LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay, Việt Nam đang dần dần hội nhập vào kinh tế thế giới, các quan hệ mua bán trao đổi hàng hóa dịch vụ ngày càng phát triển. Vì vậy, đòi hỏi các phƣơng thức thanh toán đảm bảo an toàn, nhanh chóng, hiệu quả. Đặc biệt trong thời điểm hiện tại, khoa học công nghệ có những bƣớc tiến triển vƣợt bậc.
Một trong những phƣơng thức thánh toán đó là thẻ do các ngân hàng thƣơng mại phát hành. Thẻ ngân hàng là sự kết hợp của khoa học kỹ thuật với nghiệp vụ ngân hàng. Sự ra đời của thẻ thanh toán là bƣớc tiến vƣợt bậc trong hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt, giảm đƣợc tối đa những rủi ro khi sử dụng thẻ, đảm bảo tính an toan, nhanh chóng, chính xác. Chính vì vậy trong thời điểm hiện này, thẻ ngân hàng đã trở thành một phƣơng tiện không thể thiếu trong thanh toán tại các quốc gia trên thế giới.
Ở Việt Nam hiện nay, việc sử dụng thẻ là hết sức cấp thiết, đặc biệt trong quá trình thanh toán. Từ những năm 90, ngân hàng ngoại thƣơng là một trong những ngân hàng tiên phong trong việc đƣa dịch vụ thẻ ứng dụng tại Việt Nam. Tuy nhiên việc sử dụng phổ biến, thay thế hẳn tiền mặt nhƣ các nƣớc phát triển vẫn còn gặp nhiều khó khăn, bất cập. Nhận thức đƣợc vấn đề này, em xin chọn đề tài: „‟ HOẠT ĐỘNG THẺ VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN THẺ TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM 2.
Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc Thanh toán thẻ là một đề tài không hề mới trong những năm gần đây. Với sự phát triển mạnh mẽ và cạnh tranh gay gắt buộc các ngân hàng ngày càng chú trọng đến hoạt động đầu tƣ bán lẻ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, nâng cao vị thế của mình so với các đối thủ trên thị trƣờng hệ thống các ngân hàng. Dịch vụ thẻ là một mảng không thể thiếu trong xu thế phát triển chung đó. Vì vậy, đề tài: Phát triển dịch vụ thẻ càng đƣợc quan tâm, phân tích và lựa chọn làm đề tài nghiên cứu cho các luận văn, chuyên đề tốt nghiệp.Trong những năm gần đây có khá nhiều bài viết 2 nghiên cứu về phát triển dịch vụ thẻ của NHTM, trong đó chủ yếu là các chuyên đề tốt nghiệp và luận văn thạc sĩ của các tác giả thuộc chuyên ngành Kinh tế - tài chính ngân hàng.
Các luận v n thạc sĩ nghiên cứu liên quan đến đề tài: tại trƣờng Đại học ngoai thƣơng - Luận văn Thạc sỹ: “Nâng cao chất lƣợng dịch vụ thẻ tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Quảng Ninh”, (Nguyễn Thu An), năm 2012. - Luận văn Thạc sỹ: “Giải pháp phát triển dịch vụ thẻ thanh toán tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam”, (Nguyễn Thị Thanh Vân), năm 2013. - Luận văn Thạc sỹ: “Nâng cao chất lƣợng dịch vụ thẻ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam”, (Nguyễn Thanh Bình), năm 2015. - Luận văn Thạc sỹ: “Một số giải pháp đẩy mạnh hoạt động thanh toán thẻ tại chi nhánh Sở giao dịch ngân hàng thƣơng mại cổ phần ngoại thƣơng Việt Nam”, Nguyễn Tuấn Đạt, năm 2018.
Tuy nhiên các luận văn trƣớc đó chỉ nghiên cứu cụ thể các chi nhánh chứ chƣa có cái nhìn tổng quát của cả hệ thống Ngân hàng Ngoại thƣơng. Mục tiêu nghiên cứu Luận văn nhằm phân tích, đánh giá làm rõ thực trạng hoạt động thanh toán thẻ quốc tế của cả hệ thống Vietcombank chứ không riêng mỗi chị nhánh nhƣ các luận văn trƣớc. Qua đó chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế để từ đó đƣa ra giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển dịch vụ thanh toán thẻ tại Vietcombank theo hƣớng bền vững. Đối tƣ ng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu : Dịch vụ thẻ ngân hàng là một vấn đề rộng lớn, mỗi ngân hàng lại có một đặc thù, định hƣớng phát triển khác nhau, mỗi vùng miền cũng có khuynh hƣớng chi tiêu thẻ khác nhau đặc biệt trong thời đợi phát triển công nghệ nhƣ hiện nay.
Do vậy luận văn chỉ tập trung nghiên cứu về hoạt động thanh toán thẻ của ngân hàng Vietcombank. 3 - Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu thực trạng, phân tích ƣu nhƣợc điểm, rủi ro dịch vụ thẻ tại ngân hàng Ngoại thƣơng Việt Nam hiện nay. - Phạm vi thời gian: Các số liệu, dữ liệu liên quan đến hệ thống, các chi nhánh Vietcombank trong thời gian 2010-2018 5. Phƣơng pháp nghiên cứu Thu thập dữ liệu thứ cấp: thu thập thông qua các báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh thẻ giai đoạn 2010 – 2018 của ngân hàng và qua tạp chí, Internet, báo chí.
Sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu tại bàn: Tham khảo sách giáo khoa, nghiên cứu tài liệu và dùng phƣơng pháp so sánh để so sánh tình hình tài chính và tình hình kinh doanh thẻ tại NH. Kết cấu và nội dung của đề tài nghiên cứu: Ngoài phần kết luận và nội dung, đề tài nghiên cứu đƣợc chia thành 3 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG THẺ TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CHƢƠNG II. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN THẺ TRONG THANH TOÁN TẠI NGÂN HÀNG NGOẠI THƢƠNG CHƢƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN THẺ TẠI NGÂN HÀNG VIETCOMBANK 4 CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG THẺ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm cơ bản về thẻ 1.
Giới thiệu chung về thẻ Trong các giao dịch thƣơng mại cổ điển, việc thanh toán đƣợc thực hiện bằng tiền mặt. Vì vậy chuyển tiền mặt kèm theo nhiều rủi ro và bất tiện, ngƣời ta đã nghĩ ra cá phƣơng thức thanh toán không dung tiền mặt, điển hình là thanh toán bằng séc, thẻ cà các phƣơng thức viễn thông khác nhƣ telegraphic transfer (TTR). Thẻ là phƣơng tiện thanh toán do tổ chức phát hành thẻ phát hành để thực hiện giao dịch thẻ theo các điều kiện và điều khoản đƣợc các bên thỏa thuận. Thẻ là một miếng nhựa (plastic) có kích thƣớc tiêu chuẩn quốc tế là: 8,5cm * 5,5cm * 0,07cm và có một dải băng từ ở mặt sau ghi thông tin và thẻ và chủ thẻ, cũng có thể có chip diện tử để ghi các thông tin phụ thêm khác.
Thẻ thƣờng do các ngân hàng phát hành cho khách hàng của mình để phục vụ cho việc thanh thoán. Một số ngân hàng có số chi nhánh có hạn và việc thanh toán thƣờng đƣợc thực hiện giữa các ngân hàng khác nhau, vì thế có các tổ chức thanh toán quốc tế nhƣ VISA, Mastercard, Amex, Delta,… hoắc các tổ chức thanh toán liên ngân hàng trong nội địa một nƣớc nhƣ NETS của Singapore. Các tổ chức ngày có biểu tƣợng riêng để phân biệt dịch vụ của họ với nhau Việc mua sắm online hiện nay ngày càng tăng, đi cùng với đó số lƣợng ngƣời mua sắm hàng hóa nƣớc ngoài và thanh toán cũng dần nhiều lên. Để mua sắm đƣợc sản phẩm nƣớc ngoài cả online và offline, bạn cần phải có thẻ thanh toán hay thẻ ghi nợ quốc tế để tiến hành thanh toán điện tử qua tài khoản Ngân hàng.
Tại Việt Nam, thẻ thanh toán sẽ do một ngân hàng trong nƣớc phát hành liên kết cùng một tổ chức thẻ quốc tế. Loại thẻ quen thuộc nhất với ngƣời dùng hiện nay chính là thẻ Visa, thẻ MasterCard… Ngoài ra còn có mấy loại thẻ thanh toán Quốc Tế khác phổ biến trên Thế Giới nhƣ American Express, JCB, Discover Card. Các thành viên tham gia trong quá trình thanh toán thẻ Hoạt động phát hành, sử dụng và thanh toán thẻ ngân hàng có sự tham gia chặt chẽ của 5 thành phần cơ bản là: Tổ chức thẻ quốc tế, tổ chức phát hành thẻ, tổ chức thanh toán thẻ, chủ thẻ và các đơn vị chấp nhận thẻ. Từng chủ thể đóng vai trò quan trọng khác nhau trong việc phát huy tối đa vai trò làm phƣơng tiện thanh toán hiện đại của thẻ ngân hàng.
Các thành viên tham gia vào quá trình thanh toán thẻ Tổ chức thẻ quốc tế Đơn vị chấp Tổ chức nhận thẻ phát hành thẻ Các thành viên tham gia Tổ chức Chủ thẻ thanh toán thẻ 6 1. Tổ chức thẻ quốc tế: Tổ chức thẻ quốc tế là tổ chức đƣợc thành lập ở nƣớc ngoài theo quy định của pháp luật nƣớc ngoài, có thỏa thuận với các TCPHT, TCTTT và các bên liên quan khác để hợp tác phát hành và thanh toán thẻ có mã tổ chức phát hành thẻ do TCTQT cấp phù hợp với các quy định của pháp luật Việt Nam và cam kết quốc tế. Tổ chức thẻ quốc tế là đơn vị đầu não, quản lý mọi hoạt động phát hành và thanh toán thẻ. Đây là Hiệp hội các tổ chức tài chính, tín dụng lớn, có mạng lƣới hoạt động rộng khắp và đạt đƣợc sự nổi tiếng với thƣơng hiệu và các loại sản phẩm đa dạng.
Ví dụ tổ chức thẻ Visa, tổ chức thẻ MasterCard, công ty thẻ American Epress, công ty thẻ JCB, công ty Diners Club, công ty Mondex… Tổ chức thẻ quốc tế đƣa ra nhƣng quy định cơ bản về việc phát hành, sử dụng và thanh toán thẻ, đóng vai trò trung gian giữa tổ chức và các công ty thành viên trong việc điều chỉnh và cân đối các lƣợng tiền thanh toán giữa các công ty thành viên. Tổ chức phát hành thẻ: Tổ chức phát hành thẻ là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài thông thƣờng bao gồm: Ngân hàng thƣơng mại, ngân hàng hợp tác xã, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài đƣợc phát hành thẻ khi hoạt động cung ứng dịch vụ thẻ đƣợc ghi trong Giấy phép hoặc Giấy phép bổ sung, sửa đổi (nếu có) do Ngân hàng Nhà nƣớc cấp. Ngân hàng chính sách phát hành thẻ theo quy định của Chính phủ và Thủ tƣớng Chính phủ. Công ty tài chính chỉ đƣợc phát hành thẻ tín dụng sau khi đƣợc Ngân hàng Nhà nƣớc chấp thuận.
Công ty tài chính bao thanh toán không đƣợc phát hành thẻ. Tổ chức tín dụng đƣợc phép hoạt động ngoại hối đƣợc ký kết văn bản thỏa thuận với TCTQT để phát hành thẻ có BIN do TCTQT cấp. Thẻ ngân hàng ra đời trực tiếp từ mối quan hệ gắn bó giữa ngƣời mua hàng, các đơn vị cung ứng hàng hóa, dịch vụ và các tổ chức tài chính - tín dụng. Khi ngân hàng và các tổ chức tài chính- tín dụng trở thành thành viên chính thức hoặc đại lý 7 cho các tổ chức và công ty thẻ thì toàn bộ hệ thống phát hành và thanh toán thẻ trở nên đồng bộ.