CHƯƠNG 1 : LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ & VẤN ĐỀ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG 1. THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ 1.1 Khái niệm Thị trường tiền tệ là thị trường vốn ngắn hạn, nơi diễn ra các hoạt động của cung và cầu về vốn ngắn hạn. Vốn ngắn hạn bao gồm cả trái phiếu ngắn hạn, có kỳ hạn tức là mua bán những món nợ ngắn hạn rủi ro thấp, tính thanh khoản cao. Thị trường tiền tệ diễn ra chủ yếu thông qua hoạt động của hệ thống ngân hàng, vì các ngân hàng là chủ thể quan trọng nhất trong việc cung cấp và sử dụng vốn ngắn hạn.
Thị trường tiền tệ là thị trường phi tập trung tại các phòng kinh doanh của các ngân hàng và các công cụ kinh doanh đầu tư chuyên nghiệp thông qua mạng lưới điện thoại, internet rộng lớn. Các nghiệp vụ trên thị trường tiền tệ là nghiệp vụ chuyển giao vốn có khả năng thanh toán cao, ít xảy ra rủi ro đối với người đầu tư. Theo điều 9 khoản 2 Luật Ngân hàng Nhà nước quy định : “ Thị trường tiền tệ là thị trường vốn ngắn hạn, nơi mua, bán các giấy tờ có giá ngắn hạn, bao gồm tín phiếu kho bạc, tín phiếu NHNN, chứng chỉ tiền gửi và các giấy tờ có giá ngắn hạn khác “. Từ năm 2004, NHNN cho phép sử dụng cả giấy tờ có giá dài hạn trong giao dịch nghiệp vụ thị trường mở.
Phân loại Thị trường tiền tệ đựoc phân loại căn cứ vào cách thức tổ chức hay loại công cụ. Lê Thị Mận HVTH : Võ Thị Thùy Trang TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 Phát triển thị trường tiền tệ Việt Nam Phân loại theo cách thức tổ chức Nếu căn cứ theo cơ cấu tổ chức thị trường tiền tệ được chia thành 2 cấp: là thị trường tiền tệ sơ cấp và thị trường tiền tệ thứ cấp. • Thị trường tiền tệ sơ cấp: là nơi chuyên phát hành các loại trái phiếu mới của ngân hàng, công ty tài chính, kho bạc. Thị trường tiền tệ sơ cấp thật sự là nơi tìm vốn của người phát hành trái phiếu và cung ứng vốn của người mua trái phiếu.
• Thị trường tiền tệ thứ cấp: chuyên tổ chức mua bán các loại trái phiếu đã phát hành ở thị trường sơ cấp, nhưng lại mang tính chất chuyển hóa hình thái vốn. Tức là, trái phiếu có hình thái hiện vật cụ thể là máy móc, vật tư. bây giờ họ lại cần tiền, nghĩa là cần vốn dưới hình thái tiền tệ. Phân loại theo công cụ nợ Nếu căn cứ vào các loại công cụ tham gia trên thị trường thì thị trường tiền tệ bao gồm: • Thị trường vay nợ ngắn hạn giữa các tổ chức tín dụng dưới sự điều hành của ngân hàng trung ương.
• Thị trường trái phiếu ngắn hạn và thị trường các loại chứng từ có giá khác như: kỳ phiếu thương mại, khế ước giao hàng, tín phiếu của các công ty tài chính, chứng chỉ tiền gửi tiết kiệm, kỳ phiếu ngân hàng. Lê Thị Mận HVTH : Võ Thị Thùy Trang TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 Phát triển thị trường tiền tệ Việt Nam 1. Các chủ thể tham gia thị trường tiền tệ : 1. Ngân hàng trung ương 1.
Khái niệm Ngân hàng trung ương (có khi gọi là ngân hàng dự trữ, hoặc cơ quan hữu trách về tiền tệ) là cơ quan đặc trách quản lý hệ thống tiền tệ của quốc gia/nhóm quốc gia/vùng lãnh thổ và chịu trách nhiệm thi hành chính sách tiền tệ. Mục đích hoạt động của ngân hàng trung ương là ổn định giá trị của tiền tệ, ổn định cung tiền, kiểm soát lãi suất, cứu cánh ngân hàng thương mại có nguy cơ đổ vỡ. Hầu hết các ngân hàng trung ương thuộc sở hữu của Nhà nước, nhưng vẫn có một mức độ độc lập nhất định đối với Chính Phủ 1. Chức năng của ngân hàng trung ương Ngân hàng trung ương liên quan đến ba chức năng cơ bản, đó là phát hành tiền tệ và điều tiết lưu thông tiền tệ , ngân hàng của các ngân hàng , và ngân hàng của chính phủ.
Tuy nhiên, không phải ngân hàng trung ương nào cũng mang đầy đủ ba chức năng này. Phát hành tiền tệ và điều tiết lưu thông tiền tệ : Đây là chức năng cơ bản và quan trọng hàng đầu của ngân hàng Trung ương. Thực hiện chức năng này sẽ ảnh hưởng đến tình hình lưu thông tiền tệ của quốc gia, vì vậy nó ảnh hưởng đến mọi mặt hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội, thậm chí có ảnh hưởng đến tình hình tài chính thế giới Theo cơ chế này, tiền được phát hành và lưu thông thông qua hệ thống tín dụng ngắn hạn, đảm bảo tiền đi vào lưu thông gắn liền với sự vận đông của sản phẩm hàng hóa theo nguyên tắc có thời hạn và được hoàn trả Ngoài ra, ngân hàng Trung ương có thể phát hành tiền để cho ngân sách vay, để bình ổn thị trường hối đoái,.Bên cạnh việc phát hành tiền đi đôi với việc điều GVHD : TS. Lê Thị Mận HVTH : Võ Thị Thùy Trang TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Phát triển thị trường tiền tệ Việt Nam tiết lưu thông tiền tệ và nhu cầu của nền kinh tế, Ngân hàng Trung ương cần phải kiểm soát toàn bộ khối tiền cung ứng để vừa đảm bảo đủ phương tiện lưu thông, vừa không gây lạm phát để giữ vững và ổn định sức mua của đồng tiền.
Ngân hàng Trung ương là ngân hàng của ngân hàng Ngân hàng Trung ương nhận tiền gửi và bảo quản tiền tệ cho các ngân hàng thương mại , các tổ chức tín dụng. Thông thường lượng tiền này được quy định tương đương với một tỷ lệ nào đó tiền gửi vào ngân hàng thương mại, gọi là tỷ lệ dự trữ bắt buộc. Tiền gủi này gồm hai loại + Tiền gửi dự trữ bắt buộc : Được xác định theo tỷ lệ bách phân trên nguồn vốn huy động của ngân hàng thương mại và không được hưởng lãi + Tiền gửi để giao dịch ( tiền gửi thanh toán ) nhằm phục vụ các nhu cầu thanh toán giữa các ngân hàng với nhau. Ngân hàng Trung ương tiếp vốn (cấp tín dụng ) cho ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng.
Tín dụng mà ngân hàng Trung ương cung cấp cho ngân hàng thương mại nhằm đảm bảo cung ứng cho nền kinh tế quốc dân có đủ phương tiện thanh toán cần thiết trên cơ sở thực hiện các mục tiêu của chính sách tiền tệ, bằng nhiều phương pháp khác nhau : + Tái chiết khấu : Ngân hàng trung ương thực hiện công việc tái chiết khấu các hối phiếu đối với các tổ chức tín dụng, cấp vốn thông qua cho vay đối với các tổ chức này (đồng thời qua đây kiểm soát lãi suất). Trong nghiệp vụ này, lãi suất tái chiết khấu là công cụ quan trọng hàng đầu để có thể tác động đến việc mở rộng hay thu hẹp khối lượng tín dụng của nền kinh tế + Cho vay bổ sung nguồn vốn ngắn hạn cho các ngân hàng thương mại thông qua việc mua và bán các giấy tờ có giá, qua đó điều tiết lượng vốn trên thị trường. Lê Thị Mận HVTH : Võ Thị Thùy Trang TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Phát triển thị trường tiền tệ Việt Nam + Cho vay bù đắp vốn trong thanh toán liên ngân hàng trong Trong trường hợp có tổ chức tín dụng gặp nguy cơ đổ vỡ làm ảnh hưởng đến cả hệ thống tài chính của quốc gia, ngân hàng trung ương sẽ tái cấp vốn cho tổ chức tín dụng đó để cứu nó. Vì thế, ngân hàng trung ương được gọi là người cho vay cuối cùng (hay người cho vay cứu cánh).
Với việc nhận gửi và tín dụng cho ngân hàng thương mại , ngân hàng Trung ương trở thành trung tâm tín dụng của nền kinh tế. + Ngân hàng Trung ương thực hiện quản lý nhà nước đối với hệ thống ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng : o Thẩm định cấp giấy phép hoạt động cho ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng o Kiểm soát tín dụng đối với ngân hàng thương mại bằng công cụ dự trữ bắt buộc, hạn mức tín dụng, … o Ấn dụng khung lãi suất tiền gửi và cho vay cũng như các tỷ hoa hồng, lệ phí áp dụng trong các ngân hàng thương mại. o Ấn định tỷ lệ an toàn trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng o Thanh tra và kiểm soát một cách thường xuyên và toàn diện mọi mặt hoạt động của ngân hàng thương mại Ngân hàng của Chính phủ Ở nhiều nước, ngân hàng trung ương là người quản lý tiền nong cho chính phủ. Chính phủ sẽ mở tài khoản giao dịch không lãi suất tại ngân hàng trung ương, cung cấp tín dụng và tạm ứng cho ngân sách nhà nước trong những trường hợp cần thiết.
Tuy nhiên, ở một số nước, chẳng hạn như ở Việt Nam, chức năng này do kho bạc đảm nhiệm. Ngân hàng trung ương còn làm đại diện cho chinh phủ khi can thiệp vào thị trường ngoại hối GVHD : TS. Lê Thị Mận HVTH : Võ Thị Thùy Trang TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 Phát triển thị trường tiền tệ Việt Nam Chức năng của ngân hàng Trung Ương Việt Nam Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là một cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ tại Việt Nam. Đây là cơ quan đảm trách việc phát hành tiền tệ, quản lý tiền tệ và tham mưu các chính sách liên quan đến tiền tệ cho Chính phủ Việt Nam như: phát hành tiền tệ, chính sách tỷ giá, chính sách về lãi suất, quản lý dự trữ ngoại tệ, soạn thảo các dự thảo luật về kinh doanh ngân hàng và các tổ chức tính dụng, xem xét việc thành lập các ngân hàng và tổ chức tín dụng, quản lý các ngân hàng thương mại nhà nước, thay mặt chính phủ làm đại diện tại các tổ chức tài chính tiền tệ quốc tế.
Thống đốc hiện nay là ông Nguyễn Văn Giàu. Là một bộ phận của thị trường tài chính, thị trường tiền tệ được chuyên môn hoá đối với các nguồn tài chính được được trao quyền sử dụng ngắn hạn. Ngân hàng trung ương là sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ để điều tiết thị trường tiền tệ. Cung cầu về vốn trên thị trường chính là do ngân hàng trung ương quyết định nên muốn lãi suất của thị trường tăng hay giảm thì ngân hàng trung ương sẽ thực hiện khối lượng tiền trong lưu thông qua các công cụ chính sách.
Kho bạc nhà nước 1.