CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC QUẢN TRỊ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về ngân hàng thương mại (NHTM) 1.1 Khái niệm về ngân hàng thương mại Theo luật tổ chức tín dụng được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 12/12/1997 và luật các tổ chức tín dụng (đã được sửa đổi bổ sung năm 2004) thì “Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan” Luật này còn định nghĩa: “Tổ chức tín dụng là loại hình doanh nghiệp được thành lập theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung nhận tiền gửi và sử dụng tiền gửi để cấp tín dụng, cung ứng các dịch vụ thanh toán.” Còn về khái niệm hoạt động ngân hàng thì được định nghĩa trong luật Ngân hàng Nhà Nước: “Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán.” Có thể nói Ngân hàng thương mại là một trong những định chế tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế thị trường. Nhờ hệ thống định chế tài chính trung gian này mà các nguồn tiền nhàn rỗi trong xã hội sẽ được huy động, tập trung lại và được sử dụng để cấp tín dụng cho các tổ chức kinh tế, cá nhân góp phần phát triển kinh tế xã hội. Xét về bản chất thì ngân hàng thương mại là một doanh nghiệp đặc biệt trên thị trường. NHTM là doanh nghiệp vì cũng có vốn riêng, mua vào bán ra, chi phí, lợi nhuận.NHTM là doanh nghiệp đặc biệt vì kinh doanh hàng hóa đặc biệt là tiền tệ, vàng bạc, chứng khoán,.
làm dịch vụ ngân hàng theo quy định của pháp luật.2 Chức năng của ngân hàng thương mại Chức năng trung gian tài chính Đây là chức năng đặc trưng và cơ bản nhất của ngân hàng trong đó chức năng trung gian tín dụng giữ vai trò then chốt. Thực hiện chức năng này, NHTM đóng vai trò trung gian huy động và tập trung nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong xã hội (tiền tiết kiệm của dân cư, vốn tạm thời nhàn rỗi của các tổ chức,…) để biến nó thành LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- nguồn tài chính, cung ứng tín dụng cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng vốn đáp ứng được nhu cầu vốn của nền kinh tế. Chức năng trung gian thanh toán Với chức năng này, NHTM đứng ra làm trung gian để thực hiện các giao dịch thanh toán theo sự ủy nhiệm của khách hàng khi họ có nhu cầu không dùng tiền mặt. Trong khi làm trung gian thanh toán với công cụ lưu thông đặc biệt (séc, giấy chuyển tiền, thẻ thanh toán,…) ngân hàng góp phần tiết kiệm cho xã hội rất nhiều về chi phí lưu thông.
Chức năng cung cấp các dịch vụ ngân hàng Ngoài hai chức năng trên, với những điều kiện thuận lợi về kho quỹ, về quan hệ rộng rãi với các doanh nghiệp, NHTM còn cung cấp thêm các dịch vụ như: tư vấn tài chính, dịch vụ bảo hiểm, các công cụ tài chính phái sinh,… Tùy theo mức độ phát triển và đối tượng khách hàng mà các ngân hàng có thể đa dạng hóa các dịch vụ cung ứng của mình.3 Phân loại NHTM Có thể phân loại NHTM dựa vào hình thức sở hữu hay dựa vào chiến lược kinh doanh. Tại Việt Nam, dựa vào hình thức sở hữu có thể phân thành các loại: - Ngân hàng thương mại nhà nước (NHTMNN): là NHTM do Nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức hoạt động kinh doanh, góp phần thực hiện mục tiêu kinh tế của Nhà nước. Quản trị NHTM Nhà nước là Hội đồng quản trị do Thống đốc NHNN bổ nhiệm và điều hành hoạt động của NHTM là Tổng Giám đốc. - Ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP): là NHTM được thành lập dưới hình thức công ty cổ phần trong đó các đơn vị cùng góp vốn.
Tại Việt Nam, loại hình ngân hàng này có quy mô nhỏ hơn NHTMNN nhưng số lượng ngày càng nhiều và tỏ ra năng động cũng như nhanh chóng đổi mới công nghệ đáp ứng yêu cầu thị trường và mục tiêu hội nhập. NHTMCP được chia thành NHTMCP đô thị và NHTMCP nông thôn. - Ngân hàng liên doanh: là ngân hàng được thành lập bằng vốn góp của một bên Việt Nam và bên nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh. Ngân hàng liên doanh là pháp nhân Việt Nam, có trụ sở chính tại Việt Nam, hoạt động theo giấy phép thành lập và theo các quy định liên quan của pháp luật.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -6- - Chi nhánh ngân hàng nước ngoài: là đơn vị phụ thuộc của ngân hàng nước ngoài, được ngân hàng nước ngoài bảo đảm chịu trách nhiệm đối với mọi nghĩa vụ và cam kết của chi nhánh. Chi nhánh ngân hàng nước ngoài có quyền và nghĩa vụ do pháp luật Việt Nam quy định, hoạt động theo giấy phép mở chi nhánh và các quy định liên quan của pháp luật Việt Nam. Loại hình này xuất hiện ngày càng nhiều kể từ khi Việt Nam đổi mới và hội nhập. - Ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam: đây là loại hình NHTM mới xuất hiện ở VN theo lộ trình mở cửa WTO, là đơn vị độc lập hoạt động theo pháp luật Việt Nam.
Hiện tại, có 3 ngân hàng 100% vốn nước ngoài được cấp phép là: HSBC Việt Nam, Standard Chatter Việt Nam và ANZ Việt Nam.4 Các hoạt động chủ yếu của Ngân hàng Thương mại 1.1 Hoạt động huy động vốn Ngân hàng với vai trò là người đứng ra tập trung, huy động các nguồn vốn trong toàn xã hội, sau đó sử dụng để cung cấp tín dụng cho các đối tượng khách hàng có nhu cầu vốn sản xuất kinh doanh, tiêu dùng. Hoạt động này giúp tập trung các nguồn lực phân tán trong xã hội thành các nguồn lực mạnh mẽ phục vụ cho nhu cầu phát triển của quốc gia. Nguồn vốn huy động gồm có: − Tiền gửi không kỳ hạn của khách hàng (còn được gọi là tiền gửi giao dịch, tiền gửi thanh toán); − Tiền gửi có kỳ hạn của các tổ chức; − Tiền gửi tiết kiệm của dân cư; − Nguồn vốn huy động qua phát hành kỳ phiếu, trái phiếu ngân hàng, chứng chỉ tiền gửi … 1.2 Hoạt động tín dụng Hoạt động cho vay: thường được gọi là cấp tín dụng; là nghiệp vụ sử dụng vốn quan trọng nhất, ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả kinh doanh, sự tồn tại và phát triển của ngân hàng thương mại, là một nghiệp vụ quản lý tài sản Có của ngân hàng. Mục đích hoạt động này là cung cấp nguồn hỗ trợ tài chính cho các thành phần trong nền kinh tế.
Nhờ hoạt động này mà các khách hàng của ngân hàng có thể thoả mãn nhu cầu vốn của mình, chuyển các ý tưởng kinh doanh thành hiện thực, mở rộng quy mô kinh doanh cùng với sự gia tăng tài sản cho xã hội. Thông qua hoạt động cho vay - cấp tín dụng - ngân hàng thương mại có thể thu được lợi nhuận từ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- phần chênh lệch giữa lãi suất, phí cho vay với lãi suất huy động cộng các chi phí khác. Tuy nhiên, hoạt động cấp tín dụng cũng là một hoạt động chứa đựng nhiều rủi ro nhất cho ngân hàng khi mà ngân hàng phải giao quyền sử dụng hàng hoá đặc biệt của mình (là tiền) cho khách hàng sử dụng. Mặc dù trong hoạt động cấp tín dụng các ngân hàng thương mại đều có các quy định về thẩm định và đánh giá khách hàng nhưng rủi ro vẫn có thể xảy ra do các đánh giá sai lầm của ngân hàng về khách hàng hoặc do các biến động của nền kinh tế hoặc do cán bộ ngân hàng có tiêu cực trong hoạt động cấp tín dụng… Hoạt động bảo lãnh: là một hình thức cấp tín dụng cho khách hàng được thực hiện thông qua các cam kết của ngân hàng bằng văn bản về việc sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng của mình khi các khách hàng này không thực hiện đúng các nghĩa vụ đã cam kết với các đối tác.
Bảo lãnh được cấp có thể là: bảo lãnh dự thầu; bảo lãnh thực hiện hợp đồng; bảo lãnh thanh toán; bảo lãnh tiền ứng trước; bảo lãnh bảo hành; bảo lãnh nhận hàng;… Hoạt động chiết khấu thương phiếu và giấy tờ có giá: Nghiệp vụ này mang lại tiện ích cho khách hàng gửi tiền tiết kiệm, hoặc người đang nắm giữ trái phiếu, kỳ phiếu, thương phiếu và các loại chứng chỉ tiền gửi khác,…bằng cách ngân hàng cho vay chiết khấu các giấy tờ có giá để đáp ứng ngay nhu cầu vốn cho khách hàng.3 Hoạt động dịch vụ Kinh doanh dịch vụ ngân hàng tạo ra một phần thu nhập khá lớn. Trong điều kiện hội nhập quốc tế, để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các tổ chức tín dụng, danh mục các sản phẩm của các NHTM Việt Nam ngày càng đa dạng: 9 Các dịch vụ thanh toán thu, chi hộ cho khách hàng (chuyển tiền, thu hộ séc, dịch vụ cung cấp thẻ tín dụng, thẻ thanh toán) 9 Nhận bảo quản các tài sản quý giá, các giấy tờ, chứng thư quan trọng. 9 Bảo quản, mua bán hộ chứng khoán theo ủy nhiệm của khách hàng. 9 Tư vấn tài chính, giúp đỡ các công ty, xí nghiệp phát hành các chứng khoán.
9 Dịch vụ ngân quỹ : bao gồm các dịch vụ liên quan đến kiểm đếm, phân loại, bảo quản thu phát tiền mặt. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- 9 Một số các dịch vụ khác theo sự ủy thác của khách hàng. Ngoài ra còn có các sản phẩm dịch vụ khác: quản lý tiền mặt, dịch vụ cho thuê tài chính, tài trợ dự án đầu tư, tài trợ thương mại, cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro (mua bán ngoại tệ có kỳ hạn, quyền chọn, giao sau.), dịch vụ ngân hàng điện tử (e-banking), ngân hàng tự động,… 1.4 Các hoạt động khác Hoạt động kinh doanh ngoại tệ, kinh doanh nguồn vốn: hoạt động kinh doanh ngoại tệ là hoạt động mua bán các loại ngoại tệ nhằm phục vụ cho mục tiêu thu lợi nhuận từ sự chênh lệch, biến động giá cả của các loại ngoại tệ; hoạt động này cũng nhằm mục tiêu phục vụ cho nhu cầu mua bán các loại ngoại tệ của khách hàng để thanh toán nước ngoài hoặc chuyển đổi ngoại tệ thu được thành nội tệ để mua nguyên nhiên vật liệu trong nước.