Chương 1: Cơ sở lý luận về huy động tiền gửi tại Ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng huy động tiền gửi tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn chi nhánh huyện Vĩnh Cửu - Bắc Đồng Nai. Chương 3: Giải pháp mở rộng huy động nguồn vốn tiền gửi tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn chi nhánh huyện Vĩnh Cửu - Bắc Đồng Nai. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG TIỀN GỬI TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm về huy động tiền gửi Có thể nói rằng NHTM là một loại định chế tài chính trung gian khá quan trọng trong nền kinh tế thị trường hiện nay. Do thực hiện chức năng trung gian thanh toán, NHTM có điều kiện huy động nguồn tiền nhàn rỗi nằm rải rác trong xã hội tập trung lại thành số lượng đủ lớn để cấp tín dụng hay đầu tư cho các tổ chức kinh tế, cá nhân nhằm mục đích phục vụ phát triển kinh tế- xã hội, đồng thời đẩy mạnh hoạt động kinh doanh của Ngân hàng. Huy động tiền gửi là một trong những nghiệp vụ tạo nên nguồn vốn của Ngân hàng, Ngân hàng sử dụng uy tín, chất lượng dịch vụ để thu hút tiền gửi của cá nhân, tổ chức có vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế theo nguyên tắc hoàn trả và có lãi, nhằm mục đích kinh doanh và đảm bảo cho Ngân hàng hoạt động bình thường, hiệu quả theo đúng quy định pháp luật. Ngân hàng sẽ tiếp nhận tất cả các nguồn tiền gửi của dân cư, các doanh nghiệp và các tổ chức với mức lãi suất phù hợp được công bố.
Khi khách hàng tới gửi tiền thì Ngân hàng sẽ mở một tài khoản giúp khách hàng thuận tiện trong giao dịch và kiểm tra. Đặc điểm huy động tiền gửi của khách hàng tại các NHTM Vì huy động tiền gửi là một hình thức huy động trong nghiệp vụ huy động vốn của NHTM nên đều có các đặc điểm, nguyên tắc và vai trò giống như huy động vốn nói chung. (Trầm Thị Xuân Hương và cộng sự, năm 2013, trang 23) Hiện nay các hình thức huy động tiền gửi của khách hàng tại các NHTM ngày càng đa dạng để đáp ứng nhu cầu của các chủ thể trong nền kinh tế. Vốn từ huy động tiền gửi chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn vốn huy động của NHTM nhưng đây là nguồn vốn không ổn định vì khách hàng có thể rút ra bất cứ khi nào mà không bị ràng buộc.
Khi khách hàng có yêu cầu rút tiền thì Ngân hàng sẽ hoàn trả lại số tiền gốc đã huy động và trả cho khách hàng một khoản tiền lãi phát sinh từ việc gửi tiền tại Ngân hàng. Vì vậy, các Ngân hàng cần duy trì một khoản dự trữ thanh khoản nhằm đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng. 9 Có thể nói rằng NHTM là một loại định chế tài chính trung gian khá quan trọng trong nền kinh tế thị trường hiện nay. Do thực hiện chức năng trung gian thanh toán, NHTM có điều kiện huy động nguồn tiền nhàn rỗi nằm rải rác trong xã hội tập trung lại thành số lượng đủ lớn để cấp tín dụng hay đầu tư cho các tổ chức kinh tế, cá nhân nhằm mục đích phục vụ phát triển kinh tế- xã hội, đồng thời đẩy mạnh hoạt động kinh doanh của Ngân hàng.
Phân loại các hình thức huy động tiền gửi của khách hàng tại các NHTM Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, sự cạnh tranh gay gắt giữa các NHTM để huy động được nguồn tiền gửi đảm bảo về số lượng và chất lượng, các Ngân hàng đã đưa ra và thực hiện nhiều hình thức huy động cụ thể, rõ ràng và hiệu quả, từ đó hình thành nhiều loại tiền gửi khác nhau được phân chia theo các tiêu thức khác nhau. Theo nguồn hình thành Gồm tiền gửi cá nhân và tiền gửi của tổ chức kinh tế. Đây là nguồn tiền tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế được Ngân hàng tập trung lại. Các cá nhân và tổ chức kinh tế thường gửi tiền với kỳ hạn và mục đích khác nhau, các cá nhân thường gửi tiền để hưởng lãi còn các tổ chức kinh tế thường là để sử dụng các dịch vụ thanh toán của Ngân hàng.
- Tiền gửi cá nhân: là hình thức huy động truyền thống của ngân hàng, gồm tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi thanh toán. Các tầng lớp dân cư gửi tiền tiết kiệm vào NHTM với mục đích chủ yếu là tiết kiệm và sinh lời. Còn tiền gửi thanh toán được sử dụng thanh toán các dịch vụ tiện ích. Do đó, nguồn vốn này có tính ổn định khá cao.
Ngân hàng huy động từ các khoản tiền nhàn rỗi của dân chúng và sau đó chuyển đến cho những người cần vốn để mở rộng đầu tư, kinh doanh. Để thoả mãn nhu cầu của khách hàng trong việc gửi tiết kiệm, các NHTM đã và đang áp dụng nhiều hình thức huy động với nhiều kỳ hạn đa dạng và đảm bảo nguyên tắc: Kỳ hạn càng dài thì lãi suất càn cao. Bên cạnh đó, NHTM cũng từng bước nâng cao các tiện ích cho người gửi tiết kiệm như: Coi sổ tiết kiệm như là một chứng từ đảm bảo tiền gửi, người có sổ có thể mang sổ tiết kiệm đến ngân hàng để cầm cố hoặc xin 10 chiết khấu để vay vốn khi cần thiết. Lãi suất là vấn đề quan tâm hàng đầu khi khách hàng gửi tiền tiết kiệm.
Vì thế việc đưa ra chiến lược lãi suất như thế nào, hình thức huy động ra sao để thu hút được nguồn vốn nhiều và kinh doanh có hiệu quả là điều tất yếu. - Tiền gửi của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế-xã hội: Đây là khoản tiền tạm thời nhàn rỗi phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh, quá trình hoạt động của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế- xã hội và được các đơn vị này gửi vào ngân hàng nhằm mục đích thanh toán. Đây là nguồn huy động được đánh giá là rất lớn, chiếm tỷ trọng cao trong tổng nguồn vốn. Để tiết kiệm thời gian và chi phí trong thanh toán, các doanh nghiệp dù lớn hay nhỏ hầu hết đều có tài khoản trong ngân hàng.
NHTM có thể sử dụng nguồn này một cách chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh, góp phần đáp ứng nhu cầu tín dụng của nền kinh tế. Tuy nhiên độ lớn của khoản tiền này phụ thuộc nhiều vào các dịch vụ, các tiện ích mà ngân hàng mang lại khi khách hàng sử dụng các dịch vụ. Điều này khiến cho việc huy động vốn từ các doanh nghiệp và các tổ chức xã hội gắn liền với việc mở rộng, cải tiến các dịch vụ ngân hàng. Theo tiêu thức kỳ hạn Ngân hàng phân loại các khoản tiền gửi theo tiêu thức này để quản lý tốt lượng tiền gửi, tiền lãi và là cơ sở để Ngân hàng xây dựng cơ cấu cho vay, thực hiện chiến lược dự trữ phù hợp và chủ động trong quá trình hoạt động kinh doanh.
Tiền gửi không kỳ hạn: là các loại tiền gửi không có kỳ hạn xác định, người gửi tiền có thể rút ra bất kỳ lúc nào tùy theo nhu cầu. Do đó, lãi suất của loại tiền gửi này thường thấp hơn so với các loại tiền gửi có kỳ hạn xác định. Là nguồn vốn biến động nhiều nhất mà Ngân hàng khó có thể dự đoán về quy mô tiền gửi không kỳ hạn Ngân hàng có thể huy động được, đồng thời kỳ hạn tiềm năng của loại tiền này cũng là ngắn nhất. Thông thường, các cá nhân và doanh nghiệp gửi tiền vào Ngân hàng với mục đích chính là để hưởng các dịch vụ thanh toán của Ngân hàng.
Các doanh nghiệp, các cá nhân làm ăn buôn bán phải thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ liên tục. Người gửi tiền có thể rút tiền ra bất cứ lúc nào hoặc để trả cho người 11 thứ ba. Hình thức rút có thể là tiền mặt hay lấy qua hình thức thanh toán bằng séc. Đặc biệt người gửi tiền có thể không cần trực tiếp đến ngân hàng lấy mà có thể rút qua các máy rút tiền tự động ( máy ATM ).
Do tính chất không ổn định của nó nên ngân hàng chỉ được sử dụng một tỷ lệ phần trăm nhất định nào đó của lượng tiền gửi không kỳ hạn nhận được, và ngân hàng muốn sử dụng thì phải dự tính về sự ổn định tương đối của lượng tiền này. Do vậy, quản lý tiền gửi không kỳ hạn là một phần quan trọng của quản lý dự trữ trong các ngân hàng. Tiền gửi có kỳ hạn: Đây là loại tiền gửi có sự thoả thuận giữa người gửi tiền và ngân hàng có sự xác định rõ ràng về số lượng, kỳ hạn và lãi suất nên Ngân hàng có thể sử dụng để cho vay với thời hạn tương ứng hoặc có thể chuyển đổi một phần tiền gửi ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn. Do đặc tính của khoản tiền gửi này là có độ ổn định cao nên Ngân hàng chủ động trong việc sử dụng nguồn tiền đó để phục vụ cho hoạt động kinh doanh và lãi suất của loại tiền gửi này cao hơn lãi suất tiền gửi không kỳ hạn và tiền gửi thanh toán.
Theo tiêu thức loại tiền Tiền gửi nội tệ: Là nguồn tiền huy động chủ yếu của các NHTM. Lượng huy động phụ thuộc vào mức thu nhập trong nước và lãi suất huy động trong từng thời kỳ, loại tiền này thường chiếm tỷ trọng cao trong tổng lượng tiết kiệm. Tiền gửi ngoại tệ: Thông thường các Ngân hàng thường nhận tiền gửi ngoại tệ là các đồng tiền mạnh như: USD, EUR, GBP… nhằm đáp ứng kinh doanh ngoại tệ trong nước, trong quan hệ tài trợ xuất nhập khẩu, thanh toán quốc tế… các Ngân hàng có xu hướng mở rộng kinh doanh đối ngoại thường có nguồn vốn ngoại tệ lớn. Bên cạnh đó, nhận tiền gửi bằng ngoại tệ giúp Ngân hàng đa dạng hóa về phương thức huy động tiền gửi và giúp khách hàng có thêm kênh đầu tư về ngoại tệ.
Theo mục đích sử dụng Tiền gửi tiết kiệm: Phần lớn khách hàng gửi tiền với mục đích là tìm kiếm một khoản thu nhập với số tiền nhàn rỗi. Thông thường tiền gửi có khối lượng nhỏ, thời hạn ngắn. Khách hàng có thể nộp tiền trực tiếp vào Ngân hàng hoặc gián tiếp chuyển thu nhập dưới hình thức chuyển qua tài khoản. 12 Tiền gửi tiết kiệm có mục đích: khách hàng gửi tiền với mục đích tích lũy cho các dự định chi tiêu trong tương lai như: mua xe, mua nhà, cho con du học… và cũng được hưởng lãi trên số tiền gửi như các loại tiết kiệm khác.