Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Doanh Nghiệp Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Tỉnh Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu phát triển doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn tỉnh bắc kạn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Lê Anh Vũ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
• Đề tài: Phát triển doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Doanh nghiệp nông nghiệp và phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 1.2. Doanh nghiệp nông nghiệp
• 1.3. Khái niệm doanh nghiệp nông nghiệp
• 1.4. Kinh nghiệm phát triển doanh nghiệp nông nghiệp của một số địa phương và bài học rút ra cho tỉnh Bắc Kạn
• 1.4.1. Kinh nghiệm phát triển doanh nghiệp nông nghiệp của tỉnh Thái Nguyên
• 1.4.2. Kinh nghiệm phát triển doanh nghiệp nông nghiệp của tỉnh Nghệ An
• 1.4.3. Kinh nghiệm phát triển doanh nghiệp nông nghiệp của tỉnh Hải Dương
• 1.4.4. Kinh nghiệm phát triển doanh nghiệp nông nghiệp của tỉnh Bắc Giang
• 1.4.5. Bài học rút ra có khả năng vận dụng cho Bắc Kạn
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 2.4. Phương pháp điểm, mẫu nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu
• 2.6. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC KẠN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế
• 3.1.3. Điều kiện văn hóa, xã hội
• 3.2. Khung khổ chính sách và thực trạng phát triển của doanh nghiệp nông nghiệp ở tỉnh Bắc Kạn
• 3.2.1. Khung khổ chính sách
• 3.2.2. Tình hình phát triển các doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• 3.3. Đánh giá chung về sự phát triển của các doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• 3.3.1. Kết quả đạt được
• 3.3.2. Nguyên nhân của hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC KẠN GIAI ĐOẠN 2019-2025
• 4.1. Bối cảnh mới phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại Bắc Kạn
• 4.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 4.1.2. Bối cảnh trong nước
• 4.2. Quan điểm phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.2.1. Quan điểm phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 4.3. Mục tiêu phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 4.4. Giải pháp phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại tỉnh Bắc Kạn
• 4.4.1. Giải pháp về đất đai
• 4.4.2. Giải pháp về vốn
• 4.4.3. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 4.4.4. Giải pháp về khoa học và công nghệ
• 4.4.5. Giải pháp về tiếp cận thị trường
• 4.4.6. Tăng cường liên kết kinh tế giữa các doanh nghiệp nông nghiệp
• 4.4.7. Giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Đề tài 'Chiến Lược Phát Triển Doanh Nghiệp Nông Nghiệp Tại Bắc Kạn' mang tính cấp thiết cao trong bối cảnh hiện nay. Bắc Kạn, với diện tích đất nông nghiệp lớn, chiếm 85% tổng diện tích, là nơi có tiềm năng phát triển nông nghiệp mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự phát triển của doanh nghiệp nông nghiệp tại đây vẫn còn nhiều hạn chế. Việc phát triển doanh nghiệp nông nghiệp không chỉ tạo ra việc làm mà còn góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt là người dân tộc thiểu số. Theo số liệu, hiện có 90 doanh nghiệp nông nghiệp hoạt động, nhưng phần lớn vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Do đó, nghiên cứu này nhằm tìm ra các giải pháp hiệu quả để phát triển bền vững doanh nghiệp nông nghiệp tại Bắc Kạn.

II. Tổng Quan Tài Liệu Nghiên Cứu

Nghiên cứu về doanh nghiệp nông nghiệp đã được nhiều nhà khoa học quan tâm. Các công trình nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, việc phát triển doanh nghiệp nông nghiệp là cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập. Nguyễn Thị Sơn (2016) đã nhấn mạnh rằng nông nghiệp Việt Nam cần phải đổi mới để thích ứng với thị trường. Lưu Tiến Dũng (2016) cũng chỉ ra rằng mô hình tăng trưởng nông nghiệp hiện tại chưa bền vững. Những nghiên cứu này đã tạo nền tảng lý luận cho việc phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại Bắc Kạn, đồng thời chỉ ra những khoảng trống cần được lấp đầy trong nghiên cứu hiện tại.

III. Thực Trạng Phát Triển Doanh Nghiệp Nông Nghiệp Tại Bắc Kạn

Thực trạng phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại Bắc Kạn cho thấy nhiều thách thức. Các doanh nghiệp nông nghiệp chủ yếu hoạt động nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch và liên kết. Hầu hết các doanh nghiệp nông nghiệp chưa áp dụng công nghệ mới, dẫn đến năng suất thấp và sản phẩm thiếu tính cạnh tranh. Theo báo cáo, chỉ có 10.679 ha đất được sử dụng cho sản xuất nông nghiệp, trong khi nhu cầu ngày càng tăng. Điều này cho thấy cần có những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ chính quyền địa phương để thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp nông nghiệp.

IV. Giải Pháp Phát Triển Doanh Nghiệp Nông Nghiệp

Để phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại Bắc Kạn, cần có các giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần cải thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp, bao gồm chính sách về đất đai, vốn và công nghệ. Thứ hai, cần tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp nông nghiệp và nông dân để tạo ra chuỗi giá trị bền vững. Cuối cùng, việc đào tạo nguồn nhân lực cũng rất quan trọng để nâng cao năng lực quản lý và sản xuất cho các doanh nghiệp nông nghiệp. Những giải pháp này không chỉ giúp phát triển doanh nghiệp nông nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của tỉnh Bắc Kạn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Bắc Kạn, với diện tích đất tự nhiên 485.941 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm tới 85%, là một vùng miền núi có tiềm năng phát triển doanh nghiệp nông nghiệp đáng kể. Trên địa bàn tỉnh hiện có khoảng 90 doanh nghiệp nông nghiệp, sử dụng hơn 10.679 ha đất và thu hút khoảng 500 lao động. Tuy nhiên, hoạt động của các doanh nghiệp này còn nhiều hạn chế như quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, và khó khăn trong tiếp cận vốn và thị trường. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ thực trạng phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại Bắc Kạn giai đoạn 2015-2017, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững cho giai đoạn 2018-2025. Nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn tỉnh, với phạm vi thời gian từ năm 2015 đến 2017 cho thực trạng và dự báo đến năm 2025 cho các giải pháp. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, tạo việc làm ổn định cho lao động nông thôn, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp và kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về doanh nghiệp nông nghiệp, phát triển doanh nghiệp và các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp. Khái niệm doanh nghiệp nông nghiệp được hiểu là tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, có tên riêng, tài sản và trụ sở ổn định, nhằm mục đích kinh doanh và thu lợi nhuận. Phát triển doanh nghiệp nông nghiệp bao gồm phát triển quy mô, nâng cao hiệu quả kinh doanh, đa dạng hóa sản phẩm và phát triển liên kết kinh tế theo chiều ngang và chiều dọc. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp gồm yếu tố khách quan như chính sách đất đai, tín dụng, nguồn nhân lực, điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý và yếu tố chủ quan như vốn, công nghệ, quản lý và thị trường. Mô hình liên kết kinh tế được áp dụng để phân tích sự hợp tác giữa các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị nông sản nhằm nâng cao sức cạnh tranh và hiệu quả sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo, tài liệu chính thức của tỉnh Bắc Kạn, các cơ quan quản lý nhà nước và các nghiên cứu liên quan. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý và khảo sát 60 doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn tỉnh, bao gồm các loại hình doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần. Mẫu nghiên cứu được chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích, đảm bảo đại diện cho các loại hình doanh nghiệp và phân bố địa lý. Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, so sánh và xử lý số liệu trên phần mềm Excel. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu bao gồm tốc độ tiêu thụ sản phẩm, lợi nhuận, thu nhập bình quân lao động và tỷ suất lợi nhuận, nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế thuận lợi nhưng còn nhiều thách thức: Bắc Kạn có diện tích đất nông nghiệp chiếm 85%, tài nguyên rừng phong phú với 95,3% diện tích là rừng tự nhiên, khí hậu thuận lợi cho đa dạng cây trồng và vật nuôi. Tuy nhiên, địa hình đồi núi hiểm trở, giao thông khó khăn, hiện tượng sương muối và rét hại ảnh hưởng đến sản xuất. Tốc độ tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2015-2017 đạt khoảng 12,3%, trong đó khu vực nông nghiệp tăng 9,1%, nhưng cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, sản xuất nhỏ lẻ, giá trị thấp.

2. Nguồn nhân lực và chất lượng lao động còn hạn chế: Dân số toàn tỉnh năm 2017 là 313.084 người, trong đó 80% là dân tộc thiểu số với trình độ dân trí thấp. Lao động phổ thông chiếm đa số, tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ khoảng 26,62%. Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo tại doanh nghiệp chiếm 73,4%, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh.

3. Khung khổ chính sách hỗ trợ còn hạn chế: Tỉnh Bắc Kạn đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp về đất đai, tín dụng, khoa học công nghệ và xúc tiến thương mại. Tổng kinh phí xúc tiến thương mại giai đoạn 2015-2017 đạt khoảng 1.192 triệu đồng, hỗ trợ hơn 45 lượt doanh nghiệp tham gia hội chợ. Tuy nhiên, mức hỗ trợ còn thấp, thủ tục hành chính phức tạp, quy mô vốn hỗ trợ công nghệ chỉ chiếm dưới 8% tổng vốn đầu tư, ảnh hưởng đến khả năng đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất.

4. Thực trạng doanh nghiệp nông nghiệp còn nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu: Các doanh nghiệp chủ yếu hoạt động với quy mô nhỏ và vừa, vốn đầu tư thấp, máy móc thiết bị cũ kỹ, tỷ lệ cơ giới hóa chỉ trên 10%. Sản phẩm chủ yếu là nguyên liệu thô, chưa chế biến sâu, sức cạnh tranh thấp, thị trường chủ yếu trong nước chiếm 94%, xuất khẩu chỉ chiếm 6%.

Thảo luận kết quả

Các kết quả cho thấy Bắc Kạn có nhiều tiềm năng phát triển doanh nghiệp nông nghiệp nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi và nguồn tài nguyên phong phú. Tuy nhiên, địa hình phức tạp và hạn chế về hạ tầng giao thông đã làm giảm hiệu quả sản xuất và khả năng mở rộng quy mô. Nguồn nhân lực yếu kém, đặc biệt là lao động chưa qua đào tạo, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. So với các tỉnh như Thái Nguyên, Nghệ An, Hải Dương, Bắc Giang, Bắc Kạn còn thiếu các chính sách hỗ trợ đồng bộ và hiệu quả, đặc biệt trong việc tiếp cận vốn và công nghệ. Việc hỗ trợ xúc tiến thương mại và phát triển thị trường chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, dẫn đến khó khăn trong việc mở rộng thị trường tiêu thụ. Các biểu đồ về kinh phí xúc tiến thương mại và số lượng đề án hỗ trợ công nghệ minh họa rõ sự chưa đồng đều và hạn chế trong đầu tư hỗ trợ. Do đó, cần có sự cải thiện chính sách và tăng cường đầu tư để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững doanh nghiệp nông nghiệp tại Bắc Kạn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và cải thiện tiếp cận đất đai: Cần rút ngắn thời gian cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giảm bớt các thủ tục rườm rà, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp thuê và sử dụng đất sản xuất. Chủ thể thực hiện là UBND tỉnh và các cơ quan quản lý đất đai, với mục tiêu giảm thời gian cấp phép xuống dưới 30 ngày trong giai đoạn 2019-2021.

2. Tăng cường hỗ trợ vốn và tín dụng ưu đãi: Đẩy mạnh các chương trình tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp nông nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhằm nâng cao quy mô sản xuất và đổi mới công nghệ. Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh phối hợp với các tổ chức tín dụng triển khai các gói vay ưu đãi với lãi suất thấp hơn 5%/năm, mục tiêu tăng dư nợ tín dụng nông nghiệp lên 20% mỗi năm trong giai đoạn 2019-2025.

3. Phát triển nguồn nhân lực và đào tạo kỹ thuật: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng quản lý và sử dụng công nghệ cho lao động và cán bộ doanh nghiệp. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các trường đại học, trung tâm đào tạo nghề tổ chức ít nhất 5 khóa đào tạo mỗi năm, nhằm nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 50% vào năm 2025.

4. Thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sản phẩm: Hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới máy móc thiết bị, áp dụng công nghệ cao trong sản xuất và chế biến, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm. Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với các viện nghiên cứu triển khai ít nhất 10 đề án hỗ trợ công nghệ mỗi năm, tăng tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới lên 30% vào năm 2025.

5. Mở rộng thị trường và tăng cường xúc tiến thương mại: Tăng kinh phí và nâng cao hiệu quả các hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ trong và ngoài nước, xây dựng thương hiệu sản phẩm. Sở Công Thương tổ chức ít nhất 10 sự kiện xúc tiến thương mại mỗi năm, hỗ trợ doanh nghiệp ký kết hợp đồng tiêu thụ sản phẩm với các đối tác trong và ngoài nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Các sở, ban ngành như Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công Thương có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn Bắc Kạn: Các doanh nghiệp có thể tham khảo các phân tích về thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp phát triển để điều chỉnh chiến lược kinh doanh, nâng cao hiệu quả sản xuất và mở rộng thị trường.

3. Các tổ chức tài chính và ngân hàng: Các tổ chức tín dụng có thể dựa vào nghiên cứu để thiết kế các sản phẩm tín dụng ưu đãi, phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của doanh nghiệp nông nghiệp tại Bắc Kạn.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và dữ liệu thực tiễn quý giá để phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo về phát triển doanh nghiệp nông nghiệp và kinh tế vùng miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp nông nghiệp là gì?
   Doanh nghiệp nông nghiệp là tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, có tên riêng, tài sản và trụ sở ổn định, thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh nông sản nhằm mục đích thu lợi nhuận.

2. Tại sao phát triển doanh nghiệp nông nghiệp lại quan trọng với Bắc Kạn?
   Phát triển doanh nghiệp nông nghiệp giúp tận dụng tiềm năng đất đai và nguồn lực địa phương, tạo việc làm ổn định cho lao động nông thôn, nâng cao giá trị sản phẩm và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững.

3. Những khó khăn chính của doanh nghiệp nông nghiệp tại Bắc Kạn là gì?
   Các khó khăn gồm quy mô nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, hạn chế về vốn và thị trường, thủ tục hành chính phức tạp, nguồn nhân lực chưa qua đào tạo và điều kiện tự nhiên khó khăn như địa hình đồi núi và khí hậu khắc nghiệt.

4. Chính sách hỗ trợ nào đã được tỉnh Bắc Kạn triển khai?
   Tỉnh đã triển khai các chính sách hỗ trợ về đất đai (miễn giảm tiền thuê đất), tín dụng ưu đãi, ứng dụng khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại và đào tạo nguồn nhân lực nhằm thúc đẩy phát triển doanh nghiệp nông nghiệp.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp nông nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh?
   Doanh nghiệp cần đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa sản phẩm, phát triển liên kết kinh tế theo chuỗi giá trị, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao năng lực quản lý, đào tạo nguồn nhân lực.

Kết luận

• Bắc Kạn có nhiều tiềm năng phát triển doanh nghiệp nông nghiệp nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi và nguồn tài nguyên phong phú.
• Thực trạng doanh nghiệp nông nghiệp còn nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, nguồn nhân lực yếu và chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.
• Các yếu tố khách quan và chủ quan như chính sách đất đai, tín dụng, công nghệ, nguồn nhân lực và thị trường đều tác động mạnh đến sự phát triển doanh nghiệp.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm cải cách thủ tục hành chính, tăng cường hỗ trợ vốn, phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ và xúc tiến thương mại.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức liên quan triển khai các chính sách và chiến lược phát triển doanh nghiệp nông nghiệp bền vững tại Bắc Kạn trong giai đoạn 2019-2025.

Các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp tỉnh Bắc Kạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP 1. Doanh nghiệp nông nghiệp và phát triển doanh nghiệp nông nghiệp 1. Doanh nghiệp nông nghiệp 1. Khái niệm doanh nghiệp nông nghiệp Để hiểu khái niệm DNNN, trước hết cần phải bắt đầu từ cái chung, đó là khái niệm Doanh nghiệp.

Chúng ta biết rằng, nền kinh tế quốc dân được cấu thành bởi hàng vạn DN sản xuất ra các hàng hóa và dịch vụ cung ứng cho sản xuất và đời sống của xã hội. Có những tổ chức kinh doanh quy mô lớn, sử dụng hàng ngàn công nhân, sản xuất hàng loạt sản phẩm. Nhưng cũng có những tổ chức kinh tế chỉ là một cửa hàng tạp hóa, quầy bán bánh kẹo qui mô nhỏ, chỉ thuê một vài lao động do một cá nhân hay hộ gia đình sở hữu. Những tổ chức đó, dù lớn hay nhỏ, khi tồn tại và hoạt động trong nền kinh tế thị trường, theo luật DN đều có chung một tên gọi là DN.

DN là một khái niệm được khởi nguồn từ tiếng Pháp “Entreprendre”, có nghĩa là “đảm nhận” hay “hoạt động”. Theo nhiều nhà nghiên cứu, DN (Firm) là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Dưới góc độ kinh tế học, DN là một đơn vị kinh doanh hàng hóa và dịch vụ theo nhu cầu thị trường và xã hội nhằm đạt lợi nhuận tối đa và hiệu quả kinh tế cao nhất. DN chính là một chủ thể kinh tế tiến hành các hoạt động kinh tế theo một kế hoạch nhất định trên thị trường.

Trên thực tế, DN được gọi bằng nhiều thuật ngữ khác nhau như cửa hàng, nhà máy, công ty, hãng, tổng công ty. Theo định nghĩa của Luật doanh nghiệp ban hành ngày 26 tháng 11 năm 2014- DN là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Kinh doanh là phương thức hoạt động của DN. Đó là việc DN thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường để thu lợi nhuận.

8 Ở nước ta, theo Luật DN, DN có các hình thức: công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, DN tư nhân. Nếu căn cứ vào qui mô hoạt động để phân loại DN, thì có DN qui mô lớn, DN qui mô vừa và DN qui mô nhỏ. Ở Việt Nam, theo Điều 6 Nghị định số 39/2018/NĐ-CP của Chính phủ ngày 11 tháng 3 năm 2018, DN doanh nghiệp nhỏ và vừa được định nghĩa là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người. Doanh nghiệp nhỏ và vừa được phân theo quy mô bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa.

Doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng. Doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng. Doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1 Điều này. Doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 50 người và tổng doanh thu của năm không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 50 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1 Điều này.

Doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người và tổng doanh thu của năm không quá 200 tỷ đồng hoặc tổng nguồn 9 vốn không quá 100 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này. Doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này. Căn cứ vào tình hình kinh tế - xã hội cụ thể của ngành, địa phương, trong quá trình thực hiện các biện pháp, chương trình trợ giúp có thể linh hoạt áp dụng đồng thời cả hai chỉ tiêu vốn và lao động hoặc một trong hai chỉ tiêu nói trên. Những DN có vốn đăng ký kinh doanh lớn hơn và sử dụng nhiều lao động hơn được gọi là DN lớn.

Tuy nhiên, số DN lớn ở Việt Nam còn tương đối ít. Nền kinh tế chủ yếu là DN nhỏ và vừa. Định nghĩa như trên là để Chính phủ có giải pháp hỗ trợ phát triển cho các DN nhỏ và vừa. Nếu căn cứ theo ngành kinh tế - kỹ thuật để phân loại DN, thì có: DN nông nghiệp, DN công nghiệp và DN dịch vụ.

Người ta còn có thể chia nhỏ mỗi loại DN nêu trên thành các loại DN, ví dụ trong DN sản xuất nông nghiệp có DN nông nghiệp, DN lâm nghiệp và DN ngư nghiệp theo nghĩa rộng hoặc chia theo nghĩa hẹp thì có: DN trồng trọt và DN chăn nuôi. Như vậy, có thể hiểu: Doanh nghiệp nông nghiệp là tổ chức kinh tế tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, tham gia vào toàn bộ thị trường đầu vào và đầu ra, được tổ chức và hoạt động phù hợp với Luật. Đặc điểm của doanh nghiệp nông nghiệp Tuy là một đơn vị tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh trên thị trường nhằm mục đích thu lợi nhuận, nhưng DNNN có những điểm khác biệt so với DN công nghiệp và DN dịch vụ. Cụ thể là: Tốc độ tăng trưởng của các doanh nghiệp nông nghiệp chậm Tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp nông nghiệp chỉ đạt khoảng 2%/năm trong khi tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp bình quân chung của cả nước là 20 - 25%/năm.

Theo đó, bình quân khoảng 57.000 người dân sống ở khu vực nông thôn mới có 1 doanh nghiệp nông nghiệp, trong khi trên cả nước cứ trên 700 người đã có 10 1 doanh nghiệp. Hạn chế lớn nhất ảnh hưởng đến việc phát triển các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp là thiếu các cơ hội đầu tư, kinh doanh, môi trường đầu tư, chính sách ưu đãi khó triển khai, áp dụng. Số lượng doanh nghiệp nông nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông lâm nghiệp ít, nguồn vốn đầu tư thấp Số lượng doanh nghiệp nông, lâm nghiệp chỉ bằng xấp xỉ 1% tổng số doanh nghiệp nông nghiệp đang hoạt động. Về mức vốn hoạt động, có khoảng 60% số doanh nghiệp nông, lâm nghiệp hoạt động với số vốn dưới 10 tỷ đồng - quá thấp so với doanh nghiệp các nước trên thế giới và so với nhu cầu thực tế.

Hệ thống máy móc, thiết bị cơ sở vật chất của doanh nghiệp nông nghiệp lạc hậu, năng lực cạnh tranh yếu, thiếu kinh nghiệm quản lý Các doanh nghiệp nông nghiệp đang sử dụng những công nghệ, hệ thống máy móc, thiết bị cũ kỹ, lạc hậu. Tỷ lệ đổi mới trang thiết bị hàng năm chỉ đạt 5-7% (trong khi cả thế giới là 20%). Các doanh nghiệp chế biến hầu hết có quy mô nhỏ và vừa, năng lực cạnh tranh yếu, thiếu kinh nghiệm, thiếu vốn, khả năng tiếp cận với thị trường, thông tin thấp. Thị trường của các doanh nghiệp nông nghiệp chủ yếu là thị trường trong nước (chiếm tới 94%) trong khi tỷ lệ xuất khẩu chỉ chiếm 6%.

Hệ thống nhà xưởng chế biến và kho tàng cất giữ nông sản của các doanh nghiệp nông nghiệp nước ta sơ sài và tạm bợ, số nhà xưởng kiên cố chỉ chiếm khoảng 30%. Hầu hết các doanh nghiệp vẫn áp dụng các công nghệ cũ, tỷ lệ cơ giới hoá chỉ chiếm trên 10%, số còn lại là sử dụng các trang thiết bị thủ công bán cơ giới. Hầu như chưa doanh nghiệp nào áp dụng các trang thiết bị tự động hoá. Ruộng đất là tư liệu sản xuất chủ yếu của doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp Để hoạt động, mọi DN đều phải sử dụng các nguồn lực đầu vào là các yếu tố sản xuất gồm sức lao động và tư liệu sản xuất (kinh tế học hiện nay gọi là lao động, tài nguyên thiên nhiên, tư bản và công nghệ cần thiết cho sản xuất).

Điểm đặc trưng trong hoạt động của DNNN là bộ phận nguồn lực không thể thiếu được và có vai trò hết sức quan trọng là tài nguyên thiên nhiên. Trước hết đó là tài nguyên đất và nước cho sản xuất nông nghiệp; tiếp đến là tài nguyên sinh vật cụ thể (cây, con cụ thể). 11 Với trình độ công nghệ như hiện nay, không có đất thì không thể trồng cấy hoặc chăn nuôi với qui mô lớn như sản xuất hàng hóa được. Nếu các DN thuộc các ngành công nghiệp và dịch vụ muốn tiến hành sản xuất chỉ cần một diện tích đất không nhiều để có mặt bằng hoạt động, thì DNNN phải cần một diện tích đất tương đối lớn để sản xuất.

Tuy một số DN công nghiệp cũng có nhu cầu rất lớn về diện tích đất để sản xuất, như DN khai thác khoáng sản, DN khai thác than, DN khai thác cát., nhưng đó là những nguồn đất có điều kiện tự nhiên đặc biệt. Nó có thể nằm trong lòng đất. Còn với DNNN, nguồn đất được đưa vào sản xuất hầu hết là mặt đất, mặt nước. Nó bao gồm những cánh đồng, cánh rừng, ao hồ, sông suối.

Không có đất thì không thể có sản xuất nông nghiệp. Đất là nguồn lực quan trọng nhất đối với việc sản xuất của nhà nông.