Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Cơ sở lý thuyết về năng lực tài chính của Ngân hàng thương mại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Chương 3: Đo lường và đánh giá năng lực tài chính của NHTM Việt Nam giai đoạn 2008 – 2014 theo mô hình CAMELS Chương 4: Giải pháp nâng cao năng lực tài chính của NHTM Việt Nam 1. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu Dựa trên những phân tích và trình bày về mô hình CAMELS, luận văn này đã tiến hành phân tích và đánh giá NLTC của các Ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2008 – 2014. Qua đó kết quả đánh giá đã cho thấy một bức tranh khá toàn diện về NLTC của các NHTM Việt Nam và từ đó xác định NLTC của các NHTM Việt Nam có tuân theo khung an toàn CAMELS hay không. Đồng thời hệ thống lại những vấn đề cơ bản về các công thức định lượng kinh tế và ý nghĩa của nó đối với vấn đề phân tích.
Phân tích thực trạng tình hình hoạt động của các Ngân hàng thương mại Việt Nam thông qua các chỉ tiêu CAMELS, từ đó để có những gợi ý chính sách nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của Ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NĂNG LỰC TÀI CHÍNH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 2. Năng lực tài chính của ngân hàng thƣơng mại 2. Khái niệm về năng lực tài chính của NHTM Năng lực tài chính không phải là một khái niệm mới, nó được sử dụng rất phổ biến khi đánh giá kết quả hoạt động của một đơn vị kinh doanh, tuy nhiên chưa có một khái niệm chính thống.
Theo Từ điển tiếng Việt “Năng lực” có nghĩa là khả năng đủ để làm một công việc nào đó hay “Năng lực” là những điều kiện được tạo ra hoặc vốn có để thực hiện một hoạt động nào đó. Trong lĩnh vực tài chính, khi đề cập đến năng lực, ta có thể hiểu tức là nói đến khả năng của một chủ thể trên các lĩnh vực hoạt động. Khi đánh giá năng lực của 1 chủ thể, người ta thường xem xét trên nhiều khía cạnh như năng lực hoạt động, năng lực chuyên môn, năng lực điều hành, năng lực cạnh tranh, năng lực tài chính, … Do đó, có thể nói năng lực tài chính là 1 khía cạnh khi đánh giá năng lực của 1 chủ thể. Ngoài ra, việc đánh giá năng lực tài chính của mỗi đối chủ thể cũng không giống nhau, do sự khác nhau về đặc điểm, mục tiêu hoạt động của chủ thể đó.
Như vậy, với những phân tích trên, năng lực theo cách hiểu của tác giả là “khả năng để thực hiện một mục tiêu đề ra của chủ thể dựa trên một điều kiện môi trường cụ thể”. Tài chính là một phạm trù có nhiều nhà khoa học đưa ra nhiều quan điểm khác nhau. Dựa vào quan điểm của P.Drake, theo nghĩa hẹp, tài chính đơn thuần phản ánh hoạt động thu, chi tiền tệ của chính phủ: còn theo nghĩa rộng hơn, tài chính phản ánh các khoản vay và cho vay ảnh hưởng đến mức cung tiền trên thị trường. (Drake, 1980) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Ngoài ra, theo Giáo trình Nhập môn tài chính tiền tệ của nhóm tác giả Trường Đại học kinh tế TP.HCM (Sử Đình Thành – Vũ Thị Minh Hằng 2008, trang 1-2), đã nêu lên đặc điểm của phạm trù tài chính như sau: - Tài chính có đặc trưng không chỉ bao gồm các nguồn lực dưới dạng tiền mặt hay các khoản tiền gửi mà còn dưới dạng các tài sản tài chính như cổ phiếu, trái phiếu hay các công cụ nợ… miễn là các tài sản này được chấp nhận trên thị trường như là các công cụ trao đổi hay chuyển tải giá trị.
- Tài chính liên quan đến việc chu chuyển các nguồn tài chính giữa các chủ thể với nhau, từ các chủ thể có nguồn vốn tiết kiệm đến các chủ thể cần vốn. - Sự chu chuyển hay còn gọi là sự chuyển giao các nguồn lực tài chính bao gồm tiến trình: tạo lập, phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính”. Xuất phát từ bản chất NHTM là một doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ với hoạt động chủ yếu là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán. Do đó, có thể hiểu tài chính NHTM là phương thức tạo lập nguồn vốn và sử dụng vốn của NHTM nhằm đáp ứng nhu cầu trong hoạt động kinh doanh của NHTM.
Trên cơ sở các nội dung phân tích trên, ta có thể hiểu Năng lực tài chính NHTM là khả năng tạo lập nguồn vốn và sử dụng nguồn vốn để đáp ứng tối đa nhu cầu trong hoạt động kinh doanh của NHTM dựa trên mục tiêu đặt ra của NHTM. NLTC của NHTM chính là khả năng tài chính để ngân hàng thực hiện và phát triển các hoạt động kinh doanh một cách hiệu quả. NLTC của ngân hàng không chỉ là nguồn lực tài chính đảm bảo cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng mà còn là khả năng khai thác, quản lý và sử dụng các nguồn lực đó phục vụ hiệu quả cho hoạt động kinh doanh.NLTC không chỉ thể hiện sức mạnh hiện tại mà còn thể hiện sức mạnh tài chính tiềm năng, triển vọng và xu hướng phát triển trong tương lai của ngân hàng đó. NLTC của NHTM cần được hiểu khác với NLTC của một doanh nghiệp.
Bởi vì NLTC của một doanh nghiệp là nguồn lực tài chính của bản thân doanh nghiệp, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 là khả năng tạo tiền, tổ chức lưu chuyển tiền hợp lý, đảm bảo khả năng thanh toán thể hiện ở quy mô vốn, chất lượng tài sản và khả năng sinh lời,… đủ để đảm bảo và duy trì hoạt động kinh doanh hiệu quả. Còn NLTC của một NHTM là khả năng tạo lập nguồn vốn và sử dụng vốn phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh của ngân hàng, thể hiện ở quy mô vốn tự có, chất lượng tài sản, chất lượng nguồn vốn, khả năng sinh lời và khả năng đảm bảo an toàn trong hoạt động kinh doanh. NLTC của một NHTM đóng vai trò vô cùng quan trọng, là năng lực cốt lõi của một ngân hàng. Một NHTM có NLTC tốt phải là NHTM luôn duy trì được hoạt động bình thường và phát triển một cách ổn định, bền vững trong mọi điều kiện về kinh tế, chính trị, xã hội ở trong nước và trên thế giới; có khả năng cung cấp tín dụng có hiệu quả và các dịch vụ tài chính cho nền kinh tế; NHTM luôn đáp ứng đầy đủ yêu cầu khách hàng về vốn và các dịch vụ ngân hàng phù hợp với quá trình phát triển kinh tế, xã hội trong nước và thế giới.
NHTM còn phải bảo đảm được sự tồn tại và phát triển của mình một cách an toàn, không xảy ra những đổ vỡ hay phá sản. NLTC của một NHTM càng được đảm bảo thì mức độ rủi ro trong hoạt động ngân hàng càng thấp và năng lực cạnh tranh của NHTM trên thị trường càng cao. Do vậy, NLTC của NHTM phải không ngừng được nâng cao và hoàn thiện và đó là điều kiện không thể thiếu được của bất cứ một NHTM nào. Các tiêu chí phản ánh năng lực tài chính của NHTM Có nhiều chỉ tiêu để đánh giá NLTC của một NHTM, cơ bản bao gồm các chỉ tiêu như: quy mô vốn, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu, chất lượng tài sản, khả năng thanh khoản, khả năng sinh lời, chất lượng điều hành quản lý.
Yêu cầu đặt ra đối với hệ thống chỉ tiêu phản ánh NLTC là: - Phản ánh đúng bản chất của khái niệm NLTC của NHTM là khả năng về tài chính để giúp ngân hàng thực hiện các hoạt động kinh doanh một cách hiệu quả không chỉ trong ngắn hạn mà cả tiềm năng và xu hướng có tính dài hạn bền vững; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 - Đáp ứng được mục đích của việc đánh giá là xác định đúng năng lực tài chính và vị thế so sánh của một NHTM so với các TCTD trên thị trường tài chính trong và ngoài nước; - Có thể thu thập số liệu thống kê, kế toán và tính toán được; - Phải phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế trong hoạt động tài chính – tiền tệ – ngân hàng và hạch toán, kế toán, thống kê. Cụ thể được thể hiện qua các chỉ tiêu sau: 2. Vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu của NHTM là toàn bộ nguồn vốn thuộc sở hữu của chủ ngân hàng, của các thành viên trong đối tác liên doanh hoặc các cổ đông trong ngân hàng, kinh phí quản lý do các đơn vị trực thuộc nộp lên… Vốn chủ sở hữu bao gồm hai bộ phận: Vốn của chủ sở hữu ban đầu và vốn của chủ sở hữu hình thành trong quá trình hoạt động. - Vốn chủ sở hữu ban đầu đối với các NHTM chính là vốn do ngân sách Nhà nước cấp khi mới thành lập (đối với các NHTMNN), do cổ đông góp thông qua việc mua cổ phần hoặc cổ phiếu (đối với các NHTMCP) bao gồm cổ phần thường và các cổ phần ưu đãi.
Mức vốn này phải đảm bảo bằng mức vốn pháp định. - Vốn của chủ sở hữu hình thành trong quá trình hoạt động (Vốn chủ sở hữu bổ sung) do cổ phần phát hành thêm hoặc do ngân sách Nhà nước cấp bổ sung trong quá trình hoạt động, do chuyển một phần lợi nhuận tích lũy, các quỹ dự trữ, quỹ đầu tư, bổ sung vốn điều lệ, phát hành giấy nợ dài hạn… Trên bảng cân đối của NHTM, vốn chủ sở hữu bao gồm các khoản mục cơ bản: Vốn điều lệ, lợi nhuận chưa phân phối và các quỹ. Trong đó, vốn điều lệ chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nguồn vốn chủ sở hữu và có ý nghĩa rất quan trọng trong hoạt động kinh doanh của các NHTM. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 Nếu quy mô vốn chủ sở hữu càng lớn thì người gửi tiền và người cho vay càng cảm thấy an tâm về ngân hàng (với các điều kiện khác là như nhau).
Do đó, vốn của chủ sở hữu được coi là cơ sở tạo niềm tin cho khách hàng. Đồng thời, vốn chủ sở hữu còn thể hiện khả năng tài chính, năng lực hoạt động của một ngân hàng. Vốn chủ sở hữu ảnh hưởng tới quy mô mở rộng mạng lưới kinh doanh cũng như quy mô hoạt động của NHTM: Khả năng huy động vốn, khả năng mở rộng tín dụng, dịch vụ, khả năng đầu tư tài chính, trình độ trang bị công nghệ.