Luận văn Thạc sĩ UEH: Đo lường rủi ro vỡ nợ ngân hàng sau hợp nhất sáp nhập

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích rủi ro vỡ nợ của ngân hàng sau hợp nhất sáp nhập tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngành tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thùy Ngọc Thảo
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Thị Uyên Uyên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Đo Lường Rủi Ro Vỡ Nợ Của Ngân Hàng Bên Mua Sau Hợp Nhất Sáp Nhập Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do nghiên cứu đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TRÊN THẾ GIỚI VỀ ĐO LƯỜNG RỦI RO VỠ NỢ CỦA NGÂN HÀNG BÊN MUA SAU KHI M&A
• 2.1. Bằng chứng thực nghiệm trên thế giới về rủi ro vỡ nợ của ngân hàng bên mua sau khi M&A
• 2.1.1. Nghiên cứu của Kimie Harada và Takatoshi Ito (2008)
• 2.1.2. Nghiên cứu của Francesco Vallascas và Jens Hagendorff (2010)
• 2.1.3. Nghiên cứu của nhóm tác giả Gregor N.Wei, Sascha Neumann, Denefa Bostandzic (2011)
• 2.2. Thảo luận về các nghiên cứu rủi ro vỡ nợ của ngân hàng bên mua sau khi M&A
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình khoảng cách vỡ nợ của Merton
• 3.2.2. Đo lường rủi ro vỡ nợ bằng phương pháp giao dịch hoán đổi tín dụng vỡ nợ
• 3.2.3. Đo lường rủi ro vỡ nợ bằng phương pháp trái phiếu
• 3.2.4. Đo lường rủi ro vỡ nợ bằng phương pháp chỉ số Z của Edward I
• 3.3. Phương pháp đo lường rủi ro vỡ nợ thích hợp cho Việt Nam
• 3.3.1. Phương pháp đo lường rủi ro vỡ nợ bằng giao dịch hoán đổi tín dụng vỡ nợ
• 3.3.2. Phương pháp đo lường rủi ro vỡ nợ bằng trái phiếu
• 3.3.3. Phương pháp đo lường rủi ro vỡ nợ bằng chỉ số Z của Edward I
• 3.3.4. Phương pháp đo lường rủi ro vỡ nợ bằng mô hình Merton
• 3.4. Thu thập và xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM VỀ ĐO LƯỜNG RỦI RO VỠ NỢ CỦA NGÂN HÀNG BÊN MUA SAU KHI HỢP NHẤT, SÁP NHẬP
• 4.1. Thực trạng và bất ổn của hệ thống NHTM Việt Nam hiện nay
• 4.1.1. Hệ thống ngân hàng Việt Nam chỉ phát triển theo hướng mở rộng chiều ngang
• 4.1.2. Tăng trưởng tín dụng đang duy trì ở mức thấp
• 4.1.3. Thanh khoản hệ thống ổn định
• 4.1.4. Lãi suất duy trì ổn định
• 4.1.5. Nợ xấu tiếp tục là tiêu điểm trong quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng
• 4.2. Thực trạng hợp nhất, sáp nhập của các ngân hàng Việt Nam trong thời gian qua
• 4.2.1. Hoạt động hợp nhất, sáp nhập của các ngân hàng Việt Nam trong thời gian qua
• 4.2.2. Những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động hợp nhất, sáp nhập của các ngân hàng Việt Nam
• 4.2.3. Giai đoạn hiện nay
• 4.3. Bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam về đo lường rủi ro vỡ nợ sau khi hợp nhất, sáp nhập
• 4.3.1. Tổng quan thương vụ sáp nhập ba ngân hàng TMCP Sài Gòn, ngân hàng TMCP Đệ Nhất và ngân hàng TMCP Việt Nam Tín Nghĩa
• 4.3.1.1. Trước khi sáp nhập
• 4.3.1.2. Sau khi sáp nhập
• 4.3.1.3. Áp dụng mô hình Merton để tính khoảng cách rủi ro vỡ nợ sau sáp nhập của ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB)
• 4.3.2. Tổng quan thương vụ hợp nhất của ngân hàng TMCP Liên Việt và Công ty Dịch vụ Tiết kiệm Bưu Điện (VPSC)
• 4.3.2.1. Trước khi hợp nhất
• 4.3.2.2. Sau khi hợp nhất
• 4.3.2.3. Áp dụng mô hình Merton để tính khoảng cách rủi ro vỡ nợ sau hợp nhất của ngân hàng TMCP Liên Việt (LVP)
• 4.3.3. Thảo luận về mô hình Merton đo lường rủi ro vỡ nợ sau khi hợp nhất, sáp nhập của các ngân hàng Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 5.1. Các hạn chế của đề tài nghiên cứu
• 5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đo lường rủi ro vỡ nợ ngân hàng bên mua sau hợp nhất sáp nhập

Đo lường rủi ro vỡ nợ của ngân hàng bên mua sau hợp nhất sáp nhập là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Việc hiểu rõ về rủi ro này giúp các ngân hàng có thể đưa ra các quyết định hợp lý trong quá trình M&A. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro vỡ nợ và cách thức đo lường hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của rủi ro vỡ nợ

Rủi ro vỡ nợ là khả năng một ngân hàng không thể thanh toán các khoản nợ đến hạn. Điều này có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho ngân hàng và hệ thống tài chính. Việc đo lường rủi ro vỡ nợ giúp các ngân hàng đánh giá khả năng tài chính và đưa ra các biện pháp phòng ngừa.

1.2. Tình hình hợp nhất sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, hoạt động hợp nhất sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam diễn ra mạnh mẽ. Các ngân hàng thực hiện M&A nhằm tăng cường sức mạnh tài chính và mở rộng thị phần. Tuy nhiên, điều này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là rủi ro vỡ nợ.

II. Các thách thức trong đo lường rủi ro vỡ nợ ngân hàng bên mua

Đo lường rủi ro vỡ nợ không phải là một nhiệm vụ đơn giản. Có nhiều yếu tố cần xem xét, từ tình hình tài chính của ngân hàng đến các yếu tố bên ngoài như thị trường và quy định pháp lý. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để có được kết quả chính xác.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ là một trong những thách thức lớn nhất trong việc đo lường rủi ro vỡ nợ. Nhiều ngân hàng không công khai thông tin tài chính đầy đủ, gây khó khăn cho việc phân tích.

2.2. Ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài

Các yếu tố bên ngoài như biến động kinh tế, chính trị và quy định pháp lý có thể ảnh hưởng đến rủi ro vỡ nợ. Việc không tính đến những yếu tố này có thể dẫn đến những đánh giá sai lệch về rủi ro.

III. Phương pháp đo lường rủi ro vỡ nợ hiệu quả cho ngân hàng bên mua

Có nhiều phương pháp khác nhau để đo lường rủi ro vỡ nợ. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để có được kết quả chính xác.

3.1. Mô hình Merton trong đo lường rủi ro vỡ nợ

Mô hình Merton là một trong những phương pháp phổ biến nhất để đo lường rủi ro vỡ nợ. Mô hình này dựa trên lý thuyết tài chính và sử dụng các thông tin về tài sản và nợ của ngân hàng để tính toán khoảng cách vỡ nợ.

3.2. Phương pháp giao dịch hoán đổi tín dụng

Phương pháp giao dịch hoán đổi tín dụng cũng được sử dụng để đo lường rủi ro vỡ nợ. Phương pháp này cho phép ngân hàng đánh giá rủi ro dựa trên các hợp đồng hoán đổi tín dụng, từ đó đưa ra các quyết định hợp lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rủi ro vỡ nợ

Nghiên cứu về rủi ro vỡ nợ của ngân hàng bên mua sau hợp nhất sáp nhập đã chỉ ra nhiều kết quả quan trọng. Những kết quả này không chỉ giúp các ngân hàng hiểu rõ hơn về rủi ro mà còn cung cấp các giải pháp thực tiễn để giảm thiểu rủi ro.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực nghiệm

Nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã chỉ ra rằng rủi ro vỡ nợ của ngân hàng bên mua thường tăng lên sau khi thực hiện M&A. Điều này cho thấy cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả để giảm thiểu rủi ro.

4.2. Bài học từ các ngân hàng quốc tế

Các ngân hàng quốc tế đã rút ra nhiều bài học quý giá từ việc đo lường rủi ro vỡ nợ. Những bài học này có thể áp dụng cho các ngân hàng Việt Nam để cải thiện quy trình M&A.

V. Kết luận và hướng phát triển trong nghiên cứu rủi ro vỡ nợ

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc đo lường rủi ro vỡ nợ là rất cần thiết cho các ngân hàng bên mua sau hợp nhất sáp nhập. Hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện các phương pháp đo lường và áp dụng các giải pháp thực tiễn.

5.1. Đề xuất cải tiến phương pháp đo lường

Cần nghiên cứu và phát triển các phương pháp đo lường rủi ro vỡ nợ mới, phù hợp với điều kiện thực tế của ngân hàng Việt Nam. Việc này sẽ giúp nâng cao độ chính xác trong việc đánh giá rủi ro.

5.2. Tương lai của nghiên cứu rủi ro vỡ nợ

Nghiên cứu về rủi ro vỡ nợ sẽ tiếp tục là một lĩnh vực quan trọng trong tài chính ngân hàng. Các ngân hàng cần chủ động trong việc áp dụng các kết quả nghiên cứu để giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2011-2012 đánh dấu thời kỳ biến động sâu sắc của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam khi tổ chức xếp hạng tín nhiệm Standard & Poor's hạ mức đánh giá rủi ro hệ thống xuống Nhóm 10 (mức rủi ro cao nhất, tương đương Belarus và Hy Lạp) trước khi điều chỉnh về Nhóm 9 vào cuối năm 2012. Tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống sau giai đoạn phát triển nóng với tốc độ bình quân 31,55%/năm (2000-2010) đã sụt giảm mạnh xuống còn 10,01% năm 2011 và chạm mức 1,82% vào tháng 9/2012. Đồng thời, sức ép pháp lý từ Nghị định 141/2006/NĐ-CP buộc các ngân hàng phải hoàn tất nâng vốn điều lệ tối thiểu lên 3.000 tỷ đồng trước ngày 31/12/2011 đã kích hoạt làn sóng hợp nhất và sáp nhập (M&A) quy mô lớn.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là liệu các thương vụ M&A mang tính chất giải cứu kỹ thuật hoặc bắt buộc có thực sự giúp ngân hàng bên mua cải thiện sức khỏe tài chính và giảm thiểu nguy cơ phá sản hay không. Luận văn tập trung vào mục tiêu đo lường sự thay đổi khoảng cách vỡ nợ (Distance to Default - DD) của các ngân hàng thương mại cổ phần bên mua tại Việt Nam trước và sau khi tiến hành hợp nhất, sáp nhập. Phạm vi nghiên cứu khảo sát chuyên sâu hai thương vụ điển hình trong giai đoạn tái cấu trúc 2011-2012: thương vụ sáp nhập ba ngân hàng gồm Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB), Ngân hàng TMCP Đệ Nhất (Ficombank), Ngân hàng TMCP Việt Nam Tín Nghĩa và thương vụ hợp nhất giữa Ngân hàng TMCP Liên Việt với Công ty Dịch vụ Tiết kiệm Bưu điện (VPSC). Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt khi cung cấp hệ thống chỉ số định lượng về rủi ro vỡ nợ, hỗ trợ cơ quan quản lý và các định chế tài chính nhận diện rủi ro tiềm ẩn trong quá trình tái cấu trúc hơn 100 tổ chức tín dụng trên toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng mô hình cấu trúc đo lường khoảng cách vỡ nợ của Robert Merton (1974), được phát triển mở rộng từ mô hình định giá quyền chọn Black-Scholes (1973). Khung lý thuyết này xem vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp như một quyền chọn mua (call option) đối với tổng giá trị tài sản của chính doanh nghiệp đó, trong đó giá thực hiện quyền chọn tương đương với giá trị sổ sách của các nghĩa vụ nợ phải trả tại thời điểm đáo hạn.

Nghiên cứu tích hợp các khái niệm cốt lõi bao gồm: Khoảng cách vỡ nợ (Distance to Default - DD), Khoảng cách vỡ nợ điều chỉnh ngành (Industry-Adjusted Distance to Default - IADD), Giá trị thị trường của vốn chủ sở hữu (VE), Giá trị thị trường của tài sản (VA) và Biến động giá trị tài sản ($\sigma_A$). Bên cạnh đó, tác giả tiến hành đối chiếu với các mô hình kinh điển khác như mô hình phân tích biệt số đa biến Chỉ số Z của Edward Altman (1968, 2000), phương pháp định giá hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng (CDS) theo mô hình Duffie (1999) và phương pháp xác suất vỡ nợ qua định giá trái phiếu doanh nghiệp của Chan-Lau (2006).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp định lượng dựa trên mô hình toán tài chính kết hợp phân tích tình huống thực nghiệm. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 2 thương vụ M&A trọng điểm trong giai đoạn 2011-2012 với ngân hàng bên mua là SCB và LienVietBank, đặt trong hệ quy chiếu so sánh với nhóm 9 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên sàn HOSE và HNX gồm ACB, CTG, EIB, HBB, MBB, NVB, SHB, STB, VCB. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích dựa trên tính khả dụng của dữ liệu giao dịch và báo cáo tài chính kiểm toán.

Lý do lựa chọn mô hình Merton bắt nguồn từ đặc thù thị trường tài chính Việt Nam: thị trường phái sinh CDS chưa thành lập và thị trường trái phiếu ngân hàng thứ cấp chưa có thanh khoản đủ lớn để áp dụng phương pháp định giá trái phiếu, trong khi các hệ số của mô hình Altman Z-score chưa được chuẩn hóa cho doanh nghiệp nội địa. Mô hình Merton cho phép tích hợp linh hoạt dữ liệu sổ sách kế toán với dữ liệu giá thị trường. Tác giả thu thập dữ liệu giá đóng cửa hàng ngày từ sàn giao dịch phi tập trung (OTC) và các sở giao dịch chứng khoán, thiết lập cửa sổ sự kiện từ 180 ngày trước thông báo (t-180 đến t-11) và 180 ngày sau khi hoàn tất thương vụ (t+11 đến t+180) nhằm triệt tiêu nhiễu dữ liệu ngắn hạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc hợp nhất và sáp nhập các ngân hàng yếu kém không giúp ngân hàng sau sáp nhập cải thiện khoảng cách vỡ nợ. Đối với trường hợp sáp nhập 3 ngân hàng SCB, Ficombank và TinNghiabank, chỉ số DD sau sáp nhập không có sự bứt phá tích cực mà tiếp tục duy trì ở mức rủi ro cao. Tổng nợ xấu của hệ thống ngân hàng niêm yết giữa năm 2012 đạt 20.000 tỷ đồng, trong đó nợ nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) chiếm tới 40%, phản ánh thực tế rằng việc gom gộp cơ học không thể triệt tiêu rủi ro tín dụng tiềm ẩn.

Thứ hai, thương vụ hợp nhất mang tính đa dạng hóa mạng lưới phân phối giữa Ngân hàng TMCP Liên Việt và VPSC giúp ngân hàng mở rộng quy mô tiếp cận với hơn 10.000 điểm giao dịch bưu điện, tạo lợi thế huy động vốn ổn định. Tuy nhiên, chỉ số khoảng cách vỡ nợ điều chỉnh (IADD) của ngân hàng sau hợp nhất chỉ ghi nhận sự dịch chuyển nhẹ và cần độ trễ thời gian dài để chuyển hóa thành năng lực phòng vệ rủi ro thực chất.

Thứ ba, chất lượng tài sản trước M&A đóng vai trò quyết định mức độ an toàn sau thương vụ. Các ngân hàng có tỷ lệ đòn bẩy cao và thanh khoản mỏng trước sáp nhập khi tiếp nhận thêm danh mục tài sản xấu từ ngân hàng mục tiêu sẽ khiến chỉ số DD suy giảm từ 15% đến 25% trong giai đoạn 6 tháng đầu hậu M&A.

Thứ tư, áp lực thanh khoản và bất cân xứng kỳ hạn là nguyên nhân trực tiếp đe dọa an toàn thanh toán. Trong khi tăng trưởng huy động toàn ngành năm 2011 chỉ đạt 9,89% thì tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân thập kỷ trước đó lên đến 31,55%, dẫn đến cuộc đua lãi suất huy động lên mức 17-18%/năm và lãi suất liên ngân hàng có thời điểm vượt ngưỡng 30-40%/năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến M&A ngân hàng tại Việt Nam chưa phát huy hiệu quả giảm thiểu rủi ro vỡ nợ nằm ở chỗ phần lớn các thương vụ giai đoạn này mang tính chất giải cứu bắt buộc nhằm đối phó với quy định vốn pháp định 3.000 tỷ đồng và xử lý thanh khoản cục bộ, thay vì xuất phát từ chiến lược tối ưu hóa vận hành. Việc sáp nhập các tổ chức tài chính có tỷ lệ nợ xấu thực tế vượt xa con số công bố đã chuyển giao gánh nặng tài chính sang ngân hàng hợp nhất mới.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các bằng chứng thực nghiệm quốc tế. Nghiên cứu của Kimie Harada và Takatoshi Ito (2008) tại Nhật Bản khẳng định việc sáp nhập 3 ngân hàng yếu không thể tạo ra một ngân hàng mạnh. Tương tự, nghiên cứu của Francesco Vallascas và Jens Hagendorff (2010) trên 134 thương vụ M&A tại Châu Âu cũng như nghiên cứu của Gregor Wei và cộng sự (2011) trên 440 ngân hàng toàn cầu đều chỉ ra rằng M&A đa dạng hóa không làm giảm rủi ro vỡ nợ một cách có ý nghĩa thống kê; thậm chí các ngân hàng có độ an toàn cao trước M&A sẽ bị gia tăng rủi ro vỡ nợ nếu thực hiện thâu tóm trong môi trường có chế độ giám sát lỏng lẻo.

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm được cấu trúc hiệu quả qua biểu đồ biến động chuỗi thời gian của chỉ số DD theo từng ngày giao dịch trong cửa sổ 360 ngày xung quanh sự kiện M&A, đồng thời được đối chiếu thông qua bảng tổng hợp 5 chỉ số tài chính trọng yếu gồm tỷ lệ an toàn vốn (CAR), tỷ lệ nợ xấu (NPL), tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động (LDR), vốn chủ sở hữu và tổng tài sản trước - sau hợp nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Ngân hàng Nhà nước cần ban hành quy chế thẩm định rủi ro bắt buộc trước khi phê duyệt M&A, áp dụng mô hình kiểm tra sức chịu đựng (stress testing) và yêu cầu định chế sau sáp nhập phải duy trì tỷ lệ an toàn vốn (CAR) tối thiểu từ 9% đến 10% liên tục trong 24 tháng đầu tiên.

Thứ hai, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần đẩy nhanh tiến độ thành lập Công ty Quản lý Tài sản (VAMC) với quy mô vốn điều lệ ban đầu ước tính 100.000 tỷ đồng, nhằm xử lý dứt điểm khối nợ xấu ước tính 415.000 tỷ đồng tồn đọng từ các tập đoàn nhà nước và bất động sản, đưa tỷ lệ nợ xấu toàn ngành về dưới mức trần an toàn 3% trong giai đoạn 2013-2015.

Thứ ba, các ngân hàng thương mại phải chuẩn hóa công tác quản trị rủi ro thông qua việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS/IFRS) và lộ trình Basel II, thực hiện trích lập dự phòng rủi ro tín dụng 100% đối với nợ nhóm 5 và công khai minh bạch báo cáo tài chính kiểm toán bán niên định kỳ trước ngày 31/8 hàng năm.

Thứ tư, Ban điều hành các ngân hàng bên mua cần chủ động thực hiện tái cấu trúc hoạt động hậu M&A, cắt giảm từ 10% đến 15% chi phí quản lý trùng lặp, đồng bộ hóa hệ thống ngân hàng lõi (Core Banking) và hoàn thiện khung quản trị rủi ro thanh khoản nội bộ trong thời hạn 18 tháng kể từ ngày nhận giấy phép hợp nhất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng và các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo để xây dựng khung tiêu chí lượng hóa rủi ro vỡ nợ trong quá trình tái cơ cấu và phê duyệt các phương án hợp nhất tổ chức tín dụng.

Thứ hai, Hội đồng Quản trị và Ban Tổng Giám đốc các Ngân hàng Thương mại Cổ phần: Giúp nhận diện chính xác các bẫy rủi ro tài chính, đánh giá đúng giá trị tài sản thực tế của ngân hàng mục tiêu và chuẩn bị kịch bản dự phòng thanh khoản trước khi tham gia đàm phán M&A.

Thứ ba, Chuyên viên phân tích tài chính, công ty chứng khoán và các quỹ đầu tư: Ứng dụng mô hình khoảng cách vỡ nợ Merton để định giá cổ phiếu ngân hàng trên sàn OTC/niêm yết và đánh giá xếp hạng tín nhiệm nội bộ cho danh mục đầu tư.

Thứ tư, Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về ứng dụng mô hình định giá quyền chọn cấu trúc trong quản trị rủi ro ngân hàng tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao mô hình Merton được ưu tiên lựa chọn để đo lường rủi ro ngân hàng tại Việt Nam?

Mô hình Merton tận dụng hiệu quả sự kết hợp giữa giá trị sổ sách của nợ và giá trị thị trường của vốn cổ phần. Trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam giai đoạn 2011-2012 chưa phát triển sàn phái sinh CDS và thị trường trái phiếu thiếu thanh khoản, mô hình Merton là giải pháp định lượng khả thi nhất để ước tính xác suất vỡ nợ khách quan.

Việc sáp nhập 3 ngân hàng yếu kém có giúp giải quyết triệt để nguy cơ đổ vỡ hệ thống không?

Không. Kết quả nghiên cứu cho thấy sáp nhập 3 ngân hàng yếu kém (SCB, Ficombank, TinNghiabank) chỉ mang tính chất trì hoãn khủng hoảng thanh khoản cục bộ tạm thời. Thực thể sau sáp nhập vẫn mang gánh nặng nợ xấu lớn và không ghi nhận sự cải thiện rõ nét về chỉ số khoảng cách vỡ nợ (DD) nếu thiếu nguồn vốn hỗ trợ tái cấp vốn thực chất.

Hoạt động M&A tác động như thế nào đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của ngân hàng?

Nếu ngân hàng bên mua tiếp nhận danh mục tài sản có hệ số rủi ro cao mà không gia tăng vốn tự có tương ứng, hệ số CAR sẽ sụt giảm mạnh. Thực tế năm 2011 cho thấy các ngân hàng lớn có CAR trung bình 10,63%, nếu trích lập dự phòng đầy đủ theo chuẩn quốc tế cho nợ xấu, tỷ lệ này sẽ giảm xuống dưới ngưỡng an toàn 8%.

Tại sao ngân hàng có sức khỏe tốt trước M&A lại có nguy cơ tăng rủi ro sau thương vụ?

Khi một ngân hàng có rủi ro thấp thâu tóm một định chế có chất lượng tài sản kém trong môi trường giám sát chưa chặt chẽ, chi phí xử lý nợ xấu và bất đồng bộ trong vận hành sẽ làm xói mòn lợi nhuận giữ lại, kéo giảm khoảng cách vỡ nợ ngành (IADD) của chính bên mua như các bằng chứng thực nghiệm của Vallascas và Hagendorff đã chứng minh.

Cửa sổ sự kiện 180 ngày trước và sau M&A có ý nghĩa gì trong phân tích dữ liệu?

Khoảng thời gian từ 180 ngày trước thông báo (t-180 đến t-11) và 180 ngày sau hoàn tất (t+11 đến t+180) loại bỏ các biến động đầu cơ ngắn hạn ngay tại ngày công bố, đảm bảo dữ liệu phản ánh chính xác kỳ vọng dài hạn của thị trường và cho phép các chỉ số tài chính kế toán kịp thời phản ánh vào giá trị tài sản ngân hàng.

Kết luận

• Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm định lượng đầu tiên tại Việt Nam về việc ứng dụng mô hình khoảng cách vỡ nợ Merton để đánh giá rủi ro ngân hàng hậu M&A.
• Hoạt động M&A mở rộng quy mô đơn thuần không đồng nghĩa với việc tự động suy giảm nguy cơ mất khả năng thanh toán.
• Việc hợp nhất cơ học các định chế tài chính yếu kém không thể tạo ra một ngân hàng vững mạnh nếu thiếu đi sự tái cấu trúc tài sản triệt để.
• Chất lượng danh mục nợ và năng lực thanh khoản trước sáp nhập là hai biến số quyết định sự ổn định của định chế sau hợp nhất.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc xây dựng cơ chế giám sát rủi ro vĩ mô dựa trên mô hình cấu trúc toán tài chính thay vì chỉ dựa vào các chỉ số kế toán tĩnh.

Hướng phát triển tiếp theo của đề tài cần tập trung mở rộng chuỗi dữ liệu trong giai đoạn 2013-2020 khi cơ chế VAMC và khung Basel II được thực thi toàn diện. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia tài chính có thể tiếp tục ứng dụng khung phân tích này để thẩm định chuyên sâu các thương vụ tái cấu trúc hệ thống ngân hàng hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

---------- UYỄ ÙY Ả L Ủ Ỡ Ợ ỦA Â HÀNG BÊN MUA SAU Ợ Ấ , S Ậ Ệ A UY : - Â S : 60340201 LUẬ S A S UYỄ UY UY – ăm 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: bài nghiên cứu này là kết quả nghiên cứu của chính cá nhân tôi, đƣợc thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Uyên Uyên – Giảng viên Trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Học viên Nguyễn Thùy Ngọc Thảo LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 MỤC LỤC Trang Nội dung LỜI CAM ĐOAN. 2 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. 6 DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ.

9 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU .1 Lý do nghiên cứu đề tài .2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Phƣơng pháp nghiên cứu .5 Phạm vi nghiên cứu .6 Kết cấu đề tài. 13 CHƢƠNG 2: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TRÊN THẾ GIỚI VỀ ĐO LƢỜNG RỦI RO VỠ NỢ CỦA NGÂN HÀNG BÊN MUA SAU KHI M&A .1 Bằng chứng thực nghiệm trên thế giới về rủi ro vỡ nợ của ngân hàng bên mua sau khi M&A .1 Nghiên cứu của Kimie Harada và Takatoshi Ito (2008) .2 Nghiên cứu của Francesco Vallascas và Jens Hagendorff (2010) .3 Nghiên cứu của nhóm tác giả Gregor N.Wei, Sascha Neumann, Denefa Bostandzic (2011). 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Thảo luận về các nghiên cứu rủi ro vỡ nợ của ngân hàng bên mua sau khi M&A. 20 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Phƣơng pháp nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu .2 Mô hình nghiên cứu .1 Mô hình khoảng cách vỡ nợ của Merton .2 Đo lƣờng rủi ro vỡ nợ bằng phƣơng pháp giao dịch hoán đổi tín dụng vỡ nợ .3 Đo lƣờng rủi ro vỡ nợ bằng phƣơng pháp trái phiếu .4 Đo lƣờng rủi ro vỡ nợ bằng phƣơng pháp chỉ số Z của Edward I.3 Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro vỡ nợ thích hợp cho Việt Nam .1 Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro vỡ nợ bằng giao dịch hoán đổi tín dụng vỡ nợ .2 Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro vỡ nợ bằng trái phiếu .3 Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro vỡ nợ bằng chỉ số Z của Edward I.4 Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro vỡ nợ bằng mô hình Merton .4 Thu thập và xử lý số liệu.

35 CHƢƠNG 4: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM VỀ ĐO LƢỜNG RỦI RO VỠ NỢ CỦA NGÂN HÀNG BÊN MUA SAU KHI HỢP NHẤT, SÁP NHẬP .1 Thực trạng và bất ổn của hệ thống NHTM Việt Nam hiện nay .1 Hệ thống ngân hàng Việt Nam chỉ phát triển theo hƣớng mở rộng chiều ngang .2 Tăng trƣởng tín dụng đang duy trì ở mức thấp .3 Thanh khoản hệ thống ổn định .4 Lãi suất duy trì ổn định .5 Nợ xấu tiếp tục là tiêu điểm trong quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng. 47 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Thực trạng hợp nhất, sáp nhập của các ngân hàng Việt Nam trong thời gian qua .1 Hoạt động hợp nhất, sáp nhập của các ngân hàng Việt Nam trong thời gian qua .3 Giai đoạn hiện nay .2 Những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động hợp nhất, sáp nhập của các ngân hàng Việt Nam .3 Bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam về đo lƣờng rủi ro vỡ nợ sau khi hợp nhất, sáp nhập .1 Tổng quan thƣơng vụ sáp nhập ba ngân hàng TMCP Sài Gòn, ngân hàng TMCP Đệ Nhất và ngân hàng TMCP Việt Nam Tín Nghĩa .1 Trƣớc khi sáp nhập .2 Sau khi sáp nhập .3 Áp dụng mô hình Merton để tính khoảng cách rủi ro vỡ nợ sau sáp nhập của ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) .2 Tổng quan thƣơng vụ hợp nhất của ngân hàng TMCP Liên Việt và Công ty Dịch vụ Tiết kiệm Bƣu Điện (VPSC) .1 Trƣớc khi hợp nhất .2 Sau khi hợp nhất .3 Áp dụng mô hình Merton để tính khoảng cách rủi ro vỡ nợ sau hợp nhất của ngân hàng TMCP Liên Việt (LVP) .4 Thảo luận về mô hình Merton đo lƣờng rủi ro vỡ nợ sau khi hợp nhất, sáp nhập của các ngân hàng Việt Nam. 71 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HƢỚNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. 76 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Các hạn chế của đề tài nghiên cứu .3 Đề xuất hƣớng nghiên cứu tiếp theo.

77 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 81 Phụ lục 1: Bảng câu hỏi về chế độ giám sát ngân hàng, biến về tiền gửi ngân hàng. Phụ lục 2: IADD ngân hàng SCB trƣớc và sau khi sáp nhập. Phụ lục 3: IADD ngân hàng Liên Việt trƣớc và sau khi hợp nhất.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT AMC Công ty mua bán nợ xấu quốc gia CAR Tỷ lệ đảm bảo vốn tự có tối thiểu DD Khoảng cách vỡ nợ GDP Tổng sản phẩm quốc nội HNX Sàn giao dịch chứng khoán Hà Nội HOSE Sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh IADD Khoảng cách vỡ nợ có điều chỉnh IAS Chuẩn mực kế toán quốc tế IMF Quỹ tiền tệ quốc tế M&A Mua bán và sáp nhập MDA Phân tích đa khác biệt (Multivariate discriminant analysis) NH ngân hàng NHNN Ngân hàng nhà nƣớc NHTM Ngân hàng thƣơng mại NH TMCP Ngân hàng thƣơng mại cổ phần OTC Thị trƣờng OTC (thị trƣờng phi tập trung) TCTD Tổ chức tín dụng VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam VCSH Vốn chủ sở hữu VNTN Việt Nam Tín Nghĩa WB Ngân hàng thế giới WTO Tổ chức thƣơng mại thế giới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ Bảng 4.1: Điều chỉnh lãi suất NHNN từ đầu năm 2012 Bảng 4.2: Một số thƣơng vụ sáp nhập ngân hàng điển hình giai đoạn 1997-2004 Bảng 4.3: Các hoạt động mua bán cổ phần cho đối tác nƣớc ngoài điển hình Bảng 4.4: Ngân hàng nội hợp tác với các tổ chức kinh tế trong nƣớc Bảng 4.5: Chỉ tiêu tài chính ba ngân hàng trƣớc và sau khi hợp nhất, sáp nhập Hình 4.1: Tình hình phát triển ngân hàng qua các năm Hình 4.2: Các ngân hàng có vốn điều lệ trên 5.000 tỷ đồng năm 2011 Hình 4.3: Thống kê tổng tài sản và vốn điều lệ các NHTM Việt Nam Hình 4.4: Quy mô ngành ngân hàng của một số quốc gia Hình 4.5: Hệ số CAR 2011 của một số ngân hàng Hình 4.6: Tăng trƣởng tín dụng, huy động, GDP Hình 4.7: Đƣờng cong lãi suất huy động tại Việt Nam Hình 4.8: Lãi suất huy động và cho vay Hình 4.9: Nợ xấu Hình 4.10: Nợ xấu của nhóm ngân hàng niêm yết (tỷ đồng) Hình 4.11: Biểu đồ thể hiện sự biến động khoảng cách vỡ nợ (DD) của NH TMCP Sài Gòn (SCB) so với thị trƣờng trƣớc sáp nhập Hình 4.12: Biểu đồ thể hiện sự biến động khoảng cách vỡ nợ (DD) của NH TMCP Sài Gòn (SCB) so với thị trƣờng sau sáp nhập Hình 4.13: Biểu đồ thể hiện sự biến động khoảng cách vỡ nợ (DD) của NH TMCP Sài Gòn (SCB) trƣớc và sau sáp nhập Hình 4.14: Biểu đồ thể hiện sự biến động khoảng cách vỡ nợ (DD) của NH TMCP Liên Việt (LVB) so với thị trƣờng trƣớc hợp nhất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.15: Biểu đồ thể hiện sự biến động khoảng cách vỡ nợ (DD) của NH TMCP Bƣu Điện Liên Việt so với thị trƣờng sau hợp nhất Hình 4.16: Biểu đồ thể hiện sự biến động khoảng cách vỡ nợ (DD) của NHTMCP Bƣu Điện Liên Việt trƣớc và sau hợp nhất LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 TÓM TẮT Bài nghiên cứu này sử dụng mô hình khoảng cách vỡ nợ của Merton nhƣ bài nghiên cứu năm 2010 của nhóm tác giả Francesco Vallascas (Đại học Cagliari, Italy) và Jens Hagendorff (Đại học Leeds, UK) về “Sự tác động của những vụ mua lại ngân hàng Châu Âu đến rủi ro vỡ nợ của ngân hàng bên mua” để đo lƣờng khoảng cách vỡ nợ của các ngân hàng bên mua sau khi thực hiện hợp nhất, sáp nhập của các ngân hàng Việt Nam. Tác giả nhận thấy rằng việc sáp nhập các ngân hàng yếu kém thì sau khi sáp nhập các ngân hàng cũng không cải thiện đƣợc rủi ro vỡ nợ. Sáp nhập mang lại sự đa dạng hóa về quy mô, sản phẩm, … nhƣng không làm giảm nguy cơ xảy ra rủi ro vỡ nợ. Tác giả cho rằng cần phải xác định đƣợc danh mục rủi ro của các ngân hàng trƣớc khi thực hiện M&A để có những chiến lƣợc hợp nhất, sáp nhập khác nhau, những quy định, yêu cầu phù hợp đối với các ngân hàng hợp nhất, sáp nhập.

Ngoài ra, sáp nhập với các ngân hàng mạnh sẽ giảm đƣợc rủi ro vỡ nợ xảy ra vì các ngân hàng này có nhiều kinh nghiệm trong việc đối phó rủi ro. Từ khóa: Ngân hàng, M&A, rủi ro vỡ nợ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.1 Lý do nghiên cứu đề tài Kết quả của cuộc khủng hoảng tài chính đƣợc xem là tồi tệ nhất từ trƣớc đến nay vào năm 2008 là có rất nhiều ngân hàng lớn trên thế giới phải tuyên bố phá sản và hàng loạt những ngân hàng còn lại phải giải quyết bài toán phá sản bằng cách sử dụng phƣơng pháp mua bán - sáp nhập. Tại Việt Nam, mặc dù thị trƣờng tài chính còn non trẻ nhƣng cũng không thoát khỏi sự ảnh hƣởng của cuộc khủng hoảng này.

Do đó, những vụ hợp nhất, sáp nhập, mua bán và thâu tóm lẫn nhau giữa các ngân hàng trở thành mối quan tâm của các nhà đầu tƣ hiện nay. Bên cạnh đó, các ngân hàng thực hiện hợp nhất, sáp nhập còn là vì quy định tăng vốn tự có của các NHTM lên 3000 tỷ đồng trƣớc 31/12/2011 theo yêu cầu của NHNN. Các ngân hàng Việt Nam cũng cần đặt mục tiêu gia tăng tính cạnh tranh cũng nhƣ khả năng thanh khoản của mình để chuẩn bị chào đón sự tham gia của các ngân hàng nƣớc ngoài theo lộ trình cam kết mở cửa của Việt Nam khi gia nhập WTO. Ngoài những nguyên nhân khách quan đó, thì việc mua bán và sáp nhập còn giúp các ngân hàng đạt nhiều lợi ích khác: Thứ nhất là giảm nhân viên: Thông thƣờng, khi hai hay nhiều ngân hàng sáp nhập lại đều có nhu cầu giảm việc làm, nhất là các công việc hỗ trợ nhƣ: công việc văn phòng, tài chính kế toán hay marketing … Việc giảm nhân viên trong công việc tƣơng ứng với đòi hỏi tăng năng suất lao động.

Vì vậy, đây cũng là dịp tốt để các ngân hàng sa thải những vị trí làm việc kém hiệu quả.