Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Rủi ro tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng: 1. Rủi ro tín dụng: 1. Khái niệm: - Rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng nhận khoản vốn vay không thực hiện, thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đối với ngân hàng, gây tổn thất cho ngân hàng, đó là khả năng khách hàng không trả, không trả đầy đủ, đúng hạn cả gốc và lãi ngân hàng.
- Theo quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 của Thống đốc NHNN thì: “Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết”. Phân loại rủi ro tín dụng: Căn cứ vào nguyên nhân phát sinh có thể chia rủi ro tín dụng thành 2 loại sau: * Rủi ro giao dịch: Rủi ro giao dịch là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng. Rủi ro giao dịch gồm ba bộ phận chính là rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ. Rủi ro giao dịch là loại hình rủi ro tín dụng phát sinh trong quá trình giao dịch tín dụng giữa ngân hàng và khách hàng.
Rủi ro giao dịch là loại rủi ro mang nặng tính chủ quan của bên cho vay trong quá trình tác nghiệp, bao gồm: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 - Rủi ro lựa chọn: + Rủi ro lựa chọn là quá trình đánh giá, phân tích, lựa chọn khi tác nghiệp chưa tốt. + Phân tích, đánh giá khách hàng thiếu bao quát, còn nhiều sơ hở. + Phân tích, lựa chọn phương án vay vốn của khách hàng còn lỏng lẻo, qua loa. + Lựa chọn phương án thu nợ thiếu cân nhắc có nhiều sơ hở dẫn đến rủi ro.
- Rủi ro đảm bảo: + Rủi ro đảm bảo là rủi ro liên quan đến đảm bảo tài sản. + Điều khoản đảm bảo tín dụng thiếu chặt chẽ, rõ ràng. + Danh mục tài sản đảm bảo thiếu tính cụ thể. + Hình thức đảm bảo và phương pháp xử lý tài sản còn bất cập.
+ Tỷ lệ đảm bảo tài sản thiếu dứt khoát, rõ ràng. - Rủi ro nghiệp vụ: là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả vệc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các khoản vay có vấn đề. * Rủi ro danh mục: Rủi ro danh mục là loại hình rủi ro tín dụng phát sinh trong quản lý danh mục cho vay của ngân hàng. Rủi ro danh mục là loại rủi ro vừa mang tính chủ quan, lại vừa bị tác động của yếu tố khách quan, bao gồm: - Rủi ro nội tại: là rủi ro xuất phát từ các yếu tố, các đặc điểm riêng có, mang tính riêng biệt bên trong của mỗi chủ thể đi vay hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế.
Nó xuất phát từ đặc điểm hoạt động hoặc đặc điểm sử dụng vốn của khách hàng vay vốn. Rủi ro nội tại xuất phát từ các yếu tố rủi ro bên trong của mỗi khách hàng vay vốn, ngành nghề kinh doanh, lĩnh vực hoạt động. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 - Rủi ro tập trung: là loại rủi ro phát sinh trong trường hợp ngân hàng tập trung vốn cấp tín dụng quá nhiều đối với một số khách hàng; cùng cấp tín dụng cho nhiều doanh nghiệp trong cùng một ngành, một lĩnh vực kinh tế; hoặc một loại hình cấp tín dụng có rủi ro cao. Ảnh hưởng của rủi ro tín dụng: * Ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng: - Ngân hàng bị rủi ro: khi một khoản cho vay nào đó bị thất thoát thì sẽ phát sinh rủi ro tín dụng, suy giảm doanh thu, thêm vào đó là các chi phí do các vụ kiện tụng, làm cho lợi nhuận giảm.
Nợ quá hạn chính là hậu quả mà ngân hàng phải gánh chịu. - Hệ thống ngân hàng: nếu một ngân hàng có kết quả hoạt động xấu, thậm chí dẫn đến mất khả năng thanh toán và phá sản thì sẽ có những tác động dây chuyền ảnh hưởng xấu đến các ngân hàng và bộ phận kinh tế khác. Nếu không có sự can thiệp kịp thời của Ngân hàng nhà nước và chính phủ thì tâm lý sợ mất tiền sẽ lây lan đến toàn bộ người gửi tiền và họ sẽ đồng loạt rút tiền tại các ngân hàng thương mại khác, làm cho các ngân hàng khác vô hình chung cũng rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán. * Ảnh hưởng đến nền kinh tế xã hội: Ngày nay hoạt động của ngân hàng mang tính xã hội hóa cao nên một khi rủi ro tín dụng xảy ra đối với ngân hàng thì nó sẽ ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế - xã hội.
Cụ thể hoạt động ngân hàng liên quan đến hoạt động của các doanh nghiệp và các cá nhân. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng: * Nguyên nhân khách quan: Trong quan hệ tín dụng có hai đối tượng chính tham gia là ngân hàng cho vay và người đi vay. Người đi vay sử dụng tiền vay trong một khoảng thời gian, không gian cụ thể, tuân theo sự chi phối của những điều kiện cụ thể nhất định LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 mà ta gọi là môi trường kinh doanh, đây chính là đối tượng thứ ba có mặt trong quan hệ tín dụng, rủi ro tín dụng xuất phát từ môi trường kinh doanh gọi là nguyên nhân khách quan. Nguyên nhân này bao gồm: - Nguyên nhân bất khả kháng: các thiệt hại từ nguyên nhân thiên tai, bão lụt, hạn hán, hỏa hoạn và động đất.
Những thay đổi về nhu cầu của người tiêu dùng hoặc về kỹ thuật một ngành công nghiệp có thể làm sụp đổ cả cơ nghiệp của một hãng kinh doanh và đặt người đi vay từng làm ăn có lãi vào thế thua lỗ. - Nguyên nhân từ môi trường kinh tế: các yếu tố như vấn đề chu kỳ kinh tế, lạm phát, thất nghiệp, tỷ giá. Môi trường kinh tế có ảnh huởng lớn đến môi trường kinh doanh của khách hàng, vì vậy ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng. Thực tế chứng minh trong thời kỳ suy thoái, khủng hoảng tỷ lệ nợ xấu của các ngân hàng thường tăng cao.
- Nguyên nhân do chính sách của Nhà nước: trong điều kiện kinh tế mở cửa dưới nhiều hình thức và phương tiện, những biến động lớn về kinh tế chính trị trên thế giới có ảnh hưởng đến các quan hệ kinh tế đối ngoại của một nước mà biểu hiện là cán cân thanh toán, tỷ giá hối đoái,… ảnh hưởng đến sự biến động của giá cả hàng hóa xuất nhập khẩu, lãi suất, mức cầu tiền tệ,…Nếu chính sách của Nhà nước thường xuyên thay đổi hoặc thay đổi một cách đột ngột, doanh nghiệp sẽ không lường trước được khả năng rủi ro xảy ra. - Môi trường pháp lý: cùng với môi trường kinh tế, môi trường pháp lý tạo nên môi trường cho vay của các NHTM. Môi trường cho vay có thể ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực, có thể làm hạn chế hay tăng thêm rủi ro đối với hoạt động kinh doanh tín dụng của các NHTM. * Nguyên nhân từ phía người vay: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Nguyên nhân từ phía người vay là một trong những nguyên nhân chính gây ra rủi ro tín dụng cho ngân hàng.
Các nguyên nhân như thông tin gian dối, thiếu trung thực, khách hàng không hợp tác, sự yếu kém trong quản lý, sự đỗ vỡ của đối tác, sản phẩm và công nghệ lạc hậu, thiếu vốn trong đầu tư dài hạn, yếu tố cạnh tranh, sự phản đối, tẩy chay của công chúng đối với tác động xấu của sản phẩm/ hành vi của một doanh nghiệp. Nhìn chung các nguyên nhân này ngân hàng có thể xác định được thông qua quá trình tìm hiểu cả trước, trong và sau khi cho vay, tìm hiểu mục đích sử dụng tiền vay và hiệu quả của phương án sản xuất kinh doanh. * Nguyên nhân do ngân hàng: Chính sách tín dụng không hợp lý, quá nhấn mạnh vào lợi nhuận ngân hàng nên khi cho vay quá chú trọng vào lợi tức. Nhân viên tín dụng không tuân thủ chính sách tín dụng, không chấp hành đúng quy trình cho vay, vi phạm đạo đức kinh doanh.
Định giá tài sản không đảm bảo chính xác hoặc không thực hiện đầy đủ thủ tục pháp lý cần thiết. Do sự cạnh tranh của các ngân hàng mong muốn có tỷ trọng cho vay nhiều hơn các ngân hàng khác. Việc ngân hàng không thu hồi được vốn có thể do đã buông lỏng quản lý, cấp tín dụng không minh bạch; áp dụng một chính sách tín dụng kém hiệu quả; trình độ, năng lực yếu kém, thiếu trách nhiệm, mất phẩm chất của một số nhân viên tín dụng tham gia cấp tín dụng. * Nguyên nhân từ các đảm bảo tín dụng: Do sự biến động giá trị tài sản đảm bảo theo chiều hướng bất lợi nghĩa là phụ thuộc vào đặc tính của tài sản và thị trường giao dịch các tài sản đó.
Có 3 yêu cầu đối với tài sản đảm bảo là: - Dễ được định giá. - Dễ cho ngân hàng quyền được sỡ hữu hợp pháp. - Và dễ tiêu thụ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Quản lý rủi ro tín dụng: Quản lý rủi ro tín dụng là quá trình ngân hàng tác động đến hoạt động tín dụng thông qua bộ máy, công cụ và phương thức quản lý để phòng ngừa, cảnh báo và đưa ra các biện pháp nhằm hạn chế đến mức tối đa việc không thu được đầy đủ cả gốc và lãi của khoản vay hoặc thu gốc và lãi không đúng hạn. Sự cần thiết của quản lý rủi ro tín dụng: Để hạn chế rủi ro tín dụng cần phải làm tốt từ khâu phòng ngừa cho đến khâu giải quyết hậu quả do rủi ro tín dụng gây ra. Như vậy, các nhà quản lý đề ra những mục tiêu cụ thể giúp ngân hàng đi đúng hướng trong phòng ngừa và giải quyết hậu quả của rủi ro tín dụng. Quản lý rủi ro tín dụng là không thể thiếu trong hoạt động tín dụng của mỗi ngân hàng.
Công tác quản lý rủi ro tín dụng ngày càng khẳng định vai trò quan trọng khi mà mức độ rủi ro tín dụng cũng như mức độ nguy hiểm của nó đối với ngân hàng thương mại ngày càng gia tăng. Rủi ro tín dụng luôn gây tổn thất cho các ngân hàng thương mại.