Chương 1. Một số vấn đề lý luận về chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã. Thực trạng chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã trên địa bàn huyện, tỉnh Đăk Lăk. Phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã trên địa bàn huyện, tỉnh Đăk Lăk.
9 Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ 1. Những vấn đề chung về cán bộ và đội ngũ cán bộ. Quan niệm về cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã: Chủ tịch Hồ Chí Minh khái quát: “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ, để đặt chính sách cho đúng” [20].
Người nhấn mạnh: “Cán bộ là cái dây chuyền của bộ máy. Nếu dây chuyền không tốt, không chạy thì động cơ dù tốt, dù chạy toàn bộ máy cũng tê liệt” [20]. Từ điển Tiếng Việt xuất bản năm 2002 định nghĩa, cán bộ là: "1. Người làm công tác có nghiệp vụ chuyên môn trong cơ quan nhà nước; 2.
Người làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, tổ chức, phân biệt với người không có chức vụ". Điều 4, Luật Cán bộ công chức có hiệu lực 01 tháng 01 năm 2010, ghi rõ: “Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội… trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”. Về cơ bản, có thể thấy những đặc trưng cơ bản của cán bộ gồm: một là, cán bộ bao hàm nghĩa chính là bộ khung, là nòng cốt; hai là, cán bộ có tác động, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của tổ chức, đơn vị; ba là, cán bộ là người có liên quan đến hoạt động lãnh đạo, quản lý, chỉ huy. Chủ chốt, Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 2000 quan niệm, chủ chốt là một tính từ chỉ “Quan trọng nhất, có tác dụng làm nòng cốt” [47].
Nói đến chủ chốt là nói đến quan hệ trong một tập hợp nhất định có nhiều phần tử, nhiều đối tượng với vị trí, vai trò, tính chất của những phần tử, đối tượng trong tập hợp ấy có khác nhau. Cán bộ chủ chốt là cán bộ có vai trò quan trọng hàng đầu 10 trong một phạm vi nhất định, trong một đội ngũ cán bộ nhất định nào đó, trong một tổ chức, cơ quan, địa bàn nhất định. Cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã. Từ trước đến nay, trong công tác cán bộ, trong các văn bản, Nghị quyết của Đảng đề cập rất nhiều đến khái niệm cán bộ chủ chốt.
Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có một quan niệm thống nhất và những tiêu chí cụ thể để xác định trong bộ máy tổ chức của một cấp thì những ai được gọi là cán bộ chủ chốt và ai không phải là cán bộ chủ chốt. Có người cho rằng, cán bộ chủ chốt bao gồm toàn bộ cán bộ là ủy viên thường vụ và BCH của tổ chức đảng, thường trực của bộ máy chính quyền và ủy viên ban chấp hành các đoàn thể. Có người lại quan niệm CBCC là người đứng đầu quan trọng nhất. Trong mỗi tổ chức đều có tập thể lãnh đạo, trong tập thể lãnh đạo có người đứng đầu, có tác dụng chi phối chính toàn bộ hoạt động của một tổ chức nhất định, người đó là cán bộ chủ chốt.
TS Trần Xuân Sầm thì cán bộ lãnh đạo chủ chốt "là những cán bộ lãnh đạo, nhưng là lãnh đạo toàn diện, có trọng trách nặng nề nhất, có quyền thay mặt tập thể lãnh đạo giải quyết các vấn đề và chịu trách nhiệm trước tập thể"[6,Tr139]. Đó là những người lãnh đạo quản lý có chức vụ và quyền hạn cao nhất trong tổ chức Đảng, Chính quyền ở xã, phường tức là những người đứng đầu các tổ chức trong hệ thống chính trị ở xã, phường. Trong phạm vi luận văn này, khái niệm CBCCC sử dụng là: "Những người đứng đầu quan trọng nhất, có chức vụ cao nhất trong một tập thể, có quyền ra những quyết định về chủ trương, có trách nhiệm về quyền điều hành một tập thể, một đơn vị, một tổ chức để thực hiện những nhiệm vụ của tập thể hoặc tổ chức ấy, thậm chí có thể chi phối, dẫn dắt toàn bộ hoạt động của một tổ chức nhất định"[7,Tr35,36]. Đó là: Những người có chức năng lãnh đạo, quản lý giữ các vị trí chủ yếu nhất trong các tổ chức Đảng, Chính quyền ở xã, phường.
11 Có trách nhiệm chính trong việc đề xuất các chủ trương, nghị quyết của cấp uỷ Đảng, Chính quyền trong phạm vi cấp xã, phường. Có nhiệm vụ quan trọng điều hành và tổ chức thực hiện các Chủ trương, Đường lối, Chính sách của Đảng và Nhà nước trên địa bàn xã, phường. Chịu trách nhiệm chính trước tập thể, trước quần chúng nhân dân và cấp trên về nhiệm vụ ở cương vị công tác được giao ở xã, phường. Từ những điều trình bày ở trên, có thể quan niệm rằng: Cán bộ chủ chốt cấp xã, phường là những cán bộ đứng đầu tổ chức Đảng, Chính quyền của hệ thống chính trị cấp xã, phường.
Mỗi cán bộ chủ chốt được gắn với tổ chức và chức danh cụ thể. Trong phạm vi luận văn này, chỉ nghiên cứu, tìm hiểu về tổ chức Chính quyền cấp xã. Trên cơ sở cách tiếp cận và xem xét các yếu tố phân tích ở trên, có thể đưa ra quan niệm: Cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã là cán bộ giữ các cương vị chủ chốt chính quyền ở cấp xã như Chủ tịch, phó chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã, thị trấn; Chủ tịch, phó chủ tịch Hội đồng nhân dân xã, thị trấn, có nhiệm vụ lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trên địa bàn xã, xây dựng tổ chức vững mạnh, xây dựng các xã, thị trấn vững mạnh. Quan niệm trên về cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã thể hiện trên những vấn đề cơ bản sau: - Cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã là một bộ phận cán bộ của Đảng, Nhà nước; làm việc, công tác ở xã.
Đó là những cán bộ có chức năng, nhiệm vụ chủ trì tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội của xã theo đúng đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, đó là những cán bộ lãnh đạo, quản lý, xây dựng các tổ chức và đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị cấp xã ngày càng trong sạch, vững mạnh, ngang tầm với nhiệm vụ chính trị của cấp xã trong thời kỳ mới. 12 - Cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã có vị trí, vai trò quan trọng trong quán triệt và thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, triển khai, tổ chức, quản lý thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh ở cấp xã. Đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt chính quyền cấp xã có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện chức năng làm cầu nối giữa Đảng với nhân dân, giữa công dân với Nhà nước.
Họ là “linh hồn” của chính quyền xã, là nòng cốt, trung tâm quản lý của Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân ở xã; là nhân tố có ý nghĩa quyết định thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh của từng xã trên địa bàn. Thực tế cho thấy, ở đâu đội ngũ cán bộ này nêu cao tinh thần trách nhiệm, phát huy tốt vai trò của mình, thì ở đó, xã đó đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước được quán triệt đúng và triển khai thực hiện tốt, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc được cải thiện. Cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã là cán bộ đứng đầu Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân xã, họ phải nắm vững đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thực tiễn của xã, để vận dụng đúng đắn, sáng tạo đề ra chủ trương, tổ chức quán triệt, thực hiện. Chỉ đạo việc cụ thể hoá thành các chương trình, kế hoạch, tổ chức triển khai thực hiện.
Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, quản lý quá trình thực hiện, đảm bảo đúng quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chủ trương và nghị quyết của cấp trên. - Đó là những cán bộ có nhiệm vụ quan trọng xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, xây dựng các tổ chức và đội ngũ cán bộ trong xã trong sạch, vững mạnh. Nhiệm vụ quan trọng này của cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã xuất phát trực tiếp từ vai trò chủ chốt, vị trí đứng đầu của họ trong các cơ quan, đơn vị, địa phương, trong đội ngũ cán bộ ở các xã. Cán bộ chủ chốt, đặc biệt là các Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã cần xác định phương hướng, chủ trương, kế hoạch và tổ chức thực hiện xây dựng đội ngũ cán bộ, hệ thống chính trị cấp xã cho phù hợp.
Ở đây, phẩm chất chính trị, trình độ trí tuệ, năng lực tổ chức thực tiễn, tính tiền 13 phong gương mẫu, sự mô phạm về đạo đức, lối sống của đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã có vai trò đặc biệt quan trọng, trong nhiều trường hợp có ý nghĩa rất quyết định. Cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã trong sạch, có chất lượng là nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo đảm sự vững mạnh của cả đội ngũ cán bộ, của các tổ chức chính quyền cấp xã. Quan niệm về đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã. Đội ngũ cán bộ chủ chốt của một tổ chức, cơ quan, đơn vị, địa phương là tập hợp những cán bộ chủ chốt, quan trọng nhất, có vai trò nòng cốt trong tổ chức, cơ quan, đơn vị, địa phương đó; là một bộ phận hợp thành rất quan trọng của đội ngũ cán bộ nước ta nói chung.
Đội ngũ cán bộ chủ chốt chính quyền cấp xã là tập hợp tất cả những cán bộ chủ chốt chính quyền ở cấp xã.