CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. 1 Tổng quan về hoạt động cho vay doanh nghiệp của NHTM 1.1 Khái niệm: Trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng, thuật ngữ “cho vay” và thuật ngữ “tín dụng” thường hay đồng nhất nhau. Thực ra khái niệm cho vay hẹp hơn tín dụng. Tín dụng có thể thực hiện thông qua nhiều hình thức mà cho vay chỉ một trong các hình thức cấp tín dụng mà thôi.
Theo quy định trong Luật các tổ chức tín dụng thì khái niệm cho vay được hiểu là: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một số tiền để sử dụng vào một mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận, với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi” (Bùi Diệu Anh 2011, trang 12). Như vậy hoạt động cho vay doanh nghiệp của NHTM là hình thức cấp tín dụng, theo đó NHTM giao cho doanh nghiệp một số tiền để sử dụng vào một mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận, với nguyên tắc có hoàn trả cả vốn gốc và lãi.2 Đặc điểm về hoạt động cho vay doanh nghiệp Tín dụng là nghiệp vụ quan trọng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản có, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho ngân hàng. Tín dụng của NHTM vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cho cá nhân như nhà ở, đồ dùng gia đình, xe cộ…., vừa đáp ứng nhu cầu về vốn cho doanh nghiệp để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh. Theo Bùi Diệu Anh (2011) tín dụng tiêu dùng có các đặc điểm sau: – Nhu cầu tín dụng tiêu dùng chịu tác động của các yếu tố kinh tế và xã hội.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 – Quy mô của từng món vay thông thường nhỏ, nhưng số lượng món vay nhiều. – Thông tin về khách hàng rất quan trọng trong việc đánh giá tư cách, khả năng tài chính nhưng nhiều thông tin mang tính chất riêng tư dẫn tới ngân hàng phải thu thập thông tin gián tiếp và chất lượng các thông tin thường không cao. Từ những đặc điểm trên của tín dụng tiêu dùng, ta có thể rút ra được đặc điểm của cho vay doanh nghiệp như sau: – Số lượng khách hàng doanh nghiệp vay vốn tại ngân hàng chiếm tỷ trọng thấp, nhưng dư nợ cho vay doanh nghiệp luôn chiếm tỷ trọng cao trong tổng dư nợ cho vay của ngân hàng. – Thông tin khách hàng doanh nghiệp có độ tin cậy hơn khách hàng cá nhân và hộ gia đình từ pháp lý doanh nghiệp đến báo cáo tài chính cũng được kiểm tra bởi các cơ quan thuế của nhà nước hoặc các công ty kiểm toán.
– Đối tượng cho vay doanh nghiệp của ngân hàng rất đa dạng vì doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau như ngành giấy, ngành đồ gỗ nội thất, ngành xây dựng lắp đặt, ngành xây dựng dân dụng, ngành thương mại điện tử,….Bên cạnh đó, chi phí tổ chức cho vay doanh nghiệp thường cao hơn cho vay cá nhân, hộ gia đình. – Thủ tục và quy trình cho vay doanh nghiệp phức tạp hơn cho vay cá nhân, hộ gia đình vì tính pháp lý của doanh nghiệp phức tạp hơn nhiều cho vay cá nhân.3 Vai trò của cho vay doanh nghiệp 1.1 Góp phần thúc đẩy quá trình tái sản xuất của xã hội: Cho vay giúp điều hòa vốn từ các chủ thể tạm thời thừa vốn tới các chủ thể cần vốn. Như vậy, những nguồn vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi không có khả năng sinh lợi nay đã được huy động trở thành hữu ích và tiếp tục sinh lợi; đối với những LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 doanh nghiệp đang bị thiếu hụt vốn cũng nhờ vậy mà bổ sung vốn kịp thời đáp ứng nhu cầu mở rộng và phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đẩy nhanh tốc độ tiêu thụ hàng hóa hóa. Hoạt động cho vay doanh nghiệp của các ngân hàng được cung cấp bao giờ cũng kèm theo những điều kiện nhất định để hạn chế rủi ro đạo đức và rủi ro lựa chọn đối nghịch, từ đó nó góp phần buộc các doanh nghiệp vay vốn phải thực sự quan tâm đến hiệu quả sử dụng vốn vay, để duy trì mối quan hệ lâu dài với ngân hàng.2 Là kênh truyền tải ảnh hưởng của nhà nước đến các mục tiêu vĩ mô Các mục tiêu vĩ mô của nền kinh tế bao gồm ổn định giá cả, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm giảm tỷ lệ thất nghiệp.
Các mục tiêu trên chịu ảnh hưởng rất lớn bởi khối lượng và cơ cấu cho vay của các ngân hàng thương mại. Thông qua cơ chế tác động vào các điều kiện cho vay như lãi suất, điều kiện vay vốn…Nhà nước có thể điều chỉnh được việc mở rộng hay thu hẹp cho vay, điều chỉnh được cơ cấu cho vay theo ngành nghề kinh tế hay theo vùng lãnh thổ. Việc mở rộng hay thu hẹp cho vay một mặt ảnh hưởng đến lượng tiền cung ứng và lãi suất trên thị trường và do đó tác động đến giá cả trong nền kinh tế. Mặt khác, việc mở rộng hay thu hẹp cho vay, giảm hay tăng lãi suất và thay đổi cơ cấu cho vay sẽ tác động rất lớn đến quy mô đầu tư của doanh nghiệp và do vậy cũng đồng thời tác động đến sản lượng hàng hóa sản xuất của doanh nghiệp.
Tạo điều kiện mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại Cho vay doanh nghiệp có vai trò quan trọng không thể thiếu trong việc mở rộng, phát triển các mối quan hệ đối ngoại và mở rộng giao lưu quốc tế. Thông qua việc cung cấp các khoản cho vay tài trợ hoạt động xuất nhập khẩu cho doanh nghiệp. Hoạt động cho vay doanh nghiệp góp phần thúc đẩy, mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại, góp phần đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, làm cho các nước có điều kiện xích lại gần nhau hơn, các doanh nghiệp Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 có cơ hội học hỏi kinh nghiệm kinh doanh của các nước trên thế giới.2 Hiệu quả cho vay doanh nghiệp của NHTM 1.1 Khái niệm hiệu quả cho vay doanh nghiệp của NHTM Hiệu quả tín dụng ngân hàng, một cách trực diện, thể hiện hiện tương quan các kết quả hoạt động tín dụng ứng với một mức chi phí thực hiện hoạt động tín dụng nhất định. Hoạt động tín dụng càng hiệu quả, thì kết quả tín dụng mà ngân hàng đạt được càng lớn ứng với một sơ sở vật chất, hạ tầng phần cứng, phần mềm, số lượng lao động và lượng nguồn vốn đầu vào nhất định.
Tuy nhiên, khác các hoạt động sản xuất kinh doanh khác, sản phẩm tín dụng không cho ra kết quả ngay khi ngân hàng bán sản phẩm tín dụng cho khách hàng. NH chỉ thu được chi phí đã bỏ ra và lãi khi khách hàng kết thúc việc sử dụng khoản tín dụng, do vậy, doanh thu, lãi tại một thời điểm chưa phản ánh đúng kết quả, chi phí của hoạt động tín dụng. Các yếu tố quyết định khả năng thu hồi gốc và lãi khoản cho vay là vấn đề quyết định. Ngoài ra, do ngân hàng sử dụng phần lớn vốn đi vay để cho vay và hoạt động của NH có tác động mạnh mẽ tới vấn đề ổn định vĩ mô, tới môi trường kinh doanh, tới môi trường hoạt động của khách hàng, nên sự lành mạnh của hệ thống ngân hàng cũng sẽ quyết định không chỉ chi phí đầu vào, khả năng tạo nguồn, mà cả các kết quả tín dụng.
Vì vậy, mục tiêu hoạt động đối với ngân hàng thường không phải chỉ là lợi nhuận mà cả vấn đề lành mạnh, an toàn. Hiệu quả tín dụng ngân hàng còn được xem xét ở góc độ kinh tế và góc độ thương hiệu, uy tín. Hiệu quả tín dụng đứng trên góc độ kinh tế đó là các khoản lợi nhuận mang lại từ hoạt động tín dụng bởi vì khi ngân hàng có được lợi nhuận từ việc cấp tín dụng có nghĩa việc cấp tín dụng đem lại lợi ích kinh tế cho ngân hàng. Xét ở góc độ ngân hàng: Hiệu quả tín dụng đòi hỏi các hoạt động tín dụng ngân hàng phải đem lại mục tiêu lợi ích kinh tế nhất định, nhưng đồng thời phạm vi, mức độ giới hạn, cơ cấu… tín dụng phải phù hợp với năng lực của bản thân ngân hàng, đảm bảo nguyên tắc tín dụng, hạn chế đến mức thấp nhất rủi ro trong quá LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 trình hoạt động kinh doanh, vấn đề thanh khoản và cạnh tranh của ngân hàng, đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng.
(Ngô Thị Thu Thủy 2015) Như vậy, ta có khái niệm tổng quát về hiệu quả cho vay doanh nghiệp của NHTM là đảm bảo an toàn vốn, tối đa hóa lợi nhuận cho ngân hàng.2 Tiêu chí đánh giá hiệu quả cho vay doanh nghiệp của NHTM 1.1 Quy mô cho vay Quy mô cho vay phản ánh khả năng tăng giảm dư nợ của ngân hàng, đồng thời phản ánh khả năng duy trì và mở rộng thị phần cho vay. Quy mô cho vay được thể hiện qua các chỉ số sau: Tỷ lệ tăng trưởng dư nợ (%): Theo Ngô Thị Thu Thủy (2015), tiêu chí này dùng để so sánh tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng qua các năm để đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch của ngân hàng. Chỉ tiêu này càng cao cho thấy hoạt động cho vay của ngân hàng đang tốt, ngược lại ngân hàng đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm khách hàng, mở rộng quy mô. Chỉ tiêu này được tính theo công thức sau: (Dư nợ năm nay - Dư nợ năm trước) Tỷ lệ tăng trưởng dư nợ ( % ) = ------------------------------------------- x 100 Dư nợ năm trước Cơ cấu cho vay theo ngành nghề kinh tế: Theo Vũ Anh Quân (2017) chỉ tiêu này đánh giá quy mô tín dụng theo từng ngành nghề kinh tế đồng thời phản ánh việc tập trung nguồn vốn vay vào từng ngành nghề tại từng thời điểm, qua đó đánh giá được mức độ đa dạng hóa khách hàng cho vay của NHTM.
Chỉ tiêu này giúp cho NHTM biết được hoạt động cho vay doanh nghiệp của ngân hàng đang chú trọng vào các ngành nào, có phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế để có cách quản trị hợp lý nhằm tăng trưởng và hạn chế rủi ro. Nếu một NHTM quá tập trung vào một ngành nào đó thì cũng rất rủi cho trong hoạt động cho vay. Chỉ tiêu này được tính theo công thức sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.