CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ MỞ RỘNG HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về mở rộng hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hoạt động cho vay. Căn cứ theo quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của Thống đốc NHNN về việc ban hành quy chế cho vay của TCTD đối với khách hàng có định nghĩa “Cho vay là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng vay với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định”.
Căn cứ vào bảng tổng kết tài sản của các NHTM, cho vay là khoản mục thường chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng tài sản của ngân hàng và là khoản mục đem lại thu nhập chủ yếu cho ngân hàng. Đặc điểm của hoạt động cho vay. - Cho vay là hoạt động kinh doanh chủ chốt, mang lại thu nhập chủ yếu cho NHTM. Đây là một trong những hoạt động quan trọng nhất, thường chiếm tỉ trọng lớn trong danh mục tài sản của ngân hàng, khoảng 70-80% tổng tài sản của ngân hàng.
- Hoạt động cho vay chứa đựng nhiều rủi ro. Tiền cho vay không thể chuyển thành tiền mặt trước khi các khoản vay đó đến hạn. Các khoản tiền cho vay cũng có xác suất vỡ nợ cao hơn so với những tài sản có khác. Và những rủi ro này sẽ xảy ra, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả hoạt động của ngân hàng, ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của ngân hàng.
Chính điều này mà NHTM rất coi trọng công tác quản lý tín dụng nhằm đảm bảo lợi nhuận và hạn chế rủi ro cho ngân hàng. - Đối với ngân hàng: Cho vay là một hoạt động giữ vai trò quan trọng đối với Ngân hàng Thương mại, khoản mục cho vay thông thường chiếm một tỷ lệ rất lớn trên tổng tài sản của Ngân hàng vì thế lợi nhuận đem lại từ cho vay là rất lớn thường chiếm đến 60%. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Đây cũng là nguồn đem lại lợi nhuận chủ yếu cho Ngân hàng Thương mại. Dựa vào khoản mục cho vay, tỷ lệ giữa tiền vay với các tài sản khác và với tổng tài sản thông thường trên bảng cân đối tài sản của một Ngân hàng Thương mại, ta có thể biết được quy mô Ngân hàng đó lớn hay nhỏ, hoạt động kinh doanh có phù hợp, hiệu quả hay không.
- Đối với khách hàng: Hoạt động cho vay giúp cung ứng nguồn vốn kịp thời cho các nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của các chủ thể trong xã hội. Vốn được luân chuyển từ chủ thể thừa vốn sang chủ thể thiếu vốn, nhờ vậy các chủ thể thiếu vốn có thể nhanh chóng có được lượng vốn cần thiết để thúc đẩy nhanh tốc độ sản xuất cũng như tiêu thụ. Hoạt động cho vay sẽ đáp ứng nhu cầu vốn của các doanh nghiệp trong việc mở rộng sản xuất kinh doanh. Thực tế cho thấy, vốn tín dụng luôn chiếm một tỷ trọng lớn trong cơ cấu vốn của các doanh nghiệp.
Hoạt động cho vay của ngân hàng không chỉ đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp mà còn phục vụ các tầng lớp dân cư có nhu cầu. Ngân hàng sẵn sàng tài trợ cho nhu cầu tín dụng của các cá nhân, hộ gia đình về nhu cầu mua sắm, cải thiện, nâng cao chất lượng cuộc sống. - Đối với kinh tế xã hội: Nhờ có hoạt động cho vay của ngân hàng mà chất lượng cuộc sống của dân cư được nâng cao, cùng với hoạt động tài trợ cho các doanh nghiệp mở rộng sản xuất, tạo công ăn việc làm cho bộ phận dân cư, ngân hàng đã cùng với xã hội góp phần ổn định đời sống. Hoạt động cho vay của ngân hàng là công cụ thực hiện các chính sách xã hội.
Các chính sách xã hội về bản chất được đáp ứng bởi nguồn tài trợ không hoàn lại từ ngân sách nhà nước, song phương thức tài trợ không hoàn lại này thường bị hạn chế về số lượng, quy mô và hiệu quả kém. Chính vì nguyên nhân này mà phương thức tài trợ có hoàn lại của hoạt động cho vay sẽ thay thế phương thức này bởi phương thức có hoàn lại vừa đảm bảo được cung ứng nguồn tài chính vừa phát huy hiệu quả sử dụng vốn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Trong điều kiện hiện nay, các nước đều thực hiện nền kinh tế mở cửa, nên nhu cầu giao lưu với các nước khác thực sự rất cần thiết. Tín dụng Ngân hàng là phương tiện nối liền kinh tế các nước với nhau thông qua hoạt động đầu tư xuyên quốc gia.
Bên cạnh đó, muốn thực hiện các hoạt động xuất nhập khẩu thì phải có vốn và vốn tín dụng ngân hàng sẽ đáp ứng kịp thời nhu cầu này. Phân loại hoạt động cho vay. Phân loại theo đối tượng khách hàng. + Cho vay khách hàng là các Doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế: Đây là loại hình cho vay của các NHTM mà các Doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế là đối tượng được phục vụ.
Do đặc thù riêng có của đối tượng này mà các NHTM phải tổ chức các phòng tín dụng chuyên trách phục vụ. Nhóm khách hàng này thường có nhu cầu vốn với số lượng lớn, và có thể là rất lớn. Tuy nhiên số lượng khách hàng loại này của mỗi NHTM thường không lớn, vì vậy các NHTM cần đặc biệt chú ý quan tâm đến từng khách hàng cụ thể, từ đó xây dựng tốt mối quan hệ tín dụng lâu dài, đồng thời mở rộng các mối quan hệ với các khách hàng mới. + Cho vay KHCN: KHCN bao gồm cá nhân, hộ gia đình, chủ trang trại … được ngân hàng áp dụng phương thức cho vay theo quy trình thủ tục cho vay KHCN.
Đối tượng này có số lượng khách hàng vay lớn nhưng các khoản vay thường có quy mô nhỏ lẻ. Phân loại theo thời hạn khoản vay. Theo thời hạn vay, cho vay được phân loại thành: + Cho vay ngắn hạn: Là hình thức cho vay mà thời hạn cho vay đến 12 tháng. + Cho vay trung hạn: Là hình thức cho vay mà thời hạn cho vay từ trên 12 tháng đến 60 tháng.
+ Cho vay dài hạn: Là hình thức cho vay mà thời hạn cho vay từ trên 60 tháng trở lên. Phân chia theo thời hạn khoản vay có ý nghĩa rất quan trọng đối với ngân hàng vì thời gian khoản vay liên quan mật thiêt tới tính an toàn và sinh lời của khoản vay cũng như khả năng hoàn trả của khách hàng. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phân loại theo mục đích sử dụng vốn.
Dựa vào căn cứ này cho vay thường được chia thành các loại sau: - Cho vay bất động sản: Là loại cho vay liên quan đến việc mua sắm bất động sản nhà ở, đất đai, bất động sản trong lĩnh vực công nghiệp, thương nghiệp. - Cho vay công nghiệp và thương mại: Là loại cho vay ngắn hạn để bổ sung vốn lưu động cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ. - Cho vay nông nghiệp: Là loại cho vay để trang trải các chi phí sản xuất như phân bón, thuốc trừ sâu, giống cây trồng … - Cho vay các định chế tài chính: bao gồm cấp tín dụng cho ngân hàng, công ty tài chính, quỹ tín dụng, các định chế tài chính khác. - Cho vay cá nhân: Là loại cho vay để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, mua sắm, các khoản vay để trang trải chi phí thông thường của đời sống.
Việc phân loại theo mục đích giúp ngân hàng thiết lập quy trình cho vay thích hợp và có chế độ quản lý riêng đối với từng khoản vay. Phân loại theo phương thức đảm bảo khoản vay. Theo phương thức đảm bảo với khoản vay, cho vay được phân thành: - Cho vay có đảm bảo bằng tài sản: Về nguyên tắc, mọi khoản tín dụng của ngân hàng đều có bảo đảm. Cam kết đảm bảo là cam kết của người nhận tín dụng về việc dùng tài sản mà mình đang sở hữu hoặc sử dụng hoặc khả năng trả nợ của người thứ ba để trả nợ cho ngân hàng.
- Cho vay không có tài sản đảm bảo: Có thể được cấp cho khách hàng có uy tín, tình hình tài chính vững mạnh, ít xảy ra tình trạng nợ nần, dây dưa, hoặc món vay tương đối nhỏ so với vốn của người vay. Các khoản cho vay theo chỉ thị của Chính phủ mà Chính phủ yêu cầu, không cần tài sản đảm bảo. Các khoản cho vay đối với các tổ chức tài chính lớn, các công ty lớn , hoặc những khoản cho vay trong thời gian ngắn mà ngân hàng có khả năng giám sát … cũng có thể không cần tài sản đảm bảo. Phân loại theo phương thức đảm bảo giúp các nhà quản lý ngân hàng có thể đưa TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 ra những biện pháp giám sát kiểm tra, thu hồi nợ phù hợp với từng khoản vay.
Phân loại theo hình thức sử dụng vốn vay. Theo cách phân loại này hoạt động cho vay được phân thành: - Cho vay kinh doanh: Là hoạt động cho vay mà vốn vay được sử dụng cho mục đích kinh doanh. Đối tượng khách hàng vay kinh doanh có thể là cá nhân hoặc là đơn vị kinh doanh, trong đó chủ yếu là các đơn vị kinh doanh. - Cho vay tiêu dùng: Là hoạt động cho vay mà vốn được sử dụng cho mục đích tiêu dùng là chủ yếu.
Đối tượng vay chủ yếu là các cá nhân. Phân loại theo phương thức sử dụng vốn vay giúp các nhà quản lý ngân hàng nâng cao chất lượng quản lý đối với từng khoản vay của ngân hàng, hạn chế rủi ro cho ngân hàng. Phân loại theo phương thức cho vay. - Cho vay trả góp: Là hình thức cho vay ngân hàng cho phép khách hàng trả gốc làm nhiều lần trong thời hạn tín dụng đã thỏa thuận.
Cho vay trả góp thường được áp dụng đối với các khoản vay trung và dài hạn, tài trợ cho tài sản cố định hoặc lâu bền. - Cho vay theo hạn mức: Đây là nghiệp vụ tín dụng theo đó ngân hàng thoả thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng. Hạn mức tín dụng có thể tính cho cả kỳ hoặc cuối kỳ. Đó là số dư tối đa tại thời điểm tính.
Đây là hình thức cho vay thuận tiện cho những khách hàng vay mượn thường xuyên, vốn vay tham gia thường xuyên vào quá trình sản xuất kinh doanh. - Cho vay thấu chi: Là hình thức cho vay qua đó ngân hàng cho phép bằng văn bản người đi vay được phép chi vượt trên số dư tài khoản của mình đến một giới hạn nhất định và trong khoảng thời gian xác định.