Luận văn: Các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại NHTMCP trên sàn chứng khoán VN

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu hub những nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại các ngân hàng thương mại cổ phần trên sàn chứng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Vương Thiên Lộc
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đan Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Những Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Lệ Nợ Xấu Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Trên Sàn Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÍ THUYẾT
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ NỢ XẤU
• 2.1.1. Khái niệm về nợ xấu
• 2.1.2. Chỉ tiêu đo lường nợ xấu
• 2.1.3. Tác động của nợ xấu
• 2.2. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NỢ XẤU
• 2.2.1. Yếu tố vĩ mô
• 2.2.2. Yếu tố bên trong ngân hàng
• 2.3. LƯỢC KHẢO MỘT SỐ NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ ĐỀ XUẤT NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN
• 2.3.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.3.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.4. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỶ LỆ NỢ XẤU TẠI CÁC NHTMCP TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 4.2. PHÂN TÍCH THỐNG KÊ MÔ TẢ CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH
• 4.2.1. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ
• 4.2.2. Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản ROA
• 4.2.3. GDP và lãi suất thực
• 4.3. MA TRẬN HỆ SỐ TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC BIẾN
• 4.4. KIỂM TRA ĐA CỘNG TUYẾN THEO HỆ SỐ VIF
• 4.5. KẾT QUẢ HỒI QUY MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 4.6. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• 5.2. ĐỀ XUẤT CÁC HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tỷ lệ nợ xấu tại ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Tỷ lệ nợ xấu tại các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) trên sàn chứng khoán Việt Nam là một vấn đề quan trọng trong quản lý tài chính. Nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra các chính sách phù hợp nhằm giảm thiểu rủi ro.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của tỷ lệ nợ xấu

Tỷ lệ nợ xấu được định nghĩa là tỷ lệ giữa tổng nợ xấu và tổng dư nợ cho vay của ngân hàng. Tỷ lệ này phản ánh chất lượng tài sản của ngân hàng và khả năng thu hồi nợ. Một tỷ lệ nợ xấu cao có thể dẫn đến việc ngân hàng phải trích lập dự phòng lớn, ảnh hưởng đến lợi nhuận.

1.2. Tình hình nợ xấu tại các NHTMCP hiện nay

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu tại các NHTMCP đã có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các ngân hàng trong việc quản lý rủi ro tín dụng và duy trì sự ổn định tài chính.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại ngân hàng thương mại cổ phần

Nhiều nhân tố có thể tác động đến tỷ lệ nợ xấu tại các NHTMCP, bao gồm yếu tố vĩ mô và vi mô. Việc phân tích các nhân tố này sẽ giúp các nhà quản lý ngân hàng có cái nhìn tổng quát hơn về tình hình nợ xấu.

2.1. Yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến nợ xấu

Các yếu tố vĩ mô như tăng trưởng kinh tế, lãi suất và chính sách tiền tệ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trả nợ của khách hàng. Khi nền kinh tế tăng trưởng chậm, tỷ lệ nợ xấu có xu hướng gia tăng.

2.2. Yếu tố nội bộ ngân hàng tác động đến nợ xấu

Chất lượng quản lý rủi ro tín dụng, quy trình thẩm định và chính sách cho vay của ngân hàng cũng là những yếu tố quan trọng. Ngân hàng có quy trình thẩm định chặt chẽ sẽ giảm thiểu được tỷ lệ nợ xấu.

III. Phương pháp nghiên cứu tỷ lệ nợ xấu tại ngân hàng thương mại cổ phần

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính của 16 NHTMCP niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn từ 2013 đến 2018.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính hàng năm của các ngân hàng, bao gồm thông tin về nợ xấu, tổng dư nợ và các chỉ tiêu tài chính khác.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Sử dụng mô hình hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa các nhân tố và tỷ lệ nợ xấu. Phương pháp Generalized Least Squares (GLS) được áp dụng để ước lượng mô hình.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại các NHTMCP. Những phát hiện này có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả chính từ nghiên cứu

Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng có tác động cùng chiều với tỷ lệ nợ xấu, trong khi khả năng sinh lợi và tốc độ tăng trưởng kinh tế lại tác động ngược chiều.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Các ngân hàng có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chính sách cho vay và quản lý rủi ro, từ đó giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu và nâng cao hiệu quả hoạt động.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu là rất cần thiết để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện quy trình quản lý rủi ro và áp dụng các chính sách phù hợp.

5.1. Kết luận về nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được các nhân tố chính ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu, từ đó cung cấp cơ sở cho các chính sách quản lý rủi ro hiệu quả.

5.2. Hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố tác động đến nợ xấu, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế biến động. Các ngân hàng cũng cần áp dụng công nghệ mới trong quản lý rủi ro tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2013-2018, các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến sự biến động đáng kể về tỷ lệ nợ xấu, với mức trung bình khoảng 1,81%. Tỷ lệ nợ xấu cao không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và uy tín của các ngân hàng mà còn tác động tiêu cực đến sự ổn định và phát triển của nền kinh tế. Việc kiểm soát và giảm thiểu nợ xấu trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và các cơ quan quản lý. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại 16 NHTMCP trên sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2013-2018, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các ngân hàng có quy mô lớn, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng tài sản hệ thống ngân hàng Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính và các nguồn số liệu kinh tế vĩ mô như Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa các yếu tố vĩ mô, vi mô và tỷ lệ nợ xấu, hỗ trợ các nhà quản trị và cơ quan quản lý xây dựng chính sách phù hợp nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về nợ xấu, bao gồm:

• Khái niệm nợ xấu: Được định nghĩa theo chuẩn mực của NHNN Việt Nam và các tổ chức quốc tế như Basel Committee, IMF, IAS, với tiêu chí chính là khoản nợ quá hạn trên 90 ngày hoặc có dấu hiệu mất khả năng thu hồi.
• Lý thuyết về tác động của yếu tố vĩ mô: Tăng trưởng kinh tế (GDP), lãi suất thực (RIR), tỷ lệ thất nghiệp (UER) được xem là các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng và từ đó tác động đến tỷ lệ nợ xấu.
• Lý thuyết về yếu tố nội bộ ngân hàng: Bao gồm khả năng sinh lợi (ROA), tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EQUITY), tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR), quy mô ngân hàng (SIZE) và tốc độ tăng trưởng tín dụng (CREDITGR). Các yếu tố này phản ánh năng lực quản trị, chính sách tín dụng và mức độ rủi ro của ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng thu thập từ 16 NHTMCP niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2013-2018. Cỡ mẫu gồm 96 quan sát, dữ liệu kinh tế vĩ mô được lấy từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới. Phương pháp phân tích chính là hồi quy dữ liệu bảng với các kỹ thuật:

• Phân tích mô tả để đánh giá đặc điểm các biến.
• Hồi quy Pool OLS, Fixed Effect Model (FEM), Random Effect Model (REM) để lựa chọn mô hình phù hợp.
• Kiểm định Hausman để xác định mô hình REM là tối ưu.
• Kiểm định các giả thiết hồi quy như phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và đa cộng tuyến.
• Sử dụng phương pháp Generalized Least Squares (GLS) để khắc phục các vi phạm giả thiết và đảm bảo tính hiệu quả của mô hình.

Phần mềm STATA 14 được sử dụng để xử lý dữ liệu, phân tích ma trận tương quan và thực hiện các kiểm định thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sinh lợi (ROA): Có tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê với tỷ lệ nợ xấu (hệ số hồi quy -0,311, p-value = 0,076). Ngân hàng có lợi nhuận cao thường kiểm soát tốt chất lượng tín dụng, giảm tỷ lệ nợ xấu.

2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EQUITY): Tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê (hệ số 0,104, p-value = 0,009). Ngân hàng có tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao có xu hướng chấp nhận rủi ro tín dụng lớn hơn, dẫn đến tỷ lệ nợ xấu tăng.

3. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR): Tác động cùng chiều với tỷ lệ nợ xấu (hệ số 0,263, p-value = 0,077). Việc trích lập dự phòng cao phản ánh rủi ro tín dụng lớn và công tác quản lý nợ chưa hiệu quả.

4. Tăng trưởng kinh tế (GDP): Tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê rất cao (hệ số -0,608, p-value < 0,01). Nền kinh tế tăng trưởng ổn định giúp doanh nghiệp có khả năng trả nợ tốt hơn, giảm tỷ lệ nợ xấu.

Các biến khác như quy mô ngân hàng (SIZE), tốc độ tăng trưởng tín dụng (CREDITGR), tỷ lệ thất nghiệp (UER) và lãi suất thực (RIR) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy khả năng sinh lợi của ngân hàng là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu nợ xấu, phù hợp với các nghiên cứu trước đây. Ngược lại, tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao lại liên quan đến tỷ lệ nợ xấu tăng, điều này có thể do các ngân hàng sử dụng vốn chủ sở hữu để chấp nhận rủi ro tín dụng cao hơn nhằm đạt lợi nhuận mục tiêu. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng phản ánh mức độ rủi ro tín dụng hiện hữu và công tác quản lý nợ xấu của ngân hàng. Tăng trưởng kinh tế ổn định là điều kiện thuận lợi giúp giảm tỷ lệ nợ xấu, đồng thời tạo môi trường kinh doanh tích cực cho khách hàng vay vốn. Các biến không có ý nghĩa thống kê có thể do chính sách quản lý tín dụng chặt chẽ và sự ổn định của hệ thống ngân hàng trong giai đoạn nghiên cứu. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng tỷ lệ nợ xấu, ROA và GDP qua các năm, cùng bảng hồi quy chi tiết để minh họa mức độ tác động của từng yếu tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng: Các ngân hàng cần tập trung cải thiện khả năng sinh lợi (ROA) thông qua quản trị rủi ro tín dụng chặt chẽ, lựa chọn khách hàng vay có khả năng trả nợ tốt nhằm giảm tỷ lệ nợ xấu. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban lãnh đạo ngân hàng.

2. Xây dựng chính sách vốn phù hợp với mức độ rủi ro: Cần cân nhắc tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản để tránh việc tăng vốn quá mức dẫn đến chấp nhận rủi ro tín dụng cao, đồng thời đảm bảo an toàn vốn. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Ban quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý.

3. Nâng cao năng lực quản lý dự phòng rủi ro tín dụng: Đào tạo nhân sự, hoàn thiện quy trình trích lập dự phòng nhằm phản ánh chính xác rủi ro tín dụng và giảm thiểu tổn thất do nợ xấu. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Phòng quản lý rủi ro ngân hàng.

4. Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững: Cơ quan quản lý nhà nước cần phối hợp chính sách tiền tệ, tài khóa nhằm duy trì tốc độ tăng trưởng GDP ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển và trả nợ ngân hàng. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Chính phủ, NHNN.

5. Tăng cường giám sát và kiểm soát tín dụng: Đặc biệt chú trọng các khoản vay có rủi ro cao, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tín dụng để phát hiện sớm các khoản nợ có nguy cơ trở thành nợ xấu. Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể: Ngân hàng và cơ quan quản lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị ngân hàng thương mại cổ phần: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược quản lý rủi ro tín dụng, tối ưu hóa danh mục cho vay và nâng cao hiệu quả hoạt động.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về ngân hàng: Áp dụng các phân tích để hoàn thiện chính sách tiền tệ, giám sát hoạt động tín dụng và xử lý nợ xấu hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích và kết quả thực nghiệm để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan.

4. Các nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao khả năng sinh lợi (ROA) lại ảnh hưởng ngược chiều đến tỷ lệ nợ xấu?
   ROA phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản của ngân hàng. Ngân hàng có ROA cao thường có quản trị tín dụng tốt, lựa chọn khách hàng có khả năng trả nợ, do đó tỷ lệ nợ xấu thấp hơn.

2. Tại sao tỷ lệ vốn chủ sở hữu lại có tác động cùng chiều với nợ xấu?
   Ngân hàng có tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao có thể chấp nhận rủi ro tín dụng lớn hơn để đạt lợi nhuận mục tiêu, dẫn đến tỷ lệ nợ xấu tăng.

3. Tăng trưởng kinh tế ảnh hưởng thế nào đến nợ xấu?
   Khi GDP tăng trưởng ổn định, doanh nghiệp có khả năng trả nợ tốt hơn, giảm nguy cơ nợ xấu. Ngược lại, suy thoái kinh tế làm tăng tỷ lệ nợ xấu.

4. Tại sao tốc độ tăng trưởng tín dụng không có ý nghĩa thống kê với nợ xấu trong nghiên cứu này?
   Trong giai đoạn nghiên cứu, các ngân hàng có chính sách kiểm soát tín dụng chặt chẽ, nên tăng trưởng tín dụng không gây ra tác động tiêu cực ngay lập tức đến nợ xấu.

5. Làm thế nào để các ngân hàng giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu hiệu quả?
   Cần nâng cao năng lực quản lý tín dụng, lựa chọn khách hàng kỹ lưỡng, trích lập dự phòng hợp lý và phối hợp với chính sách vĩ mô ổn định để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

Kết luận

• Khả năng sinh lợi (ROA) và tăng trưởng kinh tế (GDP) có tác động ngược chiều, giúp giảm tỷ lệ nợ xấu tại các NHTMCP trên sàn chứng khoán Việt Nam.
• Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EQUITY) và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) tác động cùng chiều, làm tăng tỷ lệ nợ xấu.
• Các biến như quy mô ngân hàng, tốc độ tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ thất nghiệp và lãi suất thực không có ý nghĩa thống kê trong giai đoạn nghiên cứu.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm giúp nhà quản trị và cơ quan quản lý xây dựng chính sách quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp quản lý rủi ro, nâng cao năng lực ngân hàng và phối hợp chính sách vĩ mô để duy trì sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý nên áp dụng kết quả nghiên cứu để rà soát, điều chỉnh chính sách tín dụng và quản lý nợ xấu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và bảo vệ sự ổn định tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về luận văn, nội dung chương này thể hiện khái quát về đề tài bao gồm: lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, kết cấu trình bày đề tài và tóm lược các nghiên cứu trước. Chương 2: Tác giả khái quát hóa cơ sở lí thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu của các NHTMCP và lịch sử các nghiên cứu trước đó. Đây là nền tảng để xây dựng mô hình nghiên cứu. Chương 3: Trình bày mô hình dự kiến và giải thích các biến được sử dụng trong mô hình, đưa ra cách thức kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.

Chương 4: Tác giả đi sâu phân tích kết quả nghiên cứu thể hiện sự tác động các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu của các NHTMCP trên sàn chứng khoán Việt Nam. Chương 5: Dựa trên những kết quả nghiên cứu đã đạt được tác giả đưa ra những gợi ý chính sách giúp quản trị rủi ro ngân hàng, giảm thiểu nợ xấu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÍ THUYẾT Chương 2 trình bày những lý thuyết và các công trình nghiên cứu trước đây về các yếu tố tác động đến nợ xấu của các NHTM, làm cơ sở khoa học cho công trình nghiên cứu của luận văn.

TỔNG QUAN VỀ NỢ XẤU 2. Khái niệm về nợ xấu Nợ xấu hay một số thuật ngữ có ý nghĩa tương tự được sử dụng như là: Nợ dưới chuẩn, những thuật ngữ quốc tế thường được sử dụng là: “bad debt” của CM Buch (1994), “non-performing loan” theo AEG (2004), “doubtful debt” của Fofack (2005) và “Problem Loan” theo Berger và De Young (1997). Nợ xấu là các khoản nợ dưới chuẩn, có thể quá hạn và bị nghi ngờ về khả năng trả nợ lẫn khả năng thu hồi vốn của chủ nợ. Bản chất của nợ xấu là một khoản tiền cho vay mà chủ nợ xác định không thể thu hồi lại được và bị xóa sổ khỏi danh sách các khoản nợ phải thu của chủ nợ.

Ngoài ra, khoản nợ xấu còn được coi là "khoản lỗ" hoặc "mất mát" của các khoản vay bị giảm giá trị (Saba et al. Các định chế tài chính đã đưa ra các định nghĩa khác nhau về nợ xấu, như sau: Theo nhóm chuyên gia tư vấn Advisory Expert Group (AEG, 2004), một khoản nợ được xem là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và/ hoặc gốc trên 90 ngày; hoặc có các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thoả thuận; hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ. Nói cách khác, nợ xấu được xác định trên 2 yếu tố: quá hạn trên 90 ngày và khả năng trả nợ bị nghi ngờ. Theo Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) (Basel Committee on Banking Supervision, 2006), một khoản vay được cho là nợ xấu khi một trong hai hoặc cả hai điều kiện sau xảy ra: (i) Ngân hàng đánh giá người vay không có khả năng trả nợ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 đầy đủ khi ngân hàng chưa thực hiện các hành động để cố gắng thu hồi.

(ii) Người vay đã quá hạn trả nợ quá 90 ngày. Dựa trên hướng dẫn này, nợ xấu sẽ bao gồm toàn bộ các khoản cho vay đã quá hạn 90 ngày và có dấu hiệu người đi vay không trả được nợ. Theo chuẩn mực Kế toán quốc tế (IAS) (IFRS, 2005), chuẩn mực Kế toán quốc tế về ngân hàng thường đề cập các khoản nợ bị giảm giá trị (Impaired Loans) thay vì sử dụng thuật ngữ nợ xấu (nonperforming Loans) là khoản vay có dấu hiệu bị giảm giá trị. Về cơ bản IAS 39 chú trọng tới khả năng hoàn trả của khoản vay bất luận thời gian quá hạn chưa tới 90 ngày hoặc chưa quá hạn.

“Một khoản cho vay được coi là không sinh lời (nợ xấu) khi tiền thanh toán lãi và/hoặc tiền gốc đã quá hạn từ 90 ngày trở lên, hoặc các khoản thanh toán lãi đến 90 ngày hoặc hơn đã được tái cơ cấu hay gia hạn nợ, hoặc các khoản thanh toán dưới 90 ngày nhưng có các nguyên nhân nghi ngờ việc trả nợ sẽ được thực hiện đầy đủ” (IMF, 2004). Với quan điểm này, nợ xấu được nhận dạng qua hai giác độ: khả năng trả nợ và thời gian trả nợ. Theo quan điểm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV), thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 12/4/2015 của Ngân hàng nhà nước như sau: “Nợ xấu là những khoản nợ được phân loại vào nhóm 3 (dưới chuẩn), nhóm 4 (nghi ngờ) và nhóm 5 (có khả năng mất vốn)”. Ngày 11/11/2013, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 156/2013/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Theo đó, NHNN Việt Nam là cơ quan ngang Bộ của Chính phủ, Ngân hàng Trung ương của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối; thực hiện chức năng của Ngân hàng Trung ương về phát hành tiền, ngân hàng của các tổ chức tín dụng và cung ứng dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ; quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc phạm vi quản lý của NHNN. Do đó, NHNN Việt Nam được xem là ngân hàng của các ngân hàng. Bên cạnh đó, phạm vi nghiên cứu của tác giả là các NHTMCP niêm yết trên sàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 chứng khoán Việt Nam – chịu sự quản lí trực tiếp của NHNN. Vì vậy, trong bài viết này, tác giả dựa vào quan điểm nợ xấu của NHNN.

Chỉ tiêu đo lường nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu trên Tổng dư nợ được sử dụng là chỉ tiêu đo lường nợ xấu. Công 𝑁ợ 𝑥ấ𝑢 thức tính: Tỷ lệ nợ xấu = 𝑇ổ𝑛𝑔 𝑑ư 𝑛ợ Tỷ lệ nợ xấu cho biết chất lượng và rủi ro của danh mục cho vay của ngân hàng. Tỷ lệ này cao so với trung bình ngành và có xu hướng tăng lên cho thấy dấu hiệu ngân hàng đang gặp khó khăn trong việc quản lý chất lượng các khoản vay. Ngược lại, tỷ lệ này thấp cho thấy chất lượng tín dụng tốt.

Tác động của nợ xấu 2. Tác động của nợ xấu đến hoạt động của NHTM - Nợ xấu làm giảm lợi nhuận của ngân hàng: Lợi nhuận là chỉ tiêu quan trọng của ngân hàng. Lợi nhuận được hình thành từ những khoản thu của ngân hàng mà những khoản thu này chủ yếu từ lãi cho vay. Khi nợ xấu tăng cao nghĩa là ngân hàng sẽ không thu được gốc và lãi, đồng thời kéo theo tình trạng ngân hàng không thể mở rộng tín dụng dẫn đến giảm doanh thu từ đó làm suy giảm lợi nhuận của ngân hàng.

Ngoài ra, nợ xấu gia tăng các ngân hàng bắt buộc phát sinh thêm chi phí trích lập dự phòng, chi phí quản lý nợ xấu, chi phí xử lý nợ xấu, một số chi phí khác dẫn đến chi phí hoạt động tăng lên và làm lợi nhuận giảm xuống. Cũng đã có nhiều nghiên cứu thực nghiệm cho kết quả tương tự. Fofack (2005) đã đưa ra bằng chứng thực nghiệm cho thấy rằng khi nợ xấu tăng cao, lợi nhuận của ngân hàng giảm. Cùng với đó, tác giả Aziz et al.

(2009) chỉ ra rằng nợ xấu tác động tiêu cực đối với hoạt động sinh lời của các ngân hàng nước ngoài, trong khi đó đối với các ngân hàng địa phương, nó phụ thuộc vào từng ngân hàng. Theo tác giả Phạm Hữu Hồng Thái (2014) nghiên cứu về tác động của nợ xấu đến khả năng sinh lợi đã sử dụng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 dữ liệu của 34 NHTMCP Việt Nam từ 2005 đến 2012, kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, nợ xấu có tác động tiêu cực đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng. - Nợ xấu làm giảm uy tín của ngân hàng: Một trong những thành tố quan trọng tạo nên ấn tượng về hình ảnh của ngân hàng đó là uy tín của ngân hàng. Khi nợ xấu tăng cao sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, cũng như đánh giá của khách hàng.

Bloem và Gorter (2001) đã nghiên cứu cho thấy trong lĩnh vực ngân hàng, uy tín có vai trò quan trọng, quyết định sự sống còn, tồn tại và phát triển của một ngân hàng. Vì vậy, khi một ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao sẽ tác động sâu sắc đến tâm lý khách hàng và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của ngân hàng cũng như uy tín của ngân hàng trên thế giới sẽ bị giảm sút nghiêm trọng. - Nợ xấu ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của ngân hàng: Cũng theo như nghiên cứu của Bloem và Gorter (2001), hoạt động chủ yếu của NHTM là nhận tiền gửi và cho vay. Muốn hoạt động của NHTM diễn ra bình thường, cả hai hoạt động cho vay và huy động đều phải “khỏe mạnh”.

Nếu các khoản tín dụng gặp rủi ro thì việc thu hồi nợ vay sẽ gặp nhiều khó khăn, không thu hồi được hoặc thu hồi không đầy đủ nợ gốc và lãi đã cho vay. Trong khi đó, ngân hàng vẫn phải thanh toán đầy đủ, đúng hạn đối với các khoản tiền gửi. Việc mất cân đối trên dẫn đến mất khả năng thanh toán và có thể gây hiệu ứng rút tiền hàng loạt làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới hoạt động ngân hàng cũng như nền kinh tế của cả đất nước. - Nợ xấu có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động NHTM: Theo Dinger (2009), nợ xấu có mối quan hệ chặt chẽ đến hiệu quả hoạt động của NHTM.

Khi một NHTM có tỷ lệ nợ xấu cao sẽ dấn đến hoạt động yếu kém, không hiệu quả. Nguyên nhân được giải thích là do bắt nguồn từ việc suy giảm khả năng thanh toán, mất uy tín và dẫn đến giảm sức cạnh tranh trên thị tường. Khi khả năng cạnh tranh bị suy giảm, thị phần của NHTM sẽ sụt giảm, lúc này huy động và tín dụng cũng gặp khó dẫn đến việc sụt giảm lợi nhuận. Hiệu ứng dây chuyền trên làm cho hoạt động ngân hàng ngày càng đi xuống.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Nghiên cứu Auronen (2003) chỉ ra rằng nợ xấu trong danh mục cho vay ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán của các ngân hàng. - Nợ xấu có thể làm phá sản ngân hàng: Các nghiên cứu cho thấy rằng những khoản nợ xấu có thể được sử dụng để đánh dấu sự khởi đầu của một cuộc khủng hoảng ngân hàng (Louzis et al.