Luận văn thạc sĩ về thành ngữ có yếu tố mặt trong tiếng Việt và tiếng Thái

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay thành ngữ có yếu tố mặt trong tiếng việt có đối chiếu với tiếng thái, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Watcharee Promubon
• Người hướng dẫn: PSG. Nguyễn Thị Nhung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ Việt Nam
• Đề tài: Thành Ngữ Có Yếu Tố “Mặt” Trong Tiếng Việt (Có Đối Chiếu Với Tiếng Thái)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu lí luận về thành ngữ và thành ngữ trong tiếng Việt, tiếng Thái
• 1.3. Tình hình nghiên cứu đối chiếu thành ngữ tiếng Việt và tiếng Thái với thành ngữ trong các ngôn ngữ khác
• 1.4. Một số khái niệm ngôn ngữ học có liên quan đến đề tài
• 1.5. Ẩn dụ tu từ
• 1.6. So sánh tu từ
• 1.7. Khái quát về thành ngữ tiếng Việt
• 1.8. Khái niệm, đặc điểm của thành ngữ tiếng Việt, giá trị của thành ngữ
• 1.9. Phân loại thành ngữ tiếng Việt
• 1.10. Khái quát về thành ngữ tiếng Thái
• 1.11. Khái niệm và đặc điểm của thành ngữ tiếng Thái
• 1.12. Phân loại thành ngữ tiếng Thái
• 1.13. Vấn đề nghiên cứu đối chiếu từ và thành ngữ
• 1.14. Nghiên cứu đối chiếu về từ
• 1.15. Nghiên cứu đối chiếu về nghĩa của từ
• 1.16. Nghiên cứu đối chiếu từ và thành ngữ trong luận văn
• 1.17. Tiểu kết chương một
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC THÀNH NGỮ CÓ YẾU TỐ “MẶT” TRONG TIẾNG VIỆT XÉT VỀ SỐ LƯỢNG VÀ CẤU TRÚC
• 2.1. Giới thiệu chung
• 2.2. Nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc ẩn dụ hóa trong tiếng Việt
• 2.3. Tiểu nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc ẩn dụ hóa đối xứng trong tiếng Việt
• 2.4. Tiểu nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc ẩn dụ hóa phi đối xứng trong tiếng Việt
• 2.5. Các thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc so sánh trong tiếng Việt
• 2.6. Tiểu nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc so sánh đối xứng trong tiếng Việt
• 2.7. Tiểu nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc so sánh phi đối xứng trong tiếng Việt
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC THÀNH NGỮ CÓ YẾU TỐ “MẶT” TRONG TIẾNG VIỆT XÉT VỀ Ý NGHĨA VÀ GIÁ TRỊ BIỂU HIỆN (CÓ ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG THÁI)
• 3.1. Đặc trưng ngữ nghĩa của thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt. Nhận xét chung
• 3.2. Miêu tả các nhóm nghĩa
• 3.3. Đặc trưng ngữ nghĩa của thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Thái. Nhận xét chung
• 3.4. Miêu tả các nhóm nghĩa
• 3.5. Sự tương đồng và khác biệt về nghĩa của từ mặt và nghĩa của các thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái
• 3.6. Sự tương đồng và khác biệt về nghĩa của từ “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái
• 3.7. Sự tương đồng và khác biệt về nghĩa của các thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái
• 3.8. Một số đặc điểm về tư duy, ngôn ngữ và văn hóa biểu thị qua các thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt trong tiếng Việt và tiếng Thái

Nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt trong tiếng Việt và tiếng Thái là một lĩnh vực thú vị, giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ và văn hóa của hai dân tộc. Thành ngữ không chỉ là những cụm từ cố định mà còn phản ánh tư duy, cảm xúc và đặc điểm văn hóa của người sử dụng. Việc so sánh giữa hai ngôn ngữ này sẽ làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt trong cách diễn đạt và tư duy của người Việt và người Thái.

1.1. Định nghĩa và vai trò của thành ngữ trong ngôn ngữ

Thành ngữ là những cụm từ có nghĩa không thể suy diễn từ nghĩa của từng từ. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc làm phong phú ngôn ngữ và tăng cường hiệu quả giao tiếp.

1.2. Tại sao nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt lại quan trọng

Nghiên cứu này giúp phát hiện những đặc trưng văn hóa và tư duy của người Việt và người Thái, từ đó tạo ra sự hiểu biết sâu sắc hơn về hai nền văn hóa.

II. Những thách thức trong việc nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt

Việc nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt trong tiếng Việt và tiếng Thái gặp nhiều thách thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự khác biệt trong cách sử dụng và hiểu nghĩa của các thành ngữ giữa hai ngôn ngữ. Điều này đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về cả hai ngôn ngữ và văn hóa.

2.1. Khó khăn trong việc dịch nghĩa thành ngữ

Nhiều thành ngữ không có tương đương trực tiếp trong ngôn ngữ khác, dẫn đến khó khăn trong việc dịch và hiểu đúng nghĩa.

2.2. Sự khác biệt văn hóa ảnh hưởng đến nghĩa thành ngữ

Các thành ngữ thường phản ánh đặc điểm văn hóa riêng của mỗi dân tộc, do đó, việc hiểu rõ bối cảnh văn hóa là rất cần thiết.

III. Phương pháp nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt hiệu quả

Để nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ học hiện đại. Phương pháp so sánh đối chiếu giữa hai ngôn ngữ sẽ giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt.

3.1. Phương pháp so sánh đối chiếu

Phương pháp này giúp xác định sự tương đồng và khác biệt giữa các thành ngữ có yếu tố mặt trong tiếng Việt và tiếng Thái.

3.2. Phương pháp phân tích ngữ nghĩa

Phân tích ngữ nghĩa giúp hiểu rõ hơn về cách mà các thành ngữ này được sử dụng trong ngữ cảnh cụ thể.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt

Nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Nó có thể được sử dụng trong giảng dạy ngôn ngữ, dịch thuật và nghiên cứu văn hóa.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Việc hiểu rõ thành ngữ giúp học viên nắm bắt ngôn ngữ một cách tự nhiên và sinh động hơn.

4.2. Ứng dụng trong dịch thuật

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở để dịch giả có thể dịch chính xác và phù hợp các thành ngữ giữa hai ngôn ngữ.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt

Nghiên cứu thành ngữ có yếu tố mặt trong tiếng Việt và tiếng Thái mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu ngôn ngữ học. Việc hiểu rõ hơn về các thành ngữ này sẽ giúp tăng cường sự giao lưu văn hóa giữa hai dân tộc.

5.1. Tương lai của nghiên cứu thành ngữ

Nghiên cứu thành ngữ sẽ tiếp tục phát triển, mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau trong ngôn ngữ học.

5.2. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về các thành ngữ trong các ngôn ngữ khác để làm phong phú thêm kho tàng ngôn ngữ học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành ngữ là một phần quan trọng trong vốn từ vựng của mỗi ngôn ngữ, đóng vai trò tăng cường tính nghệ thuật và hiệu quả giao tiếp. Theo ước tính, trong tiếng Việt có khoảng 95 câu thành ngữ chứa yếu tố “mặt”, phản ánh đặc trưng ngôn ngữ, tư duy và văn hóa của dân tộc. Nghiên cứu thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt, đối chiếu với tiếng Thái, nhằm làm rõ các đặc điểm về số lượng, cấu trúc, ý nghĩa và giá trị biểu hiện của nhóm thành ngữ này, góp phần hiểu sâu hơn về ngôn ngữ và văn hóa của hai dân tộc Việt Nam và Thái Lan.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích đặc điểm số lượng, cấu trúc của thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt; đối chiếu các đặc điểm ý nghĩa và giá trị biểu hiện của nhóm thành ngữ này với nhóm tương ứng trong tiếng Thái. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các phương diện số lượng, cấu trúc, ý nghĩa và giá trị biểu hiện đặc trưng ngôn ngữ, tư duy, văn hóa của thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái, khảo sát trên các tài liệu sưu tầm thành ngữ tiêu biểu của hai ngôn ngữ trong giai đoạn hiện đại.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần làm rõ cơ chế tạo lập thành ngữ, đặc trưng ngôn ngữ và văn hóa của người Việt và người Thái, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác giảng dạy, học tập, dịch thuật và giao lưu văn hóa giữa hai quốc gia trong bối cảnh hội nhập khu vực ASEAN.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết ngôn ngữ học về thành ngữ, ẩn dụ tu từ và so sánh tu từ để phân tích cấu trúc và ý nghĩa của thành ngữ có yếu tố “mặt”.

• Ẩn dụ tu từ được hiểu là phương thức chuyển nghĩa dựa trên mối liên tưởng giữa hai đối tượng có nét tương đồng, giúp tạo nên nghĩa biểu trưng trong thành ngữ. Ví dụ, “mặt người dạ thú” sử dụng “mặt” để biểu thị bề ngoài, “dạ” biểu thị nội tâm, tạo nên hình ảnh ẩn dụ về tính cách hai mặt.

• So sánh tu từ là phương thức diễn đạt khi đem sự vật này đối chiếu với sự vật khác dựa trên nét tương đồng nhằm gợi hình ảnh cụ thể và cảm xúc. Thành ngữ so sánh có thể có cấu trúc đối xứng hoặc phi đối xứng, như “mặt hoa da phấn” (đối xứng) hay “mặt đỏ như gà chọi” (phi đối xứng).

• Khái niệm thành ngữ được định nghĩa là tổ hợp từ cố định, có nghĩa toàn khối, mang tính hình tượng và biểu cảm, được sử dụng rộng rãi trong giao tiếp. Thành ngữ có thể được phân loại theo phương thức tạo nghĩa (ẩn dụ hóa, so sánh) và tính đối xứng (đối xứng, phi đối xứng).

• Lý thuyết đối chiếu ngôn ngữ về từ và thành ngữ giúp phân tích sự tương đồng và khác biệt về hình thức, nghĩa gốc, nghĩa phái sinh giữa thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái, từ đó phản ánh đặc trưng tư duy và văn hóa của hai dân tộc.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp miêu tả kết hợp với phương pháp so sánh đối chiếu:

• Nguồn dữ liệu: Thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt được sưu tầm từ cuốn Thành ngữ học tiếng Việt của Hoàng Văn Hành (2008) và các từ điển thành ngữ khác; thành ngữ tương ứng trong tiếng Thái được lấy từ cuốn Sum Nuôn Thai của Khun Vijit Matra (2000).

• Phương pháp phân tích: Áp dụng thủ pháp thống kê toán học để phân loại và thống kê số lượng thành ngữ theo cấu trúc và ý nghĩa; thủ pháp phân loại và hệ thống hóa để phân nhóm thành ngữ theo các tiêu chí ẩn dụ hóa, so sánh, đối xứng, phi đối xứng; thủ pháp phân tích nghĩa tố để làm rõ đặc điểm ngữ nghĩa; thủ pháp chuyển đổi, bổ sung nhằm so sánh và đối chiếu các thành ngữ giữa hai ngôn ngữ.

• Cỡ mẫu: Tổng cộng 95 câu thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt được khảo sát chi tiết; tương ứng với nhóm thành ngữ trong tiếng Thái được lựa chọn dựa trên tiêu chí tương đồng về yếu tố “mặt”.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2018, với các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích cấu trúc, phân tích ngữ nghĩa và đối chiếu ngôn ngữ được triển khai tuần tự.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố số lượng và cấu trúc thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt: Trong tổng số 95 câu thành ngữ, nhóm thành ngữ ẩn dụ hóa chiếm 64,21% (61 câu), trong đó 47,37% là thành ngữ ẩn dụ hóa đối xứng và 16,84% là ẩn dụ hóa phi đối xứng. Nhóm thành ngữ so sánh chiếm 35,79% (34 câu), gồm 5,26% so sánh đối xứng và 30,53% so sánh phi đối xứng.

2. Đặc điểm thành ngữ ẩn dụ hóa đối xứng: Chiếm tỷ lệ lớn nhất trong nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt”. Các thành ngữ này có cấu trúc hai vế đối xứng, có tiết tấu nhịp điệu, ví dụ như “mặt người dạ thú”, “tối mặt tối mày”. Trong nhóm này, kiểu hội nghĩa tương đẳng chiếm 63,16%, còn hội nghĩa trội chiếm 36,84%.

3. Thành ngữ ẩn dụ hóa phi đối xứng: Chiếm 16,84% tổng số thành ngữ có yếu tố “mặt”. Cấu trúc của nhóm này đa dạng gồm danh ngữ, động ngữ, tính ngữ và kết cấu chủ-vị, ví dụ “mặt búng ra sữa”, “đeo mo vào mặt”.

4. So sánh với tiếng Thái: Thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Thái cũng được phân loại tương tự với các nhóm ẩn dụ hóa và so sánh, phản ánh sự tương đồng về cấu trúc và ý nghĩa. Tuy nhiên, có sự khác biệt về cách sử dụng và giá trị biểu hiện, phản ánh đặc trưng tư duy và văn hóa riêng của mỗi dân tộc.

Thảo luận kết quả

Sự chiếm ưu thế của thành ngữ ẩn dụ hóa đối xứng trong tiếng Việt cho thấy xu hướng sử dụng các cấu trúc đối xứng để tạo nhịp điệu và tăng tính biểu cảm trong giao tiếp. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về tính đối xứng trong thành ngữ tiếng Việt. Ngược lại, thành ngữ so sánh phi đối xứng phổ biến hơn trong nhóm thành ngữ so sánh, phản ánh tính đa dạng trong cách thức tạo nghĩa.

So sánh với tiếng Thái cho thấy mặc dù có nhiều điểm tương đồng về cấu trúc và phương thức tạo nghĩa, sự khác biệt về ngữ nghĩa và giá trị biểu hiện thành ngữ có yếu tố “mặt” phản ánh sự khác biệt trong tư duy và văn hóa của hai dân tộc. Ví dụ, trong tiếng Thái, thành ngữ thường gắn liền với các yếu tố văn hóa, phong tục đặc thù, trong khi tiếng Việt có xu hướng biểu đạt các trạng thái tâm lý và xã hội qua thành ngữ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ các nhóm thành ngữ theo cấu trúc và bảng so sánh các đặc điểm ngữ nghĩa giữa thành ngữ tiếng Việt và tiếng Thái, giúp minh họa rõ nét sự tương đồng và khác biệt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về thành ngữ theo nhóm yếu tố ngôn ngữ: Khuyến khích các nhà nghiên cứu mở rộng khảo sát các nhóm thành ngữ có yếu tố ngôn ngữ đặc thù như “mặt” để làm rõ cơ chế tạo lập và giá trị biểu hiện, nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu ngôn ngữ học trong nước. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu ngôn ngữ và trường đại học.

2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy ngôn ngữ và văn hóa: Đề xuất tích hợp nội dung về thành ngữ có yếu tố “mặt” trong chương trình giảng dạy tiếng Việt và tiếng Thái, giúp học viên hiểu sâu sắc hơn về ngôn ngữ và văn hóa hai nước, nâng cao kỹ năng giao tiếp. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: các trường đại học, trung tâm ngoại ngữ.

3. Phát triển tài liệu tham khảo và từ điển thành ngữ song ngữ Việt - Thái: Xây dựng bộ tài liệu và từ điển thành ngữ song ngữ có chú giải chi tiết về nghĩa và cách dùng, hỗ trợ công tác dịch thuật và giao lưu văn hóa. Thời gian: 3 năm; chủ thể: nhà xuất bản, các tổ chức nghiên cứu ngôn ngữ.

4. Tổ chức hội thảo, tọa đàm về thành ngữ và văn hóa giao tiếp Việt - Thái: Tạo diễn đàn trao đổi học thuật giữa các chuyên gia ngôn ngữ, văn hóa nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn. Thời gian: hàng năm; chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ học, Văn học và Văn hóa Việt Nam - Thái Lan: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về thành ngữ, giúp nâng cao hiểu biết về ngôn ngữ và văn hóa, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

2. Những người làm công tác dịch thuật và biên phiên dịch: Tài liệu giúp hiểu rõ đặc điểm ngữ nghĩa và cách sử dụng thành ngữ trong hai ngôn ngữ, hỗ trợ dịch thuật chính xác và tự nhiên hơn.

3. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ đối chiếu và văn hóa giao tiếp: Luận văn là nguồn dữ liệu quý giá để phân tích sự tương đồng và khác biệt ngôn ngữ, tư duy, văn hóa giữa Việt Nam và Thái Lan.

4. Người học tiếng Thái và tiếng Việt như ngoại ngữ: Giúp người học nắm bắt các thành ngữ phổ biến, nâng cao kỹ năng giao tiếp và hiểu biết văn hóa, từ đó tăng hiệu quả học tập.

Câu hỏi thường gặp

1. Thành ngữ có yếu tố “mặt” là gì?
   Thành ngữ có yếu tố “mặt” là các cụm từ cố định trong tiếng Việt hoặc tiếng Thái có chứa từ “mặt” và mang nghĩa biểu trưng, thường dùng để diễn đạt các trạng thái, tính cách hoặc hiện tượng xã hội thông qua ẩn dụ hoặc so sánh.

2. Tại sao nghiên cứu thành ngữ có yếu tố “mặt” lại quan trọng?
   Nghiên cứu giúp hiểu rõ cách thức tạo lập và sử dụng thành ngữ, phản ánh đặc trưng ngôn ngữ, tư duy và văn hóa của dân tộc, đồng thời hỗ trợ giao tiếp hiệu quả và dịch thuật chính xác giữa tiếng Việt và tiếng Thái.

3. Phương pháp nào được sử dụng để phân loại thành ngữ trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp thống kê toán học, phân loại dựa trên cấu trúc (ẩn dụ hóa, so sánh) và tính đối xứng (đối xứng, phi đối xứng), kết hợp phân tích ngữ nghĩa và so sánh đối chiếu giữa hai ngôn ngữ.

4. Có bao nhiêu loại thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt?
   Có hai nhóm chính: thành ngữ ẩn dụ hóa (chiếm khoảng 64,21%) và thành ngữ so sánh (khoảng 35,79%), mỗi nhóm lại chia thành các tiểu nhóm đối xứng và phi đối xứng với các đặc điểm cấu trúc và ý nghĩa riêng.

5. Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng như thế nào trong thực tế?
   Kết quả giúp phát triển tài liệu giảng dạy, hỗ trợ dịch thuật, nâng cao hiểu biết văn hóa và ngôn ngữ, đồng thời thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Thái Lan.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ đặc điểm số lượng, cấu trúc và ý nghĩa của 95 câu thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt, đồng thời đối chiếu với thành ngữ tương ứng trong tiếng Thái.
• Nhóm thành ngữ ẩn dụ hóa đối xứng chiếm ưu thế, phản ánh xu hướng sử dụng cấu trúc đối xứng để tăng tính biểu cảm trong tiếng Việt.
• Sự khác biệt và tương đồng trong thành ngữ giữa hai ngôn ngữ phản ánh đặc trưng tư duy và văn hóa riêng biệt của người Việt và người Thái.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ cơ chế tạo lập thành ngữ và giá trị biểu hiện ngôn ngữ, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho giảng dạy, dịch thuật và giao lưu văn hóa.
• Đề xuất các giải pháp nghiên cứu tiếp theo và ứng dụng thực tiễn nhằm phát huy giá trị của thành ngữ trong ngôn ngữ và văn hóa Việt - Thái.

Khuyến khích các nhà nghiên cứu và giảng viên khai thác sâu hơn các nhóm thành ngữ đặc thù, đồng thời phát triển tài liệu song ngữ để hỗ trợ học tập và giao tiếp hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM WATCHAREE PROMUBON THÀNH NGỮ CÓ YẾU TỐ “MẶT” TRONG TIẾNG VIỆT (CÓ ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG THÁI) LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM THÁI NGUYÊN - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM WATCHAREE PROMUBON THÀNH NGỮ CÓ YẾU TỐ “MẶT” TRONG TIẾNG VIỆT (CÓ ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG THÁI) Ngành: Ngôn ngữ Việt Nam Mã số: 8 22 01 02 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Cán bộ hướng dẫn khoa học: PSG. Nguyễn Thị Nhung THÁI NGUYÊN - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số tài liệu, kết quả đưa ra là hoàn toàn trung thực. Những kết luận khoa học nêu trong luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nếu phát hiện có sự giân lận, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung luận văn của mình. Tác giả luận văn Watcharee Promubon i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trước hết, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc với cô Nguyễn Thị Nhung, người đã tận tình hướng dẫn viết luận văn này. Em cũng gửi lời cảm ơn các thầy, cô giáo đã giảng dạy, tổ bộ môn Ngôn ngữ, khoa Ngữ văn, khoa Sau đại học đã tạo điều kiện tốt nhất cho em trong học tập và nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, đồng nghiệp, bạn bè, học viên lớp Cao học Ngôn ngữ khóa 24 đã giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận văn. Thái Nguyên, tháng 9 năm 2018 Tác giả luận văn Watcharee Promubon ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii MỤC LỤC . iii DANH MỤC BẢNG . iv MỞ ĐẦU . Lí do chọn đề tài . Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu . Đối tượng, phạm vi nghiên cứu, phạm vi khảo sát. Phương pháp nghiên cứu . Đóng góp mới của luận văn . Cấu trúc của luận văn . 4 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI. Tổng quan tình hình nghiên cứu . Tình hình nghiên cứu lí luận về thành ngữ và thành ngữ trong tiếng Việt, tiếng Thái . Tình hình nghiên cứu đối chiếu thành ngữ tiếng Việt và tiếng Thái với thành ngữ trong các ngôn ngữ khác . Một số khái niệm ngôn ngữ học có liên quan đến đề tài . Ẩn dụ tu từ . So sánh tu từ . Khái quát về thành ngữ tiếng Việt . Khái niệm, đặc điểm của thành ngữ tiếng Việt, giá trị của thành ngữ . Phân loại thành ngữ tiếng Việt . Khái quát về thành ngữ tiếng Thái . Khái niệm và đặc điểm của thành ngữ tiếng Thái . 22 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại thành ngữ tiếng Thái . Vấn đề nghiên cứu đối chiếu từ và thành ngữ . Nghiên cứu đối chiếu về từ. Nghiên cứu đối chiếu về nghĩa của từ . Nghiên cứu đối chiếu từ và thành ngữ trong luận văn . Tiểu kết chương một . 27 Chương 2: CÁC THÀNH NGỮ CÓ YẾU TỐ “MẶT” TRONG TIẾNG VIỆT XÉT VỀ SỐ LƯỢNG VÀ CẤU TRÚC . Giới thiệu chung . Nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc ẩn dụ hóa trong tiếng Việt . Tiểu nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc ẩn dụ hóa đối xứng trong tiếng Việt . Tiểu nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc ẩn dụ hóa phi đối xứng trong tiếng Việt. Các thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc so sánh trong tiếng Việt . Tiểu nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc so sánh đối xứng trong tiếng Việt . Tiểu nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc so sánh phi đối xứng trong tiếng Việt . Tiểu kết chương 2 . 49 Chương 3: CÁC THÀNH NGỮ CÓ YẾU TỐ “MẶT” TRONG TIẾNG VIỆT XÉT VỀ Ý NGHĨA VÀ GIÁ TRỊ BIỂU HIỆN (CÓ ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG THÁI) . Đặc trưng ngữ nghĩa của thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt. Nhận xét chung . Miêu tả các nhóm nghĩa. Đặc trưng ngữ nghĩa của thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Thái . Nhận xét chung . 59 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Miêu tả các nhóm nghĩa. Sự tương đồng và khác biệt về nghĩa của từ mặt và nghĩa của các thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái . Sự tương đồng và khác biệt về nghĩa của từ “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái . Sự tương đồng và khác biệt về nghĩa của các thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái . Một số đặc điểm về tư duy, ngôn ngữ và văn hóa biểu thị qua các thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái . Tiểu kết chương 3 . 77 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 82 PHỤ LỤC v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Phân loại các thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt về mặt cấu trúc . Phân loại các thành ngữ có yếu tố “mặt”mang cấu trúc ẩn dụ hóa đối xứng trong tiếng Việt . Các thành ngữ có yếu tố “mặt” ẩn dụ hóa đối xứng đẳng kết, hội nghĩa trong tiếng Việt . Các thành ngữ có yếu tố “mặt” ẩn dụ hóa đối xứng phi đẳng kết, không hội nghĩa trong tiếng Việt . Phân loại thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc ẩn dụ hóa phi đối xứng trong tiếng Việt . Các mô hình cấu tạo của thành ngữ có yếu tố “mặt” mang cấu trúc so sánh phi đối xứng trong tiếng Việt . Các nhóm ngữ nghĩa của những thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt. Các nhóm ngữ nghĩa của những thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Thái . 59 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1. Thành ngữ là một bộ phận quan trọng trong vốn từ vựng của mỗi ngôn ngữ, có số lượng phong phú, cấu tạo đa dạng, có giá trị tăng cường tính nghệ thuật cho câu nói, được sử dụng rộng rãi trong giao tiếp hằng ngày. Thành ngữ góp phần làm phong phú hóa vốn từ vựng, góp phần tăng cường hiệu quả giao tiếp. Thành ngữ của mỗi dân tộc còn có thể phản ánh đặc trưng ngôn ngữ, tư duy, văn hóa của dân tộc đó. Tìm hiểu thành ngữ của mỗi cộng đồng, có thể thấy được những đặc trưng của ngôn ngữ, tư duy, cảm xúc, đặc điểm môi trường thiên nhiên, phong tục, tôn giáo, . của dân tộc đó nữa 1. Nghiên cứu đối chiếu thành ngữ giữa các dân tộc có vai trò quan trọng. Nó giúp người nghiên cứu có thể phát hiện ra những điểm thống nhất và khác biệt về tư duy, ngôn ngữ, văn hóa giữa các cộng đồng dân tộc. Đó là việc làm cần thiết với xu thế hiện nay - xu thế của hợp tác và phát triển, khi ranh giới văn hóa giữa các quốc gia đang dần xích lại gần nhau. Tuy vậy, thành ngữ thường không giành được sự quan tâm đáng kể trong các công trình về từ vựng học hay định danh học, và cũng ít được bàn đến với tư cách một đối tượng nghiên cứu trong các công trình tìm hiểu về văn học dân gian. Việc nghiên cứu nhóm thành ngữ cùng có chung một yếu tố ngôn ngữ nào đó cũng chưa được quan tâm nhiều. Trong khi những nghiên cứu về các thành ngữ cùng nhóm như vậy có thể giúp nắm được cách dùng một yếu tố ngôn ngữ nào đó trong thành ngữ, ảnh hưởng của yếu tố đó trong việc tạo nên ý nghĩa của thành ngữ, việc phản chiếu những đặc trưng về cấu trúc của thành ngữ nói chung trong nhóm thành ngữ đó. Việc đối chiếu nhóm thành ngữ có cùng một yếu tố ngôn ngữ đó với nhóm tương ứng trong ngôn ngữ khác có thể giúp thấy được phần nào những tương đồng và khác biệt về ngôn ngữ, tư duy, văn hóa giữa các dân tộc. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vì vậy, trong khuôn khổ một luận văn thạc sĩ, chúng tôi đã chọn đề tài “Thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt (có đối chiếu với tiếng Thái )”. Hi vọng, công trình sẽ góp phần giúp hiểu sâu hơn về thành ngữ tiếng Việt, tiếng Thái cũng như văn hóa, tư duy của hai dân tộc Việt Nam, Thái Lan. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Qua việc làm rõ các đặc điểm về các mặt số lượng, cấu tạo của nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt; đối chiếu làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa nhóm thành ngữ đó với nhóm thành ngữ tương ứng trong tiếng Thái về mặt ngữ nghĩa; có thể nắm vững hơn về cách tạo lập và gián trị của thành ngữ tiếng Việt, tiếng Thái; đồng thời việc phân tích, đối chiếu nhằm có thêm hiểu biết về ngôn ngữ, tư duy, văn hóa của hai cộng đồng. Nhiệm vụ nghiên cứu Các mục tiêu trên đã đặt ra những nhiệm vụ chính cho người nghiên cứu đề tài là: Thứ nhất, xác định tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu đề tài. Thứ hai, phân tích đặc điểm về số lượng, cấu trúc của nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt. Thứ ba, phân tích, đối chiếu đặc điểm ý nghĩa và giá trị biểu hiện các đặc trưng ngôn ngữ, tư duy, văn hóa của nhóm thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu, phạm vi khảo sát 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái 3. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của đề tài là những phương diện: số lượng, cấu trúc, ý nghĩa và giá trị biểu hiện đặc trưng ngôn ngữ, tư duy, văn hóa của các thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt và tiếng Thái. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phạm vi khảo sát Các thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Việt đã được Hoàng Văn Hành sưu tập trong cuốn sách Thành ngữ học tiếng Việt (NXB Khoa học Xã hội, 2008) và bổ sung thêm một số ít thành ngữ có yếu tố “mặt” ở các cuốn từ điển khác. Các thành ngữ có yếu tố “mặt” trong tiếng Thái đã được Khun Vijit Matra sưu tập trong cuốn sách Sum Nuôn Thai (Thành ngữ tiếng Thái), NXB Khạ- nạ Wattanatham lệ Pha - Sa, Bangkok (2000). Phương pháp nghiên cứu 4.