Luận văn thạc sĩ kinh tế xây dựng mô hình tập đoàn tài chính ngân hàng ở việt nam đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế

Khám phá mô hình tập đoàn tài chính ngân hàng tại Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế trong luận văn thạc sĩ kinh tế xây dựng.

• Tác giả: Bùi Ánh Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Quy
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Thế Giới Và Quan Hệ Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Mô Hình Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng Ở Việt Nam: Đáp Ứng Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
• 1.1. Tập đoàn tài chính - ngân hàng
• 1.1.1. Lịch sử ra đời của tập đoàn tài chính - ngân hàng
• 1.1.2. Khái niệm về tập đoàn tài chính - ngân hàng
• 1.1.3. Đặc trưng cơ bản của tập đoàn tài chính - ngân hàng
• 1.1.4. Nguyên tắc hoạt động của tập đoàn tài chính - ngân hàng
• 1.2. Các mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng
• 1.2.1. Ngân hàng đa năng
• 1.2.1.1. Cơ cấu tổ chức của ngân hàng đa năng
• 1.2.1.2. Đặc điểm của ngân hàng đa năng
• 1.2.1.3. Tính ưu việt của ngân hàng đa năng
• 1.2.2. Mô hình công ty mẹ – con
• 1.2.2.1. Cơ cấu tổ chức của công ty mẹ con
• 1.2.2.2. Đặc điểm của mô hình công ty mẹ con
• 1.2.2.3. Tính ưu việt của mô hình công ty mẹ – con
• 1.3. Điều kiện và hình thức xây dựng tập đoàn tài chính - ngân hàng
• 1.3.1. Điều kiện thành lập
• 1.3.1.1. Điều kiện từ môi trường bên ngoài
• 1.3.1.2. Điều kiện từ chính bản thân các NHTM
• 1.3.2. Hình thức thành lập
• 1.4. Vai trò của tập đoàn tài chính - ngân hàng đối với sự phát triển nền kinh tế quốc gia
• 1.5. Kinh nghiệm của một số nước trong việc xây dựng tập đoàn tài chính - ngân hàng
• 1.5.1. Mô hình tập đoàn tài chính – ngân hàng Citigroup
• 1.5.2. Mô hình của tập đoàn OCBC
• 1.5.3. Mô hình của tập đoàn tài chính-ngân hàng tại Trung Quốc
• 1.5.4. Các kinh nghiệm rút ra
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Khái quát về hệ thống ngân hàng tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.1.1. Khái quát về hệ thống ngân hàng Việt Nam
• 2.1.2. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến hệ thống ngân hàng tại Việt Nam
• 2.2. Thực trạng xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam
• 2.2.1. Về mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam được lựa chọn
• 2.2.2. Về các điều kiện xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam
• 2.2.2.1. Điều kiện từ bên ngoài
• 2.2.2.2. Điều kiện bên trong các ngân hàng
• 2.2.3. Quy trình xây dựng tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam
• 2.3. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG III: CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN VIỆC XÂY DỰNG MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Sự cần thiết phải thành lập các tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam hiện nay
• 3.1.1. Thành lập các tập đoàn tài chính - ngân hàng là một tất yếu khách quan
• 3.1.2. Thành lập các tập đoàn tài chính - ngân hàng là một tất yếu khách quan
• 3.2. Khả năng xây dựng tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam
• 3.2.1. Về môi trường kinh tế
• 3.2.2. Về phía các NHTMVN
• 3.3. Định hướng xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam
• 3.4. Các giải pháp xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng
• 3.4.1. Giải pháp vĩ mô
• 3.4.1.1. Ban hành và hoàn thiện các văn bản pháp luật đối với hoạt động của tập đoàn tài chính - ngân hàng
• 3.4.1.2. Nghiên cứu, lựa chọn mô hình chuyển đổi thành lập Tập đoàn Tài chính-Ngân hàng
• 3.4.2. Giải pháp vi mô
• 3.4.2.1. Các NHTM Nhà nước cần đẩy nhanh tốc độ thực hiện Đề án cơ cấu lại NHTM đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
• 3.4.2.2. Tăng cường vốn chủ sở hữu
• 3.4.2.3. Phát triển đa dạng và chuyên nghiệp các dịch vụ ngân hàng mới
• 3.4.2.4. Đa dạng hoá sản phẩm dịch vụ
• 3.4.2.5. Mở rộng và phát triển mạng lưới ngân hàng
• 3.4.2.6. Đổi mới công nghệ sử dụng trong hoạt động ngân hàng
• 3.4.2.7. Cải tiến quy trình, quy chế hoạt động của ngân hàng
• 3.4.2.8. Thực hiện chế độ kế toán, kiểm toán thường xuyên
• 3.4.2.9. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.5. Kiến nghị đối với Nhà nước
• 3.6. Kiến nghị đối với các ngân hàng thương mại
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Lý luận chung về mô hình tập đoàn tài chính ngân hàng

Mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng đã trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Tập đoàn này không chỉ bao gồm các ngân hàng mà còn tích hợp nhiều lĩnh vực tài chính khác nhau, từ bảo hiểm đến chứng khoán. Sự hình thành của các tập đoàn tài chính thường diễn ra theo quy luật của thị trường, với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và mở rộng quy mô hoạt động. Các tập đoàn này thường được tổ chức theo mô hình 'Công ty mẹ - Công ty con', trong đó công ty mẹ nắm giữ quyền chi phối và quản lý các công ty con. Điều này giúp tăng cường khả năng cạnh tranh và giảm thiểu rủi ro cho các thành viên trong tập đoàn.

1.1 Khái niệm về tập đoàn tài chính ngân hàng

Khái niệm về tập đoàn tài chính - ngân hàng có sự khác biệt giữa các quốc gia. Ở Mỹ, chúng được gọi là 'Financial holding company', trong khi ở Liên minh Châu Âu, chúng phải đáp ứng các tiêu chí nhất định về tỷ lệ tài sản trong lĩnh vực tài chính. Tập đoàn này thường bao gồm ít nhất hai lĩnh vực tài chính khác nhau, với ngân hàng là lĩnh vực chủ yếu. Điều này cho thấy sự đa dạng trong cấu trúc và hoạt động của các tập đoàn tài chính trên toàn cầu.

1.2 Đặc trưng cơ bản của tập đoàn tài chính ngân hàng

Các tập đoàn tài chính - ngân hàng có những đặc trưng cơ bản như bộ máy tổ chức chặt chẽ và sự liên kết giữa các công ty thành viên. Sự kết hợp này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn tạo ra sức mạnh cạnh tranh lớn hơn. Các ngân hàng thường đóng vai trò chủ đạo trong các tập đoàn này, nhờ vào lợi thế về vốn và khả năng quản lý. Điều này cho phép họ mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực khác, từ đó gia tăng doanh thu và lợi nhuận.

II. Thực trạng xây dựng mô hình tập đoàn tài chính ngân hàng tại Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam đang dần hình thành và phát triển. Hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc chuẩn bị cho việc xây dựng các tập đoàn tài chính. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các ngân hàng thương mại Việt Nam cần phải tích cực tham gia vào quá trình này để không bị tụt lại phía sau trong cuộc đua toàn cầu.

2.1 Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến hệ thống ngân hàng

Hội nhập kinh tế quốc tế đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho hệ thống ngân hàng Việt Nam. Các ngân hàng phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng nước ngoài, điều này đòi hỏi họ phải nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện quy trình hoạt động. Sự thay đổi này không chỉ giúp các ngân hàng tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ hơn trong môi trường kinh doanh toàn cầu.

2.2 Thực trạng xây dựng mô hình tập đoàn tài chính ngân hàng tại Việt Nam

Mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam hiện nay còn nhiều hạn chế. Mặc dù đã có một số ngân hàng lớn hình thành tập đoàn, nhưng việc liên kết và hợp tác giữa các ngân hàng vẫn chưa thực sự hiệu quả. Các ngân hàng cần phải cải thiện khả năng quản lý và phát triển các sản phẩm dịch vụ đa dạng hơn để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Việc xây dựng một mô hình tập đoàn tài chính mạnh mẽ sẽ giúp nâng cao vị thế cạnh tranh của ngân hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

III. Các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện việc xây dựng mô hình tập đoàn tài chính ngân hàng tại Việt Nam

Để xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng hiệu quả tại Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các ngân hàng thương mại cần phải đẩy mạnh việc cải cách và hiện đại hóa công nghệ, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Chính phủ cũng cần ban hành các chính sách hỗ trợ và khuyến khích việc hình thành các tập đoàn tài chính, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của hệ thống ngân hàng.

3.1 Giải pháp vĩ mô

Chính phủ cần xây dựng khung pháp lý rõ ràng cho hoạt động của các tập đoàn tài chính. Việc ban hành và hoàn thiện các văn bản pháp luật sẽ giúp các ngân hàng có cơ sở pháp lý vững chắc để hoạt động. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư và phát triển các dịch vụ tài chính mới, từ đó tạo ra động lực cho sự phát triển của các tập đoàn tài chính - ngân hàng.

3.2 Giải pháp vi mô

Các ngân hàng thương mại cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và phát triển sản phẩm mới. Việc đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ sẽ giúp ngân hàng thu hút được nhiều khách hàng hơn. Đồng thời, cần cải tiến quy trình hoạt động và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Những giải pháp này sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu bước vào giai đoạn hội nhập sâu rộng và Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007, hệ thống tài chính ngân hàng trong nước phải đối mặt với áp lực cạnh tranh khốc liệt từ các định chế xuyên quốc gia. Thống kê quốc tế chỉ ra rằng trong số 500 tập đoàn tài chính lớn nhất toàn cầu năm 2000, có tới 362 tập đoàn do ngân hàng sở hữu và nắm quyền điều hành, chiếm giữ hơn 74% tổng tài sản của toàn bộ nhóm này. Điều đó chứng minh sự hình thành các tập đoàn tài chính quy mô lớn là một xu thế phát triển khách quan nhằm khai thác triệt để lợi thế kinh tế nhờ quy mô và phạm vi.

Đối với Việt Nam, quy mô của hệ thống ngân hàng thương mại vào năm 2006 vẫn còn khiêm tốn. Vốn điều lệ bình quân của 6 ngân hàng liên doanh chỉ đạt mức 19 triệu USD (khoảng 300 tỷ VND) và 28 chi nhánh ngân hàng nước ngoài đạt khoảng 16,2 triệu USD (khoảng 258 tỷ VND). Mô hình hoạt động của các ngân hàng thương mại trong nước còn phân tán, chủ yếu dựa vào tín dụng truyền thống và thiếu liên kết chiến lược giữa các mảng kinh doanh dịch vụ tiền tệ, bảo hiểm và chứng khoán.

Trước thực trạng đó, luận văn thạc sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế của tác giả Bùi Ánh Tuyết tại Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thị Quy (bảo vệ năm 2007), đã tập trung nghiên cứu toàn diện đề tài xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa lý luận về mô hình tập đoàn, phân tích các điều kiện tiền đề bên trong và bên ngoài, đồng thời đề xuất giải pháp thúc đẩy quy mô vốn chủ sở hữu tăng trưởng 20% đến 30% mỗi năm, nâng cao hệ số an toàn vốn và tối ưu hóa năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn hội nhập 2007 - 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế hiện đại, kết hợp giữa lý thuyết kinh tế quy mô và phạm vi (Economies of Scale and Scope) cùng lý thuyết quản trị rủi ro định chế tài chính. Trong cấu trúc liên kết kinh tế, tập đoàn tài chính - ngân hàng được xác định là tổ chức bao gồm hai hay nhiều định chế tài chính hoạt động đa ngành, trong đó hoạt động ngân hàng giữ vị trí cốt lõi và tỷ trọng tài sản thuộc lĩnh vực tài chính chiếm trên 40% bảng cân đối kế toán, đồng thời mỗi lĩnh vực chuyên ngành phụ trợ như chứng khoán hoặc bảo hiểm chiếm trên 10% tổng tài sản.

Hai mô hình tổ chức căn bản được luận văn phân tích chuyên sâu gồm:

• Mô hình ngân hàng đa năng (Universal Banking): Toàn bộ hoạt động ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư, bảo hiểm và môi giới chứng khoán được tích hợp trực tiếp trong một pháp nhân duy nhất. Mô hình này tối đa hóa sức mạnh tập trung vốn nhưng gặp hạn chế lớn trong việc thiết lập ranh giới ngăn ngừa rủi ro lây lan giữa các mảng kinh doanh.
• Mô hình công ty mẹ - con (Holding Company / Parent - Subsidiary): Công ty mẹ giữ quyền chi phối thông qua tỷ lệ sở hữu vốn và hoạch định chiến lược chung, trong khi các công ty con kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm, cho thuê tài chính hoạt động với tư cách pháp nhân độc lập. Mô hình này cho phép phân quyền điều hành linh hoạt, đảm bảo an toàn vốn tối thiểu (CAR) trên 8% cho từng thực thể và cách ly rủi ro dây chuyền vượt trội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với các phương pháp phân tích kinh tế thực chứng, so sánh đối chiếu và tổng hợp thống kê. Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ các báo cáo chính thức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) với dữ liệu tài sản hệ thống ngân hàng châu Âu đạt 28.000 tỷ USD năm 2004, cùng ấn phẩm The Economist năm 2006.

Cỡ mẫu nghiên cứu được thiết kế đa tầng và bao quát:

• Nhóm mẫu quốc tế: Khảo sát 10 tập đoàn ngân hàng xuyên quốc gia lớn nhất thế giới năm 2003 (đứng đầu bởi Citigroup với tổng tài sản 1.298 tỷ USD có mặt tại 48 quốc gia, Crédit Agricole với 1.800 tỷ USD tại 41 quốc gia, HSBC với 1.554 tỷ USD tại 40 quốc gia) và 10 thương vụ sáp nhập tài chính quy mô lớn nhất từ năm 1995 (điển hình là vụ sáp nhập giữa Mitsubishi Tokyo và UFJ Holdings trị giá 59,1 tỷ USD năm 2005).
• Nhóm mẫu trong nước: Điều tra toàn bộ hệ thống gồm 43 ngân hàng thương mại tại Việt Nam vào năm 2006 (gồm 6 ngân hàng thương mại nhà nước, 25 ngân hàng thương mại cổ phần đô thị và 12 ngân hàng thương mại cổ phần nông thôn).

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp chọn mẫu toàn bộ hệ thống được lựa chọn nhằm cung cấp bức tranh chuẩn xác về mức độ sẵn sàng về vốn, công nghệ và con người, giúp các phân tích so sánh định lượng giữa mô hình tập đoàn tại các nước phát triển và thực trạng Việt Nam đạt độ tin cậy khoa học cao nhất trong chuỗi thời gian 1990 - 2006.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực tiễn mang lại những phát hiện quan trọng về cấu trúc thị trường tài chính toàn cầu và vị thế của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam:

Thứ nhất, làn sóng hợp nhất và sáp nhập (M&A) liên ngành là con đường chủ đạo để hình thành các siêu ngân hàng (Megabanks). Giai đoạn 1990 - 1999, tại 13 quốc gia phát triển thuộc nhóm G10 cùng với Tây Ban Nha và Úc, đã có 1.304 giao dịch sáp nhập và mua lại liên ngành tài chính - ngân hàng, chiếm tới 20% tổng số giao dịch M&A. Tại Mỹ, 10 ngân hàng thương mại lớn nhất năm 2005 đã kiểm soát 49% tổng tài sản ngân hàng toàn quốc, tăng trưởng vượt bậc so với mức 29% của 10 năm trước đó.

Thứ hai, các tập đoàn tài chính đa năng tái cơ cấu mạnh mẽ nguồn thu, chuyển dịch từ phụ thuộc lãi vay sang thu nhập phi tín dụng và chứng khoán hóa tài sản. Năm 2001, khoảng 18% thu nhập ngoài lãi của các ngân hàng thương mại Mỹ bắt nguồn từ chứng khoán hóa các khoản nợ. Điển hình tại tập đoàn Citigroup năm 2005, cơ cấu thu nhập theo sản phẩm cho thấy nhóm tiêu dùng toàn cầu chiếm 53%, khối dịch vụ ngân hàng đầu tư và doanh nghiệp đóng góp 34%, trong khi quản lý tài sản chiếm 6% và các khoản đầu tư thay thế chiếm 7%.

Thứ ba, hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam tồn tại khoảng cách phát triển rất lớn về quy mô và cơ chế quản trị. Tại thời điểm năm 2006, 5 ngân hàng thương mại nhà nước lớn (Agribank, Vietcombank, BIDV, Incombank, MHB) kiểm soát phần lớn thị phần tín dụng nhưng hoạt động theo mô hình Tổng công ty nhà nước mang nặng tính hành chính. Cơ chế điều chuyển vốn nội bộ giữa đơn vị mẹ và các công ty trực thuộc chủ yếu là vốn huy động ngắn hạn thay vì vốn điều lệ vững chắc, làm suy giảm tính tự chủ kinh doanh.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt sâu sắc giữa các mô hình tài chính quốc tế và Việt Nam xuất phát từ môi trường pháp lý và hạ tầng công nghệ. Tại Mỹ, việc thông qua Đạo luật Gramm-Leach-Bliley năm 1999 đã chính thức dỡ bỏ rào cản ngăn cách giữa ngân hàng thương mại, bảo hiểm và chứng khoán, tạo ra giá trị hợp nhất tài chính nội bộ châu Âu đạt 500 tỷ Euro và nội bộ nước Mỹ đạt 580 tỷ Euro giai đoạn 1999 - 2004.

So sánh với các thị trường trong khu vực châu Á:

• Tập đoàn OCBC (Singapore) xây dựng thành công mô hình tập đoàn tài chính với tổng tài sản 134 tỷ SGD (khoảng 90 tỷ USD), vận hành 310 chi nhánh tại 15 quốc gia, trong đó công ty mẹ nắm giữ trên 80% cổ phần của Great Eastern Holdings - tập đoàn bảo hiểm lớn nhất Singapore và Malaysia.
• Tập đoàn Bank of China (Hồng Kông) tiến hành cơ cấu lại vào năm 2001 bằng cách sáp nhập nghiệp vụ của 10 trong số 12 ngân hàng thành viên cũ, đổi mới toàn diện hệ thống quản trị công ty và thành lập bộ phận giám sát rủi ro độc lập.

Đối với Việt Nam, dữ liệu nghiên cứu chỉ ra rằng áp dụng ngay mô hình ngân hàng đa năng trực tiếp sẽ tạo ra rủi ro hệ thống khôn lường do năng lực quản trị rủi ro còn yếu. Toàn bộ cơ cấu phân bổ dòng tiền và tỷ lệ đóng góp doanh thu có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu thu nhập theo vùng địa lý (như thị trường nội địa Mỹ chiếm 57%, Nhật Bản 14%, châu Âu 8%, châu Á 6% trong doanh thu của Citigroup) và bảng ma trận đối chiếu rủi ro phân lập giữa các mô hình. Do đó, lựa chọn mô hình công ty mẹ - con là bước đi quá độ bắt buộc, cho phép duy trì quyền kiểm soát tài chính tập trung nhưng vẫn bảo vệ các công ty con khỏi nguy cơ thua lỗ chéo.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực tiễn và lý luận, luận văn đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược có tính hành động cao nhằm hoàn thiện việc xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam:

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và ban hành quy chế giám sát hợp nhất. Cơ quan thực hiện gồm Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp với Bộ Tài chính. Nhiệm vụ trọng tâm là sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng trước năm 2008, ban hành văn bản pháp quy công nhận địa vị pháp lý của mô hình công ty mẹ - con, quy định rõ giới hạn đầu tư ngoài ngành, cho phép ngân hàng sở hữu trên 50% vốn điều lệ tại công ty chứng khoán, bảo hiểm và quản lý quỹ nhưng phải thiết lập cơ chế giám sát an toàn vốn hợp nhất.

Thứ hai, tăng cường tiềm lực vốn chủ sở hữu và đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa. Chủ thể thực hiện là Hội đồng quản trị các ngân hàng thương mại nhà nước (Vietcombank, BIDV, Incombank, Agribank). Hành động cụ thể là triển khai bán cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO), thu hút cổ đông chiến lược nước ngoài với tỷ lệ nắm giữ từ 15% đến 20%, nâng mức vốn điều lệ của mỗi ngân hàng hạt nhân đạt tối thiểu 5.000 tỷ VND đến 10.000 tỷ VND trong giai đoạn 2007 - 2010, đảm bảo hệ số CAR đạt trên 8% theo thông lệ quốc tế.

Thứ ba, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và đa dạng hóa danh mục sản phẩm dịch vụ trọn gói. Khối các ngân hàng thương mại cần đồng loạt nâng cấp hệ thống phần mềm Core Banking, mở rộng mạng lưới giao dịch tự động và kênh thanh toán điện tử. Đích đến là gia tăng tỷ trọng thu nhập từ dịch vụ phi tín dụng đạt từ 25% đến 35% trong tổng cơ cấu thu nhập của ngân hàng vào năm 2010, phát triển mạnh các gói liên kết ngân hàng - bảo hiểm (Bancassurance) và tư vấn đầu tư chứng khoán.

Thứ tư, tái cơ cấu mô hình quản trị doanh nghiệp và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Ban lãnh đạo các ngân hàng thương mại cần phân định rành mạch quyền hạn giữa Hội đồng quản trị và Ban Tổng Giám đốc, thành lập Ủy ban Kiểm toán nội bộ và Ủy ban Quản lý rủi ro hoạt động độc lập. Đặt mục tiêu trong vòng 24 tháng, 100% đội ngũ cán bộ chủ chốt được đào tạo chuyên sâu về chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS/IFRS) và kỹ năng quản trị rủi ro thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Ban lãnh đạo và chuyên viên hoạch định chiến lược tại các Ngân hàng Thương mại: Cung cấp khung phương pháp luận và các bước đi cụ thể để tái cấu trúc tổ chức theo mô hình công ty mẹ - con, định hướng mở rộng hệ sinh thái dịch vụ tài chính, hướng tới mục tiêu tăng trưởng quy mô tài sản từ 15% đến 20% hàng năm một cách bền vững.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): Là tài liệu tham khảo giá trị trong việc xây dựng chính sách quản lý thận trọng vĩ mô, thiết lập cơ chế kiểm soát tập đoàn tài chính đa ngành và định hướng lộ trình cổ phần hóa cho hơn 40 tổ chức tín dụng trong nước.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế Quốc tế: Khai thác hệ thống lý thuyết chuẩn mực, số liệu thống kê chi tiết về 10 tập đoàn tài chính toàn cầu và bài học kinh nghiệm quốc tế phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học.
• Nhà đầu tư tổ chức và các định chế tài chính nước ngoài: Giúp đánh giá khách quan thực trạng thị trường tiền tệ Việt Nam thời kỳ hậu gia nhập WTO năm 2007, nhận diện cơ hội mua bán, sáp nhập và hợp tác chiến lược với các ngân hàng thương mại tiềm năng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao mô hình công ty mẹ - con lại phù hợp nhất với điều kiện Việt Nam hiện nay thay vì mô hình ngân hàng đa năng? Mô hình công ty mẹ - con thiết lập ranh giới pháp lý và cơ chế cách ly rủi ro rõ ràng giữa ngân hàng mẹ và các công ty con kinh doanh bảo hiểm, chứng khoán. Điều này giúp ngăn chặn nguy cơ đổ vỡ lây lan khi một mảng kinh doanh chịu biến động tiêu cực, đặc biệt phù hợp với quy mô vốn bình quân của ngân hàng thương mại Việt Nam năm 2006 còn hạn chế ở mức 19 triệu USD đến 30 triệu USD.

Động lực nào thúc đẩy các tập đoàn ngân hàng hàng đầu thế giới thực hiện các thương vụ M&A quy mô hàng chục tỷ USD? Động lực cốt lõi xuất phát từ nhu cầu cắt giảm chi phí vận hành nhờ kinh tế quy mô, mở rộng mạng lưới khách hàng quốc tế và đa dạng hóa danh mục sản phẩm. Thực tiễn thương vụ JPMorgan Chase sáp nhập Bank One trị giá 56,9 tỷ USD năm 2004 đã giúp tập đoàn kiểm soát thị phần bán lẻ rộng lớn và gia tăng tỷ trọng tài sản vượt trội trên thị trường tài chính Mỹ.

Hệ số an toàn vốn (CAR) có ý nghĩa sống còn như thế nào khi chuyển đổi sang mô hình tập đoàn tài chính? Hệ số CAR đóng vai trò như một lớp đệm tài chính hấp thụ các khoản tổn thất tín dụng và thua lỗ đầu tư ngoài dự kiến. Duy trì hệ số an toàn vốn tối thiểu trên 8% theo tiêu chuẩn Basel đảm bảo ngân hàng mẹ có đủ tiềm lực cấp vốn bổ sung cho các công ty con mà không làm suy giảm khả năng thanh toán đối với người gửi tiền.

Ngân hàng Nhà nước cần ưu tiên giải pháp vĩ mô nào để thúc đẩy việc thành lập tập đoàn tài chính - ngân hàng? Ưu tiên hàng đầu là dỡ bỏ các mệnh lệnh can thiệp hành chính, chuyển giao quyền tự chủ kinh doanh cho doanh nghiệp và ban hành quy chế giám sát tài chính hợp nhất. Nhà nước cần tạo hành lang pháp lý minh bạch cho các thương vụ sáp nhập, hỗ trợ ngân hàng nâng vốn điều lệ vượt 5.000 tỷ VND nhằm đạt tỷ suất sinh lời trên vốn từ 15% đến 20%.

Tập đoàn Citigroup đã cơ cấu nguồn thu như thế nào để giảm thiểu rủi ro hoạt động? Năm 2005, Citigroup phân bổ nguồn thu cân bằng giữa các lĩnh vực: nhóm tiêu dùng toàn cầu đóng góp 53%, ngân hàng đầu tư và doanh nghiệp chiếm 34%, quản lý tài sản chiếm 6%. Cơ cấu này giúp tập đoàn không phụ thuộc hoàn toàn vào tín dụng truyền thống, giữ vững tăng trưởng lợi nhuận ổn định tại hơn 100 quốc gia.

Kết luận

• Xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng là xu thế phát triển tất yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và tiềm lực tài chính quốc gia khi Việt Nam gia nhập WTO năm 2007.
• Lựa chọn mô hình công ty mẹ - con là hướng đi tối ưu, kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc quản trị chiến lược tập trung và quyền tự chủ kinh doanh linh hoạt của các công ty thành viên.
• Tổng kết bài học từ 1.304 thương vụ M&A toàn cầu khẳng định sự hình thành tập đoàn phải dựa trên nhu cầu tích tụ tư bản tự thân và năng lực quản trị rủi ro thay vì mệnh lệnh hành chính thuần túy.
• Lộ trình 4 giải pháp trọng tâm đến năm 2010 đòi hỏi hoàn thiện thể chế pháp lý, nâng vốn điều lệ ngân hàng lõi vượt 5.000 tỷ VND, nâng cấp hạ tầng công nghệ và chuẩn hóa nhân lực theo thông lệ quốc tế.
• Các ngân hàng thương mại cần khẩn trương hành động, đẩy mạnh tái cơ cấu nội lực để sẵn sàng chuyển đổi thành công sang mô hình tập đoàn tài chính đa năng, đóng góp đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I – Lý luận chung về mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng Chương II - Thực trạng xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam hiện nay trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế Chương III - Các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện việc xây dựng mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng tại Việt Nam. Danh mục tài liệu tham khảo -5- CHƢƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG 1. Tập đoàn tài chính - ngân hàng 1. Lịch sử ra đời của tập đoàn tài chính - ngân hàng Vào cuối thế kỷ 19, sau một thời kỳ phát triển kinh tế mạnh mẽ dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp, nhu cầu vốn của các công ty tăng lên để mở rộng lĩnh vực hoạt động và địa bàn kinh doanh không những ở phạm vi trong nước mà còn trên thế giới.

Đến cuối thế kỷ 20 thì quá trình này diễn ra mạnh mẽ, hàng loạt các tập đoàn xuyên quốc gia, hoạt động trong nhiều lĩnh vực ra đời và phát triển cho đến nay. Có thể kể đến những tập đoàn kinh tế lớn như Ford Motor, Pfizer, Siemens, Toyota Motor, IBM,. Sự hình thành các tập đoàn tài chính được diễn ra theo quy luật của thị trường và thường mang một số đặc điểm sau: Một là, tập đoàn gồm nhiều đơn vị thành viên thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, tài chính., có quy mô rất lớn về vốn, lao động, doanh thu. Phạm vi hoạt động rất rộng, thường vượt ra biên giới quốc gia, thậm chí trên khắp thế giới để trở thành những tập đoàn xuyên quốc gia, hướng tới mục tiêu toàn cầu hoá chiến lược kinh doanh nhằm đạt được những ưu thế trong cạnh tranh và nhằm thu lợi nhuận cao nhất.

Các tập đoàn kinh doanh đa phần được tổ chức theo mô hình “Công ty mẹ - Công ty con”. -6- Hai là, sự liên kết giữa các đơn vị thành viên (về tài chính, công nghệ, thị trường .) rất đa dạng, có thể là chặt chẽ hoặc không chặt chẽ nhưng trên cơ sở cùng có lợi của mỗi thành viên và của cả tập đoàn. Trong tập đoàn, công ty mẹ sở hữu lượng lớn cổ phần trong các công ty con, nắm quyền chi phối các công ty con về mặt tài chính cũng như về mặt chiến lược phát triển. Ba là, sở hữu trong tập đoàn tài chính - ngân hàng là sở hữu hỗn hợp (nhiều chủ), nhưng công ty mẹ luôn đóng vai trò chi phối, khống chế các công ty thành viên.

Các công ty con có thể hạch toán trực thuộc công ty mẹ hoặc hạch toán độc lập với tư cách pháp nhân riêng. Những công ty con có thể là những mắt xích liên quan đến nhau theo hình thức chuyên môn hoá trong một dây chuyền hoặc hoạt động trong những lĩnh vực độc lập hoàn toàn không liên quan gì với nhau. Một đặc điểm cuối của tập đoàn tài chính - ngân hàng là nó có thể kinh doanh chuyên ngành hoặc đa ngành. Ngày nay thì các tập đoàn tài chính - ngân hàng phát triển theo xu hướng hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực là phổ biến nhưng luôn có một ngành, một lĩnh vực giữ vị trí mũi nhọn.

Bên cạnh các đơn vị sản xuất là các tổ chức tài chính, ngân hàng và nghiên cứu ứng dụng ngày càng được chú ý hơn vì đó là đòn bẩy cho sự phát triển của tập đoàn. Trong bối cảnh mà toàn cầu hoá diễn ra ngày càng mạnh mẽ, cạnh tranh ngày càng gay gắt hơn thì các tập đoàn tài chính - ngân hàng tăng cường thực thi sáp nhập, thôn tính, liên minh rộng rãi và địa phương hoá kinh doanh. Trên thế giới hiện nay đã có rất nhiều tập đoàn tài chính - ngân hàng khổng lồ và nổi tiếng. Dưới đây là 10 tập đoàn tài chính - ngân hàng lớn nhất theo số liệu thống kê năm 2003 về tổng tài sản.

Các tập đoàn này đều là những ngân hàng xuyên quốc gia với chi nhánh đặt tại nhiều quốc gia khác nhau.1: Mƣời tập đoàn ngân hàng xuyên quốc gia lớn nhất thế giới xếp hàng theo tổng tài sản (năm 2003) -7- Tổng tài sản (Triệu Số nước ngân hàng có Tên ngân hàng USD) chi nhánh Citigroup (Mỹ) 1.298 48 Mizuho Financial Group (Nhật) 1.081 15 Crédit Agricole SA (Pháp) 1.800 41 HSBC Bank Plc (Anh) 1.554 40 Mitsubisi Tokyo Financial (Nhật) 998.403 37 BNP Paribas SA (Pháp) 986. Khái niệm về tập đoàn tài chính –ngân hàng Khái niệm về tập đoàn tài chính - ngân hàng ở các nước và khu vực khác nhau cũng có những nét khác nhau, cụ thể: Ở các nước thuộc Liên minh Châu Âu (EU): Họ gọi tập đoàn tài chính - ngân hàng là những tập đoàn liên kết phải thoả mãn điều kiện sau: - Liên kết đó có ít nhất một công ty thực hiện các hoạt động về ngân hàng hoặc chứng khoán và ít nhất một công ty thực hiện hoạt động về bảo hiểm. - Công ty thực hiện các hoạt động ngân hàng, chứng khoán hay bảo hiểm là hạt nhân của tập đoàn, một cách cụ thể hơn, nghĩa là tỷ lệ tổng tài sản thuộc lĩnh vực tài chính này trong bảng cân đối của tập đoàn phải lớn hơn 40%. Trong mỗi lĩnh vực tài chính (ngân hàng/chứng khoán hay bảo hiểm) tỷ lệ trung bình về tài sản của nó so với tổng tài sản trong tập đoàn phải lớn hơn 10% hoặc tổng tài sản của công ty nhỏ nhất kinh doanh trong lĩnh vực tài chính phải lớn hơn 6 tỷ Euro.

[5] Ở Mỹ, người ta gọi những tập đoàn tài chính – ngân hàng là: “Financial holding company” nó đơn thuần chỉ là một tổ chức mà trong đó một công -8- ty được nắm giữ những công ty khác cung cấp đa dạng những dịch vụ tài chính. Thực tế không yêu cầu chỉ là mô hình công ty mẹ con mà còn là công ty thực hiện đồng thời các hoạt động kinh doanh như ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm. Luật tài chính của Nhật quy định về tập đoàn tài chính - ngân hàng cũng tương đối giống với những quy định về tập đoàn ở Mỹ. Trong những cuộc hội thảo quốc tế cũng đã đi đến thống nhất, tập đoàn tài chính – ngân hàng được hiểu là một liên kết và phải đáp ứng hai yêu cầu sau: Một là, một liên kết bao gồm ít nhất hai trong số các lĩnh vực tài chính và ngân hàng, bảo hiểm và chứng khoán.

Hai là, liên kết đó có cốt lõi kinh doanh là tài chính như ngân hàng, chứng khoán và/hoặc là bảo hiểm. Đến nay chưa có định nghĩa hay khái niệm chính thức, thống nhất về tập đoàn tài chính - ngân hàng. Song trên cơ sở nguyên tắc hoạt động của tập đoàn tài chính - ngân hàng có thể hiểu tập đoàn tài chính - ngân hàng là một tổ chức bao gồm hai hay nhiều định chế tài chính được liên kết lại với nhau. Đó là sự liên kết giữa nhiều chủ thể khác nhau hoạt động trên các lĩnh vực tài chính nhằm hướng tới một hay nhiều mục tiêu nhất định mà thường là tối đa hoá lợi nhuận, mở rộng lĩnh vực kinh doanh, đầu tư và tăng cường khả năng cạnh tranh khi xã hội phát triển đến một giai đoạn nhất định.

Từ những đặc điểm và nguyên tắc cơ bản của tập đoàn tài chính - ngân hàng, các nhà nghiên cứu đưa ra một khái niệm về tập đoàn tài chính - ngân hàng: tập đoàn tài chính - ngân hàng trƣớc hết phải là một tập đoàn tài chính mà ở đó hoạt động ngân hàng là lĩnh vực kinh doanh chủ yếu của tập đoàn tài chính - ngân hàng và nó chỉ hình thành ở những điều kiện nhất định của sự phát triển kinh tế. Đặc trưng cơ bản của tập đoàn tài chính - ngân hàng -9- a. Bộ máy tổ chức chặt chẽ Đặc trưng đầu tiên là các tập đoàn tài chính - ngân hàng sự kết hợp chặt chẽ của nhiều công ty trong một tổ chức thống nhất. Tập đoàn tài chính - ngân hàng được tổ chức theo ngành dọc, đứng đầu là chủ tịch tập đoàn, sau đó là giám đốc phụ trách các khối.

Phần lớn các tập đoàn tài chính - ngân hàng do các ngân hàng đứng đầu. Điều này phản ánh động lực ngày càng gia tăng của ngân hàng trong việc tham gia vào các lĩnh vực kinh doanh khác do việc giảm sút lợi nhuận từ hoạt động cho vay và các dịch vụ ngân hàng truyền thống. Những lợi thế về vốn cũng giải thích được lý do tại sao các tập đoàn do ngân hàng đứng đầu là rất phổ biến.2: Cơ cấu tổ chức bộ máy hoạt động của các loại hình tập đoàn tài chính - ngân hàng Ngân hàng đa năng Mô hình công ty mẹ- Mô hình công ty sở Loại hình con (Parent- hữu tài chính (univeral banking) subsidiary (financial Holding relationship Company) Cổ đông Cổ đông Cổ đông Mô hình Ng©n Ngân hàng Ngân hàng hµng Kinh Kinh Kinh Công Công Ngân Công ty Công doanh doanh doanh ty ty bảo hàng chứng ty bảo Ngân chứng bảo hiểm chứng hiểm khoán hàng khoán hiểm khoán Ban điều Ban điều hành trực tiếp Ban điều hành trực Ban điều hành thực hành điều hành các hoạt động tiếp điều hành hoạt hiện quyền nắm giữ cổ kinh doanh (kinh doanh động kinh doanh của phần trong tất cả các ngân hàng, kinh doanh bảo ngân hàng và gián công ty con hiểm, chứng khoán) tiếp điều hành công ty bảo hiểm, chứng - 10 - khoán thông qua quyền nắm giữ cổ phần tại các công ty này Mối quan Không có quy định riêng Các công ty con (ngân Các công ty con (ngân hệ về vốn về vốn giữa các công ty hàng, chứng khoán, hàng, chứng khoán, giữa các con bảo hiểm) nắm giữ vốn bảo hiểm) nắm giữ công ty chủ sở hữu vốn chủ sở hữu con Việc cách Rất khó để có thể ngăn Việc lan truyền rủi ro Dễ dàng ngăn ngừa sự ly rủi ro ngừa rủi ro lan truyền giữa có thể được ngăn lan truyền rủi ro giữa giữa các các công ty con ngừa ở một mức độ các công ty. Giữa các công ty nhất định.

Công ty công ty có sự độc lập con mẹ có một phần tác tương đối và không động nhất định lên chịu rủi ro trực tiếp các công ty con lẫn nhau Nguồn: Tài liệu hội thảo về việc xây dựng mô hình tài chính – ngân hàng trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế 8/2006 Phần lớn các tập đoàn tài chính - ngân hàng do các ngân hàng đứng đầu.