Chương 1: Cơ sở lý luận về hệ thống XHTDNB tại Ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam. Các nghiên cứu trƣớc Hiện nay, có nhiều kết quả nghiên cứu khác nhau về Hệ thống XHTDNB tại các Ngân hàng thương mại.
Các nghiên cứu xem xét những khía cạnh khác nhau về mô hình tổ chức xếp hạng, đối tượng xếp hạng, phương pháp xếp hạng, căn cứ xếp hạng, cấu trúc của hệ thống xếp hạng, tần suất và quy trình thực hiện của hệ thống XHTDNB đối với khách hàng cá nhân, khách hàng doanh nghiệp tại các Ngân hàng thương mại đã được công bố tại các công trình sau: i. Lâm Thanh Phi Quỳnh (2008), “Xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ tại Ngân hàng TMCP Đông Á”. Nguyễn Tân Sơn (2008), “Xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ cho Tổ chức tín dụng tại Việt Nam - Ứng dụng cho Ngân hàng TMCP Đông Á”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Trần Thị Nam Trung (2011), “Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ tại Ngân hàng TMCP Á Châu”. Nguyễn Phúc Thế Đức (2008), “Hoàn thiện hệ thống chấm điểm xếp loại khách hàng nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng tại hệ thống Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam”. Lê Minh Vương (2011), “Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ đối với khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Kon Tum”. Trần Thị Thúy Hà (2011), “Nghiên cứu về hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Nhà Hà Nội”.
Vũ Thị Tường Linh (2012), “Hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng nội bộ đối với doanh nghiệp tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Tỉnh Gia Lai”. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn Luận văn trình bày sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống XHTDNB tại BIDV. Đề tài nghiên cứu tập trung vào mô hình xếp hạng từ đó đưa ra giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống này với mục đích nâng cao hiệu quả quản trị RRTD bằng công cụ tiên tiến phù hợp với thông lệ quốc tế. Kết quả nghiên cứu của đề tài này có thể được áp dụng vào công tác thực tiễn vì BIDV đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống XHTDNB nhằm phù hợp với mô hình tổ chức cũng như tình hình kinh tế hiện tại.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm về hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ Xếp hạng tín dụng là việc đưa ra các nhận định hiện tại về mức độ RRTD của nhà phát hành đối với một trách nhiệm tài chính nào đó, hoặc là đánh giá mức độ rủi ro gắn liền với các loại đầu tư khác nhau, có thể dưới dạng chứng khoán như là trái phiếu, cổ phiếu, giấy nhận nợ, hoặc các công cụ khác như vay và tiền gửi tại ngân hàng, thương phiếu. Việc xếp hạng tín dụng được thực hiện trong mối quan hệ mật thiết giữa quá khứ và hiện tại, trên cơ sở đó đưa ra các dự đoán về rủi ro thanh toán hiện tại và tương lai của nhà phát hành. Trong kết quả đó chứa đựng ý kiến chủ quan của các chuyên gia xếp hạng.
Xếp hạng tín dụng thường được các tổ chức xếp hạng chuyên nghiệp xếp hạng rồi cung cấp sản phẩm xếp hạng ra thị trường để các tổ chức và cá nhân sử dụng. Hiện tại có ba tổ chức lớn trong lĩnh vực xếp hạng tín dụng là S&P, Moody và Fitch. Trong khi đó XHTDNB tại các NHTM là do ngân hàng tự xếp hạng khách hàng của mình nhằm phục vụ cho chính hoạt động kinh doanh của chính mình. Hệ thống XHTDNB tại NHTM là một hệ thống bao gồm các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính, các quy trình đánh giá khách hàng trên cơ sở định tính và định lượng về mặt tài chính, tình hình kinh doanh, quản trị, uy tín của khách hàng.
Hệ thống XHTDNB phải được xây dựng cho từng đối tượng khách hàng khác nhau. Qua hệ thống chỉ tiêu này ngân hàng có thể tiến hành so sánh, lượng hóa mức độ rủi ro cho từng đối tượng khách hàng để từ đó có những chính sách tín dụng phù hợp cho khách hàng. Vai trò của hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ Hệ thống XHTDNB với chức năng đánh giá năng lực tài chính, tình hình hoạt động hiện tại và triển vọng phát triển trong tương lai của khách hàng qua đó xác LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 định được mức độ RRTD của khách hàng. Như vậy với chức năng này, hệ thống XHTDNB đảm nhiệm vai trò hỗ trợ cho việc xét duyệt cấp tín dụng, quản lý chất lượng tín dụng và xây dựng chính sách dự phòng rủi ro phù hợp với phạm vi hoạt động và tình hình thực tế của ngân hàng.
Hỗ trợ cho việc xét duyệt tín dụng Thứ nhất, hệ thống XHTDNB góp phần định hướng trong việc thu thập hồ sơ thông tin khách hàng, hỗ trợ đắc lực trong việc ra quyết định tín dụng. Hệ thống này giúp hạn chế những sai sót trong quá trình thẩm định của các cán bộ tín dụng. Đồng thời giúp cho ngân hàng có cái nhìn toàn diện hơn, chính xác hơn về tình hình tài chính, sản xuất kinh doanh, mức độ tín nhiệm của một khách hàng, hay mức độ rủi ro của một khoản vay. Thứ hai, hệ thống XHTDNB có thể góp phần đơn giản hóa quá trình kiểm tra khoản vay đối với khách hàng và nâng cao tốc độ xử lý hồ sơ tín dụng, góp phần đáng kể trong việc nâng cao khả năng cạnh tranh trong hoạt động tín dụng của ngân hàng.
Thứ ba, hệ thống XHTDNB giúp ngân hàng dễ dàng so sánh mức độ tín nhiệm giữa những khách hàng với nhau, đây là cơ sở để đưa ra chính sách khách hàng. Chính sách khách hàng bao gồm: Chính sách cấp tín dụng: Thông qua việc chấm điểm và xếp hạng khách hàng, ngân hàng sẽ đưa ra quyết định có cấp tín dụng hay không và nếu có thì cấp theo hình thức nào, thời hạn cấp tín dụng, loại hình tín dụng… Chính sách về TSĐB: hệ thống XHTDNB sẽ cung cấp thông tin cho ngân hàng và đưa ra đánh giá về mức độ rủi ro của khách hàng từ đó quyết định các chính sách TSĐB như tỷ lệ dư nợ/giá trị TSĐB cụ thể, hình thức đảm bảo… Chính sách về giá: Lãi suất cho vay được hiểu là giá cả của khoản vay và phụ thuộc lớn vào mức độ rủi ro của khoản vay đó. Đối với khách hàng được LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 định hạng cao (rủi ro thấp) thì ngân hàng sẽ xem xét có những chính sách ưu đãi về giá (lãi suất cũng như phí). Quản lý chất lƣợng tín dụng Dựa vào hệ thống XHTDNB, ngân hàng có thể giám sát riêng rẻ tình hình tài chính của từng khách hàng vay để phát hiện kịp thời những dấu hiệu xấu về chất lượng khoản vay qua đó đưa ra những biện pháp quản lý và thu hồi nợ thích hợp nhằm ngăn chặn rủi ro có thể xảy ra.
Trên cơ sở kết quả xếp hạng tín dụng, ngân hàng có thể đánh giá toàn bộ danh mục tín dụng của ngân hàng, từ đó giúp nhà quản trị ngân hàng so sánh khách quan mức độ rủi ro của các sản phẩm tín dụng hiện tại để phân bổ nguồn vốn hiệu quả nhằm cân bằng giữa lợi nhuận kỳ vọng và mức độ rủi ro có thể chấp nhận được. Cơ sở phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro Phân loại nợ đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá chất lượng hoạt động tín dụng; đồng thời thông qua việc phân loại nợ, ngân hàng tiến hành trích lập dự phòng những tổn thất có thể xảy ra, đảm bảo an toàn cho hoạt động kinh doanh tiền tệ tín dụng. Thông thường có hai phương pháp phân loại nợ đó là theo phương pháp dựa trên tình trạng của khoản nợ (tức là dựa trên lịch sử thanh toán gốc và lãi của khách hàng) và phương pháp phân tích dòng tiền tương lai. Hệ thống XHTDNB giúp đánh giá một cách toàn diện và nhất quán tình hình sức khỏe tài chính của khách hàng vay dựa trên cơ sở chấm điểm với rất nhiều chỉ tiêu tài chính và phi tài chính, không những chỉ rõ ra tình trạng nợ (theo phương pháp thứ nhất) mà còn đánh giá các thông số tài chính, triển vọng kinh doanh, triển vọng ngành, chất lượng quản lý nội bộ… của khách hàng từ đó đánh giá được dòng tiền trong tương lai (theo phương pháp thứ hai).
Vì vậy, hệ thống XHTDNB góp phần làm cho việc phân loại nợ đảm bảo tính khoa học, đánh giá sát thực và quan LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 trọng là có tính dự báo cao. Do đó, hệ thống XHTDNB là cơ sở để phân loại nợ và trích lập dự phòng. Vậy, thông qua việc hỗ trợ việc xét duyệt tín dụng, quản lý chất lượng tín dụng, hỗ trợ phân loại nợ và trích lập dự phòng, hệ thống XHTDNB hoàn toàn có khả năng tác động và nâng cao hiệu quả quản trị RRTD thông qua việc nhận dạng rủi ro, thiết kế và vận hành các chính sách, quy trình tín dụng. Các nhân tố ảnh hƣởng đến hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ Khi xây dựng một hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, các ngân hàng đều cân nhắc đến các yếu tố như: chi phí và lợi ích của việc thu thập và đánh giá thông tin, tính nhất quán của các tiêu chí đánh giá, tính hợp lý của các mức xếp hạng tương ứng với các mức rủi ro xác định, các chính sách và chiến lược hoạt động kinh doanh của ngân hàng cũng như việc ứng dụng các kết quả xếp hạng vào hoạt động quản trị ngân hàng.
Các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả của hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ bao gồm các nhân tố bên trong và bên ngoài ngân hàng: - Các nhân tố bên trong ngân hàng thương mại: + Yếu tố kỹ thuật: Mô hình tổ chức xếp hạng, đối tượng xếp hạng, phương pháp xếp hạng, cấu trúc của hệ thống xếp hạng (hệ thống chỉ tiêu, hệ thống thang đo, thang điểm, hệ thống các thứ hạng), tần suất và quy trình xếp hạng.