Chương I VỀ CƠ SỞ lý luận về tranh luận tại phiên tòa hình sự, dân sự; Chương 2 về thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về tranh luận tại phiên tòa hình sự, dân sự; Chương 3 về nguyên nhân và một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tranh luận tại phiên tòa theo tinh than cải cách tư pháp. Nhóm tác giả tập trung nghiên cứu tranh luận tại phiên tòa sơ thâm, phúc thâm trong TTDS và tố tụng hình sự, vì về cơ bản, tranh luận trong tố tụng hành chính tương tự như trong TTDS. Đề tài này làm rõ được các van đề về khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, các yêu cầu đặt ra đối với tranh luận tại phiên tòa trước yêu cầu cải cách tư pháp trong thời gian tới ở nước ta. Ngoài ra, đề tài cũng đề cập đến lịch sử hình thành các quy định pháp luật về tranh luận tại phiên tòa, đồng thời nghiên cứu quy định của một số nước về tranh luận tại phiên tòa.
Đề tài đưa ra đánh giá về những tôn tại trong thực tiễn thi hành quy định của pháp luật về tranh luận, nguyên nhân của những tồn tại này và đưa ra những kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng của tranh luận tại phiên tòa. Tuy chỉ là đề tài cấp cơ sở nhưng đề tài này đã nghiên cứu việc tranh luận tại phiên tòa hình sự, dân sự với tư cách là biểu hiện cao nhất của tranh tụng trong TTDS và cũng đã nghiên cứu về tranh luận tại phiên tòa trong lịch sử pháp luật tố 14 tụng cũng những nội dung pháp luật một số nước. Tuy nhiên, đề tài cũng chưa nghiên cứu làm rõ tranh luận và tranh tụng nên đôi khi còn chưa minh định. Mặt khác do phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ là tranh tụng tại phiên tòa nên tính ưu việt của tranh tụng chưa được làm rõ, việc kiến nghị tập trung chủ yếu vào sửa đôi, bồ sung những quy định trong thủ tục tố tụng tại phiên tòa.
Sách chuyên khảo (1) Sách “Luật Dân sự TỔ tụng Việt Nam” của tác giả Nguyễn Huy Dau - Tham phan, Giam đốc Nha Hộ vu, Giảng viên Trường Luật khoa Đại học Sài Gòn, xuất ban dưới sự bảo trợ của Bộ Tư pháp. Đây là cuốn sách nghiên cứu một cách có hệ thống về Luật TTDS Việt Nam giai đoạn trước năm 1975. Trong đó, tác giả phân chia thành năm phan. Phan dẫn nhập nêu khái quát về Luật tô tụng, phan thứ nhất viết về Luật tố quyền, phan thứ hai viết về Tổ chức tư pháp dân sự, phan thứ ba viết về Luật về thâm quyên, phan thứ tư là luận về tranh tụng va phan thứ năm là thủ tục một vụ tranh tụng.
Cuốn sách đã giành hai phần trong số năm phan của cuốn sách dé viết về “Luận về Tranh Tung” và “Thu tục một vụ tranh tụng”. Tac gia không đưa ra khái niệm về tranh tụng mà phân tích nguyên tắc tổng quát chi phối sự tranh tụng: bản chất, yếu tố, đặc tinh sự tranh tụng và dẫn chứng trong lúc kiện thưa!°. (2) Sách “Tìm hiểu pháp luật nước ngoài - Luật La Mã” của TS. Nguyễn Ngọc Đào, Nhà xuất bản tổng hợp Đồng Nai, năm 2000.
Trong phần 5 của cuốn sách về TTDS tác giả chia làm 9 mục. Trong đó có hai mục trực tiếp đề cập đến vấn đề tranh tụng là các hình thức tranh tụng và trình tự tranh tụng. (3) Sách “Chuyên dé: Một số van dé về tranh tụng trong TTDS”, số 2 năm 2004 của Viện Khoa học Pháp ly Bộ Tư pháp, do PGS.TS Hoàng Thế Liên tổng biên tập. Cuốn sách là tổng hợp kết quả hội thảo một số vấn đề về tranh tụng trong TTDS với hai phần: phần tổng thuật và phần các báo cáo tham luận.
Cuốn sách đề cập đến lý luận về tranh tụng trong TTDS (tố tụng thâm vấn và tố tụng tranh tụng, xu thế kết hợp và những xu hướng cải t6 pháp luật của một số nước trên thế giới), vấn đề tranh tụng trong TTDS ở Việt Nam và đưa ra tám kiến nghị: kiến nghị về lộ trình thực hiện, về nhận thức, về chủ thê tham gia tranh tụng, về chứng cứ, về phiên tòa dân sự, vê việc dân sự, về áp dụng thủ tục rút gọn và vê tô chức. Cuôn sách còn '3 Nguyễn Huy Dau (1962) Thâm phán, Giám đốc Nha Hộ vu, Giảng viên Trường Luật khoa Dai học Sài gòn, Ludt to tụng dan sự Việt Nam, xuất bản dưới sự bảo trợ của Bộ Tư pháp; tr. 367 15 bao gồm 12 báo cáo tham luận tại hội thảo một số van đề về tranh tụng trong TTDS của nhiều tác giả như TS. Phan Hữu Thư, TS.
Đinh Trung Tụng, Ths Nguyễn Công Bình, Nguyễn Hải An. Có thể nói, cuốn sách tập hợp nhiều bài tham luận tiêu biểu, thể hiện đầy đủ quan điểm của các chuyên gia, các nhà khoa học về van đề tranh tụng trong giai đoạn xây dựng và ban hành BLTTDS năm 2004. (4) Sach “Báo cáo nghiên cứu Công khai, minh bach hóa ở Việt Nam, so sánh tham chiếu với hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ và các quy định của tổ chức thương mại thế giới” do một nhóm tác giả mà trưởng nhóm là TS. Ngô Đức Mạnh, Trung tâm thông tin, thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội, Nhà xuất bản chính trị quốc gia, năm 2006.
Cuốn sách có sáu phần: bối cảnh thực hiện báo cáo; khái niệm công khai, minh bạch hóa; chính sách của Việt Nam liên quan đến công khai, minh bạch hóa; công khai, minh bạch hóa trong các cam kết song phương va đa phương: các quy định pháp luật về công khai, minh bạch hóa va nỗ lực thực thi ở Việt Nam; kiến nghị. Trong đó, nhóm tác giả cho rằng quy định về tranh luận tại phiên tòa là một trong các quy định để bảo đảm minh bạch hóa hoạt động xét xử được hoàn thiện theo hướng rõ ràng hơn, dần phù hợp, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế!*. Trong TTDS, ngoài nghĩa vụ cung cấp chứng cứ và chứng minh, trước khi vụ kiện được đưa ra xét xử công khai, các đương sự có trách nhiệm trao đổi chứng cứ và tranh luận với nhau. Sự trao đổi chứng cứ vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ.
Việc thực hiện nguyên tac này buộc Tham phan tại phiên tòa phải bác bỏ những chứng cứ chưa được trao đôi, bình luận hợp lệ trước đó giữa các bên. (5) Sách “Bình luận khoa học BLTTDS năm 2015” của tắc giả TS. Bùi Thị Huyền chủ biên, Nhà xuất bản Lao động, năm 2016. Cuốn sách đã có những phân tích nhận định sâu sắc về từng điều của BLTTDS trong đó có các điều trực tiếp quy định về nguyên tắc tranh tụng trong TTDS (Điều 24 về Bảo đảm tranh tụng trong xét xử! và nhiều điều luật cụ thé thé hiện nguyên tắc tranh tụng trong TTDS như ! Viện khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2004), Một số vấn dé về tranh tụng trong tô tụng dân sự, Thông tin khoa học pháp lý số 2 năm 2004, tr.
Ngô Đức Mạnh (2006), Báo cáo nghiên cứu Công khai, minh bạch hóa ở Việt Nam, so sánh tham chiếu với hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ và các quy định của tổ chức thương mại thé giới, Trung tâm thông tin, thư viện và nghiên cứu khoa học Văn phòng Quốc hội, Nhà xuất bản chính trị quốc gia, tr. '6 TS, Bùi Thị Huyền (2016), Bình luận khoa học Bộ luật Tổ tụng dân sự năm 2015, Nhà xuất bản Lao động, từ tr. Khi bình luận Điều 24 tác giả đánh giá đây là nguyên tắc mới trên cơ sở nguyên tắc mới được quy định trong Hiến pháp năm 2013, nguyên tắc này thê hiện rõ nét nhất tại phiên tòa. Tác giả cho rằng xét theo yêu cầu tranh tụng trong TTDS thì những quy định trong phần tranh tụng tại phiên tòa của BLTTDS năm 2015 còn khá khiêm tốn.
(6) Sách: “Bình luận khoa học BLTTDS của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015” do PGS. Tran Anh Tuấn chủ biên, năm 2017. Cuỗn sách bình luận về từng điều của BLTTDS và nguyên tắc tranh tụng trong TTDS là điều luật được tập trung, phân tích, luận giải. (7) Sách “Bao đảm tranh tung trong xét xứ” do Ngô Cường chủ biên, Nha xuất bản thanh niên xuất bản quý II năm 2017.
Đây là cuốn sách với độ dầy gần 400 trang đã đặt vấn đề tranh tụng dưới góc nhìn về kỹ năng tranh tụng. Trong cuốn sách, ngoài Chương I về tố tụng tranh tụng và tố tụng thâm vấn thì các chương còn lại đi sâu phân tích kỹ năng tranh tụng của luật sư, của kiểm sát viên, kỹ năng điều hành tranh tụng tại phiên tòa của Thâm phán theo từng lĩnh vực hình sự, dân sự, hành chính. (8) Sach “Cai cách tư pháp tại Tòa an nhân dân Việt Nam trong giai đoạn moi” do PGS. Nguyễn Hòa Binh chủ biên, năm 2022.
Cuôn sách đã phân tích và đề ra kiến nghị hoàn thiện thủ tục tố tụng tranh tụng, trong đó có kiến nghị hoàn thiện quy định về chứng cứ, chứng minh, theo đó, nhóm tác giả cho rằng Tòa án không xem xét chứng cứ tại phiên tòa mới được giao nộp nếu không phải sự kiện bat khả kháng hoặc làm thay đổi ban chất vụ án. Trong TTDS, quy định rõ hậu qua pháp lý sau khi tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải, nâng cao trách nhiệm của Thâm phán, đương sự khi tiến hành phiên họp. Trước mắt, thu hẹp những trường hợp mà Tòa án phải thu thập chứng cứ trong trường hợp cần thiết. Về lâu dài, cần bỏ quy định về Tòa án thu thập chứng cứ trong trường hợp cần thiết”.
Luận an, Luận văn (1) Luận án tiễn sỹ Luật học về “Phiên tòa sơ thẩm dân sự những van dé lý luận và thực tiên” của Bùi Thị Huyền, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2008. Nguyễn Hoa Binh (2022), Học viện Tòa án, TANDTC, “Cai cách tư pháp tại Toa án nhân dân Việt Nam trong giai đoạn mới”, Sách chuyên khảo, Nhà xuất bản chính trị quốc gia sự thật, tr. 17 Luận án nghiên cứu những van đề lý luận co bản về phiên tòa sơ thẩm dân sự, pháp luật Việt Nam, thực tiễn thực hiện và những đề xuất kiến nghị hoàn thiện và thực hiện pháp luật về phiên tòa dân sự sơ thấm ở Việt Nam. Trong luận án của mình, tác giả có nhiều kiến nghị rat cụ thé, chỉ tiết về việc sửa đồi, bố sung các quy định của BLTTDS số 24/2004/QH11.
Nhiều kiến nghị của tác giả đã được BLTTDS luật hóa như việc bố sung nguyên tắc tranh tụng, bổ sung quy định về thời hạn cung cấp chứng cứ.