Luận văn Thạc sĩ: Ứng dụng Hiệp ước Basel II tại Ngân hàng TM Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh ứng dụng hiệp ước basel ii trong quản trị rủi ro của ngân hàng thương mại việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Phạm Quốc Huy
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hữu Huy Nhựt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng (Ứng dụng)
• Đề tài: Ứng Dụng Hiệp Ước Basel II Trong Quản Trị Rủi Ro Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.6. KẾT CẤU LUẬN VĂN
• 1.7. Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THEO HIỆP ƯỚC BASEL II
• 2.1. Những nội dung cơ bản của Hiệp ước Basel II
• 2.2. Sự ra đời và quá trình phát triển của Hiệp ước Basel II
• 2.2.1. Ủy ban Basel
• 2.2.2. Hiệp ước Basel I – 1988
• 3. CHƯƠNG 3: GIỚI THIỆU HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – VẤN ĐỀ QUẢN TRỊ RỦI RO
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI VÀ ÁP DỤNG HIỆP ƯỚC BASEL II TRONG QUẢN TRỊ RỦI RO CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 5. CHƯƠNG 5: CÁC GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ ỨNG DỤNG HIỆP ƯỚC BASEL II TRONG QUẢN TRỊ RỦI RO CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về ứng dụng Hiệp ước Basel II trong ngân hàng thương mại Việt Nam

Hiệp ước Basel II đã trở thành một tiêu chuẩn quan trọng trong quản trị rủi ro ngân hàng thương mại Việt Nam. Việc áp dụng các quy định của Basel II không chỉ giúp các ngân hàng nâng cao khả năng quản lý rủi ro mà còn cải thiện tính minh bạch và độ tin cậy trong hoạt động tài chính. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế là điều cần thiết để các ngân hàng Việt Nam có thể cạnh tranh hiệu quả.

1.1. Hiệp ước Basel II và vai trò của nó trong quản trị rủi ro

Hiệp ước Basel II được thiết kế để cải thiện khả năng quản lý rủi ro của các ngân hàng thông qua ba cột trụ chính: yêu cầu vốn tối thiểu, giám sát và minh bạch thông tin. Điều này giúp các ngân hàng có thể đối phó tốt hơn với các rủi ro tài chính và duy trì sự ổn định trong hệ thống tài chính.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của Basel II

Basel II được phát triển từ những hạn chế của Basel I, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về quản lý rủi ro trong ngành ngân hàng. Sự ra đời của Basel II vào năm 2004 đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc thiết lập các tiêu chuẩn quốc tế cho quản trị rủi ro ngân hàng.

II. Những thách thức trong việc áp dụng Basel II tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Mặc dù Hiệp ước Basel II mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó tại ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức. Các ngân hàng phải đối mặt với vấn đề về cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, nguồn nhân lực và sự hiểu biết về các quy định mới. Những thách thức này cần được giải quyết để đảm bảo việc triển khai Basel II thành công.

2.1. Khó khăn trong việc nâng cao năng lực công nghệ thông tin

Nhiều ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn chưa đầu tư đủ vào công nghệ thông tin để đáp ứng yêu cầu của Basel II. Việc thiếu hụt hệ thống công nghệ hiện đại có thể dẫn đến khó khăn trong việc thu thập và phân tích dữ liệu cần thiết cho quản lý rủi ro.

2.2. Thiếu hụt nguồn nhân lực có chuyên môn cao

Sự thiếu hụt nhân lực có chuyên môn trong lĩnh vực quản trị rủi ro cũng là một trong những rào cản lớn. Các ngân hàng cần phải đào tạo và phát triển đội ngũ nhân viên có khả năng áp dụng các quy định của Basel II một cách hiệu quả.

III. Phương pháp triển khai Basel II trong quản trị rủi ro ngân hàng

Để triển khai Basel II hiệu quả, các ngân hàng thương mại Việt Nam cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Việc xây dựng quy trình quản lý rủi ro chặt chẽ và minh bạch là rất quan trọng. Các ngân hàng cũng cần phải thường xuyên đánh giá và cập nhật các quy trình này để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.

3.1. Xây dựng quy trình quản lý rủi ro toàn diện

Quy trình quản lý rủi ro cần được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn của Basel II, bao gồm việc xác định, đo lường và kiểm soát các loại rủi ro khác nhau. Điều này giúp ngân hàng có thể ứng phó kịp thời với các rủi ro phát sinh.

3.2. Đánh giá và cải tiến quy trình quản lý rủi ro

Các ngân hàng cần thực hiện đánh giá định kỳ về hiệu quả của quy trình quản lý rủi ro. Việc cải tiến quy trình này sẽ giúp ngân hàng nâng cao khả năng ứng phó với các rủi ro tài chính và duy trì sự ổn định trong hoạt động.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Basel II trong ngân hàng thương mại Việt Nam

Việc áp dụng Basel II đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các ngân hàng đã cải thiện được khả năng quản lý rủi ro và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động tài chính. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để tối ưu hóa việc áp dụng Basel II.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng Basel II

Nhiều ngân hàng đã ghi nhận sự cải thiện trong khả năng quản lý rủi ro và giảm thiểu nợ xấu. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn của Basel II cũng giúp các ngân hàng nâng cao uy tín và sự tin tưởng từ phía khách hàng.

4.2. Những vấn đề còn tồn tại trong quá trình áp dụng

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề như tỷ lệ nợ xấu cao và sự thiếu hụt trong việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế. Các ngân hàng cần phải tiếp tục nỗ lực để khắc phục những vấn đề này.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Basel II tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Việc áp dụng Hiệp ước Basel II trong quản trị rủi ro ngân hàng thương mại Việt Nam là một bước đi quan trọng trong việc nâng cao tính cạnh tranh và ổn định của hệ thống ngân hàng. Trong tương lai, các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện quy trình quản lý rủi ro và đầu tư vào công nghệ để đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của Basel II.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục áp dụng Basel II

Việc tiếp tục áp dụng Basel II sẽ giúp các ngân hàng thương mại Việt Nam nâng cao khả năng quản lý rủi ro và cải thiện tính minh bạch trong hoạt động tài chính. Điều này không chỉ có lợi cho các ngân hàng mà còn cho toàn bộ nền kinh tế.

5.2. Triển vọng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, các ngân hàng cần phải tiếp tục đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực để có thể áp dụng hiệu quả các quy định của Basel II. Sự phát triển này sẽ góp phần nâng cao tính ổn định và bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn 2012-2017 đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ về quy mô và chất lượng hoạt động với tốc độ tăng trưởng tổng tài sản bình quân đạt khoảng 13,88% mỗi năm, quy mô tổng tài sản đạt khoảng 10 triệu tỷ đồng vào cuối năm 2017. Tuy nhiên, bên cạnh sự mở rộng này, các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong quản trị rủi ro, đặc biệt là tỷ lệ nợ xấu nội bảng còn cao, khoảng 2,34% vào năm 2017, chưa kể nợ xấu đã bán cho Công ty Quản lý tài sản các tổ chức tín dụng (VAMC) chiếm thêm khoảng 3,29% tổng dư nợ. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc áp dụng các chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả và an toàn hoạt động ngân hàng.

Luận văn tập trung nghiên cứu việc ứng dụng Hiệp ước Basel II trong quản trị rủi ro của các NHTM Việt Nam, đặc biệt là 10 ngân hàng thí điểm được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) lựa chọn. Mục tiêu chính là phân tích thực trạng triển khai Basel II, đánh giá những khó khăn, hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao khả năng áp dụng Basel II trong hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2012-2017. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các ngân hàng nâng cao năng lực quản trị rủi ro, đảm bảo an toàn vốn và tăng cường sự minh bạch, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết về quản trị rủi ro ngân hàng theo Hiệp ước Basel II, bao gồm ba cột trụ chính:

1. Quy định về vốn tối thiểu: Basel II yêu cầu các ngân hàng duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8%, bao gồm vốn dự phòng cho rủi ro tín dụng (RRTD), rủi ro hoạt động (RRHĐ) và rủi ro thị trường (RRTT). Các phương pháp tính toán vốn dự phòng được phân loại theo mức độ phức tạp, từ phương pháp chuẩn hóa đến phương pháp đánh giá nội bộ (IRB) cho RRTD, và từ phương pháp chỉ số cơ bản đến phương pháp nâng cao (AMA) cho RRHĐ.

2. Quy trình rà soát, giám sát: Đặt ra các nguyên tắc kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo ngân hàng duy trì mức vốn phù hợp với rủi ro thực tế, đồng thời tăng cường vai trò của cơ quan giám sát trong việc can thiệp kịp thời khi ngân hàng không đáp ứng yêu cầu vốn tối thiểu.

3. Thông tin minh bạch theo nguyên tắc thị trường: Yêu cầu các ngân hàng công khai minh bạch các thông tin liên quan đến rủi ro và vốn, giúp các bên liên quan đánh giá chính xác tình hình tài chính và mức độ an toàn của ngân hàng.

Ngoài ra, luận văn cũng sử dụng các khái niệm chuyên ngành như hệ số an toàn vốn (CAR), tài sản có rủi ro (RWA), và các loại rủi ro chính trong ngân hàng gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động và rủi ro thanh khoản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích tổng hợp và so sánh, dựa trên hệ thống dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo thường niên của NHNN, các văn bản pháp luật và tài liệu chuyên ngành liên quan đến Basel II và hoạt động ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2012-2017. Cỡ mẫu tập trung vào 10 NHTM thí điểm áp dụng Basel II gồm Vietcombank, VietinBank, BIDV, Sacombank, MBBank, ACB, Techcombank, VPBank, VIB và MaritimeBank.

Phân tích dữ liệu được thực hiện thông qua việc đánh giá các chỉ số tài chính như tỷ lệ nợ xấu, hệ số an toàn vốn, khả năng sinh lời trên tổng tài sản (ROA), cùng với việc so sánh thực trạng áp dụng Basel II tại các ngân hàng này. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2012-2017, giai đoạn quan trọng sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và trong quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và vốn điều lệ tăng trưởng nhưng chưa đồng đều: Từ 2012 đến 2017, tổng vốn điều lệ của 10 NHTM thí điểm tăng trưởng trung bình khoảng 5% mỗi năm, trong khi hệ số an toàn vốn duy trì ở mức tối thiểu 8% theo quy định Basel II. Tuy nhiên, một số ngân hàng vẫn gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu vốn do tăng trưởng tín dụng nóng và áp lực xử lý nợ xấu.

2. Tỷ lệ nợ xấu nội bảng giảm nhưng nợ xấu tiềm ẩn vẫn cao: Tỷ lệ nợ xấu nội bảng giảm từ trên 4% năm 2012 xuống còn khoảng 2,34% năm 2017. Tuy nhiên, nếu tính cả nợ xấu đã bán cho VAMC, tỷ lệ nợ xấu thực tế cao hơn nhiều, khoảng 5,6% tổng dư nợ, cho thấy rủi ro tín dụng vẫn là thách thức lớn.

3. Khả năng sinh lời trên tổng tài sản (ROA) thấp và chưa ổn định: ROA của hệ thống NHTM Việt Nam dao động quanh mức 0,4% đến 0,7% trong giai đoạn nghiên cứu, thấp hơn nhiều so với các ngân hàng trong khu vực, phản ánh hiệu quả sử dụng vốn và tài sản còn hạn chế.

4. Triển khai Basel II còn nhiều khó khăn: Mặc dù NHNN đã lựa chọn 10 ngân hàng thí điểm áp dụng Basel II từ năm 2016 với mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2018, đến năm 2019 mới có 8 ngân hàng đạt chuẩn, trong đó có 6 ngân hàng thuộc nhóm thí điểm. Các khó khăn bao gồm hạn chế về nguồn nhân lực chuyên môn, hệ thống công nghệ thông tin chưa đồng bộ, và chi phí tuân thủ cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ đặc thù phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam với quy mô đa dạng, chất lượng tài sản chưa đồng đều và mức độ phức tạp trong quản trị rủi ro còn thấp. Việc áp dụng Basel II đòi hỏi sự đầu tư lớn về công nghệ, nhân lực và thay đổi quy trình quản lý, điều mà nhiều ngân hàng chưa sẵn sàng hoàn toàn.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực, tỷ lệ nợ xấu và ROA của các NHTM Việt Nam vẫn thấp hơn mức trung bình, cho thấy cần có sự cải thiện mạnh mẽ hơn trong quản trị rủi ro và hiệu quả hoạt động. Việc minh bạch thông tin theo cột trụ thứ ba của Basel II cũng chưa được thực hiện đầy đủ, ảnh hưởng đến khả năng đánh giá và giám sát của các bên liên quan.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng vốn điều lệ, biểu đồ tỷ lệ nợ xấu qua các năm và bảng so sánh ROA giữa các ngân hàng thí điểm để minh họa rõ nét hơn về thực trạng và tiến độ áp dụng Basel II.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nâng cao năng lực quản trị rủi ro: Các NHTM cần đầu tư đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ nhân sự về Basel II, đặc biệt là các chuyên gia phân tích rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường nhằm nâng cao chất lượng đánh giá và quản lý rủi ro. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban lãnh đạo ngân hàng và phòng nhân sự.

2. Hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin và dữ liệu: Đầu tư xây dựng hệ thống CNTT hiện đại, tích hợp dữ liệu đầy đủ và chính xác để hỗ trợ việc tính toán vốn theo các phương pháp Basel II, đồng thời đảm bảo khả năng báo cáo minh bạch và kịp thời. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Ban công nghệ thông tin và quản lý dự án.

3. Tăng cường giám sát và kiểm soát nội bộ: Xây dựng và hoàn thiện quy trình kiểm soát nội bộ, đặc biệt là kiểm soát rủi ro tín dụng và rủi ro hoạt động, nhằm phát hiện sớm các sai phạm và rủi ro tiềm ẩn. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Ban kiểm soát nội bộ và Ban giám đốc.

4. Đẩy mạnh công tác xử lý nợ xấu và tái cơ cấu danh mục tín dụng: Tăng cường phối hợp với VAMC và các tổ chức mua bán nợ để xử lý nợ xấu hiệu quả, đồng thời tái cơ cấu danh mục cho vay theo hướng ưu tiên các ngành nghề ít rủi ro và có tiềm năng phát triển. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ban tín dụng và Ban điều hành ngân hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ hơn về các chuẩn mực Basel II và cách thức áp dụng trong quản trị rủi ro, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và tuân thủ quy định.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và NHNN: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, giám sát và hỗ trợ các ngân hàng trong việc triển khai Basel II, góp phần ổn định hệ thống tài chính quốc gia.

3. Các chuyên gia tài chính, kiểm toán và tư vấn: Là tài liệu tham khảo quan trọng để tư vấn, đánh giá và hỗ trợ các ngân hàng trong việc cải thiện hệ thống quản trị rủi ro theo chuẩn quốc tế.

4. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Tài chính – Ngân hàng: Giúp nâng cao kiến thức chuyên sâu về quản trị rủi ro ngân hàng và các chuẩn mực quốc tế, phục vụ cho nghiên cứu và phát triển học thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Basel II là gì và tại sao quan trọng với ngân hàng Việt Nam?
   Basel II là bộ tiêu chuẩn quốc tế về quản trị rủi ro ngân hàng, giúp các ngân hàng duy trì vốn an toàn tối thiểu để đối phó với rủi ro tín dụng, hoạt động và thị trường. Việc áp dụng Basel II giúp ngân hàng Việt Nam nâng cao năng lực quản trị rủi ro, tăng cường sự minh bạch và hội nhập quốc tế.

2. Các rủi ro chính mà Basel II quản lý là gì?
   Ba loại rủi ro chính gồm rủi ro tín dụng (mất mát do khách hàng không trả nợ), rủi ro hoạt động (lỗi quy trình, con người, hệ thống) và rủi ro thị trường (biến động giá cả, lãi suất, tỷ giá). Basel II yêu cầu ngân hàng dự trữ vốn phù hợp để bù đắp các rủi ro này.

3. Thách thức lớn nhất khi áp dụng Basel II tại các ngân hàng Việt Nam là gì?
   Thách thức gồm hạn chế về nguồn nhân lực chuyên môn, chi phí đầu tư công nghệ cao, hệ thống dữ liệu chưa đồng bộ và khó khăn trong xử lý nợ xấu. Ngoài ra, việc thay đổi quy trình quản lý và văn hóa doanh nghiệp cũng là rào cản lớn.

4. Làm thế nào để ngân hàng nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro theo Basel II?
   Ngân hàng cần đầu tư đào tạo nhân sự, hoàn thiện hệ thống CNTT, xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ, đồng thời tăng cường xử lý nợ xấu và tái cơ cấu danh mục tín dụng theo hướng bền vững.

5. Basel II có ảnh hưởng như thế nào đến khách hàng và thị trường?
   Việc áp dụng Basel II giúp ngân hàng hoạt động an toàn hơn, giảm thiểu rủi ro đổ vỡ, từ đó bảo vệ quyền lợi khách hàng và góp phần ổn định thị trường tài chính. Minh bạch thông tin cũng giúp khách hàng và nhà đầu tư có cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình ngân hàng.

Kết luận

• Basel II là chuẩn mực quốc tế quan trọng giúp các ngân hàng Việt Nam nâng cao năng lực quản trị rủi ro, đảm bảo an toàn vốn và tăng cường minh bạch thông tin.
• Giai đoạn 2012-2017, các NHTM Việt Nam đã có bước tiến trong áp dụng Basel II, tuy nhiên vẫn còn nhiều khó khăn về vốn, nợ xấu và nguồn lực chuyên môn.
• Việc áp dụng Basel II góp phần cải thiện chất lượng tài sản, giảm thiểu rủi ro tín dụng, hoạt động và thị trường, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh doanh của ngân hàng.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm nâng cao năng lực nhân sự, hoàn thiện hệ thống công nghệ, tăng cường kiểm soát nội bộ và xử lý nợ xấu hiệu quả.
• Các ngân hàng, cơ quan quản lý và chuyên gia tài chính cần phối hợp chặt chẽ để thúc đẩy triển khai Basel II thành công, góp phần phát triển hệ thống ngân hàng Việt Nam bền vững và hội nhập quốc tế.

Các ngân hàng nên khẩn trương rà soát, đánh giá lại hệ thống quản trị rủi ro hiện tại, xây dựng kế hoạch nâng cấp theo Basel II và phối hợp với NHNN để được hỗ trợ kỹ thuật và giám sát hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Giới thiệu hệ thống NHTM Việt Nam – Vấn đề QTRR Chương 3: Cơ sở lý thuyết về QTRR theo Hiệp ước Basel II Chương 4: Thực trạng triển khai và áp dụng Hiệp ước Basel II trong QTRR của các NHTM Việt Nam Chương 5: Các giải pháp, kiến nghị ứng dụng Hiệp ước Basel II trong QTRR của các NHTM Việt Nam 6. Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Luận văn đã góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về QTRR trong hoạt động của NHTM, và kiểm soát rủi ro (“KSRR”) theo các quy định của Basel II đối với các NHTM. Sau khi hoàn thiện, luận văn có thể được coi là một tài liệu tham khảo đối với công tác QTRR LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 trong hệ thống ngân hàng nói chung, KSRR trong hoạt động của NHTM nói riêng. Bên cạnh đó, luận văn có thể được sử dụng để làm tài liệu nghiên cứu liên quan đến những quy tắc, chuẩn mực của Hiệp ước Basel II được áp dụng vào các NHTM Việt Nam, để từ đó hoàn thiện khả năng QTRR của ngân hàng.

Các cơ quan, nhà quản lý có thể sử dụng đề tài để cải thiện quy trình kiểm tra, và nâng cao hoạt động giám sát của ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THEO HIỆP ƯỚC BASEL II 2. Những nội dung cơ bản của Hiệp ước Basel II 2. Sự ra đời và quá trình phát triển của Hiệp ước Basel II 2.

Ủy ban Basel Cuối thập kỷ 70, khủng hoảng ngày càng hiện rõ trong nền kinh tế. Năm 1974, trước viễn cảnh các ngân hàng sẽ phải đối mặt với một sự đổ vỡ mang tính dây chuyền sẽ xảy đến vào thập kỉ 80, một nhóm các Ngân hàng Trung ương (“NHTW”) đã tiến hành một cuộc họp khẩn cấp với cơ quan giám sát của 10 nước phát triển tại thành phố Basel, Thụy Sĩ nhằm thành lập ra Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng (Basel Committee on Banking supervision). Các thành viên của Ủy ban gồm đại diện NHTW và cơ quan giám sát hoạt động ngân hàng của các nước: Hoa Kỳ, Canada, Đức, Anh, Hà Lan, Bỉ, Nhật, Pháp, Luxembourg, Thụy Điển, Thụy Sỹ, Tây Ban Nha và Ý. Thời gian nhóm họp của Ủy ban thường từ 3 đến 4 lần trong một năm.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế ở Basel đề xuất thành lập ra Hội đồng thư ký của Ủy ban Basel. Hội đồng gồm 15 thành viên, trong đó tập hợp nhiều đại diện cơ quan giám sát hoạt động ngân hàng đến từ các tổ chức tín dụng tài chính thành viên. Ủy ban Basel cũng như các tiểu ban luôn sẵn sàng trong việc chia sẻ những ý kiến cũng như cung cấp những tư vấn đến các cơ quan giám sát hoạt động ngân hàng ở tất cả các nước. Không có hoạt động giám sát trực tiếp nào đối với Ủy ban Basel.

Những kết luận và đánh giá đưa ra của Uỷ ban này không bắt buộc tuân thủ đồng thời cũng không mang tính pháp lý. Chức năng chính của Ủy ban Basel xoay quanh việc xây dựng, hoàn thiện và phát triển những hướng dẫn giám sát và những tiêu chuẩn, bên cạnh đó đưa ra các nội dung, mẫu biểu báo cáo bám sát thực tiễn để khuyến cáo các NHTM áp dụng nhằm đảm bảo an toàn cho bản thân mỗi NHTM cũng như hệ thống tài chính của các quốc gia. Bên cạnh đó Ủy ban cũng giới thiệu các nội dung, đưa ra các báo cáo mang tính thực tiễn cao nhất với mong muốn các tổ chức riêng lẻ có thể vận dụng một cách tương thích với tình LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 hình hoạt động tài chính của mình. Bằng cách đó, Ủy ban sẽ không tìm cách tham gia sâu vào các quy trình giám sát của từng nước mà chỉ đơn thuần khuyến khích các nước thành viên áp dụng các tiêu chuẩn chung.

Để những sáng kiến của mình có thể nhận được sự hậu thuẫn cao nhất, Ủy ban luôn phải thực hiện công việc giải trình đến thống đốc của NHTW hoặc cơ quan giám sát các hoạt động ngân hàng của nhóm G10. Với mục tiêu là thu hẹp khảng cách trong công tác giám sát an toàn hoạt động ngân hàng trên toàn thế giới, Uỷ ban Basel đặt ra 2 tiêu chí quan trọng là: sự đầy đủ trong công tác giám sát và sự bảo đảm trong việc các ngân hàng nước ngoài đều phải chịu sự giám sát. Hiệp ước Basel I – 1988 Như đã đề cập ở phần trên, năm 1974, tại Thành phố Basel, Thụy Sĩ, NHTW của 10 nước phát triển (G10) thành lập ra Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng. Sau đó, các quy định liên quan đến vốn và đo lường vốn trong hệ thống ngân hàng đã được Ủy ban Basel tiến hành chuẩn hóa.

Năm 1988, Ủy ban đã thành công trong việc xây dựng và ban hành tiêu chuẩn về an toàn vốn và hệ thống đo lường, theo đó các ngân hàng hoạt động quốc tế phải nắm giữ một mức vốn tối thiểu để có thể đối phó và giảm thiểu những rủi ro, biến cố có thể xảy ra. Hệ thống này quy định tiêu chuẩn vốn tối thiểu (tỷ lệ vốn bắt buộc tính trên tổng tài sản điều chỉnh theo hệ số rủi ro) là 8%. Đây được xem là một chỉ tiêu khá quan trọng trong việc thể hiện năng lực tài chính, mức độ an toàn vốn của ngân hàng. Khi áp dụng tiêu chuẩn an toàn vốn tối thiểu này, ngân hàng sẽ cải thiện được khả năng ứng phó với những rủi ro khác nhau mà ngân hàng sẽ phải đối mặt trong tương lai.

Kể từ năm 1992, văn bản chuẩn hóa được đặt tên là Hiệp ước về vốn của Basel (Basel I) và chỉ được đề xuất áp dụng dành cho các nước thành viên G10, tuy nhiên có rất nhiều nước khác trên thế giới cũng tự nguyện áp dụng tiêu chuẩn của Hiệp ước vốn Basel I. Basel I cho rằng ngân hàng có mức vốn trầm trọng khi CAR < 2%, thiếu vốn rõ rệt khi CAR < 6%, thiếu vốn khi CAR < 8%, có mức vốn thích hợp khi CAR > 8% và tốt nhất khi có CAR > 10%. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Phương trình 2. Công thức tính hệ số CAR: Vốn bắt buộc CAR = Tài sản tính theo độ rủi ro gia quyền (RWA) Basel I đã mang đến một khái niệm tổng quan nhất về vốn của ngân hàng và tỷ lệ vốn an toàn của ngân hàng.

Tiêu chuẩn này quy định: Vốn cấp 1 ≥ Vốn cấp 2 + Vốn cấp 3 Theo Tạp chí tin học ngân hàng của NHNN Việt Nam: “Vốn cấp 1 – Vốn tự có cơ bản: là lượng vốn dự trữ sẵn có và các nguồn dự phòng được công bố, như là khoản dự phòng cho các khoản vay, bao gồm: vốn chủ sở hữu vĩnh viễn; dự trữ công bố (lợi nhuận giữ lại); lợi ích thiểu số (minority interest) tại các công ty con, có hợp nhất báo cáo tài chính; lợi thế kinh doanh (goodwill); Vốn cấp 2 – Vốn bổ sung: gồm lợi nhuận giữ lại không công bố; dự phòng đánh giá lại tài sản; dự phòng chung/dự phòng thất thu nợ chung; công cụ vốn hỗn hợp; vay với thời hạn ưu đãi; đầu tư vào các công ty con tài chính và các tổ chức tài chính khác; Vốn cấp 3 (chỉ dành cho RRTT): vay ngắn hạn” RWA: là tổng tất cả các tài sản do ngân hàng nắm giữ được tính toán theo trọng số đối với RRTD theo một công thức do cơ quan quản lý đặt ra. Phương trình 2. Tài sản có rủi ro trong Basel I: RWA = Tổng (Tài sản x Mức rủi ro phân định cho từng tài sản trong bảng cân đối kế toán) + Tổng (Nợ tương đương x Mức rủi ro ngoại bảng) Trong đó, trọng số rủi ro bao gồm 4 mức là 0%, 20%; 50% và 100% (Phụ lục). Trọng số rủi ro không phản ánh độ nhạy cảm rủi ro trong mỗi loại này.

Năm 1996, Hiệp ước Basel I được sửa đổi bằng việc bổ sung thêm RRTT và đi kèm đó là hai phương pháp tính liên quan đến loại rủi ro này: bằng mô hình nội bộ của ngân hàng hoặc bằng mô hình Basel tiêu chuẩn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Nhìn chung, Basel I đã lần đầu tiên đưa ra được một tiêu chuẩn liên quan đến tỷ lệ an toàn vốn trong hoạt động ngân hàng, giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn và nâng cao khả năng chống lại các biến cố rủi ro. Hạn chế của Basel I dẫn đến sự ra đời của Basel II Với xu hướng không ngừng phát triển trong ngành công ngiệp tài chính toàn cầu đã làm xuất hiện các nhân tố rủi ro mới trong hoạt động ngân hàng. Bên cạnh đó, với mục đích nhằm tăng vốn, tăng sức cạnh tranh, công nghệ trên thị trường thì xu thế các ngân hàng muốn sát nhập vào ngày càng cao nhằm vươn ra thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, Basel I không đủ điều kiện áp dụng trong những trường hợp này. Một số hạn chế của Basel I như sau: Thứ nhất, Basel I không có sự phân nhóm rõ ràng theo từng loại rủi ro: hệ số rủi ro chưa phân theo đặc điểm của khoản tín dụng (thời hạn vay), theo chi tiết của từng đối tác (xét đến năng lực tài chính của từng khách hàng); Thứ hai, Basel I đã bỏ qua các loại rủi ro khác có sức tác động ngày càng lớn đến ngân hàng như RRTT, RRHĐ. Basel II đã thay đổi cách tính các chỉ tiêu ở mẫu số trong công thức tính tỉ lệ vốn tối thiểu trên tài sản có rủi ro. Đây là sự thay đổi khá quan trọng.

Mặc dù Basel II vẫn quy định mức vốn an toàn tối thiểu là 8% nhưng mẫu số bao gồm cả ba loại rủi ro là RRTD, RRTT và RRHĐ. Thứ ba, việc áp dụng phương pháp đánh giá và các chỉ tiêu khác nhau đối với các NHTM với quy mô và mức độ đa dạng hóa hoạt động khác nhau là sự thay đổi khá quan trọng của Basel II. Các nhà quản lý và các NHTM áp dụng Basel II sẽ có được một danh sách linh hoạt hơn các phương pháp khuyến khích và các biện pháp để lựa chọn. Thứ tư, trong bối cảnh hiện nay, Basel I có thể được xem là lỗi thời khi gần như không theo kịp được với sự phát triển và mở rộng của các công cụ tài chính trên thị trường như các công cụ tài chính phái sinh, chứng khoán hóa các khoản nợ.