Luận văn thạc sĩ UEH: Phân tích các nhân tố tác động đến nợ xấu NHTM Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích các nhân tố tác động đến nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Lê Minh Nhật
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Quang Thông
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phân tích thực nghiệm về các nhân tố tác động đến nợ xấu tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI
• 1.1. Tên đề tài: Phân tích thực nghiệm về các nhân tố tác động đến nợ xấu tại các Ngân hàng thương mại Việt nam
• 1.2. Lý do chọn đề tài
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NỢ XẤU TẠI NHTM
• 2.1. TỔNG QUAN NỢ XẤU
• 2.2. Những chỉ tiêu cơ bản phản ánh nợ xấu của NHTM
• 2.3. Kinh nghiệm xử lý nợ xấu của các quốc gia trên thế giới
• 2.3.1. Kinh nghiệm xử lý nợ xấu của Hàn Quốc
• 2.3.2. Kinh nghiệm xử lý nợ xấu Thái Lan

Tóm tắt

I. Tổng quan về nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Nợ xấu là một vấn đề nghiêm trọng trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Theo định nghĩa, nợ xấu (Non-Performing Loans - NPL) là các khoản nợ không có khả năng thu hồi, thường là các khoản vay quá hạn trên 90 ngày. Tình hình nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam đã gia tăng đáng kể trong những năm qua, gây áp lực lớn lên nền kinh tế. Việc phân tích các nhân tố tác động đến nợ xấu là cần thiết để tìm ra giải pháp hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và phân loại nợ xấu

Nợ xấu được phân loại thành ba nhóm chính: nhóm 3 (dưới chuẩn), nhóm 4 (nghi ngờ), và nhóm 5 (có khả năng mất vốn). Theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN, nợ xấu được xác định dựa trên thời gian quá hạn và khả năng trả nợ của khách hàng. Việc hiểu rõ về định nghĩa và phân loại nợ xấu giúp các ngân hàng có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của mình.

1.2. Tình hình nợ xấu tại Việt Nam

Tình hình nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam đã có những biến động lớn trong những năm qua. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu đã tăng lên mức cao kỷ lục, ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của hệ thống ngân hàng. Việc phân tích nguyên nhân và tác động của nợ xấu là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp khắc phục.

II. Các nhân tố tác động đến nợ xấu tại ngân hàng thương mại

Nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nhiều nhân tố khác nhau, bao gồm cả yếu tố vĩ mô và nội tại của ngân hàng. Việc phân tích các nhân tố này giúp xác định nguyên nhân gốc rễ của vấn đề nợ xấu và từ đó đề xuất các giải pháp hiệu quả.

2.1. Nhân tố vĩ mô ảnh hưởng đến nợ xấu

Các yếu tố vĩ mô như tình hình kinh tế, lạm phát, và chính sách tiền tệ có tác động lớn đến nợ xấu. Khi nền kinh tế gặp khó khăn, khả năng trả nợ của khách hàng giảm, dẫn đến gia tăng nợ xấu. Việc theo dõi các chỉ số kinh tế vĩ mô là cần thiết để dự đoán xu hướng nợ xấu.

2.2. Nhân tố nội tại của ngân hàng

Các yếu tố nội tại như quy trình cho vay, quản lý rủi ro, và chất lượng tài sản cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu. Ngân hàng cần có hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả để giảm thiểu khả năng phát sinh nợ xấu. Việc cải thiện quy trình cho vay và đánh giá khách hàng là rất quan trọng.

III. Phương pháp phân tích thực nghiệm nợ xấu tại ngân hàng thương mại

Phân tích thực nghiệm là một phương pháp quan trọng để đánh giá các nhân tố tác động đến nợ xấu. Các mô hình hồi quy và phân tích định lượng được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tỷ lệ nợ xấu.

3.1. Mô hình hồi quy trong phân tích nợ xấu

Mô hình hồi quy được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa các nhân tố và tỷ lệ nợ xấu. Các biến độc lập như tỷ lệ lạm phát, tăng trưởng GDP, và các chỉ số tài chính của ngân hàng được đưa vào mô hình để phân tích.

3.2. Phân tích định lượng và định tính

Ngoài mô hình hồi quy, phân tích định tính cũng được áp dụng để hiểu rõ hơn về các yếu tố tác động đến nợ xấu. Việc kết hợp cả hai phương pháp này giúp đưa ra cái nhìn toàn diện về tình hình nợ xấu tại ngân hàng.

IV. Giải pháp giảm nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Để giảm tỷ lệ nợ xấu, các ngân hàng thương mại cần áp dụng nhiều giải pháp khác nhau. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc xử lý nợ xấu hiện tại mà còn cần có các biện pháp phòng ngừa để tránh phát sinh nợ xấu trong tương lai.

4.1. Cải thiện quy trình cho vay

Cải thiện quy trình cho vay là một trong những giải pháp quan trọng để giảm nợ xấu. Ngân hàng cần thực hiện đánh giá kỹ lưỡng khả năng trả nợ của khách hàng trước khi cấp tín dụng.

4.2. Tăng cường quản lý rủi ro tín dụng

Quản lý rủi ro tín dụng cần được tăng cường thông qua việc áp dụng các công cụ phân tích rủi ro hiện đại. Ngân hàng cần có hệ thống cảnh báo sớm để phát hiện và xử lý kịp thời các khoản nợ có nguy cơ trở thành nợ xấu.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về nợ xấu tại ngân hàng thương mại

Kết luận về tình hình nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam cho thấy cần có sự chú ý đặc biệt từ các nhà quản lý và chính sách. Việc áp dụng các giải pháp hiệu quả sẽ giúp cải thiện tình hình nợ xấu và ổn định hệ thống ngân hàng.

5.1. Tương lai của nợ xấu tại ngân hàng thương mại

Tương lai của nợ xấu tại ngân hàng thương mại phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm cả chính sách kinh tế và quản lý rủi ro. Ngân hàng cần chủ động trong việc xây dựng các chiến lược phù hợp để giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

5.2. Đề xuất chính sách cho ngân hàng

Đề xuất chính sách cần tập trung vào việc cải thiện khung pháp lý và hỗ trợ ngân hàng trong việc xử lý nợ xấu. Chính phủ cần có các biện pháp hỗ trợ để giúp ngân hàng vượt qua khó khăn và ổn định hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn 2006–2014 đã chứng kiến nhiều biến động sâu sắc, từ giai đoạn tăng trưởng nóng chuyển sang giai đoạn suy thoái với sự đóng băng của thị trường bất động sản và sụt giảm của thị trường chứng khoán. Hậu quả trực tiếp là khối lượng nợ xấu trong toàn hệ thống ngân hàng thương mại gia tăng nhanh chóng, trở thành cục máu đông gây nghẽn dòng vốn lưu thông và cản trở đà phục hồi kinh tế. Trong khi số liệu chính thức từ cơ quan quản lý ghi nhận tỷ lệ nợ xấu toàn ngành ở mức khoảng 3% đến 4%, thì các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế như Moody's từng ước tính con số thực tế có thể lên tới 15% vào cuối năm 2013. Trước thực trạng cấp bách đó, Chính phủ đã triển khai Đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011–2015 theo Quyết định số 254/QĐ-TTg và thành lập Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC).

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là phân tích, đánh giá thực trạng nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam và xác định mức độ tác động của hai nhóm nhân tố: nhóm yếu tố nội tại của ngân hàng và nhóm yếu tố kinh tế vĩ mô đến tỷ lệ nợ xấu. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 11 ngân hàng thương mại tiêu biểu, bao gồm 3 ngân hàng thương mại nhà nước và 8 ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân trong khoảng thời gian từ năm 2006 đến năm 2014. Mẫu nghiên cứu này đại diện cho khoảng 60% tổng thị phần tín dụng của toàn hệ thống, với quy mô tổng tài sản tăng từ 605 nghìn tỷ đồng năm 2006 lên 3.083 nghìn tỷ đồng năm 2014. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo ngân hàng xây dựng hệ thống kiểm soát rủi ro hữu hiệu, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng an toàn 3% theo quy định tại Thông tư số 36/2014/TT-NHNN.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết tài chính - ngân hàng hiện đại kết hợp với các giả thuyết kinh điển về rủi ro tín dụng. Nổi bật nhất là lý thuyết rủi ro đạo đức (Moral Hazard) của Berger và DeYoung (1997), giải thích hiện tượng các ngân hàng có tỷ lệ vốn chủ sở hữu mỏng thường có xu hướng chấp nhận rủi ro cao hơn bằng cách cấp tín dụng dưới chuẩn nhằm tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn. Đi cùng với đó là các giả thuyết quản trị yếu kém (Bad Management) và cắt giảm chi phí (Skimping), chỉ ra rằng việc thiếu năng lực thẩm định tín dụng và cắt giảm chi phí giám sát người vay sẽ trực tiếp làm gia tăng nợ xấu trong tương lai. Ngoài ra, giả thuyết về sự kiện bất lợi bất khả kháng (Bad Luck) cũng được vận dụng để giải thích tác động tiêu cực từ các cú sốc vĩ mô bên ngoài.

Mô hình nghiên cứu kế thừa phương pháp phân tích thực nghiệm dữ liệu bảng của Brooks (2008) và các mô hình nghiên cứu ngân hàng của Salas và Saurina (2002), Rajan và Dhal (2003). Khung phân tích vận hành dựa trên 5 khái niệm cốt lõi:

1. Tỷ lệ nợ xấu (NPL): Được xác định theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Nhà nước và chuẩn mực quốc tế Basel II, bao gồm các khoản nợ nhóm 3, nhóm 4 và nhóm 5 quá hạn từ 90 ngày trở lên hoặc có khả năng mất vốn.
2. Quy mô ngân hàng (SIZE) và Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EA): Đại diện cho tiềm lực tài chính và bộ đệm an toàn vốn.
3. Tỷ lệ dư nợ trên tổng tài sản (LA) cùng Tốc độ tăng trưởng tín dụng (LOANS): Phản ánh khẩu vị rủi ro và chiến lược mở rộng thị phần.
4. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLR/TL) và Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Đo lường năng lực phòng vệ và hiệu quả hoạt động.
5. Thu nhập ngoài lãi (NII) cùng các biến vĩ mô như Tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và Lạm phát (INF).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm 11 ngân hàng thương mại Việt Nam được theo dõi liên tục trong suốt 9 năm từ năm 2006 đến năm 2014, tạo thành bộ dữ liệu bảng cân bằng với 99 quan sát. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn những ngân hàng có đầy đủ báo cáo tài chính kiểm toán hợp nhất qua các năm, không trải qua sáp nhập hoặc chia tách làm gián đoạn chuỗi dữ liệu, đồng thời đảm bảo tính đại diện cao khi chiếm tới hơn 60% tổng dư nợ cho vay của nền kinh tế.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo tài chính thường niên của các ngân hàng thương mại, các báo cáo tổng kết của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cơ sở dữ liệu tài chính Vietstock và số liệu kinh tế vĩ mô từ Ngân hàng Thế giới (World Bank). Quy trình phân tích định lượng được thực hiện qua phần mềm EViews với các bước kiểm định nghiêm ngặt: kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu bảng bằng phương pháp Levin-Lin-Chu (LLC) và Augmented Dickey-Fuller (ADF); kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến qua ma trận tương quan; kiểm tra phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Nghiên cứu sử dụng kiểm định Hausman để lựa chọn phương pháp ước lượng tối ưu giữa mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Phương pháp hồi quy dữ liệu bảng được lựa chọn vì giúp kiểm soát các đặc tính riêng biệt không quan sát được của từng ngân hàng, gia tăng số bậc tự do và đảm bảo độ tin cậy ước lượng đạt trên 90% (mức ý nghĩa thống kê 10%).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 99 quan sát thực nghiệm giai đoạn 2006–2014 đã làm sáng tỏ các mối quan hệ tác động trọng yếu đến tỷ lệ nợ xấu của hệ thống ngân hàng:

• Thứ nhất, tỷ lệ nợ xấu trong quá khứ (NPL kỳ trễ t-1) có tác động cùng chiều mạnh mẽ và mang ý nghĩa thống kê cao đến tỷ lệ nợ xấu hiện tại. Thống kê mô tả cho thấy giá trị trung bình nợ xấu quá khứ là 1,83% so với mức trung bình nợ xấu kỳ hiện tại là 1,93% (độ lệch chuẩn 1,31%, biên độ dao động từ mức thấp nhất 0,08% tại ACB năm 2014 đến đỉnh điểm 9,69% tại BIDV năm 2006). Điều này khẳng định tính quán tính và sự tồn đọng kéo dài của rủi ro tín dụng chưa được xử lý dứt điểm.
• Thứ hai, tốc độ tăng trưởng tín dụng (LOANS) và tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (LA đạt trung bình 54,5%) tương quan đồng biến với nợ xấu. Giai đoạn tăng trưởng tín dụng bùng nổ năm 2007 đạt đỉnh 54,7% đã trực tiếp đẩy tỷ lệ nợ xấu năm 2008 tăng vọt lên 3,1%, minh chứng cho việc nới lỏng điều kiện thẩm định để chạy đua quy mô.
• Thứ ba, tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EA trung bình 8,4%) và tỷ suất sinh lời ROE (trung bình 14,3%) có tác động nghịch biến rõ rệt tới tỷ lệ nợ xấu. Các tổ chức tín dụng duy trì đệm vốn dày và năng lực sinh lời cao luôn có kỷ luật quản trị rủi ro tốt hơn, hạn chế rủi ro đạo đức của ban điều hành.
• Thứ tư, tỷ lệ thu nhập ngoài lãi (NII trung bình 20,9%) và tốc độ tăng trưởng GDP (trung bình 6,24%/năm) có tương quan nghịch biến với nợ xấu, trong khi tỷ lệ lạm phát (INF trung bình 8,83%, đỉnh điểm đạt 23,1% năm 2008) có tác động cùng chiều làm trầm trọng thêm áp lực trả nợ của khách hàng vay vốn.

Thảo luận kết quả

Cơ chế tác động của các nhân tố trên phản ánh chân thực chu kỳ kinh tế và cơ cấu vận hành của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Trong giai đoạn hưng thịnh 2006–2007, các ngân hàng ồ ạt bơm vốn vào lĩnh vực đầu cơ như bất động sản và chứng khoán. Khi lạm phát tăng vọt lên mức kỷ lục 23,1% vào năm 2008, Ngân hàng Nhà nước buộc phải thắt chặt chính sách tiền tệ, đẩy mặt bằng lãi suất tăng cao, khiến dòng tiền của doanh nghiệp bị tắc nghẽn và biến các khoản vay thành nợ quá hạn.

Kết quả này hoàn toàn thống nhất với kết luận nghiên cứu của Salas và Saurina (2002) tại Tây Ban Nha, Louzis và cộng sự (2010) tại Hy Lạp, cũng như các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam của Nguyễn Khắc Hải Minh (2014) và Nguyễn Thị Vân Hiền (2014). Về mặt trình bày trực quan, diễn biến nghịch chiều giữa tăng trưởng GDP và tỷ lệ nợ xấu được phản ánh rất rõ qua đồ thị phân tán chuỗi thời gian, trong khi sự suy giảm của lợi nhuận sau thuế toàn ngành (từ đỉnh 26.289 tỷ đồng năm 2011 xuống 16.564 tỷ đồng năm 2012, tức giảm tới 37%) trùng khớp với giai đoạn chi phí trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tăng đột biến.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm kéo giảm và kiểm soát bền vững nợ xấu:

1. Tái cấu trúc cơ chế xử lý nợ xấu qua VAMC theo nguyên tắc thị trường: Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần nâng cao nguồn lực tài chính cho VAMC, nâng vốn điều lệ từ 500 tỷ đồng lên 2.000 tỷ đồng theo tinh thần Nghị định số 34/2015/NĐ-CP. Cơ quan quản lý cần chuyển đổi cơ chế mua bán nợ từ việc phát hành trái phiếu đặc biệt sang mua bán nợ dứt điểm bằng tiền mặt theo giá trị thị trường, hướng tới mục tiêu thu hồi và xử lý trên 70% tổng nợ xấu đã mua trong giai đoạn 2016–2020, đưa tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống về dưới ngưỡng an toàn 3%.
2. Đa dạng hóa cơ cấu doanh thu và phát triển thu nhập ngoài lãi: Ban điều hành các ngân hàng thương mại cần đẩy mạnh hiện đại hóa dịch vụ thanh toán, tài trợ thương mại, kinh doanh ngoại hối và bancassurance nhằm nâng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi (NII) từ mức bình quân 20,9% lên trên 30% tổng thu nhập vào năm 2020, giảm bớt sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn thu tín dụng truyền thống.
3. Kiểm soát tăng trưởng tín dụng gắn liền nâng cao chất lượng thẩm định: Khối Quản trị Rủi ro và Hội đồng Tín dụng tại các ngân hàng cần duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng hợp lý trong khoảng 12% đến 15%/năm, kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ dư nợ trên tổng tài sản dưới mức 60%, siết chặt quy trình cấp vốn vào lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao như kinh doanh bất động sản và áp dụng toàn diện tiêu chuẩn quản trị rủi ro theo Hiệp ước Basel II từ năm 2016.
4. Củng cố bộ đệm an toàn vốn và trích lập dự phòng chủ động: Các ngân hàng thương mại cổ phần cần chủ động nâng cao năng lực tài chính, gia tăng tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EA) từ mức bình quân 8,4% lên trên 10%–12%, đồng thời duy trì hệ số an toàn vốn (CAR) tối thiểu 9% và nâng tỷ lệ bao phủ nợ xấu bằng quỹ dự phòng rủi ro (LLR) đạt trên 100% trong giai đoạn 2016–2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp hàm lượng thông tin khoa học chuyên sâu và giải pháp thực tiễn có giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Lãnh đạo cấp cao và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Nghiên cứu cung cấp công cụ định lượng hỗ trợ nhận diện các chỉ số cảnh báo sớm rủi ro tín dụng (như biến động EA, ROE, LA), giúp ngân hàng thiết lập hạn mức tín dụng an toàn và xây dựng kịch bản kiểm tra sức chịu tải (stress test) trước các biến động vĩ mô.
• Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Sử dụng các bằng chứng thực nghiệm về chu kỳ tín dụng và cơ chế tác động của lạm phát, tăng trưởng kinh tế để hoạch định chính sách tiền tệ thận trọng, hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vi mô và định hướng hoạt động mua bán nợ xấu của VAMC.
• Chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư: Cung cấp góc nhìn khách quan để bóc tách chất lượng tài sản thực tế, đánh giá chi phí trích lập dự phòng tiềm ẩn và triển vọng tăng trưởng lợi nhuận của các cổ phiếu ngân hàng niêm yết trên thị trường chứng khoán.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về ứng dụng phương pháp kinh tế lượng dữ liệu bảng (panel data), quy trình kiểm định mô hình hồi quy và cách thức phân tích định lượng trong nghiên cứu hệ thống ngân hàng tại thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

• Nợ xấu theo chuẩn mực của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được phân loại như thế nào? Theo quy định tại Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN và Thông tư số 02/2013/TT-NHNN, nợ xấu là các khoản nợ thuộc nhóm 3 (nợ dưới chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn). Đây là các khoản vay đã quá hạn trả lãi hoặc gốc từ 90 ngày trở lên hoặc các khoản nợ có dấu hiệu suy giảm nghiêm trọng về khả năng thu hồi vốn.

• Tại sao tỷ lệ nợ xấu trong quá khứ lại có tác động cùng chiều mạnh mẽ đến nợ xấu hiện tại? Bởi vì quá trình xử lý nợ xấu tại Việt Nam thường kéo dài do vướng mắc thủ tục pháp lý phát mãi tài sản bảo đảm là bất động sản. Các khoản nợ xấu tồn đọng từ kỳ trước chưa được giải quyết dứt điểm sẽ tiếp tục tích tụ trên bảng cân đối kế toán, cộng hưởng với các khoản nợ mới phát sinh làm tỷ lệ nợ xấu hiện tại gia tăng.

• Cơ chế xử lý nợ xấu qua VAMC bằng trái phiếu đặc biệt tồn tại những hạn chế gì? Khi bán nợ cho VAMC lấy trái phiếu đặc biệt, ngân hàng vẫn phải trích lập dự phòng rủi ro 20% mệnh giá mỗi năm và chịu trách nhiệm chính trong việc đôn đốc thu hồi nợ. Sau thời hạn 5 năm, nếu chưa xử lý được tài sản bảo đảm, khoản nợ xấu sẽ được hoàn trả lại cho ngân hàng, nghĩa là rủi ro chưa được chuyển giao thực chất.

• Thu nhập ngoài lãi hỗ trợ ngân hàng kiểm soát rủi ro nợ xấu như thế nào? Gia tăng thu nhập ngoài lãi từ các dịch vụ ngân hàng số, thanh toán và bảo hiểm (bình quân đạt 20,9% tổng thu nhập) giúp ngân hàng phân tán rủi ro tập trung, tạo ra dòng thu nhập ổn định để bù đắp các tổn thất tín dụng tiềm ẩn mà không cần chạy đua mở rộng dư nợ cho vay bằng mọi giá.

• Biến động của GDP và lạm phát tác động đến nợ xấu ngân hàng theo cơ chế nào? Khi tăng trưởng GDP cao (bình quân mẫu đạt 6,24%), hoạt động sản xuất kinh doanh thuận lợi giúp khách hàng gia tăng thu nhập và nâng cao khả năng hoàn trả nợ đúng hạn. Ngược lại, khi lạm phát tăng cao (như mức đỉnh 23,1% năm 2008), chi phí đầu vào tăng vọt và lãi suất cho vay bị đẩy lên cao, làm suy kiệt dòng tiền của doanh nghiệp và trực tiếp làm gia tăng nợ xấu.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng nợ xấu của 11 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2006–2014, đại diện cho hơn 60% thị phần toàn hệ thống ngân hàng.
• Nghiên cứu chứng minh thực nghiệm rằng nợ xấu chịu sự tác động đồng thời của các biến nội tại ngân hàng (tỷ lệ nợ xấu quá khứ, tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, thu nhập ngoài lãi) và các biến vĩ mô (GDP, lạm phát).
• Công trình chỉ ra những nút thắt căn bản trong cơ chế xử lý nợ xấu qua trái phiếu đặc biệt của VAMC và sự phụ thuộc quá lớn vào tài sản bảo đảm bất động sản bị đóng băng.
• Lộ trình 4 nhóm giải pháp đã được lượng hóa cụ thể về chỉ tiêu và thời gian triển khai trong giai đoạn 2016–2020 nhằm tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng an toàn, minh bạch.
• Các ngân hàng thương mại và cơ quan quản lý cần khẩn trương phối hợp hành động, áp dụng chuẩn mực quản trị rủi ro Basel II để bảo đảm sự an toàn bền vững cho toàn bộ nền kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH LÊ MINH NHẬT PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NỢ XẤU TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trương Quang Thông TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “ Phân tích thực nghiệm về các nhân tố tác động đến nợ xấu tại các NHTM VIệt Nam” là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trương Quang Thông.

Ngoài những tài liệu tham khảo đã được trích dẫn trong luận văn, tôi bảo đảm các số liệu và thông tin sử dụng trong luận văn độc lập không sao chép từ bất kỳ một công trình nào khác. Hồ Chí Minh, Ngày 20 tháng 10 năm 2015 Tác giả LÊ MINH NHẬT LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC VIẾT TẮT Ký hiệu Giải thích AMC Asset Management Corporation : công ty quản lý tài sản. BCBS Basel Committee on Banking Supervision : ủy ban basel về giám sát ngân hàng. EA Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản FEM Fix Effect Model : Mô hình ảnh hưởng cố định.

GDP Gross Domestic Product : Tổng sản phẩm quốc nội. ISA International Accounting Standasds: chuẩn mực kế toán quốc tế. IFRS International Financial Reporting Standards: chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế. IMF International Monetary Fund : tổ chức tiền tệ thế giới.

INF Inflation : Tỷ lệ lạm phát NH Ngân hàng NHTM Ngân hàng thương mại NHNN Ngân hàng nhà nước. NII Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi trên tổng thu nhập ngân hàng. LLR Loan Losses Reserves : dự phòng rủi ro cho vay. LA Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản.

NPL Non – Performing Loans : nợ xấu TCTD Tổ chức tín dụng TL Total Loans: Tổng dư nợ cho vay REM Random Effect Model : mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên. ROE Return on Equity : Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu. SIZE Quy mô ngân hàng. VAMC Vietnam Asset Management Company: Công ty quản lý tài sản LOANS Tốc độ tăng trưởng tín dụng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1 Đặc điểm 3 cơ chế AMC tại Thái Lan .1 Số lượng các NHTM giai đoạn từ 2006 -2014 .2 Danh sách 11 NHTM Việt Nam.3 Tốc độ tăng trưởng tổng tài sản của 11 NHTM Việt Nam trong giai………………….4 Dư nợ cho vay và tốc độ tăng trưởng tín dụng của 11 NHTM Việt Nam giai đoạn 2006- 2014…………………………………….5 Quy mô và tốc độ tăng trưởng tiền gửi khách hàng của 11 NHTM Việt Nam giai đoạn 2006 -2014 ………………………………… .6 Tỷ lệ nợ xấu của 11 NHTM Việt Nam…….7 Mô tả tóm tắt các biến nghiên cứu của mô hình .8 Kết quả mô tả các biến nghiên cứu……….9 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến…… .10 Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị dữ liệu bảng .11 Kết quả hồi quy các yếu tố tác động tới tỷ lệ nợ xấu .12 Kết quả kiểm định Hausman đối với mô hình NPL.

49 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ , ĐỒ THỊ.1 Tỷ lệ nợ xấu/ Tổng dư nợ của hệ thống Ngân hàng Thái Lan giai đoạn 2005-2011 .1 Tốc độ tăng trưởng tín dụng của 11 NHTM Việt nam so với toàn hệ thống Ngân hàng giai đoạn 2006-2014 .2 Lợi nhuận sau thuế của 11 NHTM Việt nam giai đoạn 2006-2014 .3 Tỷ lệ nợ xấu giai đoạn 2006-2014 .4: Biểu đồ tần suất phần dư NPL. 50 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu Tiếng Việt 1. Các báo cáo thu thập từ website của Ngân hàng nhà nước Việt Nam. Các báo cáo thu thập từ website của Vietstock http://finance.

Nguyễn Khắc Hải Minh,2014.“Các nhân tố tác động đến nợ xấu tại một số ngân hàng thương mại Việt Nam”.Đại học kinh tế Tp. Nguyễn Thị Thúy Nga,2014.“Các yếu tố tác đông đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”. Đại học kinh tế Tp. Nguyễn Thị Vân Hiền,2014.“Phân tích các yếu tố tác động đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”.

Đại học kinh tế Tp. Ngân hàng nhà nước Việt Nam,2005, “Quyết định số 493/2005/QĐ- NHNN” 7. Ngân hàng nhà nước Việt Nam,2007,” Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN” 8. Ngân hàng nhà nước Việt Nam,2013, “ Thông tư số 02/2013/TT-NHNN” 9.

Ngân hàng nhà nước Việt Nam,2014, “ Thông tư 36/2014/TT-NHNN” 10. Nghị định số 53/2013/NĐ-CP ngày 18/05/2013 về thành lập, tổ chức và hoạt động của Công ty quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam. Nghị định số 34/2015/NĐ-CP ngày 31/03/2015 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 53/2013/NĐ-CP ngày 18/05/2013. Phạm Nguyễn Hoàng Vũ,2013.“Giải pháp xử lý nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam”.

Đại học kinh tế Tp. Quyết định 254/QĐ-TTg, ngày 01/03/2012 về việc phê duyệt Đề án “ Cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011-2015”. Quyết định 843/QĐ-TTg, ngày 31/05/2013 về Đề án “ Xử lý nợ xấu của hệ thống các tổ chức tín dụng” và Đề án “ Thành lập công ty quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam”. Trương Thị Liễu,2014.

“Ảnh hưởng của một số yếu tố đến nợ xấu trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay”. Đại học kinh tế Tp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. “Các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam trên địa bàn Tp.

Hồ Chí Minh”. Đại học kinh tế Tp. Tài liệu tiếng Anh. Problem loans and cost efficient in commercial banks.

Journal of Banking & Finance,21(6): 849-870. Banking supervision and nonperforming loans: a cross- country analysis. Journal of Finance Economic Policy,7(4):286-312.The deteminants of non- performing assets in Indian commercial bank. Middle Eastern Finance and Economic,7:94-106.

Non- Performing loans in sub- Saharan Africa : Causal Analysis and Macroeconomic Implications.World Bank Policy ResearchWorking Paper, no3769 5. The determinants of non- performing loans: An econometric case study of Guyana,MPRA no 53128 6. Macroeconomic and bank – specific determinants of non- performing loans in Greece: a comparative study of mortgage, business and consummer loan porfolios. Working Paper,no 118.

Nonperforming Loans and Macrofinancial Vulnerabilities in Advanced Economies, IMF Working Paper,WP/11/161. Bad Luck or Bad Management? Emerging Banking Market Experience. Journal of Financial Stability,4(2):135-148.Nonperforming loans and terms of credit of public sector bank in India : An empirical assetment. Reserve Bank of India Occasional paper,24(3),81-121.Credit risk in two institutional regimes: Spain commercial and savings bank.

Jourmal of Financial Service Research,22(3):202-224. Loan-loss experience and risk-taking behavior at large commercial banks. Journal of Financial Service Research, 5(1):43-49. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trang 1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI 1.1 Tên đề tài: Phân tích thực nghiệm về các nhân tố tác động đến nợ xấu tại các Ngân hàng thương mại Việt nam.2 Lý do chọn đề tài Các tổ chức tài chính trung gian giữ một vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường, chúng cung cấp các cơ chế thanh toán đảm bảo, phù hợp với cung cầu trên thị trường tài chính.Giải quyết các công cụ và thị trường tài chính phức tạp, tạo ra tính minh bạch thị trường, thực hiện chuyển giao rủi ro và chức năng quản lý rủi ro.

Ngân hàng thương mại ( NHTMCP) là tổ chức tài chính trung gian phổ biến nhất trong nền kinh tế, các ngân hàng cung cấp một gói những dịch vụ khác nhau.Là một trung gian tài chính, NHTMCP đóng một vai trò huyết mạch trong hầu hết các nền kinh tế. Nền kinh tế Việt Nam trong thời gian gần đây đối diện với những biến động: sự tụt dốc của thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản đóng băng, tình trạng nợ xấu ngân hàng tăng cao. Giải quyết các vấn đề trên từ năm 2011 Chính phủ thực hiện tái cấu trúc kinh tế , trong đó tái cấu trúc hệ thống Tài chính – Ngân hàng là vấn đề trọng tâm nhằm cơ cấu tài chính của tổ chức tín dụng , trong đó có đề cập các biện pháp xử lý nợ xấu mà minh chứng rõ ràng nhất là thành lập công ty quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng (VAMC) và tiến hành các vụ mua bán sáp nhập ngân hàng yếu kém. Do đó, việc xem xét và phân tích các nhân tố tác động đến nợ xấu của ngân hàng trở thành nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết, bởi lẽ nợ xấu là “cục máu đông nguy hiểm” gây ách tắc hoạt động hệ thống ngân hàng và cản trở sự phát triển kinh tế, Tìm hiểu nguyên nhân thực trạng nợ xấu hiện nay là gì, những giải pháp nào để giải quyết? Để trả lợi câu hỏi trên tác giả chọn đề tài: “Phân tích thực nghiệm về các nhân tố tác động đến nợ xấu tại các Ngân hàng thƣơng mại Việt nam” làm đề tài nghiên cứu.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Mục tiêu nghiên cứu Trong luận văn này tác giả đưa ra các mục tiêu nghiên cứu sau: (1) Phân tích, đánh giá thực trạng nợ xấu của hệ thống NHTMCP Việt nam trong khoảng thời gian năm 2006 đến 2014. (2) Xác định mức độ tác động của hai nhóm nhân tố : Vĩ mô và nội tại của Ngân hàng đến nợ xấu tại các NHTM Việt nam, đề xuất gợi ý nhằm góp phần hạn chế và xử lý nợ xấu tại các NHTM Việt nam 1.4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tƣợng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là nợ xấu của ngân NHTM Việt nam được thể hiện qua chỉ số tài chính tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay (Non-performing loan NPL) 1.2 Phạm vi nghiên cứu Về không gian: Nghiên cứu 11 NHTMCP Việt nam (bao gồm 3 NHTMNN và 8 NHTMCP, không bao gồm các NHTM nước ngoài).Tác giả quy ước sử dụng thuật ngữ NHTM trong luận văn này thay thế cho thuật ngữ NHTMCP. Về thời gian: Dữ liệu được dùng thực hiện luận văn được thu thập trong khoảng thời gian năm 2006 tới năm 2014, nguồn dữ liệu từ các báo cáo tài chính của các ngân hàng và số liệu từ các trang web của các tổ chức.5 Phƣơng pháp nghiên cứu Nghiên cứu thực hiện dựa trên các phương pháp nghiên cứu sau đây: (i) Phương pháp định tính: dựa vào kết quả và mô hình nghiên cứu của các nghiên cứu trước để dự đoán các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại các NHTM Việt nam. (ii) Phương pháp định lượng: Trên cơ sở xây dựng các dữ liệu và mô hình hồi quy.

Đề tài tiến hành kiểm định mô hình nghiên cứu, xác định mức độ ảnh hưởng các nhân tố tác động đến tỷ lệ nợ xấu của NHTM Việt nam thông qua phương pháp bình phương bé nhất (OLS) theo đường thẳng (Brooks, 2008). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.