Nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP. Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP Hồ Chí Minh.

• Tác giả: Hoàng Thị Bảo Ngân
• Người hướng dẫn: PGS., TS Lê Phan Thị Diệu Thảo
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nâng Cao Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng Ngân Hàng Của Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Trên Địa Bàn TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.2. Khái niệm doanh nghiệp
• 1.1.3. Doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.4. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.5. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. Tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.1. Khái niệm tín dụng ngân hàng
• 1.2.2. Đặc điểm của tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.3. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.4. Các loại hình tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3. Nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3.1. Nhân tố từ phía doanh nghiệp
• 1.3.2. Nhân tố từ phía ngân hàng
• 1.3.3. Nhân tố khác
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TP HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Giới thiệu doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP HCM
• 2.1.1. Sơ lược tình hình kinh tế, xã hội của TP HCM
• 2.1.2. Doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP HCM
• 2.2. Thực trạng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP HCM
• 2.2.1. Khái quát hoạt động tín dụng của các NHTMCP trên địa bàn TP HCM
• 2.2.2. Thực trạng nguồn vốn và các kênh huy động vốn của DNNVV
• 2.2.3. Tín dụng ngân hàng đối với DNNVV trên địa bàn TP HCM tại các NHTMCP
• 2.3. Hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM
• 2.3.1. Thực trạng hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM
• 2.3.2. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Trình tự nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Kết quả nghiên cứu
• 3.4.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 3.4.2. Kết quả phân tích hồi quy
• 3.5. Nhận xét, đánh giá kết quả
• 3.6. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Đối với các DNNVV
• 4.1.1. Nâng cao năng lực tài chính, hiệu quả hoạt động kinh doanh
• 4.1.2. Gia tăng nguồn vốn chủ sở hữu
• 4.1.3. Tận dụng sự hỗ trợ của các tổ chức trung gian tài chính
• 4.2. Đối với các NHTM
• 4.2.1. Nâng cao năng lực nguồn vốn
• 4.2.2. Nâng cao hiệu quả hoạt động nhằm giảm lãi suất cho vay
• 4.2.3. Mở rộng danh mục sản phẩm đối với DNNVV
• 4.2.4. Tăng cường liên kết với các hiệp hội, tổ chức tín dụng để cho vay DNNVV
• 4.2.5. Giải quyết hiệu quả vấn đề nợ xấu
• 4.3. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước
• 4.3.1. Nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ BLTD DNNVV TP HCM
• 4.3.2. Nâng cao vai trò của hiệp hội doanh nghiệp trong việc hỗ trợ các DNNVV
• 4.3.3. Hợp tác với TCTD quốc tế trong cho vay và bảo lãnh tín dụng DNNVV
• 4.3.4. Giải quyết nợ xấu trong hệ thống ngân hàng
• 4.3.5. Thực hiện tái cấu trúc hệ thống ngân hàng
• 4.4. Kết luận chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt tại TP Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV vẫn còn nhiều hạn chế. Việc nghiên cứu và nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng là cần thiết để hỗ trợ sự phát triển của các doanh nghiệp này.

1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa

DNNVV được định nghĩa dựa trên quy mô vốn, lao động và doanh thu. Theo quy định của Việt Nam, DNNVV bao gồm các doanh nghiệp có số vốn đăng ký dưới 10 tỷ đồng hoặc số lao động bình quân hằng năm dưới 300 người.

1.2. Vai trò của DNNVV trong nền kinh tế

DNNVV góp phần tạo ra việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế địa phương. Chúng cũng đóng góp vào ngân sách nhà nước thông qua thuế và các khoản phí khác.

II. Những thách thức trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV

DNNVV thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Những thách thức này không chỉ đến từ phía doanh nghiệp mà còn từ các ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước.

2.1. Khó khăn từ phía doanh nghiệp

Nhiều DNNVV thiếu thông tin tài chính minh bạch, dẫn đến việc ngân hàng không thể đánh giá chính xác khả năng trả nợ. Điều này làm tăng rủi ro cho các ngân hàng khi cho vay.

2.2. Hạn chế từ phía ngân hàng

Ngân hàng thường áp dụng các tiêu chí cho vay nghiêm ngặt, khiến DNNVV khó đáp ứng. Chi phí giao dịch cao và thông tin bất cân xứng cũng là những yếu tố cản trở.

III. Phương pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho DNNVV

Để nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng, DNNVV cần áp dụng một số phương pháp và giải pháp cụ thể. Những giải pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp cải thiện tình hình tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc vay vốn.

3.1. Nâng cao năng lực tài chính của doanh nghiệp

DNNVV cần cải thiện khả năng quản lý tài chính, tăng cường minh bạch trong báo cáo tài chính để tạo niềm tin với các ngân hàng.

3.2. Tận dụng sự hỗ trợ từ các tổ chức trung gian

Các tổ chức trung gian tài chính có thể giúp DNNVV tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn thông qua các chương trình hỗ trợ và bảo lãnh tín dụng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tín dụng ngân hàng cho DNNVV

Nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho DNNVV có thể mang lại nhiều lợi ích cho cả doanh nghiệp và nền kinh tế. Các kết quả nghiên cứu đã chỉ ra những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng này.

4.1. Kết quả từ mô hình nghiên cứu

Mô hình hồi quy cho thấy rằng lịch sử quan hệ tín dụng và khả năng thanh toán ngắn hạn là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng.

4.2. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu

Các DNNVV có thể áp dụng những kết quả nghiên cứu này để cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, từ đó phát triển bền vững hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về tín dụng ngân hàng cho DNNVV

Việc nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho DNNVV là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các giải pháp đề xuất không chỉ giúp DNNVV phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

5.1. Tương lai của DNNVV trong hệ thống tín dụng

DNNVV cần tiếp tục cải thiện năng lực tài chính và quản lý để có thể tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn trong tương lai.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ từ nhà nước

Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò thiết yếu trong phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Tại TP. Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế năng động nhất cả nước, DNNVV chiếm tới 99.1% tổng số doanh nghiệp với hơn 109,000 đơn vị theo tiêu chí quy mô lao động. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của các DNNVV vẫn còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và mở rộng sản xuất kinh doanh của họ. Từ năm 2009 đến 2013, dư nợ tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) trên địa bàn TP HCM tăng 33%, đạt khoảng 511.8 nghìn tỷ đồng, song tỷ lệ nợ xấu cũng tăng lên 4.6%, gây áp lực lên hoạt động tín dụng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp cận vốn vay. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các DNNVV trên địa bàn TP HCM trong giai đoạn 2011-2014, sử dụng dữ liệu hồ sơ vay vốn từ các NHTMCP và số liệu thống kê từ các cơ quan quản lý nhà nước. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển DNNVV, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương và quốc gia thông qua cải thiện tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về tín dụng ngân hàng và DNNVV, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Stiglitz và Weiss, 1981): Giải thích nguyên nhân các ngân hàng thận trọng trong cấp tín dụng do thiếu thông tin minh bạch về doanh nghiệp, dẫn đến rủi ro tín dụng cao.
• Khung thẩm định tín dụng “5C”: Bao gồm các yếu tố Character (uy tín), Capacity (năng lực trả nợ), Capital (vốn), Collateral (tài sản bảo đảm), Conditions (điều kiện vay) – được sử dụng để đánh giá khả năng tiếp cận tín dụng của DNNVV.
• Mô hình probit: Áp dụng để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định cấp tín dụng của ngân hàng đối với DNNVV, dựa trên dữ liệu hồ sơ vay vốn.

Các khái niệm chính bao gồm: DNNVV, tín dụng ngân hàng, nợ xấu, tài sản bảo đảm, năng lực tài chính, và môi trường pháp lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu hồ sơ vay vốn của DNNVV tại các NHTMCP trên địa bàn TP HCM giai đoạn 2011-2014; số liệu thống kê thứ cấp từ Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước TP HCM, Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV TP HCM giai đoạn 2009-2013; khảo sát và phỏng vấn nhân viên tín dụng có kinh nghiệm từ các NHTMCP.
• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, hồi quy probit để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng; phân tích định tính để đánh giá nguyên nhân khó khăn từ phía doanh nghiệp, ngân hàng và cơ quan quản lý.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Hồ sơ vay vốn được thu thập từ các NHTMCP có quy mô lớn trên địa bàn TP HCM; nhân viên tín dụng tham gia khảo sát có kinh nghiệm tối thiểu 2 năm nhằm đảm bảo độ tin cậy thông tin.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong khoảng thời gian 2011-2014, kết hợp số liệu thống kê giai đoạn 2009-2013 để đánh giá xu hướng và thực trạng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhân tố từ phía DNNVV ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng: Kết quả hồi quy probit cho thấy các yếu tố có tác động tích cực gồm lịch sử quan hệ tín dụng (tăng khả năng tiếp cận lên khoảng 25%), khả năng thanh toán ngắn hạn (tăng 18%), khả năng bao phủ lãi vay (tăng 20%), ROA (tăng 15%), hệ số nợ (giảm 12%) và tài sản thế chấp (tăng 30%).
2. Thực trạng tín dụng tại các NHTMCP TP HCM: Dư nợ tín dụng tăng 33% từ 2009 đến 2013, đạt 511.8 nghìn tỷ đồng, trong đó tín dụng dành cho DNNVV chiếm tỷ trọng lớn nhưng vẫn còn hạn chế về quy mô và thời hạn vay chủ yếu là ngắn hạn.
3. Khó khăn trong tiếp cận tín dụng: Khoảng 41% DNNVV gặp khó khăn do thiếu tài sản thế chấp phù hợp; 35% bị từ chối vay do năng lực tài chính yếu và thông tin không minh bạch; tỷ lệ nợ xấu tăng từ 0.65% năm 2009 lên 4.6% năm 2013 làm tăng rủi ro tín dụng.
4. Nguyên nhân từ phía ngân hàng và cơ quan quản lý: Năng lực tài chính của ngân hàng hạn chế, quy trình thẩm định phức tạp, chính sách tín dụng thắt chặt và môi trường pháp lý chưa hoàn thiện là những rào cản chính.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân các DNNVV khó tiếp cận tín dụng chủ yếu do đặc điểm vốn nhỏ, thiếu tài sản bảo đảm và thông tin bất cân xứng, phù hợp với lý thuyết thông tin bất cân xứng. So với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ khó khăn tiếp cận tín dụng tại TP HCM tương đương hoặc cao hơn do đặc thù thị trường và mức độ phát triển của DNNVV. Việc tăng tỷ lệ nợ xấu làm các ngân hàng thận trọng hơn trong cấp tín dụng, đặc biệt với các khoản vay trung và dài hạn. Biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa lịch sử tín dụng và khả năng được duyệt vay cho thấy doanh nghiệp có lịch sử tín dụng tốt có tỷ lệ được duyệt vay cao hơn 25% so với doanh nghiệp mới. Bảng phân tích hồi quy minh họa rõ vai trò của các yếu tố tài chính và tài sản bảo đảm trong quyết định cấp tín dụng. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực tài chính và minh bạch thông tin của DNNVV, đồng thời cải thiện năng lực và chính sách của ngân hàng để giảm thiểu rủi ro và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DNNVV tiếp cận vốn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao năng lực tài chính và quản trị của DNNVV: Khuyến khích doanh nghiệp cải thiện năng lực sản xuất kinh doanh, tăng vốn tự có và minh bạch thông tin tài chính trong vòng 1-2 năm tới, nhằm tăng khả năng đáp ứng yêu cầu vay vốn. Chủ thể thực hiện: DNNVV, các hiệp hội doanh nghiệp.
2. Tăng cường hỗ trợ từ các tổ chức trung gian tài chính: Phát triển các quỹ bảo lãnh tín dụng, tổ chức tư vấn tài chính để giúp DNNVV tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn trong 2-3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV TP HCM.
3. Cải thiện năng lực và chính sách tín dụng của ngân hàng: Nâng cao năng lực thẩm định, giảm thủ tục hành chính, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc điểm DNNVV, giảm lãi suất cho vay trong vòng 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Các NHTMCP.
4. Hoàn thiện môi trường pháp lý và chính sách hỗ trợ: Ban hành các chính sách ưu đãi về lãi suất, điều kiện vay vốn, hỗ trợ đào tạo quản trị doanh nghiệp, phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, ngân hàng và cơ quan quản lý trong 3-5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, UBND TP HCM, các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng thương mại: Để hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định cấp tín dụng cho DNNVV, từ đó điều chỉnh chính sách tín dụng phù hợp, nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng.
2. Chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa: Nhận thức về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng vay vốn, từ đó cải thiện năng lực tài chính, minh bạch thông tin và xây dựng lịch sử tín dụng tốt.
3. Cơ quan quản lý nhà nước và chính sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn, phát triển kinh tế địa phương.
4. Các tổ chức tài chính trung gian và hiệp hội doanh nghiệp: Để phát triển các dịch vụ hỗ trợ tài chính, tư vấn và bảo lãnh tín dụng phù hợp với nhu cầu của DNNVV, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao DNNVV khó tiếp cận tín dụng ngân hàng?
   Do đặc điểm vốn nhỏ, thiếu tài sản bảo đảm, thông tin không minh bạch và rủi ro tín dụng cao khiến ngân hàng thận trọng trong cấp vốn. Ví dụ, khoảng 41% DNNVV tại TP HCM gặp khó khăn do thiếu tài sản thế chấp phù hợp.

2. Những yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến khả năng tiếp cận tín dụng của DNNVV?
   Lịch sử quan hệ tín dụng, khả năng thanh toán ngắn hạn, tài sản thế chấp và năng lực tài chính là các yếu tố quan trọng nhất, theo kết quả hồi quy probit.

3. Ngân hàng có thể làm gì để hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn?
   Cải thiện quy trình thẩm định, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng, giảm lãi suất và tăng cường liên kết với các tổ chức bảo lãnh tín dụng là các giải pháp hiệu quả.

4. Vai trò của chính sách nhà nước trong việc hỗ trợ DNNVV là gì?
   Chính sách ưu đãi về lãi suất, hỗ trợ đào tạo quản trị và phát triển quỹ bảo lãnh tín dụng giúp tạo môi trường thuận lợi cho DNNVV tiếp cận vốn và phát triển.

5. Làm thế nào DNNVV có thể nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng?
   Tăng vốn tự có, xây dựng lịch sử tín dụng tốt, minh bạch thông tin tài chính và tận dụng sự hỗ trợ từ các tổ chức trung gian tài chính sẽ giúp DNNVV dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn.

Kết luận

• DNNVV tại TP HCM chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số doanh nghiệp, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương.
• Khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV còn nhiều hạn chế do đặc điểm vốn nhỏ, thiếu tài sản bảo đảm và thông tin bất cân xứng.
• Các nhân tố ảnh hưởng chính gồm lịch sử tín dụng, năng lực tài chính, tài sản thế chấp và điều kiện vay vốn từ phía ngân hàng.
• Nợ xấu tăng cao làm gia tăng rủi ro tín dụng, ảnh hưởng đến chính sách cấp vốn của ngân hàng.
• Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng cần sự phối hợp đồng bộ giữa DNNVV, ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước trong 1-5 năm tới.

Các chủ doanh nghiệp và ngân hàng nên áp dụng các giải pháp đề xuất để cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, đồng thời các cơ quan quản lý cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ nhằm thúc đẩy phát triển bền vững khu vực DNNVV tại TP HCM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH HOÀNG THỊ BẢO NGÂN NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS., TS Lê Phan Thị Diệu Thảo TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là: Hoàng Thị Bảo Ngân Sinh ngày: 19 tháng 03 năm 1989 Quê quán: Xã Duy Hòa, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam Hiện công tác tại: Phòng Quản lý rủi ro, Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Sở Giao dịch 2. Số 04 – 06, Võ Văn Kiệt, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh Là học viên Cao học khóa XIV – Lớp 14B1 – Trường Đại học Ngân hàng – Thành phố Hồ Chí Minh. Cam đoan đề tài: “Nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP Hồ Chí Minh” Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Người hướng dẫn khoa học: PGS. Lê Phan Thị Diệu Thảo Luận văn được thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng – Thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn này chưa từng được trình nộp để lấy học vị thạc sĩ tại bất cứ một trường đại học nào. Luận văn này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận văn. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan danh dự của tôi. Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 10 năm 2014 Tác giả Hoàng Thị Bảo Ngân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin gửi lời cám ơn đến các thầy cô Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh đã trang bị cho tôi những nền tảng kiến thức cần thiết và giúp tôi rèn luyện những khả năng tự nghiên cứu, tư duy trong suốt thời gian học tập tại trường. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cám ơn chân thành nhất đến giảng viên hướng dẫn của mình là PGS. Lê Phan Thị Diệu Thảo, đã nhiệt tình hướng dẫn, động viên tôi trong quá trình thực hiện luận văn. Ngoài ra, tôi cũng gửi lời cám ơn sâu sắc đến gia đình, các bạn bè, anh chị đồng nghiệp đã hỗ trợ, giúp đỡ và động viên tôi để tôi có thể hoàn thành luận văn này. Tác giả Hoàng Thị Bảo Ngân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii TÓM TẮT Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, xã hội của bất kỳ quốc gia nào, đặc biệt là đối với các nước phát triển như Việt Nam. Tuy nhiên hiện nay, các doanh nghiệp này đang gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của các doanh nghiệp. Vì vậy, mục tiêu của luận văn là phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng của các DNNVV trên địa bàn TP HCM – khu vực kinh tế năng động, tập trung số lượng DNNVV nhiều nhất trong cả nước, để từ đó đề xuất những giải pháp khắc phục. Bằng việc sử dụng mô hình probit, kết quả hồi quy đã cho thấy những nhân tố từ phía DNNVV ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng là lịch sử quan hệ tín dụng, khả năng thanh toán ngắn hạn, khả năng bao phủ lãi vay, ROA, hệ số nợ và tài sản thế chấp. Đồng thời, luận văn cũng sử dụng phương pháp phân tích định tính dựa trên các số liệu thống kê, phỏng vấn, khảo sát để tìm hiểu những nguyên nhân dẫn đến khó khăn trong tiếp cận tín dụng của DNNVV xuất phát từ phía ngân hàng cũng như cơ quan quản lý nhà nước. Để nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng, các DNNVV cần chú trọng nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh, năng lực vốn tự có, tích cực tận dụng nguồn hỗ trợ của các hiệp hội; đồng thời cũng cần có sự liên kết, phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, các NHTM và cơ quan quản lý nhà nước. Từ khóa: Doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận tín dụng, tín dụng ngân hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . iii DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ . viii PHẦN MỞ ĐẦU . 1 TỔNG QUAN VỀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA .1 Những vấn đề cơ bản về doanh nghiệp nhỏ và vừa .1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa.1 Khái niệm doanh nghiệp .2 Doanh nghiệp nhỏ và vừa .2 Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa .3 Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa.2 Tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa .1 Khái niệm tín dụng ngân hàng .2 Đặc điểm của tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa .3 Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa .4 Các loại hình tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa .3 Nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa .1 Nhân tố từ phía doanh nghiệp .2 Nhân tố từ phía ngân hàng .3 Nhân tố khác . 22 Kết luận chương 1 . 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] v CHƯƠNG 2 . 25 THỰC TRẠNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TP HỒ CHÍ MINH.1 Giới thiệu doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP HCM .1 Sơ lược tình hình kinh tế, xã hội của TP HCM.2 Doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP HCM .2 Thực trạng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP HCM .1 Khái quát hoạt động tín dụng của các NHTMCP trên địa bàn TP HCM.2 Thực trạng nguồn vốn và các kênh huy động vốn của DNNVV .3 Tín dụng ngân hàng đối với DNNVV trên địa bàn TP HCM tại các NHTMCP40 2.3 Hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM .1 Thực trạng hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM .2 Nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM . 45 Kết luận chương 2 . 57 ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH .1 Trình tự nghiên cứu .2 Mô hình nghiên cứu .3 Dữ liệu nghiên cứu .4 Kết quả nghiên cứu .1 Thống kê mô tả dữ liệu .2 Kết quả phân tích hồi quy .5 Nhận xét, đánh giá kết quả . 69 Kết luận chương 3 . 75 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH .1 Đối với các DNNVV .1 Nâng cao năng lực tài chính, hiệu quả hoạt động kinh doanh .2 Gia tăng nguồn vốn chủ sở hữu .3 Tận dụng sự hỗ trợ của các tổ chức trung gian tài chính .2 Đối với các NHTM .1 Nâng cao năng lực nguồn vốn .2 Nâng cao hiệu quả hoạt động nhằm giảm lãi suất cho vay .3 Mở rộng danh mục sản phẩm đối với DNNVV .4 Tăng cường liên kết với các hiệp hội, tổ chức tín dụng để cho vay DNNVV .5 Giải quyết hiệu quả vấn đề nợ xấu .3 Đối với các cơ quan quản lý nhà nước .1 Nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ BLTD DNNVV TP HCM .2 Nâng cao vai trò của hiệp hội doanh nghiệp trong việc hỗ trợ các DNNVV .3 Hợp tác với TCTD quốc tế trong cho vay và bảo lãnh tín dụng DNNVV .4 Giải quyết nợ xấu trong hệ thống ngân hàng .5 Thực hiện tái cấu trúc hệ thống ngân hàng . 91 Kết luận chương 4 . 94 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BLTD : Bảo lãnh tín dụng CIC : Trung tâm thông tin tín dụng CIEM : Viện Quản lý Kinh tế Trung Ương DNNVV : Doanh nghiệp nhỏ và vừa NHTM : Ngân hàng thương mại NHTMCP : Ngân hàng thương mại cổ phần NHNN : Ngân hàng Nhà nước TCTD : Tổ chức tín dụng TP HCM : Thành phố Hồ Chí Minh UBND : Ủy ban nhân dân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ Danh mục Bảng Bảng 1.1: Phân loại DNNVV theo khu vực kinh tế tại Việt Nam .1 Một số chỉ tiêu kinh tế của TP HCM từ 2009 – 2013 .2: Tình hình phát triển DNNVV trên địa bàn TP HCM .3: Nợ xấu, nợ quá hạn tại các NHTMCP trên địa bàn TP HCM .4: Số lượng doanh nghiệp đăng ký kinh doanh và số vốn đăng ký kinh doanh trên địa bàn TP HCM .5: Dư nợ cho vay DNNVV trên địa bàn TP HCM từ 2009 – 2013 .6: Nợ xấu của DNNVV tại các NHTMCP trên địa bàn TP HCM từ 2009 - 2013 .7: Kết quả khảo sát các NHTMCP về nguyên nhân chủ yếu DNNVV không được chấp thuận cho vay .8: Doanh số BLTD đối với DNNVV tại Quỹ BLTD DNNVV TP HCM từ 2009 – 2013 .1: Bảng tóm tắt ký hiệu biến và kỳ vọng dấu .2 Thống kê mô tả dữ liệu các biến .3: Thống kê tần suất của các biến giả trong mô hình .4: Kết quả hồi quy lần thứ nhất .5: Kết quả kiểm định thừa biến.6: Kết quả hồi quy lần thứ hai .7: Kiểm định sự phù hợp của mô hình . 69 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ix Danh mục Biểu đồ Biểu đồ 2.1: Cơ cấu DNNVV tại TP. HCM theo ngành nghề kinh doanh .2: Cơ cấu DNNVV tại TP. HCM theo loại hình doanh nghiệp .3: Tình hình huy động vốn và cho vay tại các NHTMCP trên địa bàn TP HCM từ 2009 - 2013 .4: Tình hình tăng trưởng dư nợ tín dụng tại các NHTMCP trên địa bàn TP HCM từ 2009 – 2013 .5: Cơ cấu DNNVV tại TP HCM theo quy mô vốn .6: Tỷ trọng nợ phải trả và vốn chủ sở hữu bình quân của một DNNVV .7: Yếu tố môi trường kinh doanh cản trở hoạt động doanh nghiệp.8: Số dư bảo lãnh cho vay DNNVV tại Quỹ BLTD DNNVV TP HCM từ 2009 – 2013 .1: Quy trình nghiên cứu . 57 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] x PHẦN MỞ ĐẦU 1.