BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM -----oOo----- LÊ THÚY HÀ ẢNH HƯỞNG NHÓM YẾU TỐ THUỘC ĐẶC ĐIỂM NGÂN HÀNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. LÊ THÀNH LÂN TP. Hồ Chí Minh - Năm 2013 LỜI CAM ĐOAN Đề tài nghiên cứu “Ảnh hưởng nhóm yếu tố thuộc đặc điểm ngân hàng đến rủi ro tín dụng tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam” là đề tài nghiên cứu do chính tác giả thực hiện. Đề tài này được thực hiện thông qua việc vận dụng kiến thức đã học, tham khảo nhiều tài liệu dưới sự hổ trợ của người hướng dẫn khoa học, cùng với sự trao đổi giữa tác giả và các cá nhân, tập thể khác. Luận văn này không sao chép từ bất kỳ một nghiên cứu nào khác. Tôi xin cam đoan những lời nêu trên đây là hoàn toàn đúng sự thật! Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2013 Tác giả Lê Thúy Hà MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC ĐỒ THỊ TÓM TẮT PHẦN MỞ ĐẦU . Lý do chọn đề tài . Vấn đề nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu .1 Vấn đề nghiên cứu .2 Câu hỏi nghiên cứu: . Mục tiêu nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Phạm vi nghiên cứu của đề tài: . Bố cục của luận văn . 4 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.1 Khái niệm ngân hàng thương mại .2 Rủi ro tín dụng: .1 Khái niệm và cách đo lường rủi ro tín dụng.2 Đặc điểm rủi ro tín dụng.3 Nguyên nhân của rủi ro tín dụng.4 Phân loại rủi ro tín dụng.2 CÁC NGHIỆP VỤ CƠ BẢN CỦA NHTM.1 Nghiệp vụ tài sản nợ .2 Nghiệp vụ tài sản có .3 Nghiệp vụ trung gian . SỰ CẦN THIẾT PHẢI PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG NHÓM YẾU TỐ THUỘC ĐẶC ĐIỂM NGÂN HÀNG ĐẾN RRTD .4 CƠ SỞ LÝ THUYẾT ẢNH HƯỞNG NHÓM YẾU TỐ THUỘC ĐẶC ĐIỂM NGÂN HÀNG ĐẾN RRTD .1 Các yếu tố thuộc đặc điểm Ngân hàng: .1 Tăng trưởng tín dụng (LG) .2 Qui mô ngân hàng (SIZE): .3 Tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhậphoạt động (CIR): .4 Tỷ lệ giữa thu nhập ròng từ hoạt động kinh doanh trước chi phí dự phòng rủi ro tín dụng và tổng dư nợ tín dụng (EBP): .2 Đánh giá ảnh hưởng nhóm yếu tố thuộc đặc điểm Ngân hàng đến RRTD . Ảnh hưởng của quy mô và các giới hạn tín dụng đến rủi ro tín dụng. Ảnh hưởng của chính sách tín dụng đối với rủi ro tín dụng. Ảnh hưởng của tăng trưởng tín dụng lên rủi ro tín dụng. Ảnh hưởng của các yếu tố khác lên rủi ro tín dụng.20 KẾT LUẬN CHƯƠNG I . 20 CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG NHÓM YẾU TỐ THUỘC ĐẶC ĐIỂM NGÂN HÀNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM .1 HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VIỆT NAM VÀ RỦI RO TÍN DỤNG .1 Hệ thống NHTM Việt Nam .2 Thực trạng rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam .2 MỘT SỐ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ RỦI RO TÍN DỤNG .1 Nghiên cứu của Hess, Grimes và Holmes (2008).2 Nghiên cứu của Foos và các cộng sự (2010).3 Tổng hợp kết quả các bài nghiên cứu có liên quan.4 Các biến nghiên cứu được chọn.3 MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC BIẾN .1 Tăng trưởng tín dụng (LG) và rủi ro tín dụng.2 Qui mô ngân hàng (SIZE) và rủi ro tín dụng.3 CIR và rủi ro tín dụng .4 EBP và rủi ro tín dụng .4 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Các giả thuyết nghiên cứu .2 Cơ sở lựa chọn mô hình nghiên cứu.3 Phương pháp nghiên cứu: .4 Thu thập dữ liệu .5 THỐNG KÊ MÔ TẢ .1 Thống kê qui mô các ngân hàng.2 Thống kê tổng quan các chỉ số cơ bản về quy mô các ngân hàng được nghiên cứu.6 XỬ LÝ DỮ LIỆU.1 Kiểm tra các giả định hồi qui .2 Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến .3 Kiểm tra phương sai của sai số không đổi.4 Kiểm tra phân phối chuẩn của phần dư.5 Kiểm tra mức độ ổn định của mô hình.6 Kiểm tra tương quan giữa các phần dư.7 MÔ HÌNH ĐƯỢC LỰA CHỌN .8 KẾT QUẢ TƯƠNG QUAN VÀ HỒI QUI.1 Biến tăng trưởng tín dụng (LG) .2 Biến qui mô ngân hàng (SIZE): .3 Biến tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập hoạt động (CIR).4 Biến tỷ lệ giữa thu nhập ròng từ họat động kinh doanh trước chi phí dự phòng rủi ro tín dụng và thuế so với tổng dư nợ tín dụng (EBP). 58 KẾT LUẬN CHƯƠNG II. 60 CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU NHẰM HẠN CHẾ VÀ PHÒNG NGỪA RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM.1 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP HẠN CHẾ VÀ PHÒNG NGỪA RỦI RO TÍN DỤNG62 3. Điều chỉnh chính sách tín dụng: . Đa dạng hóa, chuyên môn hóa hoạt động tín dụng: . Đa dạng hóa hoạt động tín dụng. Chuyên môn hóa hoạt động tín dụng. Nâng cao chất lượng của hệ thống thông tin tín dụng: . Tăng cường kiểm tra, kiểm soát các món cho vay. Cải tiến cơ chế quản lý tín dụng. Nâng cao chất lượng cán bộ tín dụng: . Giám sát, kiểm tra khoản cho vay: . Quy định người vay phải mua bảo hiểm trên các khoản tín dụng. Nâng cao năng lực tài chính của NHTMVN. Quản lý thật tốt thu nhập-chi phí trong NHTM.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HẠN CHẾ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NHTM VIỆT NAM.1 Kiến nghị với NHNN.1 Kiên quyết buộc các NHTM tuân thủ các quy định về an toàn tín dụng:75 3.2 Nâng cao chất lượng hoạt động của Trung tâm Thông tin Tín dụng.2 Kiến nghị với Chính Phủ . Nhà nước cần hoàn thiện môi trường pháp lý.Chấn chỉnh hoạt động của hệ thống doanh nghiệp .4 ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . 76 KẾT LUẬN CHƯƠNG III . 78 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 01: DANH SÁCH CÁC NGÂN HÀNG CÓ DỮ LIỆU ĐƯỢC THU THẬP . 1 PHỤ LỤC 02: THỐNG KÊ MỘT SỐ CHỈ SỐ VỀ QUY MÔ CÁC NGÂN HÀNG NĂM 2012 . 3 PHỤ LỤC 03: QUY MÔ DƯ NỢ GIAI ĐOẠN 2010-2012 . 5 PHỤ LỤC 04: ĐỒ THỊ PHÂN BỐ SỐ DƯ HUY ĐỘNG NĂM 2012 . 7 PHỤ LỤC 05: ĐỒ THỊ PHÂN BỐ LỢI NHUẬN TRƯỚC THUẾ NĂM 2012 . 7 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CAR : Capital Adequacy Ratio - Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu BĐS : Bất động sản BCTC : Báo cáo tài chính DNNN : Doanh nghiệp nhà nước DPRR : Dự phòng rủi ro HT : Hệ thống M2 : Tiền gửi tiết kiệm NH LD : Ngân hàng liên doanh NH TMNN : Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước NH TMCP : Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần NHTW : Ngân Hàng Trung Ương TCTD : Tổ chức tín dụng NHNN : Ngân hàng nhà nước NHTM : Ngân hàng thương mại RRTD : Rủi ro tín dụng LG : Biến Tăng trưởng tín dụng SIZE : Biến Quy mô ngân hàng CIR : Biến Tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập hoạt động EBP : Biến Tỷ lệ giữa thu nhập ròng từ hoạt động kinh doanh trước chi phí dự phòng rủi ro tín dụng và tổng dư nợ tín dụng CRR : Biến Rủi ro tín dụng DANH MỤC BẢNG BIỂU Tên bảng biểu Trang Bảng 2.1: Quy mô dư nợ 2010 – 2012 45 Bảng 2.2: Các thông số thống kê mô tả 48 Bảng 2.3: Phân tích tương quan 50 Bảng 2.4: Kết quả kiểm định mức độ giải thích của mô hình 51 Bảng 2.5: Kết quả kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến 51 Bảng 2.6: Kết quả kiểm định phương sai thay đổi 52 Bảng 2.7: Mức độ ổn định của mô hình 54 Bảng 2.8: Kết quả kiểm định mối tương quan giữa các phần dư 54 Bảng 2.9: Kết quả mô hình 55 DANH MỤC ĐỒ THỊ Tên sơ đồ và đồ thị Trang Đồ thị 2.1: Tỷ trọng tổng tài sản của các khối NHTM.2: Tỷ trọng tín dụng của các khối NHTM đến tháng 12/2012 24 Đồ thị 2.3: Cơ cấu thị phần huy động các khối NHTM đến tháng 25 12/2012 Đồ thị 2.4: Thị phần tổng tài sản của các tổ chức tín dụng đến 12/2012 26 Đồ thị 2.5: Tỷ lệ nợ xấu của hệ thống ngân hàng (2010 - 2012) 26 Đồ thị 2.6: Tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động của Việt Nam 28 2010-2012 Đồ thị 2.7: Quy mô các NHTMCP 29 Đồ thị 2.8: Phân bố giá trị tổng tài sản năm 2012 46 Đồ thị 2.9: Phân bố vốn chủ sở hữu năm 2012.10: Phân bố số dư cho vay năm 2012 47 Đồ thị 2.11: Hình dạng phân phối phần dư 53 TÓM TẮT Rủi ro tín dụng là mối quan tâm lớn của nhiều nhà phân tích khi nó tác động đến nhiều bộ phận trong nền kinh tế. Trong bối cảnh của Việt Nam, Luận văn nghiên cứu “Ảnh hưởng nhóm yếu tố thuộc đặc điểm ngân hàng đến rủi ro tín dụng tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam” được thực hiện nhằm giúp các nhà đầu tư cùng những ai quan tâm đến ngành ngân hàng có cái nhìn sâu sắc về ngành này. Bài nghiên cứu thu thập số liệu từ 30 ngân hàng Việt Nam; sau khi phân tích số liệu, bài nghiên cứu tìm ra các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng như tăng trưởng tín dụng, quy mô dư nợ và tỷ lệ chi phí trên thu nhập hoạt động cho vay. Kết quả này khá phù hợp với kết quả tìm được khi nghiên cứu các nền kinh tế khác trên thế giới. 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hoạt động NHTM Việt Nam đang phát triển khá mạnh trong vài năm gần đây với giá trị vốn chủ sở hữu ngày càng lớn, thu hút sự tham gia của nhiều thành phần trong xã hội. Tuy nhiên, đây là ngành có nhiều đặc thù riêng so với các ngành nghề khác, đòi hỏi nhiều kiến thức chuyên môn sâu để có thể đánh giá đầy đủ hoạt động của từng ngân hàng. Về cơ bản, nguồn thu của ngân hàng hiện nay đến từ bốn hoạt động chính: thu lãi cho vay, thu phí dịch vụ, đầu tư tài chính và kinh doanh ngoại hối, trong đó, thu từ lãi cho vay chiếm tỷ trọng lớn nhất so với các hoạt động khác. Vì vậy, trước mắt, sự phát triển của ngân hàng phụ thuộc nhiều vào sự phát triển có chất lượng của hoạt động tín dụng. Ngoài việc tác động đến tăng trưởng kinh tế và lạm phát, tăng trưởng tín dụng ảnh hưởng trước tiên và mạnh nhất đến hoạt động ngân hàng. Nghiên cứu của Dell’Ariccia và Marquez (2006) cho thấy sau thời kỳ tăng trưởng tín dụng nhanh sẽ xảy ra khủng hoảng trong ngành ngân hàng.
