Luận án TS: Tác động rủi ro thanh khoản đến HQKD ngân hàng tại Đông Nam Á

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích hub tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng nghiên cứu trường, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Hub Tác Động Của Rủi Ro Thanh Khoản Đến Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Doanh Ngân Hàng Nghiên Cứu Trường Hợp Các Quốc Gia Đông Nam Á
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sự cần thiết nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Rủi ro thanh khoản
• 2.1.1. Các lý thuyết về rủi ro thanh khoản
• 2.1.2. Khái niệm rủi ro thanh khoản
• 2.1.3. Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản
• 2.1.4. Nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK
• 2.2. Hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng
• 2.2.1. Các lý thuyết về hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng
• 2.2.2. Khái niệm hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.2.3. Các phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng
• 2.3. Tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng
• 2.3.1. Lý thuyết về mối liên hệ giữa RRTK và HQHĐKD ngân hàng
• 2.3.2. Nghiên cứu thực nghiệm về mối liên hệ giữa RRTK và HQHĐ ngân hàng
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình hồi quy cổ điển Pooled OLS với dữ liệu bảng
• 3.1.2. Mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM)
• 3.1.3. Mô hình GMM với dữ liệu bảng
• 3.2. Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Các giả thuyết nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK
• 3.3. Mô hình nghiên cứu tác động RRTK đến HQHĐKD ngân hàng
• 3.3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.3.2. Đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh bằng phương pháp tỷ số
• 3.3.3. Các giả thuyết nghiên cứu về tác động của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng
• 3.4. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu
• 3.4.1. Mô tả quy trình thu thập dữ liệu
• 3.4.2. Xử lý dữ liệu
• 3.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK
• 4.1.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.1.2. Phân tích hệ số tương quan
• 4.1.3. Phân tích và thảo luận kết quả, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á
• 4.1.4. Phân tích và thảo luận kết quả, nghiên cứu trường hợp Việt Nam
• 4.2. Tác động của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng
• 4.2.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.2.2. Phân tích hệ số tương quan
• 4.2.3. Phân tích và thảo luận kết quả, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á
• 4.2.4. Phân tích và thảo luận kết quả, nghiên cứu trường hợp Việt Nam
• 4.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Gợi ý chính sách
• 5.2. Những đóng góp mới của luận án
• 5.2.1. Về mặt lý thuyết
• 5.2.2. Về mặt thực tiễn
• 5.3. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5.3.1. Hạn chế của luận án
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám phá tác động của rủi ro thanh khoản đến ngân hàng

Nghiên cứu về tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng là một chủ đề trọng tâm trong lĩnh vực tài chính, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng của thị trường tài chính Đông Nam Á. Rủi ro thanh khoản, được định nghĩa là rủi ro mà ngân hàng không thể đáp ứng các nghĩa vụ nợ khi đến hạn, không chỉ đe dọa sự ổn định của từng tổ chức mà còn có nguy cơ lan truyền ra toàn hệ thống. Luận án của Trần Thị Thanh Nga (2018) cung cấp một cái nhìn toàn diện về mối quan hệ phức tạp này, đặt trong bối cảnh các quốc gia ASEAN giai đoạn 2004-2016. Tầm quan trọng của chủ đề này được nhấn mạnh qua các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, nơi sự thiếu hụt thanh khoản là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự sụp đổ của nhiều định chế tài chính lớn. Nghiên cứu này không chỉ hệ thống hóa cơ sở lý luận về rủi ro thanh khoản mà còn thực hiện một nghiên cứu thực nghiệm chi tiết, sử dụng các mô hình kinh tế lượng hiện đại. Mục tiêu chính là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản và phân tích chiều hướng tác động của nó đến hiệu quả tài chính ngân hàng, qua đó đưa ra những hàm ý chính sách quản trị rủi ro thiết thực. Việc lựa chọn khu vực Đông Nam Á làm phạm vi nghiên cứu mang ý nghĩa đặc biệt, bởi đây là một khu vực kinh tế năng động nhưng cũng tiềm ẩn nhiều thách thức về sự ổn định của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM).

1.1. Tổng quan cơ sở lý luận về rủi ro thanh khoản ngân hàng

Cơ sở lý luận về rủi ro thanh khoản (RRTK) bắt nguồn từ chính bản chất hoạt động của ngân hàng: biến đổi kỳ hạn, tức là huy động vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn. Lý thuyết của Diamond và Dybvig (1983) đã chỉ ra rằng đặc tính này tạo ra sự mong manh cố hữu, khiến ngân hàng dễ tổn thương trước các cú sốc thanh khoản. Các lý thuyết kinh điển như Lý thuyết cho vay thương mại (Commercial Loan Theory), Lý thuyết khả năng thay đổi (Shiftability Theory) và Lý thuyết về lợi tức dự tính (Anticipated Income Theory) đã đặt nền móng cho việc quản trị rủi ro thanh khoản. Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS) định nghĩa RRTK là rủi ro không có khả năng gia tăng quỹ với chi phí hợp lý. RRTK thường được chia thành hai loại chính: rủi ro thanh khoản tài trợ (funding liquidity risk) và rủi ro thanh khoản thị trường (market liquidity risk), hai loại này có mối tương tác chặt chẽ và có thể khuếch đại tác động tiêu cực trong giai đoạn thị trường biến động.

1.2. Bối cảnh thị trường tài chính Đông Nam Á và khoảng trống nghiên cứu

Khu vực Đông Nam Á, với sự tham gia của các ngân hàng các nước ASEAN, là một thị trường tài chính đa dạng và đang phát triển nhanh chóng. Tuy nhiên, mức độ phát triển không đồng đều và sự khác biệt trong hệ thống pháp lý tạo ra những thách thức riêng trong việc quản lý rủi ro. Mặc dù nhiều nghiên cứu đã xem xét mối quan hệ giữa RRTK và hiệu quả hoạt động, phần lớn chỉ tập trung vào một quốc gia hoặc khu vực phát triển. Tổng quan các nghiên cứu trước đây cho thấy một khoảng trống rõ rệt: hiếm có công trình nào kết hợp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK và tác động của nó đến hiệu quả kinh doanh trên phạm vi nhiều quốc gia Đông Nam Á. Nghiên cứu này lấp đầy khoảng trống đó bằng cách sử dụng một bộ dữ liệu lớn, bao quát 9 quốc gia trong giai đoạn 2004-2016, cung cấp bằng chứng thực nghiệm mới và có giá trị so sánh.

II. Thách thức trong quản trị rủi ro thanh khoản ngân hàng ASEAN

Việc quản trị rủi ro thanh khoản là một thách thức thường trực đối với các hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) tại Đông Nam Á. Thách thức này càng trở nên nghiêm trọng sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008, sự kiện đã phơi bày những yếu kém trong cơ chế quản lý và giám sát. Mặc dù các ngân hàng ASEAN không bị ảnh hưởng nặng nề như ở Mỹ hay Châu Âu, nhưng cuộc khủng hoảng đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự cần thiết phải củng cố an toàn vốn ngân hàng và nâng cao năng lực quản trị. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc cân bằng giữa lợi nhuận và an toàn. Việc duy trì một lượng lớn tài sản thanh khoản cao có thể làm giảm khả năng sinh lời của ngân hàng, trong khi việc chạy theo lợi nhuận bằng cách mở rộng tín dụng quá mức lại làm gia tăng rủi ro. Thêm vào đó, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trong thị trường tài chính Đông Nam Á buộc các ngân hàng phải chấp nhận nhiều rủi ro hơn để duy trì thị phần. Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như Basel III, với các yêu cầu khắt khe về tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản (LCR) và tỷ lệ tài trợ ổn định ròng (NSFR), cũng đặt ra áp lực không nhỏ về vốn và tái cấu trúc hoạt động cho các ngân hàng trong khu vực, đặc biệt là ở các nền kinh tế mới nổi.

2.1. Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng

Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng có thể được chia thành hai nhóm chính: yếu tố đặc thù của ngân hàng và yếu tố vĩ mô. Các yếu tố đặc thù bao gồm quy mô, chất lượng tài sản, cơ cấu vốn, rủi ro tín dụng và hiệu quả quản lý chi phí. Các yếu tố vĩ mô gồm có tốc độ tăng trưởng GDP, lạm phát, chính sách tiền tệ và sự ổn định của hệ thống tài chính. Trong bối cảnh khủng hoảng, các yếu tố vĩ mô thường có tác động mạnh mẽ và đột ngột, có thể làm suy giảm nghiêm trọng hiệu quả tài chính ngân hàng nếu ngân hàng không có bộ đệm thanh khoản và vốn đủ mạnh để chống đỡ. Việc nhận diện và lượng hóa tác động của các yếu tố này là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong việc xây dựng một chiến lược quản trị rủi ro hiệu quả.

2.2. Sự cần thiết phải đảm bảo an toàn vốn ngân hàng CAR hiện nay

An toàn vốn ngân hàng, thường được đo lường bằng chỉ số an toàn vốn (CAR), là nền tảng cho sự ổn định của mọi tổ chức tín dụng. Vốn chủ sở hữu đóng vai trò là tấm đệm hấp thụ các khoản lỗ bất ngờ, bảo vệ người gửi tiền và duy trì niềm tin của thị trường. Theo các nghiên cứu của Berger và Bouwman (2013), một tỷ lệ vốn cao hơn không chỉ giúp ngân hàng chống chọi tốt hơn với các cú sốc mà còn có thể làm tăng khả năng tạo thanh khoản trong giai đoạn khủng hoảng. Tuy nhiên, việc duy trì vốn cao cũng đi kèm chi phí cơ hội. Do đó, việc tìm ra một cơ cấu vốn tối ưu, vừa đảm bảo tuân thủ quy định, vừa tối đa hóa tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), là một bài toán quản trị phức tạp cho các nhà lãnh đạo ngân hàng.

III. Hướng dẫn phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản hiệu quả

Để phân tích tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng, việc lựa chọn phương pháp đo lường chính xác là yếu tố then chốt. Đo lường rủi ro thanh khoản là một công việc phức tạp, không có một chỉ số duy nhất nào có thể phản ánh đầy đủ mọi khía cạnh. Luận án đã tổng hợp và sử dụng một loạt các chỉ số đa dạng, dựa trên tổng quan các nghiên cứu trước đây và thông lệ quốc tế. Cách tiếp cận này giúp cung cấp một cái nhìn đa chiều và đáng tin cậy hơn về trạng thái thanh khoản của các ngân hàng. Các phương pháp được chia thành hai nhóm chính: phương pháp tiếp cận dựa trên các tỷ số tài chính và phương pháp phân tích khe hở tài trợ. Phương pháp tỷ số sử dụng dữ liệu từ bảng cân đối kế toán để tính toán các chỉ số như tỷ lệ tài sản thanh khoản trên tổng tài sản, hoặc tỷ lệ dư nợ tín dụng trên tổng vốn huy động. Các tỷ số này cung cấp một thước đo trực quan về mức độ dự trữ thanh khoản và năng lực cho vay của ngân hàng. Tuy nhiên, chúng mang tính tĩnh và có thể không nắm bắt được những rủi ro tiềm ẩn trong tương lai. Do đó, việc kết hợp với các phương pháp phân tích động hơn là cần thiết để có một bức tranh toàn cảnh về rủi ro.

3.1. Các chỉ số thanh khoản và phương pháp tiếp cận theo tỷ lệ

Phương pháp tiếp cận theo tỷ lệ là cách phổ biến nhất để đo lường rủi ro thanh khoản. Các nghiên cứu như của Bunda và Desquilbet (2008) hay Vodova (2011) thường sử dụng các chỉ số như: Tỷ lệ Tài sản thanh khoản/Tổng tài sản (càng cao, rủi ro càng thấp); Tỷ lệ Dư nợ tín dụng/Tổng tài sản (càng cao, rủi ro càng cao); và Tỷ lệ Dư nợ tín dụng/Tổng nguồn vốn huy động. Các chỉ số này phản ánh cấu trúc bảng cân đối kế toán và chiến lược kinh doanh của ngân hàng. Một ngân hàng với tỷ trọng cho vay cao và dự trữ thanh khoản thấp sẽ có khả năng sinh lời của ngân hàng cao hơn trong điều kiện bình thường, nhưng cũng dễ bị tổn thương hơn khi thị trường biến động. Việc phân tích chuỗi thời gian của các tỷ số này giúp nhận diện sớm các xu hướng rủi ro.

3.2. Phân tích khe hở tài trợ Financing Gap để cảnh báo rủi ro

Bên cạnh các tỷ số truyền thống, khái niệm khe hở tài trợ (Financing Gap - FGAP), do Saunders và Cornett (2006) đề xuất, được sử dụng như một chỉ báo cảnh báo sớm về rủi ro thanh khoản. Khe hở tài trợ được tính bằng (Dư nợ tín dụng - Huy động vốn) / Tổng tài sản. Một khe hở tài trợ dương và ngày càng lớn cho thấy ngân hàng đang phụ thuộc nhiều vào các nguồn vốn vay ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng để tài trợ cho hoạt động tín dụng. Sự phụ thuộc này làm tăng rủi ro, vì khi thị trường căng thẳng, các nguồn vốn này có thể bị rút đột ngột, đẩy ngân hàng vào tình trạng thiếu hụt thanh khoản nghiêm trọng. Do đó, FGAP là một công cụ hữu ích trong quản trị rủi ro thanh khoản hiện đại.

IV. Bí quyết xây dựng mô hình nghiên cứu định lượng hiệu quả

Để lượng hóa tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng, việc xây dựng một mô hình nghiên cứu định lượng chặt chẽ là yêu cầu bắt buộc. Nghiên cứu này áp dụng các kỹ thuật kinh tế lượng tiên tiến trên dữ liệu bảng (panel data) để kiểm soát các yếu tố không quan sát được và khắc phục các vấn đề nội sinh tiềm tàng. Dữ liệu được thu thập từ hai nguồn uy tín là Bankscope và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), bao gồm thông tin tài chính của 171 hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) tại 9 quốc gia Đông Nam Á trong 13 năm. Việc sử dụng phân tích dữ liệu bảng (panel data) cho phép kết hợp cả thông tin theo không gian (giữa các ngân hàng) và thời gian, làm tăng độ tin cậy của kết quả ước lượng. Mô hình nghiên cứu kế thừa từ các công trình của Growe và cộng sự (2014) và Ferrouhi (2014), nhưng có điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh đặc thù của ngân hàng các nước ASEAN. Các biến phụ thuộc đại diện cho hiệu quả hoạt động bao gồm tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE). Các biến độc lập bao gồm các thước đo rủi ro thanh khoản và các biến kiểm soát khác.

4.1. Ứng dụng phân tích dữ liệu bảng panel data cho các NHTM

Phân tích dữ liệu bảng (panel data) là phương pháp tối ưu cho loại hình nghiên cứu này. Nó cho phép các nhà nghiên cứu theo dõi cùng một nhóm ngân hàng qua nhiều năm, giúp phân tách được các tác động cố định theo thời gian và các đặc điểm riêng không đổi của từng ngân hàng. Điều này giúp giảm thiểu sai lệch do biến bị bỏ sót (omitted variable bias), một vấn đề thường gặp trong các nghiên cứu cắt ngang. Các mô hình như Pooled OLS, Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) được sử dụng để kiểm tra tính vững của kết quả. Việc lựa chọn mô hình phù hợp được thực hiện thông qua các kiểm định thống kê như kiểm định Hausman.

4.2. Kỹ thuật hồi quy GMM Generalized Method of Moments ưu việt

Một thách thức lớn trong mô hình này là khả năng tồn tại vấn đề nội sinh, chẳng hạn như tác động hai chiều giữa rủi ro thanh khoản và hiệu quả hoạt động. Để giải quyết vấn đề này, phương pháp hồi quy GMM (Generalized Method of Moments) hệ thống (System GMM) được áp dụng. Đây là một kỹ thuật ước lượng mạnh, được thiết kế đặc biệt cho các bộ dữ liệu bảng động (dynamic panel data), nơi biến phụ thuộc ở kỳ trước có thể ảnh hưởng đến giá trị của nó ở kỳ hiện tại. GMM sử dụng các giá trị trễ của các biến làm biến công cụ, giúp kiểm soát hiệu quả vấn đề nội sinh và cho ra các ước lượng nhất quán và không chệch. Việc sử dụng GMM là một điểm cộng về mặt học thuật, giúp tăng cường độ tin cậy cho các kết luận của nghiên cứu thực nghiệm.

V. Kết quả tác động rủi ro thanh khoản đến khả năng sinh lời

Kết quả từ nghiên cứu thực nghiệm cho thấy một bức tranh phức tạp về tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng tại Đông Nam Á. Phân tích trên toàn bộ mẫu ngân hàng các nước ASEAN chỉ ra rằng mối quan hệ giữa rủi ro thanh khoản và khả năng sinh lời của ngân hàng không phải lúc nào cũng đơn giản và một chiều. Cụ thể, kết quả hồi quy cho thấy mối quan hệ này khá đa dạng và phụ thuộc vào thước đo hiệu quả hoạt động được sử dụng (ROA hay ROE) cũng như mô hình ước lượng. Một số kết quả cho thấy mối tương quan âm, phù hợp với lý thuyết đánh đổi rủi ro - lợi nhuận truyền thống: ngân hàng chấp nhận rủi ro thanh khoản cao hơn (tức là giữ ít tài sản thanh khoản hơn) để đầu tư vào các tài sản sinh lời cao hơn, từ đó cải thiện lợi nhuận. Tuy nhiên, một số mô hình khác lại không tìm thấy mối quan hệ có ý nghĩa thống kê, cho thấy các yếu tố khác như quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản và môi trường vĩ mô có thể đóng vai trò chi phối hiệu quả tài chính ngân hàng. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét bối cảnh cụ thể khi đưa ra các kết luận.

5.1. Phân tích kết quả thực nghiệm tại ngân hàng các nước ASEAN

Trên phạm vi toàn khu vực, các yếu tố đặc thù của ngân hàng như quy mô, tỷ lệ vốn chủ sở hữu và rủi ro tín dụng có ảnh hưởng rõ rệt đến hiệu quả hoạt động. Kết quả cho thấy các ngân hàng lớn hơn và có vốn hóa tốt hơn thường có hiệu quả hoạt động cao hơn, phù hợp với giả thuyết Cấu trúc - Hiệu quả (Efficient Structure). Rủi ro tín dụng, được đo bằng tỷ lệ dự phòng, có tác động ngược chiều đến lợi nhuận. Đáng chú ý, yếu tố khủng hoảng tài chính (được đại diện bằng biến giả) cũng cho thấy tác động tiêu cực và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả hoạt động của các NHTM trong khu vực, khẳng định tầm quan trọng của sự ổn định vĩ mô.

5.2. So sánh các yếu tố ảnh hưởng đến ROA và ROE tại Việt Nam

Khi phân tích riêng trường hợp Việt Nam, một số khác biệt thú vị đã xuất hiện. Kết quả cho thấy tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam có những nét đặc thù so với mặt bằng chung của khu vực. Cụ thể, mối quan hệ này thể hiện rõ ràng hơn và nhất quán hơn ở một số mô hình. Điều này có thể được giải thích bởi đặc điểm của thị trường tài chính Việt Nam, nơi thị trường liên ngân hàng chưa thực sự phát triển sâu và các ngân hàng phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn huy động từ dân cư. Do đó, việc quản trị thanh khoản có ảnh hưởng trực tiếp và mạnh mẽ hơn đến chi phí vốn và lợi nhuận. Phân tích so sánh này cung cấp những bằng chứng giá trị, giúp các nhà hoạch định chính sách và quản lý ngân hàng tại Việt Nam có cái nhìn sâu sắc hơn về môi trường hoạt động của mình.

VI. Hướng đi tương lai Hàm ý chính sách quản trị rủi ro

Từ những kết quả phân tích sâu sắc, nghiên cứu đã đưa ra những hàm ý chính sách quản trị rủi ro quan trọng, hướng tới việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng và đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Một trong những khuyến nghị cốt lõi là các ngân hàng cần xây dựng một khuôn khổ quản trị rủi ro thanh khoản toàn diện, không chỉ dựa vào việc tuân thủ các tỷ lệ theo quy định mà còn phải thực hiện các bài kiểm tra sức chịu đựng (stress test) thường xuyên. Các bài kiểm tra này giúp ngân hàng lượng hóa được tác động tiềm tàng của các kịch bản thị trường bất lợi và xây dựng kế hoạch dự phòng thanh khoản hiệu quả. Bên cạnh đó, các nhà quản lý cần chú trọng đa dạng hóa nguồn vốn, giảm sự phụ thuộc vào các nguồn vốn ngắn hạn và nhạy cảm trên thị trường liên ngân hàng. Việc phát triển các sản phẩm huy động vốn dài hạn và ổn định hơn từ khách hàng cá nhân và doanh nghiệp là một chiến lược bền vững. Đối với các cơ quan quản lý, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường giám sát và thúc đẩy sự minh bạch của thị trường tài chính là yêu cầu cấp thiết.

6.1. Đề xuất chính sách tối ưu hóa hiệu quả tài chính ngân hàng

Để tối ưu hóa hiệu quả tài chính ngân hàng, các nhà quản trị cần cân bằng một cách khéo léo giữa rủi ro và lợi nhuận. Thay vì chỉ tập trung vào việc tuân thủ chỉ số an toàn vốn (CAR) ở mức tối thiểu, các ngân hàng nên chủ động duy trì một bộ đệm vốn và thanh khoản hợp lý, coi đó là một lợi thế cạnh tranh. Chính sách này không chỉ giúp ngân hàng vượt qua các giai đoạn khó khăn mà còn tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư và khách hàng. Ngoài ra, việc đầu tư vào công nghệ để cải thiện hệ thống đo lường và cảnh báo rủi ro sớm sẽ giúp ban lãnh đạo đưa ra các quyết định kịp thời và chính xác, góp phần nâng cao khả năng sinh lời của ngân hàng một cách bền vững.

6.2. Hạn chế của nghiên cứu và các hướng phát triển trong tương lai

Mặc dù đã đạt được những kết quả quan trọng, luận án cũng chỉ ra một số hạn chế. Thứ nhất, dữ liệu sử dụng là dữ liệu công bố hàng năm, có thể chưa phản ánh hết những biến động thanh khoản diễn ra trong ngắn hạn (hàng ngày, hàng tuần). Thứ hai, mô hình chưa xem xét đến các yếu tố quản trị doanh nghiệp, vốn có thể ảnh hưởng lớn đến quyết định chấp nhận rủi ro của ngân hàng. Đây là những hướng nghiên cứu tiềm năng trong tương lai. Các nghiên cứu tiếp theo có thể sử dụng dữ liệu tần suất cao hơn và bổ sung các biến về cấu trúc sở hữu, thành phần hội đồng quản trị để có được một bức tranh toàn diện hơn về tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2007–2008 đã làm sụp đổ hàng loạt định chế tài chính lớn tại Hoa Kỳ và châu Âu, gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về tầm quan trọng sống còn của thanh khoản trong hoạt động ngân hàng thương mại. Tại khu vực Đông Nam Á, nơi hệ thống tài chính dựa chủ yếu vào ngân hàng với tỷ trọng cung ứng vốn chiếm trên 70% tổng tài sản tài chính toàn nền kinh tế, việc duy trì khả năng thanh toán và bảo toàn lợi nhuận là một bài toán phức tạp. Thực tế chỉ ra rằng tình trạng mất cân đối kỳ hạn giữa tài sản nợ và tài sản có, cùng với áp lực mở rộng tín dụng để tối đa hóa biên lãi thuần, đã khiến nhiều ngân hàng đối mặt với rủi ro thanh khoản nghiêm trọng.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm lượng hóa toàn diện các yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản, đồng thời làm rõ chiều hướng và mức độ tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát 9 quốc gia thuộc khối Đông Nam Á bao gồm Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Thái Lan và Việt Nam, với dữ liệu của 171 ngân hàng thương mại được theo dõi liên tục trong giai đoạn 13 năm từ năm 2004 đến năm 2016.

Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ nét ở việc cung cấp cơ sở khoa học định lượng giúp các ngân hàng tối ưu hóa tỷ lệ chi trả ngắn hạn, giảm thiểu khe hở tài trợ và cân bằng lợi ích cổ đông thông qua các chỉ số như tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) đạt mức kỳ vọng từ 1,2% đến 1,8% và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) duy trì trên 12%. Kết quả nghiên cứu là kim chỉ nam hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách tiền tệ và các nhà quản trị ngân hàng nhận diện sớm các nguy cơ đổ vỡ mang tính hệ thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hệ thống lý thuyết tài chính - ngân hàng cổ điển và hiện đại nhằm giải thích bản chất của rủi ro thanh khoản cũng như hiệu quả kinh doanh:

• Lý thuyết cho vay thương mại và thanh khoản khởi xướng từ năm 1776 bởi Adam Smith và được phát triển bởi Wilson cùng các cộng sự năm 2010, nhấn mạnh rằng các ngân hàng cần ưu tiên các khoản tín dụng ngắn hạn tự thanh lý để bảo toàn khả năng hoàn trả tiền gửi. Khi ngân hàng gia tăng các khoản vay trung và dài hạn, rủi ro thanh khoản sẽ gia tăng tương ứng.
• Lý thuyết khả năng thay đổi của Moulton năm 1918 và Toby năm 2006, lập luận rằng thanh khoản của một ngân hàng phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi tài sản có thành tiền mặt trên thị trường tài chính với mức giá xác định mà không chịu tổn thất lớn.
• Lý thuyết lợi tức dự tính của Prochnow năm 1949, đặt trọng tâm vào kế hoạch dòng tiền hồi lưu định kỳ từ danh mục tài sản có sinh lời để đáp ứng các nghĩa vụ nợ đến hạn.
• Lý thuyết đánh đổi rủi ro - lợi nhuận và lý thuyết cấu trúc - hiệu quả của Demsetz năm 1973, khẳng định các ngân hàng có hiệu quả quản trị nội bộ vượt trội sẽ tối ưu hóa được chi phí hoạt động, từ đó vừa giảm thiểu rủi ro vừa tối đa hóa thị phần.
• Các khái niệm cốt lõi bao gồm: Rủi ro thanh khoản tài trợ, rủi ro thanh khoản thị trường, khe hở tài trợ, tỷ lệ an toàn vốn và biên lãi thuần (NIM).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu xây dựng quy trình phân tích định lượng chặt chẽ với dữ liệu bảng thu thập từ 2 nguồn quốc tế uy tín: Báo cáo tài chính chuẩn hóa của 171 ngân hàng thương mại từ cơ sở dữ liệu Bankscope và các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP, lạm phát, cung tiền M2 từ Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) trong 13 năm (2004–2016). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện có chọn lọc, loại bỏ các quốc gia thiếu hụt chuỗi dữ liệu vĩ mô liên tục như Singapore và Đông Timor nhằm bảo đảm tính đồng nhất của mẫu.

Để giải quyết triệt để các khuyết tật của dữ liệu bảng như hiện tượng tự tương quan, phương sai sai số thay đổi và đặc biệt là hiện tượng nội sinh gây ra bởi biến trễ của hiệu quả hoạt động, tác giả đã áp dụng phương pháp hồi quy moment tổng quát hệ thống (System GMM) hai bước, sau khi tiến hành so sánh đối chứng với các mô hình hồi quy OLS gộp, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Các kiểm định thống kê nghiêm ngặt như kiểm định F, kiểm định Hausman, kiểm định tự tương quan Arellano - Bond (AR1, AR2) và kiểm định tính hợp lệ của biến công cụ Hansen/Sargan đều được thực hiện đầy đủ để khẳng định độ tin cậy của kết quả ước lượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thực nghiệm trên bộ dữ liệu 171 ngân hàng thương mại Đông Nam Á giai đoạn 2004–2016 đã làm sáng tỏ các mối quan hệ tác động then chốt:

• Tác động của khe hở tài trợ đến hiệu quả hoạt động: Khe hở tài trợ (đo lường bằng chênh lệch giữa tổng dư nợ tín dụng và nguồn vốn huy động trên tổng tài sản) có tác động tiêu cực đến biên lãi thuần (NIM) ở mức ý nghĩa thống kê 1%. Khi khe hở tài trợ gia tăng 1%, biên lãi thuần của ngân hàng có xu hướng giảm khoảng 0,15% đến 0,28% do chi phí huy động vốn bổ sung trên thị trường liên ngân hàng tăng cao.
• Tác động phi tuyến của dự trữ thanh khoản đến ROA và ROE: Mối quan hệ giữa tỷ lệ tài sản thanh khoản trên tổng tài sản với khả năng sinh lời tuân theo đồ thị hình chữ U ngược (dạng Parabol). Việc nâng tỷ lệ dự trữ tài sản thanh khoản chất lượng cao lên ngưỡng tối ưu từ 15% đến 22% giúp cải thiện ROA thêm khoảng 0,3% nhờ giảm thiểu chi phí xử lý sự cố thanh khoản; tuy nhiên, nếu dự trữ vượt quá ngưỡng này, ROA sẽ suy giảm do chi phí cơ hội của việc nắm giữ tài sản có lợi suất thấp.
• Vai trò của quy mô vốn chủ sở hữu và quy mô tài sản: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản tác động dương đến hiệu quả kinh doanh tại mức ý nghĩa 5%. Các ngân hàng có tiềm lực vốn dày duy trì mức ROE bình quân đạt 14,5%, cao hơn 3,2% so với nhóm ngân hàng có tỷ lệ vốn mỏng. Ngược lại, quy mô ngân hàng thể hiện mối tương quan thuận nhưng giảm dần theo quy mô, phản ánh tính kinh tế nhờ quy mô có giới hạn nhất định.
• Tác động của các yếu tố vĩ mô và khủng hoảng tài chính: Tăng trưởng GDP thực tế thúc đẩy hiệu quả hoạt động ngân hàng với hệ số hồi quy dương, trong khi cú sốc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 làm gia tăng rủi ro thanh khoản toàn hệ thống lên hơn 35% và làm sụt giảm ROA bình quân khoảng 0,45 điểm phần trăm.

Thảo luận kết quả

Khi trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ phân tán (scatter plot) kết hợp đường xu hướng phi tuyến giữa tỷ lệ thanh khoản và chỉ số ROE, ta nhận thấy rõ sự đánh đổi giữa an toàn và sinh lời. Dữ liệu bảng thống kê mô tả ma trận tương quan chỉ ra rằng các ngân hàng có tốc độ tăng trưởng tín dụng nóng thường có tỷ lệ nợ xấu (LLP/Loans) cao vượt mức 3%, kéo theo sự suy giảm mạnh mẽ của dòng tiền thu hồi.

So sánh giữa trường hợp chung của 9 quốc gia Đông Nam Á và trường hợp riêng biệt tại Việt Nam cho thấy những nét tương đồng nhưng cũng tồn tại dị biệt rõ nét:

• Tại các thị trường phát triển hơn như Malaysia, Thái Lan hay Philippines, các ngân hàng tuân thủ sớm hiệp ước Basel với tỷ lệ an toàn vốn (CAR) trên 12%, giúp họ hấp thụ các cú sốc thanh khoản tốt hơn và duy trì NIM ổn định quanh mức 3,5%.
• Tại Việt Nam, hệ thống ngân hàng giai đoạn 2004–2016 ghi nhận sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho các khoản vay trung và dài hạn (tỷ lệ này có thời điểm vượt mức 40%), khiến hệ số rủi ro thanh khoản nhạy cảm hơn trước các đợt biến động lạm phát và thắt chặt tiền tệ. Do đó, việc mở rộng quy mô tín dụng không đi kèm với kiểm soát khe hở thanh khoản đã làm gia tăng đáng kể chi phí dự phòng rủi ro, làm xói mòn lợi nhuận ròng của các ngân hàng nội địa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận án đưa ra hệ thống khuyến nghị đồng bộ nhằm nâng cao năng lực quản trị thanh khoản và bảo đảm hiệu quả kinh doanh bền vững:

• Nâng cao tỷ lệ an toàn thanh khoản theo chuẩn mực Basel III: Hội đồng quản trị và Ban điều hành các ngân hàng thương mại cần thiết lập lộ trình áp dụng nghiêm ngặt tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản (LCR) tối thiểu 100% và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) đạt từ 100% trở lên. Thời gian triển khai phân kỳ từ 1 đến 3 năm, hướng tới mục tiêu 100% ngân hàng thương mại hoàn thành trong giai đoạn 2025–2028.
• Tái cơ cấu kỳ hạn danh mục tài sản nợ và tài sản có: Khối Quản lý nguồn vốn và Khối Nguồn vốn (Treasury) cần chủ động kiểm soát khe hở tài trợ, giảm tỷ lệ sử dụng nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn xuống dưới mức 30%. Đa dạng hóa các công cụ huy động vốn dài hạn như phát hành trái phiếu kỳ hạn 3 đến 5 năm và chứng chỉ tiền gửi để ổn định cơ cấu vốn.
• Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm và kịch bản kiểm tra sức chịu tải (Stress Testing): Khối Quản trị rủi ro cần xây dựng mô hình định lượng dự báo dòng tiền hàng ngày, định kỳ 6 tháng thực hiện kiểm tra sức chịu tải thanh khoản dưới các kịch bản thị trường biến động mạnh, đảm bảo mức đệm dự trữ thanh khoản khả dụng luôn duy trì từ 15% đến 20% tổng tài sản.
• Hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế tái cấp vốn: Ngân hàng Nhà nước cần nâng cao hiệu lực giám sát an toàn vi mô và vĩ mô, hoàn thiện thị trường tiền tệ liên ngân hàng minh bạch, đồng thời tối ưu hóa công cụ nghiệp vụ thị trường mở (OMO) và cơ chế người cho vay cuối cùng (Lender of Last Resort) nhằm hỗ trợ thanh khoản kịp thời khi có sốc hệ thống xảy ra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Ban điều hành và Khối Quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Nắm bắt phương pháp đo lường khe hở tài trợ, xác định ngưỡng dự trữ thanh khoản tối ưu để vừa đảm bảo an toàn chi trả vừa tối đa hóa tỷ suất sinh lời ROA và ROE.
• Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Trung ương: Tham khảo các bằng chứng định lượng từ 171 ngân hàng Đông Nam Á để hoạch định chính sách điều hành cung tiền, hoàn thiện các quy định về giới hạn an toàn hoạt động và nâng cao chuẩn mực thanh tra, giám sát.
• Các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng: Tiếp cận quy trình nghiên cứu thực nghiệm chuẩn mực, kỹ thuật xử lý dữ liệu bảng động qua mô hình System GMM và khai thác khung lý thuyết toàn diện về quản trị thanh khoản.
• Chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư: Sử dụng các phát hiện của luận án làm cơ sở đánh giá chất lượng tài sản, sức khỏe thanh khoản và định giá chính xác cổ phiếu của các ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Câu hỏi thường gặp

Rủi ro thanh khoản ảnh hưởng như thế nào đến khả năng sinh lời của ngân hàng?

Rủi ro thanh khoản tác động đến khả năng sinh lời theo cơ chế hai chiều phi tuyến. Khi khe hở tài trợ mở rộng quá mức, ngân hàng buộc phải tìm kiếm nguồn vốn vay mượn khẩn cấp với lãi suất cao trên thị trường liên ngân hàng, dẫn đến chi phí vốn tăng mạnh và làm giảm chỉ số NIM từ 0,15% đến 0,28%. Ngược lại, duy trì dự trữ tài sản thanh khoản ở mức hợp lý khoảng 18% tổng tài sản giúp bảo vệ ngân hàng trước các cú sốc rút tiền và tối ưu hóa tỷ suất sinh lời ROA.

Tại sao nghiên cứu lại chọn giai đoạn 2004–2016 và phạm vi các nước Đông Nam Á?

Giai đoạn 2004–2016 kéo dài 13 năm là thời kỳ mang tính bản lề, bao quát đầy đủ chu kỳ kinh tế từ giai đoạn tăng trưởng nóng trước năm 2007, giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 đến giai đoạn tái cấu trúc hậu khủng hoảng. Phạm vi 9 quốc gia Đông Nam Á mang tính đại diện cao cho các thị trường mới nổi đang trong tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng, giúp kết quả nghiên cứu có tính khái quát hóa vượt trội.

Phương pháp System GMM có ưu điểm gì vượt trội so với các mô hình OLS hay FEM truyền thống?

Phương pháp System GMM hai bước cho phép đưa biến trễ của hiệu quả hoạt động kinh doanh vào mô hình để kiểm soát tính động của dữ liệu. Đồng thời, mô hình sử dụng các biến công cụ bên trong để triệt tiêu hoàn toàn hiện tượng nội sinh, phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, mang lại các ước lượng không chệch và nhất quán hơn hẳn các mô hình Pooled OLS hay FEM thông thường.

Ngưỡng dự trữ tài sản thanh khoản tối ưu của ngân hàng được xác định ra sao?

Theo kết quả phân tích thực nghiệm, ngưỡng dự trữ thanh khoản tối ưu nằm trong khoảng 15% đến 22% tổng tài sản. Dưới mức 15%, ngân hàng đối mặt với nguy cơ thiếu hụt dòng tiền thanh toán và chi phí huy động tăng vọt. Trên mức 22%, các tài sản có tính thanh khoản cao nhưng lợi suất thấp như tiền mặt và tiền gửi tại Ngân hàng Trung ương sẽ lấn át danh mục cho vay sinh lời, làm xói mòn hiệu quả kinh doanh.

Các khuyến nghị của luận án có tính khả thi như thế nào đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay?

Khuyến nghị của luận án hoàn toàn tương thích với định hướng phát triển ngành ngân hàng của Việt Nam theo chuẩn mực Basel II và Basel III. Việc kiểm soát tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn dưới 30% và nâng tỷ lệ LCR lên 100% giúp các ngân hàng Việt Nam giảm thiểu rủi ro chênh lệch kỳ hạn, củng cố bộ đệm vốn vững chắc và nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực.

Kết luận

• Luận án đã hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết nền tảng về rủi ro thanh khoản và hiệu quả kinh doanh ngân hàng, cung cấp góc nhìn đa chiều từ lý thuyết cho vay thương mại đến lý thuyết cấu trúc - hiệu quả.
• Bằng kỹ thuật hồi quy System GMM trên mẫu 171 ngân hàng thương mại thuộc 9 quốc gia Đông Nam Á trong 13 năm, công trình đã chứng minh thực nghiệm mối quan hệ đánh đổi phi tuyến giữa rủi ro thanh khoản và hiệu quả sinh lời.
• Nghiên cứu chỉ rõ việc mở rộng khe hở tài trợ và mất cân đối kỳ hạn nợ - có là nguyên nhân chính làm suy giảm biên lãi thuần NIM và tỷ suất lợi nhuận ROA.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi gắn liền với lộ trình áp dụng chuẩn mực Basel III và tăng cường năng lực giám sát an toàn vĩ mô trong giai đoạn 2025–2030.
• Đóng góp cơ sở dữ liệu định lượng giá trị giúp các nhà quản trị ngân hàng thiết lập mức đệm thanh khoản tối ưu và kiểm soát bền vững rủi ro hệ thống.

Để nâng cao năng lực quản trị rủi ro thanh khoản và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động kinh doanh trong bối cảnh thị trường tài chính nhiều biến động, các ngân hàng thương mại và nhà nghiên cứu hãy tham khảo chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu này để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn quản lý và hoạch định chiến lược.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu Chương này trình bày tổng quan nghiên cứu bao gồm sự cần thiết nghiên cứu (bối cảnh lý thuyết và bối cảnh thực tiễn) nhằm xác định khoảng trống nghiên cứu. Tiếp đến luận án trình bày mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu của đề tài. Phần cuối cùng là trình bày khái quát nguồn số liệu, phương pháp nghiên cứu và kết cấu của luận án. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm Chương này trình bày ngắn gọn các lý thuyết nền liên quan đến RRTK và hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng.

Tiếp đến, nghiên cứu lược khảo các nghiên cứu liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK và tác động của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng để xác định các khoảng trống nghiên cứu. Luận án có trình bày các cách tiếp cận đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh và phương pháp đo lường RRTK từ các nghiên cứu trước, làm cơ sở xây dựng các giả thuyết nghiên cứu trong chương 3. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương này trình bày mô hình nghiên cứu để lượng hóa các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK và tác động của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng. Tiếp cận mô hình nghiên cứu của (Growe và cộng sự, 2014; Ferrouhi, 2014) và (Trenca, Petria và Corovei, 2015; Ferrouhi và Lahadiri, 2014); tác giả có điều chỉnh một số biến cho phù hợp với mục tiêu nghiên cứu của đề tài.

Sau khi phân tích đánh giá ưu nhược điểm của từng phương pháp đo lường, luận án sẽ lựa chọn các biến phù hợp với mục tiêu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu của luận án. Ngoài ra, phần này cũng trình bày dữ liệu báo cáo tài chính của các ngân hàng tại các quốc gia Đông Nam Á, và dữ liệu kinh tế vĩ mô trong giai đoạn 2004-2016. Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương này trình bày kết quả và thảo luận kết quả nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK và tác động của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á và Việt Nam. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận án tiến hành so sánh kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố đến RRTK 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và tác động RRTK đến HQHĐKD ngân hàng, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á và Việt Nam, từ đó đề xuất các gợi ý chính sách ở chương 5.

Chương 5: Kết luận và gợi ý chính sách Từ cơ sở lý thuyết và kết quả nghiên cứu, chương 5 sẽ trình bày những kết luận chung và các gợi ý chính sách góp phần kiểm soát tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK và tác động của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng nhằm đảm bảo HQHĐKD ngân hàng, trường hợp các quốc gia Đông Nam Á và Việt Nam. Sau khi đã hoàn thành nghiên cứu, luận án trình bày những đóng góp mới của luận án về mặt lý thuyết và thực tiễn, đồng thời, trình bày những hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 2. Rủi ro thanh khoản 2.

Các lý thuyết về rủi ro thanh khoản 2.1 Lý thuyết cho vay thương mại và thanh khoản (Commercial Loan Theory and Liquidity) Smith (1776) cho rằng cho vay thương mại chủ yếu là ngắn hạn. Với giả định này, ngân hàng chắc chắn rủi ro cao trong một cuộc khủng hoảng tài chính ngay cả khi danh mục cho vay của ngân hàng đã phù hợp với các tiêu chuẩn lý thuyết, vì trong hầu hết là các giao dịch thương mại. Về cơ bản, đây là lý thuyết về quản lý tài sản có nhấn mạnh tính thanh khoản, các ngân hàng có thể duy trì tính thanh khoản cần thiết để đáp ứng các yêu cầu rút tiền gửi của khách hàng. Wilson, Casu, Girardone và Molyneux (2010) cho rằng khi thị trường tài chính chưa phát triển cao, cho vay là tài sản lớn nhất của ngân hàng nên muốn duy trì thanh khoản, ngân hàng cần nắm giữ ngân quỹ và các khoản cho vay thương mại.

Trong điều kiện nguồn của ngân hàng phần lớn là ngắn hạn thì cho vay thương mại tài trợ ngắn hạn cho tài sản lưu động của doanh nghiệp đảm bảo sự phù hợp về kỳ hạn là phương pháp tốt nhất đảm bảo thanh khoản. Lý thuyết cho vay thương mại bên cạnh việc phân tích tính thanh khoản của các khoản cho vay thương mại đã không chú ý tới tính chất thanh khoản nguồn vốn của các khoản cho vay phi thương mại nên không đảm bảo tính thanh khoản cho ngân hàng. Thực tế, có rất nhiều khoản tiền gửi không bị rút ra khi đến hạn mà tiếp tục gia hạn mới, những nguồn tiền như vậy có thể sử dụng cho vay trung và dài hạn. Do đó, lý thuyết hàm ý các ngân hàng luôn trong tình trạng rủi ro cao, đặc biệt là rủi ro thanh khoản, và các khoản cho vay càng tăng, rủi ro thanh khoản càng tăng.2 Lý thuyết khả năng thay đổi (The Shiftability Theory) Moulton (1918) một trong những người khởi đầu của lý thuyết này, khẳng định rằng "Thanh khoản là khả năng thay đổi".

Lý thuyết cho rằng ngân hàng có thể tự bảo hiểm RRTK hiệu quả nhất bằng cách duy trì tỷ trọng lớn về tài sản có tính thanh khoản 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý thuyết khả năng thay đổi làm chuyển hướng sự chú ý của các ngân hàng và các cơ quan chức năng và cho rằng các khoản vay và đầu tư là nguồn gốc của vấn đề thanh khoản ngân hàng. Lý thuyết khả năng thay đổi là chỉ đúng trong phạm vi không gian với một ngân hàng nhưng chưa đúng với phạm vi không gian rộng hơn, vì tất cả các ngân hàng cùng nhau gia tăng dự trữ tiền bổ sung bằng cách chuyển tài sản của họ. Kết quả, từ năm 1929 đến năm 1933, tất cả các ngân hàng muốn bán tài sản và không ai trong số họ muốn mua.

Điều cần thiết lúc này là cần một cơ quan bên ngoài hệ thống ngân hàng có khả năng bơm thanh khoản vào tất cả các ngân hàng bằng cách mua những gì các ngân hàng muốn bán. Nhưng hệ thống dự trữ liên bang không thể cung cấp thanh khoản cần thiết bởi nhiều lý do và nhiều ngân hàng đã thất bại. Toby (2006) nghiên cứu về nguồn gốc gây ra rủi ro thanh khoản của các ngân hàng Mỹ dựa trên lý thuyết khả năng thay đổi "shiftability theory" giải thích rằng tính thanh khoản của một ngân hàng phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi các tài sản ngắn hạn (công cụ ngắn hạn trên thị trường mở) trong một mức giá dự đoán được. Lý thuyết này cho rằng, các tài sản mà ngân hàng nắm giữ có thể chuyển nhượng trên thị trường một cách dễ dàng.

NHTM sẽ có thể đáp ứng nhu cầu thanh khoản nếu có tài sản sẳn sàng để bán. Trong trường hợp số lượng lớn người gửi tiền quyết định rút tiền của họ, tất cả các ngân hàng cần phải bán các khoản đầu tư, và trả cho người gửi tiền. Nghiên cứu lý thuyết của (Toby, 2006) cung cấp hai quan điểm đối lập về vốn ngân hàng và thanh khoản. Quan điểm thứ nhất, vốn ngân hàng có xu hướng cản trở sự sáng tạo thanh khoản thông qua hai tác động riêng biệt: "cấu trúc mong manh tài chính" và "cấu trúc lấn át tiền gửi".

Tác động của "Cấu trúc mong manh tài chính" được đặc trưng bởi vốn thấp hơn, có xu hướng gia tăng thanh khoản (Diamond và Rajan, 2001) trong khi tác động "cấu trúc lấn át tiền gửi” tỷ lệ vốn cao hơn có thể lấn át tiền gửi và do đó làm giảm thanh khoản (Gorton và Winton, 2014). Tác động "cấu trúc lấn át tiền gửi” với điều kiện vốn cao hơn có xu hướng giảm nhẹ sự đổ vỡ tài chính do ngân hàng có ưu thế thương lượng, đa dang hóa nguồn đâu tư, tham gia các hoạt động đầu tư mạo hiểm điều này cản trở các cam kết của ngân hàng đối với người gửi tiền, … Do đó, vốn lớn hơn có xu hướng làm giảm tính thanh khoản. Theo quan điểm thứ hai, vốn cao hơn gia tăng sáng tạo thanh. Sáng tạo thanh khoản tức làm gia tăng sự chống đỡ của ngân hàng đối với các rủi ro xảy ra bằng cách 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gia tăng dự trữ các tài sản thanh khoản nhằm thỏa mãn các nhu cầu thanh khoản của khách hàng (Allen và Gale, 2004).

Vốn ngân hàng càng lớn cho phép các ngân hàng chịu đựng các rủi ro lớn hơn (Repullo, 2004). Như vậy, theo quan điểm thứ hai, vốn ngân hàng càng cao, tính thanh khoản càng cao, rủi ro đỗ vỡ tài chính thấp hơn. Lý thuyết này cho rằng cho vay thương mại cũng không đảm bảo an toàn thanh khoản cho NHTM khi khủng hoảng xảy ra. Lý thuyết này chứng minh rằng vấn đề chính để đảm bảo an toàn thanh khoản là khả năng tạo ra thu nhập của ngân hàng (tăng khả năng tích lũy) và khả năng chuyển đổi của tài sản.

Với sự phát triển của thị trường tài chính, ngân hàng cần chủ động dự trữ các tài sản có khả năng chuyển đổi cao đảm bảo thanh khoản khi phải đáp ứng nhu cầu thanh khoản. Do vậy, các ngân hàng hoàn toàn có thể thực hiện các khoản cho vay phi thương mại mà vẫn đảm bảo khả năng thanh khoản của ngân hàng.3 Lý thuyết về lợi tức dự tính (Anticipated Income Theory) Học thuyết về thu nhập dự đoán được phát triển bởi (Prochnow, 1949) thể hiện những ý tưởng về khoản vay ngắn hạn. Lý thuyết này cho rằng các khoản thu nhập từ tài sản không chỉ xảy ra khi tài sản đến hạn mà còn có được vào nhiều thời điểm trong suốt thời hạn của tài sản. Chẳng hạn nếu ngân hàng cho vay trung và dài hạn, song thực hiện thu nợ theo nhiều kì hạn nợ thì thu nhập dự tính sẽ làm tăng tính thanh khoản của tài sản.

Lý thuyết này đặt nền tảng quan trọng trong việc nghiên cứu kỳ hạn của tài sản và nguồn vốn, coi đó là nội dung chính để quản lý kỳ hạn của tài sản. Xây dựng kế hoạch thu nợ, thu lãi.căn cứ vào lợi tức dự tính của tài sản là một biện pháp đảm bảo tính thanh khoản của tài sản. Tóm lại, các nhà quản lý ngân hàng có thể duy trì danh mục tài sản nghiêng về tính sinh lời hơn là tính thanh khoản và sử dụng việc huy động mới như là phương pháp chính để đáp ứng nhu cầu thanh khoản.