CHƯƠNG 1: CĂN CỨ XÂY DỰNG ĐỀ ÁN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về cho vay tiêu dùng và chất lượng cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại 1.1 Khái quát về cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng Thông tư số 39/2016/TT-NHNN Quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng, cho vay tiêu dùng được giải thích là khoản vay mà “tổ chức tín dụng cho vay đối với khách hàng là cá nhân để thanh toán các chi phí cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân đó, gia đình của cá nhân đó". Ngoài ra Thông tư số 43/2016/TT-NHNN Quy định cho vay tiêu dùng của công ty tài chính, Ngân hàng Nhà nước cũng quy định rõ như sau: "Cho vay tiêu dùng là việc công ty tài chính cho vay bằng đồng Việt Nam đối với khách hàng là cá nhân nhằm đáp ứng nhu cầu vốn mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng của khách hàng, gia đình của khách hàng đó với tổng dư nợ cho vay tiêu dùng đối với một khách hàng tại công ty tài chính đó không vượt quá 100.
Mức tổng dư nợ quy định tại khoản này không áp dụng đối với cho vay tiêu dùng để mua ôtô và sử dụng ô tô đó làm tài sản bảo đảm cho chính khoản vay đó theo quy định của pháp luật." Theo Nguyễn Đăng Dờn (2014), CVTD là một hình thức cấp tín dụng, trong đó ngân hàng thỏa thuận với khách hàng, bao gồm cá nhân và hộ gia đình, để họ sử dụng một khoản tiền cho các mục đích tiêu dùng. Hình thức này yêu cầu khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi sau một khoảng thời gian xác định, tạo điều kiện thuận lợi cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng. Như vậy, cho vay tiêu dùng là một khái niệm phổ biến trong lĩnh vực tài chính, đề cập đến các khoản vay mà các tổ chức tài chính như ngân hàng, 6 công ty tài chính, cung cấp cho cá nhân hoặc hộ gia đình để hỗ trợ mua sắm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng. Mục đích của các khoản vay này rất đa dạng, bao gồm mua nhà, mua xe, mua đồ gia dụng, chi phí học hành, du lịch, và các chi tiêu cá nhân khác.
Đặc điểm của cho vay tiêu dùng Khách hàng vay tiêu dùng thường là cá nhân và các hộ gia đình, với mục đích phục vụ nhu cầu tiêu dùng cá nhân, không phải từ mục đích kinh doanh. Do các khoản vay này thường có quy mô nhỏ (ngoại trừ những khoản vay để mua bất động sản), chi phí tổ chức cho vay cao, dẫn đến lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao hơn lãi suất thông thường. Nhu cầu vay của khách hàng phụ thuộc vào tính cách của từng người cũng như tình hình phát triển của nền kinh tế. Khi nền kinh tế tăng trưởng ổn định và người dân có thu nhập ổn định hiện tại và trong tương lai, nhu cầu tiêu dùng sẽ tăng.
Vào các dịp lễ tết, nhu cầu mua sắm nhiều, số lượng các khoản vay cũng tăng lên. Ngược lại, khi nền kinh tế lạm phát, nhu cầu tiêu dùng giảm. Khách hàng đi vay thường ít quan tâm đến lãi suất ngân hàng mà chú trọng nhiều hơn đến số tiền phải trả hàng tháng, mặc dù lãi suất ảnh hưởng trực tiếp đến số tiền này. Do đó, việc lựa chọn hợp lý thời hạn trả nợ, số tiền phải trả và khoảng thời gian giữa các lần trả nợ sẽ giúp thuyết phục khách hàng chấp nhận khoản vay từ ngân hàng.
Nguồn trả nợ chính của khách hàng là tiền lương hoặc thu nhập từ hoạt động kinh doanh/sản xuất. Khi khách hàng mất khả năng trả nợ, ngân hàng sẽ dựa vào tài sản thế chấp hoặc tài sản hình thành từ vốn vay để thu hồi nợ. Cho vay tiêu dùng là một hình thức cho vay có rủi ro cao và chi phí lớn đối với ngân hàng. Ngoài các yếu tố khách quan như môi trường, kinh tế, văn hóa, cho vay tiêu dùng còn chịu ảnh hưởng từ các yếu tố chủ quan của khách hàng như tình trạng sức khỏe, khả năng trả nợ của cá nhân và hộ gia đình.
Việc thu thập thông tin tài chính của khách hàng rất khó đầy đủ và chính xác hoàn toàn. Do đó, ngân hàng phải bỏ ra chi phí cho công tác thẩm định, xét 7 duyệt cho vay và quản lý hồ sơ do số lượng các khoản vay nhiều nhưng giá trị lại nhỏ. Phân loại cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng được phân thành nhiều loại khác nhau phù hợp với nhu cầu đa dạng của thị trường khách hàng, cụ thể như sau: - Theo mục đích cho vay: Cho vay tiêu dùng cư trú và cho vay tiêu dùng không cư trú - Theo phương thức hoàn trả khoản vay: Cho vay trả góp, cho vay phi trả góp và cho vay tuần hoàn. - Theo nguồn gốc hoàn trả khoản vay: cho vay gián tiếp và cho vay trực tiếp 1.
Vai trò của cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế và đời sống của cá nhân, doanh nghiệp cũng như toàn xã hội. Trước hết, nó giúp gia tăng sức mua của người tiêu dùng, cho phép họ tiếp cận các hàng hóa và dịch vụ cần thiết ngay cả khi không đủ tiền ngay lập tức. Điều này không chỉ cải thiện chất lượng cuộc sống của cá nhân và gia đình mà còn thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng, từ đó kích thích sản xuất và tăng trưởng kinh tế. Nhờ có các khoản vay tiêu dùng, nhiều người có thể mua nhà, xe hơi, trang thiết bị gia đình, và đáp ứng các nhu cầu thiết yếu khác.
Ngoài ra, cho vay tiêu dùng còn giải quyết các nhu cầu tài chính cấp bách như chi phí y tế, học phí, hoặc các chi phí khẩn cấp khác, giúp các cá nhân và gia đình vượt qua những khó khăn tạm thời. Điều này cũng góp phần cải thiện ổn định xã hội khi giảm bớt gánh nặng tài chính đột ngột cho người dân. Từ góc độ hệ thống tài chính, cho vay tiêu dùng đa dạng hóa sản phẩm tài chính và tăng cường khả năng tài chính cho các ngân hàng và tổ chức tài chính. Các tổ chức này có thể cung cấp nhiều sản phẩm vay khác nhau, từ đó tăng cường sự đa dạng và cạnh tranh trong hệ thống tài chính.
Doanh thu từ lãi suất và các phí dịch vụ liên quan cũng đóng góp lớn vào nguồn thu của các tổ chức này. 8 Về mặt kinh tế vĩ mô, các chính sách cho vay tiêu dùng có thể được điều chỉnh để ổn định nền kinh tế. Chẳng hạn, trong giai đoạn suy thoái, việc giảm lãi suất cho vay có thể kích thích tiêu dùng và giúp phục hồi nền kinh tế. Đồng thời, các tổ chức tài chính có thể quản lý rủi ro tài chính thông qua việc đa dạng hóa các loại hình cho vay và khách hàng, giúp bảo vệ hệ thống tài chính khỏi các cú sốc kinh tế.
Cho vay tiêu dùng cũng góp phần tạo công ăn việc làm trong lĩnh vực tài chính và các ngành liên quan. Sự phát triển của dịch vụ cho vay tiêu dùng tạo ra nhu cầu lớn về nhân lực trong các ngân hàng, công ty tài chính, và các tổ chức tín dụng. Hơn nữa, tăng cường tiêu dùng dẫn đến nhu cầu lớn về hàng hóa và dịch vụ, từ đó tạo thêm việc làm trong các ngành sản xuất và dịch vụ liên quan. Cuối cùng, cho vay tiêu dùng còn thúc đẩy sự phát triển bền vững bằng cách hỗ trợ các mục tiêu phát triển bền vững.
Các khoản vay có thể được sử dụng để tài trợ cho các dự án xanh, như mua sắm thiết bị tiết kiệm năng lượng, xe hơi điện, hay cải thiện hạ tầng cơ sở bền vững. Nhờ vào các vai trò này, cho vay tiêu dùng không chỉ giúp cá nhân và gia đình cải thiện điều kiện sống mà còn đóng góp tích cực vào sự phát triển và ổn định của nền kinh tế. Chất lượng cho vay tiêu dùng của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm chất lượng cho vay tiêu dùng Chất lượng cho vay tiêu dùng là một chỉ số quan trọng phản ánh hiệu quả và tính bền vững của các hoạt động tín dụng mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng cá nhân nhằm mục đích tiêu dùng.
Nó bao gồm nhiều yếu tố khác nhau như khả năng đánh giá chính xác nhu cầu và khả năng tài chính của khách hàng, quy trình xét duyệt và phê duyệt khoản vay, mức độ minh bạch và công bằng trong các điều khoản cho vay, cũng như sự quản lý rủi ro hiệu quả trong suốt vòng đời của khoản vay. Chất lượng cho vay tiêu dùng không chỉ được đo bằng tỷ lệ nợ xấu hay khả năng thu hồi nợ, mà còn liên quan đến sự hài lòng của khách hàng, tính linh hoạt của các sản phẩm vay, và mức độ 9 đáp ứng các nhu cầu tài chính đa dạng của người tiêu dùng. Một hệ thống cho vay tiêu dùng chất lượng cao giúp nâng cao trải nghiệm khách hàng, giảm thiểu rủi ro tín dụng và góp phần vào sự phát triển bền vững của ngân hàng. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng cho vay tiêu dùng ở ngân hàng thương mại - Doanh số CVTD: là tổng số tiền mà ngân hàng đã giải ngân cho các khoản vay tiêu dùng trong một khoảng thời gian nhất định (tháng, quý, năm).
Chỉ tiêu này giúp đánh giá quy mô và hiệu quả của hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng. 𝑫𝑺𝑪𝑽𝟏−𝑫𝑺𝑪𝑽𝒐 Tốc độ tăng trưởng doanh số CVTD = 𝑫𝑺𝑪𝑽𝒐 Tốc độ tăng trưởng dương: Nếu kết quả phép tính là dương, điều này cho thấy doanh số cho vay tiêu dùng đã tăng lên so với kỳ trước. Tốc độ tăng trưởng âm: Nếu kết quả là âm, điều này cho thấy doanh số cho vay tiêu dùng đã giảm so với kỳ trước. Tốc độ tăng trưởng bằng 0: Nếu kết quả là 0, điều này cho thấy doanh số cho vay tiêu dùng không thay đổi giữa hai khoảng thời gian.
- Doanh số thu nợ CVTD: Là tổng số tiền mà ngân hàng thu hồi từ các khoản CVTD trong một thời kỳ nhất định 𝑫𝑺𝑻𝑵𝟏−𝑫𝑺𝑻𝑵𝒐 Tốc độ tăng trưởng doanh số thu nợ CVTD = 𝑫𝑺𝑻𝑵𝒐 Tốc độ tăng trưởng dương: Nếu kết quả của phép tính là dương, điều này có nghĩa là doanh số thu nợ đã tăng lên so với khoảng thời gian trước. Tốc độ tăng trưởng âm: Nếu kết quả là âm, điều này cho thấy doanh số thu nợ đã giảm so với khoảng thời gian trước.