Chương 1, tác giả đã trình bày tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, đóng góp của đề tài và tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu. nhằm cung cấp cho người đọc một bức tranh tổng thể về toàn bộ công trình nghiên cứu. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại ngày càng gay gắt, các ngân hàng nói chung và VietinBank – Chi nhánh Đông Sài Gòn nói riêng đã và đang chú trọng đến việc phát triển dịch vụ tại ngân hàng đặc biệt là nâng cao chất lượng dịch vụ thẻ. Vậy chất lượng dịch vụ thẻ là gì? Lý luận cơ bản về chất lượng dịch vụ thẻ? Tác giả sẽ nghiên cứu và trình bày cụ thể ở Chương 2 của luận văn này.
11 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ THẺ VÀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ THẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2. Dịch vụ thẻ 2. Khái niệm dịch vụ thẻ Giáo trình “Marketing dịch vụ tài chính” của PGS. TS Nguyễn Thị Mùi (2009) có đề cập: Dịch vụ thẻ là một trong các loại hình dịch vụ hỗn hợp của NHTM kết hợp nhiều chức năng tiện ích khác nhau nhằm gia tăng tính tiện lợi cho KH.
Theo các phân tích về dịch vụ ngân hàng bán lẻ, dịch vụ thẻ hội tụ đầy đủ các tính chất của dịch vụ ngân hàng bán lẻ này và có thể suy ra, dịch vụ thẻ là dịch vụ mà theo đó ngân hàng hay tổ chức phát hành cung cấp một công cụ thanh toán, hay còn gọi là thẻ thanh toán cho các KH, để sử dụng các dịch vụ bán lẻ mà ngân hàng hoặc tổ chức đó cung cấp thông qua công cụ thanh toán này. Dịch vụ thẻ góp phần quan trọng cho các NHTM trong việc huy động vốn, cho vay, thu phí dịch vụ và nâng cao hình ảnh của ngân hàng đối với KH. Sản phẩm dịch vụ thẻ đi liền với ứng dụng công nghệ của NHTM và khả năng liên kết giữa các NHTM trong khai thác thị trường và tận dụng cơ sở hạ tầng về công nghệ thông tin. Đặc điểm của dịch vụ thẻ Theo giáo trình “Nghiệp vụ ngân hàng thương mại” của PGS.
Nguyễn Minh Kiều (2012), dịch vụ thẻ có đặc điểm như sau: - Dịch vụ thẻ là sự phát triển cao của hoạt động ngân hàng, là kết quả của sự phát triển khoa học và công nghệ (đặc biệt là điện tử, tin học viễn thông) với quá trình tự do hoá và toàn cầu hoá của các hoạt động dịch vụ tài chính ngân hàng và đặc biệt là sự phát triển mạng lưới toàn cầu của các ngân hàng và sự liên kết giữa các ngân hàng thành một khối thống nhất trên cơ sở một trung tâm thanh toán bù trừ. - Hoạt động thẻ ngân hàng mang lại nhiều tiện ích không chỉ đối với nền kinh tế và hệ thống ngân hàng mà còn với những chủ sử dụng thẻ. Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích, dịch vụ thẻ là hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro và tổn thất. 12 - Cùng với các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt khác như: séc, uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, Internet banking, E-banking, Home banking, Phone banking… thẻ ngân hàng góp phần làm giảm tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt trong các giao dịch kinh tế.
- So với các công cụ thanh toán khác thì chi phí đầu tư đối với lĩnh vực thẻ trong việc xây dựng hệ thống phát hành và thanh toán thẻ là rất lớn, thời gian hoàn vốn dài. - Dịch vụ thẻ ngân hàng đòi hỏi một đội ngũ cán bộ giỏi chuyên môn, nghiệp vụ và kinh nghiệm xử lý để đảm bảo thông suốt và an toàn trong hoạt động thẻ và đáp ứng yêu cầu của các tổ chức thẻ quốc tế. - Không giống như các sản phẩm, dịch vụ khác, loại hình dịch vụ thẻ ngân hàng mang tính đồng nhất cao, sự khác biệt hóa sản phẩm hầu như không có. Do vậy, để thắng lợi trong cạnh tranh các ngân hàng thường tập trung vào các hoạt động liên quan đến việc marketing sản phẩm, dịch vụ sau bán hàng…hơn là tập trung nghiên cứu tạo ra sự khác biệt về đặc tính giữa các sản phẩm.
Phân loại dịch vụ thẻ Theo giáo trình “Nghiệp vụ ngân hàng thương mại” của PGS. Nguyễn Minh Kiều (2012), xuất phát từ một số đặc điểm đặc thù của dịch vụ thẻ, người ta đã phân loại dịch vụ thẻ theo các góc độ sau: Xét về tính chất của dịch vụ thẻ, gồm có: - Dịch vụ cơ bản: Là dịch vụ chủ yếu của doanh nghiệp cung cấp cho thị trường. Dịch vụ cơ bản thoả mãn một loại nhu cầu nhất định vì nó mang lại một loại giá trị sử dụng (hay giá trị lợi ích) cụ thể. Dịch vụ cơ bản quyết định bản chất của dịch vụ, nó gắn liền với công nghệ, hệ thống sản xuất và cung ứng dịch vụ.
Đối với dịch vụ thẻ, dịch vụ cơ bản bao gồm dịch vụ thanh toán tại các điểm bán hàng và cung cấp dịch vụ (đơn vị chấp nhận thẻ) và rút tiền tại các máy ATM. - Dịch vụ giá trị gia tăng: Là những dịch vụ bổ sung, tạo ra những giá trị phụ trội thêm cho KH, làm cho KH có sự cảm nhận tốt hơn về dịch vụ cơ bản. Dịch vụ giá trị gia tăng của dịch vụ thẻ rất đa dạng, bao gồm: dịch vụ vấn tin tài khoản, chuyển khoản, thanh toán hóa đơn trên ATM, nhận tiền kiều hối, gửi tiết kiệm tại ATM, mua 13 các loại thẻ viễn thông trả trước trên ATM, cung cấp các thông tin tài chính (lãi suất, tỷ giá, giá vàng, chỉ số chứng khoán…) trên màn hình ATM, dịch vụ đổi thẻ, nâng cấp hạng thẻ, giải quyết các tranh chấp khiếu nại liên quan đến sử dụng thẻ… Xét về quy trình cung cấp dịch vụ thẻ, người ta thường chia thành: - Dịch vụ trước bán: Bao gồm các hoạt động tư vấn về tính năng và tiện ích của dịch vụ thẻ, thủ tục phát hành thẻ (bao gồm quy trình và điều kiện mở thẻ…), cách thức sử dụng, bảo quản và bảo mật thẻ… - Dịch vụ trong bán: Bao gồm việc cung cấp các dịch vụ cơ bản và dịch vụ giá trị gia tăng của thẻ như dịch vụ thanh toán tại các điểm bán hàng và cung cấp dịch vụ (đơn vị chấp nhận thẻ) và rút tiền tại các máy ATM, vấn tin tài khoản, chuyển khoản, thanh toán…. - Dịch vụ sau bán: Bao gồm dịch vụ chăm sóc KH như dịch vụ đổi thẻ, nâng cấp hạng thẻ, thay PIN, giải quyết cách khiếu nại, thắc mắc, tranh chấp liên quan đến việc sử dụng thẻ, bảo trì và nâng cấp hệ thống công nghệ nhằm đảm bảo các giao dịch được thực hiện thuận tiện, an toàn cho chủ thẻ….
Xét về nội dung bản chất kinh tế của nguồn thanh toán, người ta phân ra dịch vụ thẻ ghi nợ, dịch vụ thẻ tín dụng và dịch vụ thẻ trả trước: - Dịch vụ thẻ ghi nợ (debit card): Là dịch vụ do ngân hàng cung cấp dựa trên thẻ ghi nợ. Đây là phương tiện thanh toán chi tiêu hoặc rút tiền mặt trên cơ sở số tiền của chính chủ thẻ gửi tại ngân hàng. Mỗi lần sử dụng, ngân hàng sẽ tự động trừ ngay số tiền tương ứng trên tài khoản của chủ thẻ. Thẻ ATM cũng là một loại thẻ ghi nợ, nhưng chức năng chủ yếu chỉ là rút tiền mặt.
Thông qua dịch vụ này, KH có thể rút tiền từ tài khoản thanh toán của mình, vấn tin, chuyển khoản…. - Dịch vụ thẻ tín dụng (credit card): Là dịch vụ mà ngân hàng cung cấp dựa trên thẻ tín dụng. Thẻ tín dụng là phương tiện thanh toán với một hạn mức tín dụng nhất định mà ngân hàng cung cấp cho người sử dụng trên cơ sở khả năng tài chính, tiền ký quỹ, tài sản thế chấp hoặc tín chấp. Thẻ sử dụng trên nguyên tắc: tiêu dùng trước, thanh toán sau.
Dịch vụ thẻ tín dụng thực chất là dịch vụ cho vay tiêu dùng của ngân hàng theo đó người sử dụng thẻ có thể sử dụng số tiền vay thông qua công cụ 14 thanh toán là thẻ tín dụng và phải hoàn trả lãi và gốc sau một thời hạn nhất định cho ngân hàng. - Dịch vụ thẻ trả trước (Prepaid Card): Là dịch vụ mà ngân hàng cung cấp dựa trên thẻ trả trước. Đây là loại thẻ mới được phát triển trên thế giới, KH không cần phải thực hiện các thủ tục phát hành thẻ theo yêu cầu của ngân hàng như điền vào yêu cầu phát hành thẻ chứng minh tài chính… họ chỉ cần trả cho ngân hàng một số tiền sẽ được ngân hàng bán cho một tấm thẻ với mệnh giá tương đương. Đặc tính của loại thẻ này giống như mọi thẻ bình thường khác, chỉ có điều thẻ này chỉ được giới hạn trong số tiền có trong thẻ và chi tiêu trong một khoảng thời gian nhất định tuỳ vào quy định của mỗi ngân hàng, tức là hạn mức thẻ không có tính chất tuần hoàn.
Xét về chủ thể phát hành, bao gồm: - Dịch vụ phát hành thẻ: Bao gồm các dịch vụ liên quan đến việc phát hành thẻ cho KH, xử lý các giao dịch liên quan đến việc sử dụng thẻ do ngân hàng đó phát hành, bao gồm các dịch vụ như phát hành mới, phát hành lại, gia hạn thẻ, đổi PIN, xử lý thẻ mất cắp, thất lạc… - Dịch vụ thanh toán thẻ: Các ngân hàng ngoài việc phát hành thẻ còn có thể chấp nhận thanh toán thẻ do các ngân hàng khác phát hành, tạo điều kiện cho người sử dụng thẻ khi chi tiêu hoặc rút tiền bao gồm các dịch vụ như: thanh toán, rút tiền mặt bằng thẻ tại ATM, đơn vị chấp nhận thẻ, tại quầy giao dịch. Xét về góc độ chủ thẻ, gồm có: - Dịch vụ thẻ cá nhân: Là dịch vụ thẻ của ngân hàng đối với KH là cá nhân. Đây là đối tượng KH chủ yếu của dịch vụ thẻ ngân hàng. - Dịch vụ thẻ công ty: Là dịch vụ thẻ do ngân hàng cung cấp đối với KH là doanh nghiệp.
Các cá nhân được ủy quyền là đại diện hợp pháp của công ty sử dụng thẻ. Công ty có trách nhiệm thanh toán các khoản chi tiêu bằng thẻ của các cá nhân đó. Xét về phạm vi lãnh thổ sử dụng, người ta phân chia thành dịch vụ thẻ nội địa và dịch vụ thẻ quốc tế. 15 - Dịch vụ thẻ nội địa: Là dịch vụ thẻ được cung cấp trong phạm vi một quốc gia, được giới hạn bởi biên giới lãnh thổ và đồng tiền thanh toán.
- Dịch vụ thẻ quốc tế: Là dịch vụ thẻ được cung cấp trên phạm vi quốc tế.