của dự án; Thẩm định lãi suất chiết khấu; Thẩm định các chỉ tiêu hiệu quả tài chính của dự án; Phân tích rủi ro của dự án.
Trên cơ sở đó, tác giả đánh giá thực trạng thẩm định tài chính dự án trong cho vay trung dài hạn tại VietinBank chi nhánh TP. Hà Nội trong giai đoạn 2018 – 2020, đánh giá được những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân hạn chế. Trên cơ sở để hoàn thiện thẩm định tài chính dự án trong cho vay trung và dài hạn, tác giả đã đề xuất các giải pháp khi thực hiện thẩm định tài chính, giải pháp về thông tin sử dụng trong công tác thẩm định tài chính dự án, giải pháp về hỗ trợ thẩm định và giải pháp về con người 8 1. Khoảng trống nghiên cứu Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài nghiên cứu, tác giả tổng kết được các nội dung chính đã được thực hiện trong các nghiên cứu trước cụ thể như sau: Thứ nhất, các công trình nghiên cứu đã hệ thống hóa được cơ sở lý thuyết về cho vay dự án đầu tư, lý thuyết về thẩm định cho vay dự án đầu tư bao gồm: khái niệm, đặc điểm, quy trình thẩm định, nguyên tắc thẩm định, nội dung thẩm định và phương pháp thẩm định.