Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Nghiên cứu Quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng đã được chú trọng trong những năm gần đây. Đã có nhiều bài viết, công trình khoa học có giá trị được công bố trên các tạp chí khoa học, các hội thảo, cũng như trong các sách chuyên đề tham khảo có liên quan.
Trong phạm vi đề tài luận văn, tác giả thấy có các vấn đề đã được nhiều cá nhân và tổ chức tập trung nghiên cứu. Đó là: Đối với các công trình nghiên cứu nước ngoài: Dr. Graham Glendy (2007) của Viện Đại học Harvard với đề tài “Phân tích rủi ro trong thẩm định đầu tư” mới chỉ nghiên cứu và đưa ra ích lợi, giới hạn phân tích rủi ro đối với việc Quản trị rủi ro trong cho vay, các phương diện nghiên cứu Quản trị rủi ro chưa được đánh giá đề cập đến biến động của ngân hàng, của tình hình kinh tế xã hội đối với dự án. Giáo sư John Evans (2007) của Viện Đại học York, Canada thì mới chỉ đi xem xét “Phân tích các rủi ro trên phần mềm Risk Master” và chỉ chú trọng vào một số chỉ tiêu chứ chưa đưa ra đánh giá toàn diện đối với các yếu tố rủi ro liên quan đến cho vay trên khía cạnh ngân hàng.
Công tác quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng Việt Nam đang rất được quan tâm hiện nay, thể hiện ở một số công trình nghiên cứu trong nước như: Lê Thị Lan Hương (2007) trong “Rủi ro và đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Quang Trung” tập trung vào nội dung đánh giá rủi ro toàn diện của ngân hàng liên quan đến thẩm định rủi ro trước khi quyết định cho vay dự án, tuy nhiên đề tài mới chỉ đưa vào nghiên cứu các dự án chung chung, chưa đi sâu vào ngành nghề cụ thể có liên quan/ảnh hưởng lớn đến tình hình kinh tế xã hội Việt Nam. Nguyễn Thị Thái Hương (2012) – Học Viên Ngân hàng có bài viết: “Giải pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng đầu tư phát triển Nhà nước”, tác giả đưa ra thực trạng quản trị rủi ro của các Ngân hàng và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản trị rủi ro. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bài viết “Xây dựng hệ thống quản trị rủi ro hoạt động tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”, trên tapchitaichinh.vn ngày 17/07/2014 củaTh.s Đào Thị Thanh Tú cho rằng: “Mục tiêu triển khai mô hình Quản trị rủi ro hoạt động ở mỗi ngân hàng có thể khác nhau, từ việc đảm bảo tuân thủ các yêu cầu của pháp luật, phù hợp với các thông lệ quốc tế đến tạo ra hiệu quả hoạt động và lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, để đảm bảo hoạt động Quản trị rủi ro hoạt động thành công là cam kết của ban lãnh đạo và sự thống nhất về mô hình Quản trị rủi ro hoạt động.
Ngân hàng nên thực hiện việc minh bạch khung Quản trị rủi ro hoạt động để các bên liên quan có thể hiểu được các phương pháp Quản trị rủi ro hoạt động của ngân hàng.” Quản lý rủi ro tín dụng thông qua các hợp đồng phái sinh tín dụng cho Việt Nam”, Tạp chí Tài chính, tháng 09/2014 của ThS. Huỳnh Thị Hương Thảo. Bài viết nêu lên thực trạng thị trường công cụ phái sinh để quản lý rủi ro tín dụng ở Việt Nam, nguyên nhân chưa áp dụng phổ biến nghiệp vụ phái sinh tín dụng, đồng thời đưa ra một số giải pháp để phát triển nghiệp vụ phái sinh tín dụng trong công tác quản lý rủi ro tín dụng trong ngân hàng. Trên cơ sở đánh giá tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan, tác giả nhận thấy, các công trình nghiên cứu ở trong nước về Quản trị rủi ro tín dụng được nhiều tác giả quan tâm, nghiên cứu.
Tuy nhiên, một số đề tài nghiên cứu còn tương đối chung chung, chưa đi vào thực tế Quản trị rủi ro tín dụng trong giai đoạn hiện nay. Điểm khác biệt căn bản của luận văn thạc sỹ so với các công trình đã nghiên cứu trước đây là xem xét toàn diện về việc Quản trị rủi ro tín dụng để quyết định cho vay tại Sở Giao dịch III - Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam và ngân hàng đóng vai trò là người cho vay. Tác giả trên cơ sở vận dụng kiến thức đã học tại trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội và những kinh nghiệm trong những năm công tác tại Phòng Quản lý rủi ro- Sở Giao dịch III - BIDV. Trong quá trình thực hiện luận văn thạc sỹ, tác giả đã kế thừa những ưu việt của các công trình nghiên cứu có liên quan đã được nghiên cứu trước đó để hoàn thành luận văn thạc sĩ của mình.
Đề tài “ Quản trị rủi ro tín dụng tại Sở Giao dịch 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com III - Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam.” được tác giả lựa chọn làm đề tài nghiên cứu của luận văn. Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại 1. Rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm rủi ro và rủi ro tín dụng Rủi ro là một sự không chắc chắn hay một tình trạng bất ổn.
Tuy nhiên, không phải bất cứ sự không chắc chắn nào cũng xảy ra rủi ro. Chỉ có những tình trạng không chắc chắn nào có thể ước đoán được xác xuất xảy ra mới được xem là rủi ro. Những tình trạng không chắc chắn nào chưa từng xảy ra và không thể ước đoán được xác xuất xảy ra được xem là sự bất trắc chứ không khải là rủi ro. Rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh do khách hàng không còn khả năng chi trả.
Trong hoạt động của công ty, rủi ro tín dụng phát sinh khi công ty bán chịu hàng hóa thể hiện ở khả năng khách hàng mua chịu có thể thất bại trong việc trả nợ. Trong hoạt động Ngân hàng, rủi ro tín dụng xảy ra khi khách hàng vay nợ có thể mất khả năng trả nợ một khoản vay nào đó. Lưu ý rằng trong hoạt động tín dụng, khi Ngân hàng thực hiện nghiệp vụ cấp tín dụng thì đó mới chỉ là một giao dịch chưa hoàn thành, giao dịch tín dụng chỉ được xem là hoàn thành khi nào Ngân hàng thu hồi về được khoản tín dụng bao gồm cả gốc lẫn lãi.Lange thì “Rủi ro tín dụng là khoản lỗ tiềm tàng khi ngân hàng cấp tín dụng cho một khách hàng, nghĩa là khả năng các luồng thu nhập dự tính mang lại từ khoản cho vay của ngân hàng không thể được thực hiện đầy đủ về số lượng và thời hạn”.Koch cho rằng: “Rủi ro tín dụng là sự thay đổi tiềm ẩn của thu nhập thuần và giá trị của vốn xuất phát từ việc vốn vay không ñược thanh toán hay thanh toán trễ hạn”. Có rất nhiều các khái niệm khác nhau về rủi ro tín dụng nhưng có thể tổng hợp lại như sau: “Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khoản lỗ tiềm tàng vốn có được tạo ra khi ngân hàng cấp tín dụng cho một khách hàng.
Có nghĩa là khả năng khách hàng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không trả được nợ theo hợp đồng gắn liền với mỗi khoản tín dụng ngân hàng cấp cho họ. Hoặc nói một cách cụ thể hơn, thu nhập dự tính mang lại từ các tài sản có sinh lời của ngân hàng có thể không được hoàn trả đầy đủ xét cả về mặt giá trị và thời hạn”. Phân loại rủi ro tín dụng a. Rủi ro giao dịch Rủi ro liên quan đến từng khoản tín dụng mỗi khi Ngân hàng ra quyết định cấp một khoản tín dụng mới cho khách hàng.
Đây có thể xem là rủi ro cá biệt của từng khoản tín dụng, nó phát sinh do sai sót ở các khâu đánh giá, thẩm định và xét duyệt khi cho vay, hoặc phát sinh do thiếu chặt chẽ ở khâu theo dõi kiểm soát quá trình sử dụng vốn vay, hoặc phát sinh do sơ hở ở khâu theo dõi kiểm soát quá trình sử dụng vốn vay, hoặc phát sinh do sơ hở ở khâu bảo đảm và những cam kết ràng buộc trong hợp đồng tín dụng. Rủi ro danh mục tín dụng Rủi ro liên quan đến sự kết hợp nhiều khoản tín dụng trong danh mục tín dụng của Ngân hàng. Nó có thể phát sinh do đặc thù cá biệt của từng loại tín dụng, chẳng hạn cho vay không có bảo đảm thì rủi ro hơn là cho vay có bảo đảm. Hoặc phát sinh do thiếu đa dạng hóa danh mục tín dụng.
Chẳng hạn, do cạnh tranh lãi suất khiến Ngân hàng tăng lãi suất huy động làm cho lãi suất cho vay tăng theo. Kết quả là, các dự án có mức độ rủi ro thấp, do đó, suất sinh lợi thấp bị đánh bật ra, chỉ còn các dự án có suất sinh lợi cao mới được vay vốn Ngân hàng, các dự án này cũng kèm theo rủi ro cao. Tình hình này khiến cho danh mục tín dụng của Ngân hàng thiếu đa dạng hóa mà chỉ tập trung vào các dự án có mức độ rủi ro cao 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Rủi ro Tín dụng Rủi ro giao dịch Rủi ro danh (Rủi ro liên mục quan đến một (Rủi ro liên khoản cấp tín quan đến danh dụng) mục các khoản cấp tín dụng) Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro Xét duyệt Bảo đảm kiểm soát Cá biệt Tập trung cấp (Liên quan đến (Liên quan đến (Liên quan đến tín dụng (Liên quan đến chính sách và việc theo dõi từng loại cấp tín việc đánh giá (Liên quan đến hợp đồng cấp khoản cấp tín dụng) một khoản cấp kém đa dạng tín dụng) dụng) tín dụng) hóa cấp tín dụng) Hình 1. Phân loại rủi ro tín dụng (Nguồn: Nguyễn Minh Kiều, 2009.
Quản trị rủi ro tài chính. Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản thống kê) Nếu căn cứ vào khả năng trả nợ của khách hàng, rủi ro tín dụng được phân chia thành các loại sau: c. Rủi ro không hoàn trả nợ đúng hạn (rủi ro đọng vốn): Khi đến thời hạn mà ngân hàng vẫn chưa thu hồi được vốn vay, những tổn thất này người ta gọi đó là rủi ro không hoàn trả nợ đúng hạn.