Luận văn ThS UEH: Tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu NHTM Việt Nam

Nghiên cứu tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường tài chính.

• Tác giả: Đinh Huỳnh Thị Liêm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Sự Tác Động Của Tăng Trưởng Tín Dụng Đến Nợ Xấu: Trường Hợp Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.1. Phương pháp hồi quy OLS
• 1.6.2. Phương pháp phân tích dữ liệu bảng động GMM
• 1.7. Bố cục luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Nợ xấu
• 2.1.1. Theo quan điểm của Thế giới
• 2.1.2. Theo quan điểm Việt Nam
• 2.1.3. Quy định mức lập dự phòng tại Việt Nam
• 2.2. Các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu ngân hàng
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU, MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình hồi quy tuyến tính (ordinary least squares- OLS): Kiểm tra ảnh hưởng của tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với các khoản nợ xấu
• 3.2.2. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng động GMM
• 3.2.3. Xây dựng biến
• 3.2.3.1. Tỷ lệ nợ xấu (NPLTA, NPLTL) và Tỷ lệ dự phòng tổn thất (LLRTA)
• 3.2.3.2. Tăng trưởng tín dụng ngân hàng (BCG)
• 3.2.3.3. Các yếu tố đặc thù của Ngân hàng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phân tích cơ sở dữ liệu
• 4.2. Phân tích kết quả mô hình
• 4.2.1. Kết quả hồi quy phương pháp bình phương nhỏ nhất OLS: Ảnh hưởng của tăng trưởng tín dụng đối với nợ xấu
• 4.2.2. Kết quả hồi quy dữ liệu bảng động GMM: Ảnh hưởng của tăng trưởng tín dụng đối với tỷ lệ nợ xấu trên tổng tài sản (NPLTA)
• 4.2.3. Kiểm tra tính hiệu lực bổ sung cho ảnh hưởng của tăng trưởng tín dụng đối với các khoản nợ xấu
• 4.2.4. Ảnh hưởng của nợ xấu đối với khả năng sinh lời
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu

Nợ xấu là một trong những vấn đề nghiêm trọng mà các ngân hàng thương mại Việt Nam đang phải đối mặt. Tăng trưởng tín dụng, mặc dù cần thiết cho sự phát triển kinh tế, nhưng nếu không được quản lý chặt chẽ có thể dẫn đến gia tăng nợ xấu. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho các ngân hàng thương mại.

1.1. Định nghĩa và phân loại nợ xấu trong ngân hàng

Nợ xấu được định nghĩa là các khoản vay không thể thu hồi, thường được phân loại thành ba nhóm chính: nhóm 3 (dưới chuẩn), nhóm 4 (nghi ngờ) và nhóm 5 (có khả năng mất vốn). Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nợ xấu được xác định khi khoản vay quá hạn thanh toán gốc hoặc lãi 90 ngày trở lên.

1.2. Tầm quan trọng của tăng trưởng tín dụng trong nền kinh tế

Tăng trưởng tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế. Nó cung cấp nguồn vốn cho các doanh nghiệp, giúp họ mở rộng sản xuất và tạo ra việc làm. Tuy nhiên, nếu tăng trưởng tín dụng diễn ra quá nhanh mà không có sự kiểm soát, sẽ dẫn đến rủi ro gia tăng nợ xấu.

II. Vấn đề nợ xấu và thách thức đối với ngân hàng thương mại Việt Nam

Nợ xấu đã trở thành một 'cục máu đông' trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Tình hình nợ xấu gia tăng từ 1,8% năm 2006 lên 2,24% năm 2012 và tiếp tục tăng trong những năm sau đó. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các ngân hàng trong việc duy trì sự ổn định tài chính.

2.1. Nguyên nhân gia tăng nợ xấu trong ngân hàng

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến gia tăng nợ xấu, bao gồm việc cho vay không thận trọng, thiếu thông tin về khách hàng, và sự suy giảm trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp. Những yếu tố này làm tăng khả năng không thu hồi được nợ.

2.2. Tác động của nợ xấu đến hoạt động ngân hàng

Nợ xấu ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh lời của ngân hàng. Khi tỷ lệ nợ xấu cao, ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro, làm giảm lợi nhuận và ảnh hưởng đến giá trị cổ phiếu. Điều này cũng có thể dẫn đến sự mất niềm tin từ phía khách hàng và nhà đầu tư.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy OLS và GMM để phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu. Các dữ liệu được thu thập từ 25 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2006-2016.

3.1. Phương pháp hồi quy OLS trong nghiên cứu

Phương pháp hồi quy OLS giúp xác định mối quan hệ tuyến tính giữa các biến. Trong nghiên cứu này, các biến độc lập bao gồm tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ vốn hóa, và tỷ lệ thanh khoản được sử dụng để phân tích tác động đến nợ xấu.

3.2. Phân tích dữ liệu bảng động GMM

Phương pháp GMM được áp dụng để khắc phục vấn đề nội sinh trong mô hình hồi quy. Phương pháp này cho phép phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu một cách chính xác hơn, đặc biệt trong bối cảnh dữ liệu theo thời gian.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu. Khi tăng trưởng tín dụng tăng, tỷ lệ nợ xấu cũng có xu hướng gia tăng. Điều này cho thấy cần có các biện pháp quản lý tín dụng chặt chẽ hơn.

4.1. Phân tích kết quả hồi quy OLS

Kết quả hồi quy OLS cho thấy rằng tăng trưởng tín dụng có tác động đáng kể đến tỷ lệ nợ xấu. Mối quan hệ này cho thấy rằng các ngân hàng cần phải thận trọng trong việc cấp tín dụng để tránh gia tăng nợ xấu.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Các ngân hàng thương mại có thể áp dụng các kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chính sách tín dụng của mình. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu nợ xấu và nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tăng trưởng tín dụng có tác động đáng kể đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Cần có các biện pháp quản lý tín dụng hiệu quả để giảm thiểu rủi ro nợ xấu trong tương lai.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc tăng trưởng tín dụng cần phải được quản lý chặt chẽ để tránh gia tăng nợ xấu. Các ngân hàng cần có các chính sách tín dụng hợp lý và hiệu quả.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng ra các yếu tố khác ảnh hưởng đến nợ xấu, như chính sách kinh tế vĩ mô, hoặc các yếu tố xã hội. Điều này sẽ giúp có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề nợ xấu trong hệ thống ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2006-2016, hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam chứng kiến sự biến động đáng kể về tỷ lệ nợ xấu, từ mức trung bình 1,8% năm 2006 lên 2,24% năm 2012, và tiếp tục gia tăng trong những năm sau đó. Nợ xấu được xem là “cục máu đông” làm tắc nghẽn dòng tín dụng, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động tài chính và sự phát triển kinh tế quốc gia. Tăng trưởng tín dụng, một trong những chỉ tiêu quan trọng của ngân hàng, vừa là động lực thúc đẩy kinh tế vừa tiềm ẩn nguy cơ gia tăng nợ xấu nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu tại 25 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn trên, đồng thời phân tích sự biến động của tác động này theo thời gian và ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng. Nghiên cứu có phạm vi không gian là các ngân hàng thương mại Việt Nam và phạm vi thời gian từ 2006 đến 2016, với dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính và các nguồn tin cậy khác. Kết quả nghiên cứu đóng góp quan trọng trong việc xây dựng chính sách tín dụng hợp lý, kiểm soát rủi ro tín dụng, đồng thời hỗ trợ các nhà quản lý và hoạch định chính sách trong việc duy trì sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế tài chính liên quan đến rủi ro tín dụng và quản lý ngân hàng. Thứ nhất, lý thuyết về nợ xấu (Non-performing loans - NPL) được định nghĩa theo chuẩn mực quốc tế và quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, bao gồm các khoản nợ quá hạn trên 90 ngày hoặc có dấu hiệu không thể thu hồi. Thứ hai, mô hình chính sách tín dụng chu kỳ của Rajan (1994) giải thích mối quan hệ giữa chính sách tín dụng và rủi ro nợ xấu, trong đó các ngân hàng có thể mở rộng tín dụng để tăng thu nhập hiện tại nhưng dẫn đến nợ xấu trong tương lai. Thứ ba, lý thuyết thông tin bất cân xứng và rủi ro đạo đức (Asymmetric Information and Moral Hazard) giải thích nguyên nhân phát sinh nợ xấu do khách hàng che giấu thông tin hoặc sử dụng vốn vay sai mục đích. Các khái niệm chính bao gồm tỷ lệ nợ xấu trên tổng tài sản (NPLTA), tỷ lệ nợ xấu trên dư nợ (NPLTL), tỷ lệ dự phòng tổn thất (LLRTA), tăng trưởng tín dụng (BCG), tỷ lệ vốn hóa (CETA), tỷ lệ đa dạng hóa doanh thu (BRD), tỷ lệ thanh khoản (LIQ), và rủi ro hoạt động (SDROA).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng thu thập từ 25 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2006-2016. Dữ liệu được tổng hợp từ báo cáo tài chính hàng năm và các nguồn uy tín như Ngân hàng Thế giới. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm Eviews 8.1 và Stata 14. Phương pháp phân tích chính gồm:

• Hồi quy tuyến tính bình phương nhỏ nhất (OLS) với hiệu ứng cố định ngân hàng và thời gian, nhằm kiểm định tác động của tăng trưởng tín dụng đến tỷ lệ nợ xấu.
• Hồi quy dữ liệu bảng động sử dụng phương pháp GMM (Generalized Method of Moments) để xử lý vấn đề nội sinh và kiểm soát các biến trễ, đảm bảo tính vững chắc của kết quả.
• Kiểm định tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2009 thông qua biến tương tác giữa tăng trưởng tín dụng và biến giả khủng hoảng.
• Phân tích bổ sung về ảnh hưởng của nợ xấu đến khả năng sinh lời của ngân hàng (ROA) bằng các mô hình OLS và 2SLS.

Cỡ mẫu gồm 25 ngân hàng với tổng số quan sát khoảng 200 năm ngân hàng, được chia thành hai giai đoạn trước và sau cải cách năm 2013 để phân tích sự biến đổi theo thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng tín dụng tác động cùng chiều đến nợ xấu: Kết quả hồi quy OLS và GMM đều cho thấy hệ số tăng trưởng tín dụng (BCG) có mối tương quan dương với tỷ lệ nợ xấu trên tổng tài sản (NPLTA) ở mức ý nghĩa 10%. Ví dụ, tốc độ tăng trưởng tín dụng trung bình tăng 6 lần (từ -0,01 lên 0,05) sau cải cách, trong khi tỷ lệ nợ xấu chỉ tăng khoảng 14%, cho thấy tín dụng tăng nhanh làm gia tăng nợ xấu nhưng không tỷ lệ thuận tuyệt đối.

2. Ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu chưa rõ ràng: Biến tương tác giữa tăng trưởng tín dụng và khủng hoảng tài chính (2007-2013) có hệ số âm nhưng không có ý nghĩa thống kê, cho thấy tác động của khủng hoảng đến mối quan hệ này chưa được xác định rõ.

3. Các yếu tố đặc thù ngân hàng ảnh hưởng đến nợ xấu: Quy mô ngân hàng (LNTA) có mối quan hệ cùng chiều và có ý nghĩa thống kê 1% với nợ xấu, trong khi tỷ lệ đa dạng hóa doanh thu (BRD) có mối quan hệ ngược chiều và ý nghĩa 5%. Tỷ lệ vốn hóa (CETA) và tỷ lệ thanh khoản (LIQ) cũng có ảnh hưởng ngược chiều đến nợ xấu, phù hợp với giả thuyết rủi ro đạo đức và quản lý rủi ro.

4. Nợ xấu ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận ngân hàng: Tỷ lệ nợ xấu có tác động âm đến lợi nhuận trên tài sản (ROA) ở mức ý nghĩa 10% trong mô hình OLS, nhưng khi kiểm soát các biến đặc thù và sử dụng phương pháp 2SLS, tác động này không còn ý nghĩa thống kê. Điều này cho thấy nợ xấu có thể làm giảm lợi nhuận nhưng ảnh hưởng không mạnh khi xét đến các yếu tố khác.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, khẳng định mối quan hệ tích cực giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh và áp lực tăng trưởng tín dụng tại Việt Nam. Việc tăng trưởng tín dụng nhanh có thể dẫn đến giảm tiêu chuẩn cho vay, gia tăng rủi ro tín dụng và nợ xấu. Tuy nhiên, sự biến động của mối quan hệ này theo thời gian chưa rõ ràng, có thể do các chính sách cải cách và kiểm soát rủi ro được thực hiện từ năm 2013. Các yếu tố đặc thù ngân hàng như quy mô, đa dạng hóa doanh thu và vốn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát nợ xấu, phản ánh hiệu quả quản lý và chiến lược kinh doanh của từng ngân hàng. Mối quan hệ giữa nợ xấu và lợi nhuận ngân hàng không mạnh mẽ, có thể do các ngân hàng đã trích lập dự phòng rủi ro kịp thời, giảm thiểu tác động tiêu cực đến lợi nhuận. Dữ liệu và kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nợ xấu theo thời gian, bảng hồi quy OLS và GMM, giúp minh họa rõ ràng mối quan hệ và sự biến động của các biến số.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng hợp lý: Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại cần thiết lập các giới hạn tăng trưởng tín dụng phù hợp với năng lực quản lý rủi ro, nhằm hạn chế sự gia tăng nợ xấu. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và duy trì liên tục.

2. Tăng cường quản lý rủi ro tín dụng: Các ngân hàng cần nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, áp dụng các mô hình đánh giá rủi ro hiện đại, đồng thời giám sát chặt chẽ các khoản vay có rủi ro cao. Chủ thể thực hiện: bộ phận quản lý rủi ro ngân hàng, trong vòng 6-12 tháng.

3. Đa dạng hóa nguồn thu nhập: Khuyến khích các ngân hàng phát triển các dịch vụ ngoài tín dụng để giảm phụ thuộc vào thu nhập từ cho vay, từ đó giảm rủi ro tín dụng và nợ xấu. Thời gian: kế hoạch trung hạn 1-3 năm.

4. Tăng cường vốn hóa và thanh khoản: Ngân hàng cần duy trì tỷ lệ vốn chủ sở hữu và thanh khoản ở mức an toàn theo quy định Basel III, nhằm nâng cao khả năng chống chịu rủi ro và giảm nợ xấu. Chủ thể: ban lãnh đạo ngân hàng, thực hiện liên tục.

5. Cải thiện hệ thống giám sát và chính sách: Ngân hàng Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường giám sát hoạt động tín dụng và xử lý nợ xấu, đồng thời hỗ trợ các ngân hàng trong việc tái cấu trúc và xử lý tài sản có vấn đề. Thời gian: dài hạn, liên tục cập nhật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu, từ đó xây dựng chiến lược tín dụng và quản lý rủi ro hiệu quả.

2. Cơ quan hoạch định chính sách tiền tệ: Cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách tín dụng, giám sát hệ thống ngân hàng và xử lý nợ xấu phù hợp với thực tế.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu định lượng, mô hình hồi quy OLS và GMM trong lĩnh vực ngân hàng.

4. Cổ đông và nhà đầu tư ngân hàng: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng và khả năng sinh lời của ngân hàng, hỗ trợ quyết định đầu tư và đánh giá rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

1. Tăng trưởng tín dụng có phải luôn làm tăng nợ xấu không?
   Không hoàn toàn. Nghiên cứu cho thấy tăng trưởng tín dụng có xu hướng làm tăng nợ xấu, nhưng mức độ và tác động có thể thay đổi theo thời gian và chính sách quản lý tín dụng.

2. Tại sao nợ xấu không ảnh hưởng mạnh đến lợi nhuận ngân hàng?
   Do các ngân hàng trích lập dự phòng rủi ro kịp thời và có các biện pháp kiểm soát rủi ro, nên tác động tiêu cực của nợ xấu đến lợi nhuận bị giảm thiểu.

3. Phương pháp GMM có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   GMM giúp xử lý vấn đề nội sinh và kiểm soát biến trễ, cho kết quả ước lượng chính xác và vững chắc hơn so với phương pháp OLS truyền thống.

4. Các yếu tố đặc thù ngân hàng nào ảnh hưởng đến nợ xấu?
   Quy mô ngân hàng, tỷ lệ đa dạng hóa doanh thu, tỷ lệ vốn hóa và tỷ lệ thanh khoản là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến mức độ nợ xấu.

5. Chính sách nào nên được ưu tiên để giảm nợ xấu?
   Kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng hợp lý, nâng cao chất lượng quản lý rủi ro tín dụng, tăng cường vốn hóa và thanh khoản, cùng với cải thiện hệ thống giám sát là các chính sách ưu tiên.

Kết luận

• Tăng trưởng tín dụng có mối quan hệ cùng chiều và có ý nghĩa thống kê với tỷ lệ nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2006-2016.
• Mối quan hệ này chưa có bằng chứng rõ ràng về sự thay đổi theo thời gian, đặc biệt sau cuộc cải cách năm 2013.
• Các yếu tố đặc thù ngân hàng như quy mô, đa dạng hóa doanh thu và vốn hóa ảnh hưởng đáng kể đến mức độ nợ xấu.
• Nợ xấu có tác động tiêu cực đến lợi nhuận ngân hàng nhưng không mạnh khi kiểm soát các yếu tố khác.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách tín dụng và quản lý rủi ro nhằm duy trì sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu mở rộng với dữ liệu cập nhật và phân tích sâu hơn về tác động của các chính sách mới. Các ngân hàng và cơ quan quản lý cần áp dụng các giải pháp đề xuất để kiểm soát rủi ro tín dụng hiệu quả.

Các nhà quản lý ngân hàng và hoạch định chính sách nên sử dụng kết quả nghiên cứu này để điều chỉnh chiến lược tín dụng, nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, giới thiệu tổng quan về luận văn nghiên cứu bao gồm lý do chọn đề tài, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và cấu trúc của bài luận văn. Chương 2, trình bày tổng quan các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng, biến đặc thù ngân hàng đến nợ xấu. Chương 3, nêu phương pháp và cách thực hiện đề tài bao gồm xử lý dữ liệu và phương thức thực hiện. Chương 4, thực hiện phân tích dữ liệu và trình bày kết quả nghiên cứu.

Chương 5, tổng kết kết quả đạt được đồng thời nêu lên những hạn chế của luận văn và gợi mở những hướng nghiên cứu trong tương lai. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TRƯỚC ĐÂY Trong chương này luận văn sẽ trình bày về Nợ xấu trong hệ thống ngân hàng Việt Nam; lược khảo các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến nợ xấu. Các lý thuyết trên sẽ được trình bày cụ thể như sau: 2. Nợ xấu Thuật ngữ “nợ xấu” (viết tắt là NPL –Non-performing loans) có thể được thay thế bằng nợ khó đòi theo như Fofack (2005), hoặc các khoản vay có vấn đề theo Berger và De Young, (1997) Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về nợ xấu, sau đây là một số quan điểm về nợ xấu đang được áp dụng trên thế giới và Việt Nam  Theo quan điểm của Thế giới - Theo Ngân hàng Trung ương Châu Âu (European Central Bank- ECB) nợ xấu gồm:  Những khoản nợ không thể thu hồi được: những khoản nợ đã hết hiệu lực hoặc những khoản nợ không có căn cứ để đòi bồi thường từ nợ; người mắc nợ bỏ trốn hoặc mất tích không còn tài sản để thanh toán nợ; những khoản nợ mà khách nợ đã chấm dứt hoạt động kinh doanh, thanh lý tài sản, hoặc kinh doanh thua lỗ và tài sản còn lại không đủ để trả nợ.

 Khoản cho vay có thể không được thanh toán đầy đủ cho Ngân hàng: những khoản nợ không có tài sản thế chấp hoặc tài sản thế chấp không đủ trả nợ; là những khoản nợ khách hàng vay đồng ý trả nợ nhưng giá trị tài sản không đủ để trang trải cho toàn bộ khoản nợ hoặc tài sản thế chấp ở ngân hàng không được chấp nhận về mặt pháp lý dẫn đến người mắc nợ không có khả năng trả nợ đầy đủ; những LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 khoản nợ mà tòa án tuyên bố khách hàng vay phá sản nhưng phần bồi hoàn ít hơn dư nợ. - Chuẩn mực Kế toán quốc tế (IAS) Chuẩn mực Kế toán quốc tế về ngân hàng thường đề cập các khoản nợ bị giảm giá trị (Impaired) thay vì sử dụng thuật ngữ nợ xấu (nonperforming). Chuẩn mực kế toán IAS 39 được khuyến cáo áp dụng ở một số nước phát triển vào đầu năm 2005 chỉ ra rằng cần có bằng chứng khách quan để xếp một khoản vay có dấu hiệu bị giảm giá trị. Trong trường hợp nợ bị giảm giá trị thì tài sản được ghi nhận sẽ bị giảm xuống do những tổn thất do chất lượng nợ xấu gây ra.

Về cơ bản IAS39 chú trọng tới khả năng hoàn trả của khoản vay bất luận thời gian quá hạn chưa tới 90 ngày hoặc chưa quá hạn. Phương pháp đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng thường là phương pháp phân tích dòng tiền tương lai chiết khấu hoặc xếp hạng khoản vay của khách hàng. Hệ thống này được coi là chính xác về mặt lý thuyết, nhưng việc áp dụng thực tế gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, nó vẫn đang được Ủy ban Chuẩn mực kế toán quốc tế chỉnh sửa lại trong IFRS 9.

- Khái niệm nợ xấu của Tổ chức Tiền tệ Thế giới (IMF) Trong Hướng dẫn tính toán các chỉ số lành mạnh tài chính tại các quốc gia (IFRS)2, IMF đưa ra định nghĩa về nợ xấu như sau: “một khoản vay được coi là nợ xấu khi quá hạn thanh toán gốc hoặc lãi 90 ngày hoặc hơn; khi các khoản lãi suất đã quá hạn 90 ngày hoặc hơn đã được vốn hóa, cơ cấu lại, hoặc trì hoãn theo thỏa thuận; khi các khoản thanh toán đến hạn dưới 90 ngày nhưng có thể nhận thấy những dấu hiệu rõ ràng cho thấy người vay sẽ không thể hoàn trả nợ đầy đủ (người vay phá sản). Sau khi khoản vay được xếp vào danh mục nợ xấu, nó hoặc bất cứ khoản vay thay thế nào cũng nên được xếp vào danh mục nợ xấu cho tới thời điểm phải xóa nợ hoặc thu hồi được lãi và gốc của khoản vay đó hoặc thu hồi được khoản vay thay thế.  Theo quan điểm Việt Nam  Khái niệm: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Theo thông tư mới nhất số 02/2013/TT-NHNN thay thế cho Quyết định 493 của NHNN ban hành ngày 22/4/2005 về phân loại nợ, trính lập dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng và Quyết định 18 ban hành ngày 25/4/2007 về sửa đổi bổ sung Quyết định 493 thì: Nợ xấu hay nợ khó đòi là các khoản nợ thuộc các nhóm 3 (dưới chuẩn), nhóm 4 (nghi ngờ) và nhóm 5 (có khả năng mất vốn) được quy định tại điều 10 và điều 11 của thông tư này. Thông tư có bổ sung thêm một số khoản nợ được xếp vào 3 nhóm này.

Nợ xấu được xác định trên hai yếu tố: Đã quá hạn 90 ngày và khả năng trả nợ đáng lo ngại. Đây được coi là định nghĩa của VAS (chuẩn mực chung báo cáo tài chính). Về mặt định lượng thì các khoản nợ từ nhóm 3 tới nhóm 5 được xếp hạng vào danh mục nợ xấu ngân hàng. Về cách xếp loại các nhóm nợ cho thấy Việt Nam có sự thống nhất với nhiều quốc gia trên thế giới (Mỹ, Nhật, Singapore, Hồng Kông, Trung Quốc và có sự tương đồng thông lệ quốc tế.

Tóm lại, nợ xấu được xem là khoản cho vay đã quá hạn trả nợ gốc và lãi 90 ngày trở lên và dấu hiệu nghi ngờ về khả năng trả nợ của người đi vay  Tỷ lệ nợ xấu là tỷ lệ giữa nợ xấu so với tổng nợ (từ nhóm 1 đến nhóm 5), các đánh giá này cũng tương đồng với thông lệ quốc tế và nhiều nước trên thế giới như Mỹ, Singapore, Hồng Kông, Nhật, Trung Quốc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Hình 2: Tỷ lệ nợ xấu NHTMVN năm 2006 và 2016. (Đvt: tỉ lệ %) Nguồn: Tổng hợp từ Báo cáo thường niên của các NHTMVN năm 2006, 2016  Quy định mức lập dự phòng tại Việt Nam Dự phòng rủi ro là khoản tiền mà các ngân hàng trích trước để đề phòng cho những tổn thất, thiệt hại có thể xảy ra khi người vay không thể thực hiện nghĩa vụ theo cam kết. Theo quy định tại điều 12, 13 thông tư 02/2013/TT-NHNN quy định Mức trích lập dự phòng cụ thể.đối với từng nhóm nợ như sau: a) Nhóm 1: 0%; b) Nhóm 2: 5%; c) Nhóm 3: 20%; d) Nhóm 4: 50%; đ) Nhóm 5: 100%.

Mức trích lập dự phòng chung  Số tiền dự phòng chung phải trích được xác định bằng 0,75% tổng số dư các khoản nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trích lập dự phòng NHTM Việt Nam 2007-2016 ( Đơn vị: tỷ đồng) Nguồn: Tổng hợ từ Báo cáo thường niên của các NHTMVN năm 2007, 2016 Dựa theo công bố báo cáo tài chính hợp nhất cuối năm 2016 đã được kiểm toán, các ngân hàng có mức trích lập dự phòng rủi ro năm 2016 tăng so với năm 2007. Khối ngân hàng thương mại lớn như: Vietcombank, Vietinbank, BIDV, Agribank có mức trích lập dự phòng rủi ro lớn nhất trong năm 2016 lên tới trên 37.507 tỷ đồng, chiếm hơn 64% tổng trích lập của toàn bộ ngành. Agribank giữ vị trí quán quân với 12.455 tỷ đồng trích lập năm 2016.

Theo sau là BIDV đạt mức hơn 10. Vietinbank tuy có mức trích thấp nhất trong top đầu, song lại có tốc độ tăng trích lập cao nhất so với năm 2016. Với nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, do quy mô tín dụng thấp hơn các ngân hàng thương mại Nhà nước nên mức trích lập chỉ chiếm ở góc 1/3 còn lại. Trong đó, Sacombank có mức trích lập lớn nhất với trên 2.

Dự phòng cao là nguyên nhân khiến lợi nhuận trong kỳ của MB giảm bởi trước khi có vật cản này, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh của ngân hàng vẫn tăng gần 100 tỷ đồng so với cùng kỳ. Việc trích lập dự phòng sẽ trực tiếp làm giảm lợi nhuận và gián tiếp làm giảm giá trị cổ phần của ngân hàng nên dễ dẫn đến việc các ngân hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 lẩn tránh thực hiện nghiêm túc yêu cầu này. Vì vậy, vai trò giám sát chặt chẽ, quy định rõ ràng của Ngân hàng nhà nước vô cùng quan trọng. Điều này sẽ giúp giữ tỷ lệ nợ xấu thấp trong giới hạn cho phép nếu được thực hiện nghiêm chỉnh.Tất nhiên nếu hoạt động giám sát được thực thi tốt thì vấn đề xử lý nợ xấu đã không phải đặt ra.

Các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu ngân hàng Trong thời gian qua, nợ xấu là một vấn đề được quan tâm lớn và nhất là sau khi xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008 thì đó càng là vấn đề cấp bách đối với các nước trên thế giới nói chung và Việt nam nói riêng. Các học giả, nhà nghiên cứu đã phân tích tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu cũng như đưa ra các đề nghị, chính sách nhằm giúp các nhà quản trị ngân hàng, nhà hoạch định chính sách có định hướng tốt. Trên thế giới, các bài nghiên cứu về nợ xấu thu hút nhiều học giả đã xuất hiện từ lâu, Việt Nam những năm gần đây đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu nhiều bài phân tích đáng được chú ý. Các khoản cho vay của ngân hàng là nguồn tài chính quan trọng bên ngoài cho các doanh nghiệp ở cả các nước đang phát triển và phát triển.

Vai trò của ngành ngân hàng trong việc kích thích các hoạt động kinh tế thậm chí nổi bật hơn ở các nước có nền kinh tế dựa vào hệ thống ngân hàng (Kaufmann và Valderrama, 2008). Tín dụng tăng nhanh có thể làm gia tăng quan ngại về chất lượng tài sản, đặc biệt khi những rủi ro trên bảng cân đối liên quan đến nợ xấu được tích lũy những năm qua chưa được giải quyết triệt để (Sebastian –Ngân hàng quốc tế, 2017).