CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về NHTM 1. Khái niệm về NHTM Ngân hàng thương mại (NHTM) là một doanh nghiệp đặc biệt, là một tổ chức kinh doanh tiền tệ hay trung gian tài chính cung cấp đa dạng dịch vụ tài chính với một số dịch vụ đặc trưng là : nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán… Theo luật các tổ chức tín dụng (Quốc hội, 2012) thì “ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. Như vậy, NHTM là tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, được thành lập theo quy định của pháp luật với các hoạt động chính là huy động tiền gửi dưới nhiều hình thức để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán cho các chủ thể trong nền kinh tế với mục tiêu lợi nhuận.
Đặc điểm của NHTM Mỗi doanh nghiệp kinh doanh trong một lĩnh vực đều có những đặc trưng riêng của mình để có thể phát huy được thế mạnh cũng như hạn chế nhược điểm để phát triển. NHTM cũng có những đặc điểm riêng biệt, khác hẳn so với các đơn vị kinh tế khác trong nền kinh tế : - NHTM là doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tài chính – tiền tệ vì mục tiêu lợi nhuận. Đây là lĩnh vực đặc biệt, nhạy cảm, tác động trực tiếp đến mọi ngành nghề, mọi hoạt động, mọi chủ thể trong nền kinh tế. Do đó, hoạt động của ngân hàng luôn chịu sự kiểm soát của Chính phủ nhằm ổn định tiền tệ và hạn chế nguy cơ khủng hoảng tài chính có thể xảy ra.
- Hoạt động kinh doanh của NHTM phụ thuộc vào lòng tin và mức độ tín nhiệm của khách hàng đối với ngân hàng. Biến cố lớn nhất cũng là khủng khiếp nhất TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 đối với một ngân hàng chính là sự kiện đột biến rút tiền xảy ra khi người gửi mất niềm tin vào hệ thống ngân hàng và muốn tự mình giữ tiền hoặc chuyển sang các hoạt động đầu tư có tính an toàn cao hơn. Khi lòng tin được nâng cao, hệ thống ngân hàng có thể dễ dàng huy động vốn từ công chúng, mở rộng quan hệ tín dụng cũng như phát triển các dịch vụ cung ứng khác để thu về lợi nhuận. - Hoạt động kinh doanh của NHTM có thể xuất hiện rủi ro.
Có nhiều loại rủi ro mà hệ thống NHTM có thể gặp phải : rủi ro thanh khoản, rủi ro tỷ giá, rủi ro lãi suất, rủi ro hệ thống… - Hoạt động kinh doanh của các NHTM chịu ảnh hưởng dây chuyền với nhau. Chỉ cần một ngân hàng mất khả năng thanh khoản thì sẽ tạo ra một tác động lan truyền đến các NHTM khác và có thể gây tác động xấu đến cả hệ thống ngân hàng cũng như nền kinh tế. Các hoạt động cơ bản của NHTM Hoạt động kinh doanh của NHTM là hoạt động kinh doanh tiền tệ và các hoạt động khác có liên quan, bao gồm: - Huy động vốn là hoạt động nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, trái phiếu…v.v theo nguyên tắc hoàn trả đầy đủ cả gốc lẫn lãi cho khách hàng theo đúng thời hạn thỏa thuận. - Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một tài sản theo nguyên tắc có hoàn trả và lãi bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác.
- Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản là việc cung ứng phương tiện thanh toán : thực hiện dịch vụ thanh toán séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, thư tín dụng và các dịch vụ thanh toán khác cho khách hàng thông qua tài khoản tiền gửi của khách hàng. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 - Ngoài ra, ngân hàng còn một số hoạt động kinh doanh khác như : dịch vụ ngân quỹ, dịch vụ ủy thác, dịch vụ môi giới tiền tệ, dịch vụ kinh doanh ngoại hối và một số dịch vụ khác : quản lý tài sản, tư vấn tài chính…v. Năng lực cạnh tranh của NHTM 1. Khái niệm cạnh tranh và các loại hình cạnh tranh 1.
Khái niệm cạnh tranh Cạnh tranh đã tồn tại từ lâu đời trong tự nhiên, xã hội cũng như nền kinh tế. Cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải sản xuất và cung cấp những sản phẩm, dịch vụ ngày càng tối ưu cho khách hàng. Đồng thời, vị trí cũng như uy tín của doanh nghiệp cũng được khẳng định qua quá trình cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường. Khi nghiên cứu về cạnh tranh, K.Marx cho rằng “cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu lợi nhuận siêu ngạch” Hai nhà kinh tế học Mỹ P.Nordhaus trong cuốn kinh tế học (xuất bản lần thứ 12) cho Cạnh tranh (Competition) là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để dành khách hàng hoặc thị trường.
Cạnh tranh chính là nhân tố giúp thúc đẩy sản xuất phát triển, loại bỏ những cái cũ, không tốt để tạo nên những cái tốt hơn, chất lượng hơn. Rõ hơn thì cạnh tranh kinh tế chính là những quan hệ kinh tế giữa các chủ thể của nền kinh tế thị trường, là sự ganh đua của các chủ thể kinh tế nhằm giành lấy lợi ích (lợi nhuận) cao nhất trong sản xuất, tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ và các lợi ích khác… Bản chất của cạnh tranh là tối đa hóa lợi nhuận. Người sản xuất nào có năng suất, chất lượng, hiệu quả cao sẽ có thu nhập cao. Đồng thời thông qua cạnh tranh nhu cầu của người tiêu dùng được đáp ứng.
Các loại hình cạnh tranh Cạnh tranh được chia thành nhiều loại, tùy theo tiêu thức lựa chọn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Căn cứ vào chủ thể tham gia thị trường cạnh tranh được chia thành 3 loại : - Cạnh tranh giữa người mua và người bán : người mua muốn mua với giá thấp nhất và người bán muốn bán với giá cao nhất. Giá cả ở đây được hình thành sau khi hai bên thương lượng. - Cạnh tranh giữa những người mua với nhau : khi cầu lớn hơn cung thì sẽ nảy sinh cạnh tranh giữa những người mua để tranh giành hàng hóa cần thiết.
Người mua đôi khi phải chấp nhận giá cao để mua được hàng hóa. - Cạnh tranh giữa những người bán với nhau : tương tự như người mua, những người bán cũng cạnh tranh nhau để giành khách hàng, thị phần. Khi cung vượt quá cầu thì giá cả sẽ đi xuống và doanh nghiệp phải cạnh tranh nhau về giá để tồn tại và thu được lợi nhuận tốt nhất. Căn cứ theo phạm vi ngành kinh tế, cạnh tranh được phân thành hai loại : - Cạnh tranh trong nội bộ ngành : là cuộc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành, cùng sản xuất ra những hàng hóa, dịch vụ giống nhau.
Khi cạnh tranh này xảy ra sẽ tạo động lực để các doanh nghiệp thay đổi kỹ thuật công nghệ nhằm tạo ra hiệu quả ngày càng cao hơn so với đối thủ. - Cạnh tranh giữa các ngành : là cuộc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong các ngành kinh tế với nhau nhằm thu được lợi nhuận cao nhất. Trong quá trình này có sự phân bổ vốn đầu tư một cách tự nhiên giữa các ngành, kết quả là hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân. Căn cứ vào tính chất cạnh tranh, cạnh tranh được phân thành : - Cạnh tranh hoàn hảo: Là hình thức cạnh tranh giữa nhiều người bán trên thị trường trong đó không người nào có đủ ưu thế khống chế giá cả trên thị trường.
Các sản phẩm bán ra đều được người mua xem là đồng thức, tức là không khác nhau về quy cách, phẩm chất mẫu mã. Để chiến thắng trong cuộc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 cạnh tranh các doanh nghiệp buộc phải tìm cách giảm chi phí, hạ giá thành hoặc làm khác biệt hoá sản phẩm của mình so với các đối thủ cạnh tranh. - Cạnh tranh không hoàn hảo: là một dạng cạnh tranh khi mà các điều kiện cần thiết cho cạnh tranh hoàn hảo không được thỏa mãn. Trong thị trường cũng có thể xảy ra cạnh tranh không hoàn hảo do tình trạng thiếu thông tin về hàng hóa được trao đổi giữa người bán và người mua.
Căn cứ vào mục đích và tính chất của cạnh tranh thì có : - Cạnh tranh lành mạnh : là cạnh tranh sòng phẳng, công khai. Tất cả hoạt động sản xuất, kinh doanh đều tuân thủ đúng với quy định của pháp luật. - Cạnh tranh không lành mạnh : là cạnh tranh không minh bạch, trái với luật pháp và gây nguy hại cho xã hội cũng như nền kinh tế của đất nước. Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường ngày nay là sự cạnh tranh trên cơ sở hợp tác, thúc đẩy, không nhằm mục đích hủy diệt lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế.
Cạnh tranh trong sự hợp tác cùng nhau phát triển, trong đó các chủ thể luôn vươn lên nhằm dẫn đầu trong việc nắm được những lợi thế hơn đối thủ. Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại Ngân hàng về bản chất cũng là một doanh nghiệp, để hiểu thế nào là năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại thì trước hết chúng ta phải biết thế nào là năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tuy được sử dụng rộng rãi trong các thuật ngữ kinh tế nhưng vẫn là khái niệm chung chung và khó đo lường. Theo tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) định nghĩa thì “năng lực cạnh tranh là khả năng của các công ty, các ngành, các vùng, các quốc gia hoặc khu vực siêu quốc gia trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế trên cơ sở bền vững”.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Theo TS.