Chương 1 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử của các NHTM 1. Ngân hàng thương mại (NHTM) 1. Khái niệm về NHTM Ngân hàng thương mại là một loại hình tổ chức quan trọng đối với nến kinh tế.
Với vai trò là một tổ chức tài chính trung gian chuyển vốn từ nơi thừa vốn sang nơi thiếu vốn trong nền kinh tế. Trên thực tế có nhiều cách định nghĩa khác nhau về NHTM tuy nhiên cách định nghĩa dựa trên phương diện những loại hình dịch vụ mà nó cung cấp được coi là cách tiếp cận tổng quát. Theo từ điển Kinh tế học, Ngân hàng là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kì một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế (Nguyễn Văn Ngọc, 2012). Theo luật các tổ chức tín dụng, định nghĩa Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán.
Hoạt động của NHTM Ngân hàng là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất- đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế. Ngân hàng là một loại hình tổ chức quan trọng đối với nền kinh tế. Với các chức năng như: trung gian tài chính, tạo phương tiện thanh toán, trung gian thanh toán… ngân hàng đang ngày càng khẳng định vị thế của mình, trở thành một tổ chức không thể thiếu trong sự đi lên và phát triển của bất kỳ một quốc gia nào. Để thực hiện tốt chức năng của mình, ngân hàng đã đưa ra nhiều loại hình dịch vụ trong đó có thể kể đến các hoạt động Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 sau: - Hoạt động huy động vốn Đây là hoạt động rất quan trọng và ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động của NHTM.
Theo đó, ngân hàng sẽ huy động từ đó tạo nguồn vốn cho NHTM. Có nhiều cách khác nhau để hình thành nên nguồn vốn này: + Tiền gửi; + Tiền gửi thanh toán; + Tiền gửi có kỳ hạn; + Vay từ NHNN; + NHTM cũng có thể đi vay từ các tổ chức tín dụng khác trên thị trường liên ngân hàng + Bên cạnh đó, cũng giống như các doanh nghiệp khác, các ngân hàng cũng vay mượn bằng cách phát hành giấy nợ như: kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu… trên thị trường vốn. Thông thường đây là nguồn vay trung và dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu cho vay trung và dài hạn của ngân hàng. Những ngân hàng có uy tín và trả lãi cao sẽ vay mượn được nhiều hơn.
Khả năng vay mượn còn phụ thuộc vào sự phát triển của thị trường tài chính, tạo khả năng chuyển đổi cho các công cụ nợ dài hạn của ngân hàng. - Hoạt động sử dụng vốn: Từ những nguồn đã huy động ở trên, ngân hàng đưa vào sử dụng để thu lợi nhuận: + Ngân quỹ + Dự trữ + Cho vay + Đầu tư - Hoạt động khác: Ngoài hai hoạt động trên, NHTM còn tiến hành nhiều hoạt động trung gian khác nhằm thực hiện tốt chức năng trung gian tài chính, trung gian thanh toán của mình + Mua bán ngoại tệ + Quản lý ngân quỹ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 + Cung cấp các dịch vụ thanh toán + Cung cấp các dịch vụ tiện ích như: Uỷ thác; Tư vấn; Bảo lãnh; Cung cấp dịch vụ môi giới đầu tư chứng khoán; Cung cấp các dịch vụ bảo hiểm Ngoài ra ngân hàng còn liên doanh với các công ty bảo hiểm để trở thành đại lý bán bảo hiểm cho họ. Các ngân hàng, với lợi thế là có một mạng lưới chi nhánh rộng khắp có thể giúp các công ty bảo hiểm triển khai các hợp đồng của mình được thuận tiện và tiết kiệm chi phí một cách tối đa còn về phía ngân hàng thì được hưởng hoa hồng cho hoạt động này. Khái quát về dịch vụ ngân hàng điện tử 1.
Khái niệm dịch vụ ngân hàng điện tử Khái niệm dịch vụ ngân hàng điện tử được xuất phát từ khái niệm thương mại điện tử vì ngân hàng điện tử chính là tên gọi của thương mại điện tử trong lĩnh vực ngân hàng. Thương mại điện tử (TMĐT) là việc tiến hành một phần hay toàn bộ hoạt động kinh doanh bằng các phương tiện điện tử. Một cách dễ hiểu hơn thì TMĐT chính là việc mua bán sản phẩm hay dịch vụ thông qua internet và các phương tiện điện tử khác. Các giao dịch này bao gồm tất cả các hoạt động như: giao dịch, mua bán, thanh toán, đặt hàng, quảng cáo và giao hàng… (Nguyễn Văn Hòe, 2015) [8].
Nhìn chung TMĐT là các dạng của giao dịch thương mại dựa trên quả trình xử lý và chuyển giao số liệu số hoá bao gồm cả văn bản, âm thanh và hình ảnh. Các hình thức hoạt động chủ yếu của TMĐT là: Thư tín điện tử, thanh toán điện tử, trao đổi dữ liệu điện tử, giao gửi số hoá các dữ liệu, bán hàng hóa hữu hình qua mạng. Thế giới ngày càng bùng nổ về mạng máy tính, con người có thể nhanh chóng giao tiếp và kết nối với nhau dễ dàng hơn thông qua nhiều loại dich vụ internet. Đây chính là điều kiện thuận lợi cho lĩnh vực Thương mại điện tử ngày càng phát triển hơn.
Hiện nay, Thương mại điện tử đã trở thành một phương tiện giao dịch quen thuộc của các công ty thương mại lớn trên thế giới. Thương mại Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 điện tử có khả năng giúp ích rất nhiều cho những doanh nghiệp cả lớn lẫn nhỏ và người hưởng lợi nhất thường là khách hàng. Khách hàng sẽ mua được sản phẩm rẻ hơn, nhanh hơn, hiệu quả hơn và thuận lợi hơn, còn doanh nghiệp có thể đưa sản phẩm của mình đến với thị trường một cách nhanh nhất, bán hàng thuận lợi hơn. Thuật ngữ “Ngân hàng điện tử” giờ đây không còn quá xa lạ đối với khách hàng.
Tất cả các ứng dụng của dịch vụ NHĐT như rút tiền từ máy rút tiền tự động (máy ATM), trả tiền cho hàng hóa dịch vụ bằng thẻ tín dụng, kiểm tra số dư tài khoản qua mạng,thanh toán hóa đơn,… đều đang trở nên rất gần gũi và thân thuộc với tất cả mọi người. Ngân hàng điện tử là ngân hàng có thể thực hiện hầu hết các giao dịch ngân hàng bằng hình thức trực tuyến thông qua internet. Giao dịch của ngân hàng số không phải đến chi nhánh ngân hàng và giảm thiểu đến mức tối đa những thủ tục giấy tờ liên quan. Đồng thời tính năng của ngân hàng số có thể thực hiện mọi lúc mọi nơi không phụ vào thời gian không gian nên khách hàng hoàn toàn chủ động (Trần Hoàng Ngân, Ngô Minh Hải, 2004).
Như vậy, có thể đưa ra khái niệm về “dịch vụ ngân hàng điện tử” là dịch vụ ngân hàng cung cấp cho khách hàng, qua đó khách hàng thực hiện các giao dịch tài chính, ngân hàng thông qua các phương tiện điện tử”. Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng điện tử Dịch vụ ngân hàng điện tử có các đặc điểm nổi bật sau: Thứ nhất, các dịch vụ NHĐT đòi hỏi vốn đầu tư lớn để trang bị cơ sở hạ tầng và công nghệ hiện đại cho ngân hàng Mọi dịch vụ NHĐT đều gắn liền với yếu tố khoa học công nghệ và đòi hỏi phải có sự đầu tư rất lớn về cơ sở vật chất kỹ thuật. Để có thể kết nối dữ liệu giữa các chi nhánh trong ngân hàng đồng bộ, các ngân hàng phải có hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung, được quản lý bằng một hệ thống phần mềm hiện đại. Ngoài việc đầu tư phần mềm quản lý đó, hệ thống máy tính của các chi nhánh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 cũng cần được nâng cấp, đầu tư cho phù hợp.
Bên cạnh đó cũng phải đầu tư máy móc hỗ trợ cho việc sử dụng dịch vụ NHĐT như máy ATM cài đặt phần mềm nhận biết thẻ giả và gắn thiết bị skimming vào đầu đọc thẻ, máy POS, … phát hành các loại thẻ mà công nghệ của thẻ ngày càng tinh vi hơn để chứa đựng nhiều thông tin hơn cho khách hàng cũng như bảo mật tốt hơn… Thứ hai, các dịch vụ NHĐT đòi hỏi trình độ nguồn nhân lực chất lượng cao đảm bảo cho quá trình vận hành, sử dụng. Hiện nay các dịch vụ ngân hàng trên thế giới có nhiều loại hình khác nhau như: dịch vụ thanh toán, dịch vụ bảo lãnh, dịch vụ kinh doanh mua bán ngoại tệ, ủy thác, cho vay tiêu dùng, tư vấn tài chính…. Thêm vào đó, mỗi loại hình dịch vụ lại có thêm rất nhiều các hình thức cung cấp. Đơn giản như việc thanh toán qua ngân hàng có thể bằng điện thoại cố định, di động, hay qua mạng Internet… Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ nhân viên ngân hàng phải đáp ứng trình độ chất lượng cao, đảm bảo trong việc cập nhật công nghệ thông tin mới, trong việc giới thiệu sản phẩm tiện ích mới cho khách hàng, trong việc phân tích ưu nhược điểm của dịch vụ NHĐT cho khách hàng hiểu và đồng ý sử dụng, giải quyết các khúc mắc trong quá trình sử dụng.
Trước sức ép của cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng, mỗi tổ chức ngân hàng luôn cố gắng phục vụ tốt nhất khách hàng của mình bằng cách nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng và đa dạng hóa các loại hình dịch vụ, đặc biệt là nâng cao trình độ cán bộ nhân viên để phục vụ khách hàng ngày một tốt hơn. Thứ ba, các dịch vụ NHĐT đều được phát triển dựa trên công nghệ hiện đại Dịch vụ NHĐT phát triển gắn liền với sự phát triển của công nghệ thông tin.