Chương 1 của luận văn đã nêu lên được sự cần thiết của việc thực hiện đề tài nghiên cứu, tổng quan về một số nghiên cứu trước đây có liên quan đến đề tài đang nghiên cứu, cũng như làm rõ đươc mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và sơ lược về phương pháp nghiên cứu sẽ áp dụng. Xuyên suốt các phần tiếp theo sẽ trả lời cho các câu hỏi được đưa ra, và làm rõ mục tiêu chung của luận văn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA DANH MỤC CHO VAY ĐẾN LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2. Danh mục cho vay của Ngân hàng thương mại 2.
Khái niệm Theo từ điển về tài chính (financial-dictionary) “Danh mục cho vay (loan portfolio) được liệt kê như một tài sản trên bảng cân đối của người cho vay hay người đầu tư. Giá trị của danh mục cho vay không những phụ thuộc vào số tiền gốc, tiền lãi nợ vay mà còn phụ thuộc khả năng thanh toán nợ trung bình của các khoản vay. Các khoản vay đã được thực hiện và chờ được chi trả. Do đó, danh mục cho vay là tài sản chính của các ngân hàng, quỹ tiết kiệm và các tổ chức cho vay khác”.
Theo nghiên cứu của Andreas Kamp, Andreas Pfingsten, Daniel Porath năm 2005 thì danh mục cho vay là danh mục đầu tư vào các tài sản có rủi ro, mà việc đầu tư này không nhất thiết phải được thực hiện trực tiếp vì ngân hàng làm trung gian tài chính. Wahlen (American accounting association) năm 2014 “Danh mục cho vay của NHTM điển hình từ 10 đến 15 lần so với vốn chủ sở hữu của ngân hàng. Do đó dòng tiền và rủi ro không trả nợ đúng hạn của danh mục cho vay ngân hàng có một tác động quan trọng đến giá trị thị trường cổ phiếu ngân hàng”. Đối với các NHTM, hoạt động cho vay chiếm một tỷ trọng lớn trong hoạt động kinh doanh và đem lại nguồn thu lợi nhuận lớn cho các ngân hàng.
Tuy nhiên, kèm theo đó hoạt động này tiềm ẩn rất nhiều rủi ro vì ngân hàng có tỷ lệ đòn bẩy rất cao, với một tỷ lệ nhỏ các khoản cho vay trong danh mục không thể hoàn trả cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình tài chính của ngân hàng. Từ những khái niệm cũng như các nghiên cứu trước, có thể hiểu danh mục cho vay là một tập hợp gồm tất cả những khoản cho vay của ngân hàng tại một thời điểm xác định. Giá trị của danh mục cho vay phụ thuộc giá trị gốc, lợi nhuận từ các khoản cho vay và khả năng trả nợ của các khoản vay. Giá trị của danh mục cho vay chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản của các NHTM.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 Danh mục cho vay của các NHTM có thể hình thành ngẫu nhiên theo diễn biến thị trường hoặc hình thành theo chiến lược đã định trước của ngân hàng. Danh mục cho vay hình thành ngẫu nhiên là danh mục trong đó các khoản cho vay của ngân hàng phụ thuộc vào nhu cầu thực tế của khách hàng vay, tức là danh mục này phụ thuộc vào xu thế phát triển của thị trường, bị thị trường dẫn dắt. Do đó, khi sở hữu một danh mục cho vay hình thành ngẫu nhiên, ngân hàng sẽ ở vào thế bị động. Danh mục cho vay hình thành theo kế hoạch là danh mục trong đó tỷ trọng các khoản cho vay của ngân hàng đã được định sẵn theo kế hoạch của ban lãnh đạo ngân hàng.
Như vậy, ngân hàng sẽ chủ động hơn trong công tác cho vay. Phân loại danh mục cho vay 2. Căn cứ theo mức độ tập trung Theo các nghiên cứu thực nghiệm, các ngân hàng trên thế giới thường quan tâm đến danh mục cho vay của ngân hàng mình theo hai hướng cho vay tập trung hay đa dạng hóa. Danh mục cho vay tập trung: là danh mục mà ngân hàng tập trung cho vay một số ngành, lĩnh vực kinh tế.
Các ngân hàng nhận định, đánh giá khả năng sinh lời khi cho vay đối các nhóm ngành, lĩnh vực kinh tế và quyết định tập trung nguồn vốn để cho vay vào một số nhóm ngành, lĩnh vực mà ngân hàng cho rằng có thể đem lại lợi nhuận cao nhất. Như vậy có nghĩa là ngân hàng thực hiện hoạt động cho vay theo hướng chuyên môn hóa. Lý thuyết về tài chính doanh nghiệp cũng cho rằng các công ty nên tập trung hoạt động cho vay trên một số ngành, lĩnh vực để có thể đạt được lợi thế từ chuyên môn hóa( Jensen, 1986; Denis et al, 1997; AP Meyer and TJ Yeager, 2001; Stomper, 2004; Acharya et al, 2006). Nghiên cứu của Benjamin M.
Tabak và cộng sự năm 2010 về tác động của danh mục cho vay tập trung đến lợi nhuận và rủi ro của các ngân hàng Brazil. Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng Brazil đang cho vay theo hướng tập trung, và xu hướng tập trung trong danh mục cho vay này càng tăng sau cuộc khủng hoàng tài chính quốc tế, đặc biệt là sự thất bại của Lehman Brothers. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 Danh mục cho vay đa dạng hóa: là danh mục mà ngân hàng phân bổ các khoản cho vay vào nhiều ngành và lĩnh vực kinh tế khác nhau. Lý thuyết ngân hàng truyền thống cho rằng các ngân hàng nên đa dạng hóa danh mục cho vay bởi lẽ thông qua việc mở rộng tín dụng cho các lĩnh vực mới, xác suất phá sản của ngân hàng sẽ giảm (Diamond, 1984).
Dưới đây là một số nghiên cứu cho thấy sự đa dạng hóa trong danh mục cho vay của các ngân hàng tại một số quốc gia trên thế giới. Nghiên cứu của Viral V Acharya và cộng sự năm 2002 về tác động của danh mục cho vay đến lợi nhuận và rủi ro của 105 ngân hàng Italian giai đoạn 1993-1999 cho thấy các ngân hàng có hoạt động cho vay đa dạng trên 23 ngành nghề: nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp; các sản phẩm năng lượng; quặng và các sản phẩm dựa trên khoáng sản phi kim loại; hóa chất,…. Nghiên cứu của Andreas Kamp và cộng sự năm 2005 về tác động danh mục cho vay của 2231 ngân hàng tại Đức giai đoạn 1993-2002 cho thấy phần lớn các ngân hàng đang gia tăng sự đa dạng hóa danh mục cho vay trong thập kỷ vừa qua. Xu hướng đa dạng hóa này bắt đầu từ các hợp tác xã tín dụng và ngân hàng tiết kiệm, tuy nhiên các ngân hàng địa phương và chi nhánh ngân hàng nước ngoài lại theo xu hướng ngược lại.
Trên thực nghiệm các ngân hàng đang quan tâm đến cơ cấu các khoản cho vay trong danh mục cho vay theo hướng tập trung hay đa dạng hóa sẽ mang lại lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng. Bên cạnh đó cơ cấu danh mục cho vay còn được quan tâm theo nhiều tiêu chí khác nhau. Căn cứ theo thời hạn Tùy theo nhu cầu sử dụng vốn của khách hàng vay, tùy theo mục đích sử dụng vốn; đặc điểm chu kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh; thời gian hoàn vốn của phương án sản xuất kinh doanh, dự án đầu tư; khả năng trả nợ của khách hàng vay; khả năng cân đối nguồn vốn cho vay của ngân hàng;… để các ngân hàng xác định thời hạn các khoản cho vay đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, cũng như hạn chế tối đa các rủi ro mà ngân hàng có thể gặp phải như rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất, rủi ro tín dụng,… TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 12 Theo tiêu thức thời hạn, các khoản cho vay được phân chia thành ba nhóm: cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Cho vay ngắn hạn: là các khoản cho vay có thời hạn đến 12 tháng, thông thường là các khoản cho vay tiêu dùng cá nhân ngắn hạn, cho vay bổ sung thiếu hụt vốn lưu động tạm thời của doanh nghiệp.
Cho vay trung hạn: là các khoản cho vay có thời hạn từ 12 tháng đến 60 tháng, thông thường là các khoản cho vay mua sắm tài sản cố định (mua sắm máy móc, thiết bị, xây dựng doanh nghiệp…) hoặc mua sắm các tài sản có giá trị của cá nhân ( nhà cửa, đất đai, xe ô tô,.) Cho vay dài hạn: là các khoản cho vay có thời hạn trên 60 tháng, thường tài trợ cho các đối tượng tương tự khoản vay trung hạn. Căn cứ theo khu vực địa lý Mỗi khu vực địa lý đều có những đặc trưng về kinh tế, văn hóa, nhu cầu vay. Ngân hàng xem xét các khoản cho vay theo từng khu vực để có những nhận định tổng quan về doanh thu, chi phí, lợi nhuận, rủi ro,. khi đầu tư vào các khu vực này.
Hiệu quả cho vay giữa các khu vực sẽ được đánh giá, so sánh để từ đó đưa ra các chính sách, sản phẩm cho vay phù hơp đối với từng khu vực; và có những điều chỉnh, lựa chọn thích hợp cho thị trường mục tiêu hướng tới của ngân hàng. Thị trường mục tiêu này phải đảm bào phù hợp với các điều kiện về cơ sở vật chất, năng lực kiểm soát của đội ngũ nhân viên ngân hàng, trình độ công nghệ kỹ thuật,…để đảm bảo mục tiêu mà ngân hàng đã hoạch định. Thông thường các ngân hàng chia danh mục chi vay theo từng khu vực hoạt động như Miền Bắc, Bắc Trung Bộ, Miền Trung, Đông Nam Bộ, Tây Nguyên. Căn cứ theo đối tượng khách hàng Mỗi đối tượng khách hàng sẽ có những đặc điểm khác nhau (về cơ cấu tổ chức, về năng lực chịu trách nhiệm trước pháp luật…) vì vậy để định hướng cho việc đầu tư an toàn và hiệu quả, các ngân hàng luôn có sự phân chia hợp lý tỷ trọng các khoản cho vay theo đối tượng khách hàng, đảm bảo sự an toàn cần thiết ở góc độ toàn danh mục (Bùi Diệu Anh, 2010).
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 13 Đối tượng khách hàng bao gồm: cá nhân, hộ gia đình, hợp tác xã, doanh nghiệp sở hữu nhà nước, công ty TNHH, công ty cổ phần, công ty 100% vốn nước ngoài, công ty liên doanh. Căn cứ theo ngành kinh tế Đánh giá danh mục cho vay theo ngành kinh tế giúp ngân hàng xác định được lợi nhuận và rủi ro của mỗi ngành, lĩnh vực kinh tế mang lại, từ đó ngân hàng đưa ra những chính sách, gói sản phẩm,… để tập trung mở rộng những ngành nghề mạng lại hiệu quả cao cho ngân hàng, và tiết giảm cho vay những ngành nghề có hiệu quả thấp. Như vậy, có thể thấy danh mục cho vay có ý nghĩa quan trọng đối với các ngân hàng.