CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM Theo Điều 4 Luật các tổ chức tín dụng 2010: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.” Dưới góc độ pháp lý: Cá nhân là chủ thể phổ biến của các giao dịch dân sự. Khi tham gia giao dịch dân sự cá nhân phải là người thành niên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
Người không có năng lực hành vi dân sự, mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự muốn tham gia giao dịch dân sự phải thông qua hành vì của người đại diện hợp pháp mới có giá trị pháp lí. KHCN là tất cả các cá nhân có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự và trịu trách nhiệm theo quy định trước pháp luật. Như vây, cho vay KHCN là một hình thức tài trợ tài chính của Ngân hàng. Trong hình thức này, Ngân hàng sẽ cấp một khoản tín dụng cho KHCN theo như yêu cầu vay vốn của họ với mục đích tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh trong một khoảng thời gian xác định với cam kết sẽ phải hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi cho NHTM khi đến hạn.
Các hình thức cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM Để đáp ứng nhu cầu vay vốn KHCN cũng như sự cạnh tranh giữa các ngân hàng, Các NHTM hiện nay đã mở rộng đa dạng các hình thức cho vay và các hình thức này được phân chia dựa trên mục đích, thời hạn vay, phương thức vay trả nợ và có hay không tài sản đảm bảo kèm theo. * Theo mục đích sử dụng tiền vay: - Cho vay tiêu dùng: là loại cho vay nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của các KHCN như nhu cầu mua sắm vật dụng gia đình, sửa chữa nhà ở, sửa chữa xe 7 cơ giới, làm kinh tế hộ gia đình, thanh toán học phí, đi du lịch, chữa bệnh, ma chay, cưới hỏi.và các nhu cầu thiết yếu khác trong cuộc sống. Tuy nhiên, cho vay tiêu dùng dễ khiến cho người vay vượt quá khả năng của họ để trả nợ khiến cho tình trạng nợ xấu tăng cao, ảnh hưởng đến nền kinh tế. - Cho vay sản xuất kinh doanh: là loại hình cho vay nhằm để phục vụ hoạt động kinh doanh của KHCN, bổ sung nguồn vốn thiếu hụt trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh mở rộng sản xuất.
* Theo thời hạn: - Ngắn hạn: thời hạn cho vay dưới 12 tháng - Trung hạn: thời hạn cho vay từ 12 tháng đến 60 tháng - Dài hạn: thời hạn cho vay từ 60 tháng trở lên * Theo các phương thức cho vay: - Cho vay từng lần: là phương thức cho vay tách biệt các lần vay, khách hàng và Ngân hàng làm các thủ tục theo quy trình bình thường và ký hợp đồng tín dụng. Cho vat từng lần là hình thức cho vay theo món, yêu cầu KHCN phải có một múc địch sử dụng vốn cụ thể như thanht oán tiền hàng, các chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh khác. - Cho vay trả góp: là phương thức vay mà khách hàng và Ngân hàng ngay từ đầu thỏa thuận xác định số lãi cốn vay phải trả cộng với số nợ gốc được chia ra để trả nợ theo nhiều kỳ hạn trong thời gian cho vay. - Cho vay theo hạn mức thấu chi: là phương thức cho vay dựa trên quan hệ tài chính giữa KHCN và Ngân hàng tồn tại trước đó, mà qua đó Ngân hàng cho phép khách hàng được sử dụng vượt quá số tiền mà họ đã ký thác ở Ngân hàng trên tài khoản vãng lai với một số lượng và thời hạn nhất định.
- Cho vay theo hạn mức tín dụng: là phương thức cho vay mà Ngân hàng và khách hàng thỏa thuận xác định một hạn mức tín dụng duy trì một thời gian nhất định. Hạn mức tín dụng là dư nợ vay tối đa được duy trì trong một thời gian nhất định, được Ngân hàng và khách hàng thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. * Theo các biện pháp đảm bảo an toàn vay: đây là yếu tố quan trọng trong việc xét duyệt cho vay của Ngân hàng với khách hàng. 8 - Cho vay có tài sản đảm bảo: là các khoản vay được đảm bảo bằng tài sản thuộc sở hữu của chính khách hàng vay vốn hoặc người thứ ba.
Tài sản đảm bảo cho khoản vay có thể là: số dư tài khoản tiền gửi, sổ tiết kiệm, hàng hóa, máy móc thiết bị, bất động sản,. - Cho vay không có tài sản đảm bảo (cho vay tín chấp): là cho vay không cần đảm bảo tài sản mà dựa trên uy tín của khách hàng. Ngân hàng lựa chọn các khách hàng có uy tín và khả năng trả nợ tốt để cho vay. Vai trò của cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM 1.
Đối với nền kinh tế - xã hội Việc NHTM cho vay KHCN sẽ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và nâng cao chất lượng cuộc sống của họ. Điều này sẽ là một giải pháp hữu hiệu nhằm kích cầu tiêu dùng và qua đó làm cho nền kinh tế trở nên năng động hơn. Để có thể đáp ứng các nhu cầu ngày càng tăng của khách hàng buộc các thành phần kinh tế phải đẩy mạnh sản xuất làm cho thị trường hàng hóa trở nên sôi động hơn, nâng cao tính cạnh tranh và từ đó thúc đẩy nền kinh tế ngày càng phát triển. Bên cạnh đó, Nhà nước cũng giải quyết được mục tiêu kinh tế đó là giải quyết các vấn đề, tạo công ăn việc làm cho người dân, tăng thu nhập, giảm bớt các tệ nạn xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
Vì cho vay KHCN là hình thức luân chuyển tạm thời một lượng vốn từ nơi dư thừa vốn đến nơi thiếu hụt vốn nhằm đáp ứng nhu cầu của các bên. Bên dư thừa thì thu được lợi nhuận từ nguồn vốn nhàn rỗi, bên thiếu hụt thì sẽ có thêm nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hoặc SXKD. Qua đó có thể thấy việc NHTM cho vay KHCN sẽ góp phần khai thác triệt để các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội rồi lưu thông các nguồn vốn này một cách trôi chảy và hiệu quả từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn, từ nơi hiệu quả thấp đến nơi hiệu quả cao sẽ góp phần tạo ra sự ổn định về mặt xã hội. Khi NHTM cho vay KHCN để đáp ứng nhu cầu SXKD, điều đó đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.
Cùng với nền kính tế phát triển thì sẽ tạo ra thêm nhiều công ăn việc làm cho người dân, giảm tỷ lệ thất nghiệp, kinh tế hộ gia đình ngày càng cao và làm cho chất lượng cuộc sống của họ cũng theo đó mà được 9 cải thiện. Bên cạnh đó, khi NHTM cho vay KHCN để đáp ứng nhu cầu sản xuất các ngành nghề, kinh doanh khác nhau sẽ tạo sự phát triển toàn diên các ngành nghề trong xã hội làm cho xã hội phát triển một cách hoàn thiện hơn. Đối với Ngân hàng thương mại Đầu tiên, cho vay KHCN là một dịch vụ của NHTM nên nó sẽ đem lại nguồn lợi nhuận cho NHTM. Nếu NHTM cho vay bằng nguồn vốn tự có thì sẽ thu được lợi nhuận dựa trên mức lãi suất cho vay, còn nếu NHTM cho vay bằng nguồn vốn huy động thì sẽ thu được lợi nhuận dựa trên mức chênh lệch lãi suất giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay.
Bên cạnh đó, thủ tục cho vay đối với KHCN đơn giản hơn nhiều so với KHDN nhưng lãi suất cho vay lại cao hơn nên việc cho vay KHCN là một thị trường tiềm năng, đem lại nguồn lợi nhuận đáng kể cho ngân hàng. Nếu một NHTM chỉ tập trung vào cho vay KHDN mà không chú trọng vào cho vay KHCN thì khi HĐKD của các KHDN gặp khó khăn chắc chắn sẽ gây ảnh hưởng lớn đến các hoạt của NHTM. Bởi vậy, các NHTM cần phải phát triển thêm đồng thời cả cho vay KHCN cùng với KHDN nhằm phân tán rủi ro cho ngân hàng. Nếu hoạt động này gặp rủi ro thì sẽ vẫn còn hoạt động khác bù dắp, chống đỡ và nếu có một hoạt động gặp khó khăn thì nó sẽ gây tác động, ảnh hưởng ít hơn đến ngân hàng.
Thêm nữa, việc cho vay KHCN của NHTM sẽ giúp họ đa dạng dóa danh mục sản phẩm nhằm mở rộng đối tượng khách hàng vay vốn đưa tên tuổi của ngân hàng trở nên phổ biến hơn, được nhiều người biết đến hơn từ đó sẽ tăng tính cạnh tranh giữa các NHTM tạo động lực giúp cho ngân hàng ngày càng hoàn thiện để phát triển hơn và có chất lượng cao hơn. Cuối cùng, thông qua việc cho vay KHCN sẽ giúp NHTM thuận lợi trong viêc bán chéo sản phẩm dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Khi một KHCN vay vốn tại NHTM, họ sẽ tạo mối quan hệ với ngân hàng. Đi liền với hoạt động đó, khách hàng sẽ sử dụng các dịch vụ tiện ích của NHTM như: dịch vụ thanh toán, chuyển lương qua tài khoản, các gói dịch vụ cá nhân tùy thuộc vào nhu cầu của mỗi người,.sẽ giúp NHTM mở rộng quan hệ với khách hàng, thu được một khoản lợi nhuận cùng với nâng cao thương hiệu của mình.
Đối với khách hàng cá nhân Cuộc sống con người luôn tồn tại những nhu cầu về vật chất và tinh thần, những nhu cầu đó ngày càng đa dạng và yêu cầu cao hơn bắt đầu từ những hàng hoá thiết yếu rồi đến những hàng hoá xa xỉ hơn cùng với sự phát triển của nền kinh tế. Nhưng việc thỏa mãn những nhu cầu đó lại phụ thuộc vào khả năng thanh toán hiện tại của họ. Cho vay KHCN của NHTM giúp cho các khách hàng linh hoạt hơn trong việc giải quyết vấn đề thỏa mãn nhu cầu của bản thân. Thay vì phải tích lũy đủ vốn ở hiện tại để thực hiện kế hoạch của bản thân, người tiêu dùng sẽ khéo léo phối hợp giữa thoả mãn nhu cầu ở hiện tại với khả năng thanh toán ở hiện tại và tương lai.
Nghĩa là họ sẽ tiêu dùng trước bằng cách lựa chọn phương án vay vốn ngân hàng rồi tích lũy và hoàn trả sau cho ngân hàng.