CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN TRỊ RỦI RO TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng là rủi ro tiềm ẩn phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, khi khách hàng không trả được nợ hay khách hàng trả nợ không đúng thời hạn theo thỏa thuận ban đầu với ngân hàng. Từ đó, có thể nói rủi ro tín dụng xuất hiện trong tất cả các hình thức cấp tín dụng như: tài trợ thương mại trong nước, tài trợ xuất nhập khẩu, cho thuê tài chính, tài trợ các dự án, bảo lãnh, bao thanh toán, chiết khấu các chứng từ có giá.2 Phân loại rủi ro tín dụng Có nhiều cách phân loại rủi ro tín dụng tùy theo mục đích, yêu cầu nghiên cứu. Nếu căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro thì rủi ro tín dụng được phân chia như sơ đồ sau: Rui ro tin dung (Rui ro mât vôn) Rui ro giao dich Rui ro danh muc (Rui ro liên quan đên (Liên quan đên danh môt khoan cho vay) muc cac khoan cho vay) Rui ro Rui ro bao Rui ro Rui ro nôi Rui ro tâp Lưa chon đam (Liên nghiêp vu tai (Liên trung cho (Liên quan quan đên (Liên quan quan đên vay (Liên đên đanh Chinh đên viêc tưng loai quan đên gia môt sach và theo doi cho vay) kem đa khoan cho hơp đông khoan cho dang hoa vay) cho vay) vay) cho vay) Hinh 1.1: Rui ro tin dung Nguôn: Sách quản trị ngân hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 8 Từ đồ hình trên rủi ro tín dụng được làm hai nhóm chính là: Rủi ro giao dịch (Rủi ro liên quan đến một khoản cho vay); Rủi ro danh mục (Rủi ro liên quan đến danh mục các khoản cho vay). - Rủi ro giao dịch: là hình thức rủi ro tín dụng nguyên nhân phát sinh từ những hạn chế trong quá trình giao dịch, xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng.
Rủi ro giao dịch cấu thành bởi: rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm, rủi ro nghiệp vụ. + Rủi ro lựa chọn: là rủi ro có liên quan đến quá trình đánh giá, phân tích tín dụng để ngân hàng phê duyệt cho vay một phương án kinh doanh hiệu quả. + Rủi ro bảo đảm: là rủi ro phát sinh từ các tiêu chuẩn đảm bảo như các điều khoản trong hợp đồng tín dụng, các loại tài sản đảm bảo, chủ thể đảm bảo, cách thức đảm bảo, mức cho vay trên giá trị tài sản đảm bảo. + Rủi ro nghiệp vụ: là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay, hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng cho vay và kỹ thuật xử lý các khoản cho vay có vấn đề.
- Rủi ro danh mục: là hình thức rủi ro tín dụng do nguyên nhân phát sinh từ những hạn chế trong quá trình quản lý danh mục cho vay của ngân hàng. Nó được chia làm hai loại: rủi ro nội tại và rủi ro tập trung. + Rủi ro nội tại: là rủi ro xuất phát từ các yếu tố, đặc điểm riêng bên trong của mỗi chủ thể đi vay, ngành nghề, lĩnh vực kinh tế. Nó xuất phát từ đặc điểm hoạt động, đặc điểm sử dụng vốn vay của khách hàng.
+ Rủi ro tập trung: là rủi ro phát sinh trong trường hợp ngân hàng tập trung cho vay quá nhiều đối với một khách hàng, nhóm khách hàng, cho vay quá nhiều khách hàng hoạt động trong cùng một ngành nghề, lĩnh vực kinh tế, một khu vực địa lý nhất định,… 1.3 Các nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng Hoạt động tín dụng là hoạt động mang lại thu nhập chính cho các ngân hàng thương mại (Đóng góp trung bình khoảng 70%-80% thu nhập trung bình của ngân hàng). Nhưng hoạt động tín dụng chứa đựng nhiều nghiệp vụ phức tạp và tiềm ẩn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 9 nhiều rủi ro, có thể gây thiệt hại lớn cho ngân hàng thương mại. Sau đây là các nguyên nhân chính gây rủi ro tín dụng.1 Nguyên nhân khách quan - Các yếu tố kinh tế: như tình hình phát triển kinh tế của quốc gia, chu kỳ kinh tế, lạm phát, thất nghiệp, thu nhập bình quân của người dân, mức tăng trưởng GDP, chính sách kinh tế của chính phủ trong từng thời kỳ,… - Các yếu tố chính trị: như tình hình an ninh quốc phòng, chính sách đối nội, đối ngoại của nhà nước trong từng thời kỳ,… cũng ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động tín dụng của ngân hàng. - Các yếu tố pháp lý: bao gồm sự đồng bộ và đầy đủ của hệ thống pháp luật, các văn bản hướng dẫn, sự hiệu quả của các cơ quan pháp luật cấp độ địa phương,… Không chỉ ảnh hưởng trong quá trình cho vay mà còn trong quá trình xử lý nợ quá hạn ngân hàng.
- Các yếu tố xã hội: trình độ dân trí, niềm tin, tâm lý và thị hiếu tiêu dùng làm thay đổi lớn sự phát triển của một số nhóm ngành ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng. - Các yếu tố kỹ thuật: trình độ khoa học công nghệ, internet, ứng dụng các công nghệ mới vào điều hành và quản lý hoạt động tín dụng. - Các yếu tố về môi trường như là: thời tiết, dịch bệnh, thiên tai…. cũng tác động lớn đến các chủ thể đi vay và ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng.2 Nguyên nhân chủ quan a) Từ phía khách hàng - Về năng lực tài chính – tình hình sản xuất, kinh doanh: Năng lực tài chính yếu kém của khách hàng thể hiện qua khả năng tham gia vốn tự có thấp, tỷ lệ nợ vay trên vốn chủ sở hữu lớn.
Tình hình sản xuất kinh doanh đi xuống, sản phẩm sản xuất không bán được, thị phần thu hẹp, thua lỗ. - Về khả năng quản lý, điều hành doanh nghiệp: Thể hiện qua cơ cấu tổ chức, bộ máy hoạt động yếu kém, kế toán chưa đúng chuẩn mực. Quy mô quá lớn so với tầm quản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 10 lý dễ gây ra thất thoát, thua lỗ. Khả năng thích nghi, thay đổi theo sự biến đổi của môi trường kinh doanh.
- Khách hàng sử dụng vốn không đúng mục đích như thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng: biểu hiện thường gặp là dùng vốn ngắn hạn để đầu tư dự án trung dài hạn, đầu tư bất động sản. Điều này dễ gây ra mất cân đối trong cấu trúc vốn. Sử dụng vốn kinh doanh lĩnh vực ngoài ngành ban đầu, đầu tư chứng khoán, buôn lậu,… - Ngoài ra, còn có các nguyên nhân khác như: khách hàng có hành vi lừa đảo, vi phạm pháp luật, … cũng gây ra các rủi ro tín dụng cho ngân hàng. b) Từ phía ngân hàng - Năng lực điều hành, quản lý, kiểm soát: là yếu tố quan trọng quyết định đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.
Thông qua các hệ thống chính sách, quy trình và tổ chức thực hiện bởi Hội đồng quản trị, ban tổng giám đốc, ban giám đốc tại các chi nhánh, phòng giao dịch. Quy trình, chính sách chưa phù hợp, thiếu kiểm soát, dẫn đến rủi ro cho ngân hàng. - Chính sách tín dụng không phù hợp: Cho vay tập trung quá nhiều vào một ngành nghề, lĩnh vực, nhóm khách hàng có nhiều rủi ro, bộ sản phẩm tín dụng chưa cải tiến kịp thời so với sự thay đổi của tình hình kinh tế, xã hội dễ dẫn đến lạc hậu, thiếu thực tế gây rủi ro tín dụng cho ngân hàng. - Công tác thẩm định cho vay: Cán bộ thiếu năng lực, thiếu kiến thức, thiếu am hiểu thị trường trong những lĩnh vực cho vay tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Bên cạnh đó, thông tin không đầy đủ dễ dẫn đến đo lường không chính xác mức độ rủi ro của khoản vay để có biện pháp quản lý hợp lý. - Công tác quản lý, giám sát trong quá trình sử dụng vốn vay: thiếu giám sát, thiếu quản lý chặt chẽ dễ dẫn đến việc sử dụng vốn của khách hàng không đúng mục đích, không kịp thời phát hiện và xử lý khi có rủi ro xảy ra. - Vấn đề đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng: do đặc thù lĩnh vực tín dụng có nhiều cám dỗ vật chất dễ dẫn đến một bộ phận không nhỏ cán bộ tín dụng bị sa ngã, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 11 cấu kết với khách hàng thẩm định không đúng thực tế khách hàng, kê khống các giá trị tài sản đảm bảo gây thất thoát lớn cho ngân hàng. - Vấn đề về biện pháp đảm bảo: Việc thẩm định không đúng giá trị tài sản đảm bảo, nhận nhiều tài sản đảm bảo có mức độ rủi ro cao, tính chất pháp lý chưa hoàn chỉnh gây rủi ro tiềm ẩn lớn cho ngân hàng.
Bên cạnh đó, tài sản đảm bảo có biến động giá giảm mạnh, tình hình sử dụng tài sản đảm bảo là máy móc thiết bị, phương tiện vận tải nhiều dẫn đến khấu hao nhanh cũng tiềm ẩn rủi ro cho ngân hàng.4 Những ảnh hưởng của rủi ro tín dụng đến ngân hàng thương mại và nền kinh tế. Ảnh hưởng của rủi ro tín dụng đến ngân hàng: Hoạt động chính của ngân hàng là huy động vốn từ các chủ thể trong nền kinh tế và cho vay lại các chủ thể trong nền kinh tế. Việc ngân hàng vẫn phải trả gốc, lãi cho các chủ thể gửi vào ngân hàng mà lại không thu được gốc, lãi của người đi vay do xảy ra rủi ro tín dụng sẽ dẫn đến việc ngân hàng bị giảm lợi nhuận do trích lập dự phòng lớn, thậm chí có thể bị ảnh hưởng đến hình ảnh của ngân hàng, mất thanh khoản gây ra phá sản ngân hàng. Ảnh hưởng đến nền kinh tế: Ngân hàng là một trung gian tài chính nên việc rủi ro tín dụng xảy ra sẽ dẫn đến ngân hàng mất thanh khoản, gây thiệt hại cho các chủ thể gửi tiền vào ngân hàng đó.
Bên cạnh đó, công tác cho vay ra các chủ thể khác trong nền kinh tế cũng bị ảnh hưởng. Từ việc này sẽ gây ra một loạt các đổ vỡ của hệ thống tài chính, tăng tỷ lệ thất nghiệp, tăng lạm phát, suy thoái kinh tế, xã hội không ổn định.2 Quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về quản trị rủi ro tín dụng Quản trị rủi ro tín dụng là toàn bộ quá trình nhận diện, đo lường, đánh giá, giám sát, kiểm soát và báo cáo rủi ro tín dụng nhằm tối đa hóa lợi nhuận trong phạm vi mức độ rủi ro chấp nhận được.2 Mục tiêu của quản trị rủi ro tín dụng - Đảm bảo an toàn cho hoạt động của ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.