Luận án tiến sĩ giải pháp tăng cường huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần bắc á

Luận án tiến sĩ phân tích giải pháp tăng cường huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Luận Án Tiến Sĩ Giải Pháp Tăng Cường Huy Động Vốn Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Bắc Á
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về vốn của ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái niệm về vốn
• 1.1.2. Vai trò của vốn đối với Ngân hàng thương mại
• 1.1.3. Cơ cấu về vốn của Ngân hàng thương mại
• 1.1.4. Các hình thức huy động vốn của Ngân hàng thương mại
• 1.2. Tăng cường huy động vốn
• 1.2.1. Sự cần thiết tăng cường huy động vốn
• 1.2.2. Các chỉ tiêu đánh giá tăng cường huy động vốn
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng cường huy động vốn của ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Nhân tố chủ quan
• 1.3.2. Nhân tố khách quan
• 1.4. Kinh nghiệm tăng cường huy động vốn
• 1.4.1. Kinh nghiệm tăng cường huy động vốn của Ngân hàng TMCP An Bình (ABBANK)
• 1.4.2. Kinh nghiệm tăng cường huy động vốn của Ngân hàng thương mại cổ phần Quân Đội
• 1.4.3. Bài học kinh nghiệm tăng cường huy động vốn cho Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á
• 2.1. Khái quát về tình hình hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của NH TMCP Bắc Á
• 2.1.2. Tình hình hoạt động kinh doanh của ngân hàng TMCP Bắc Á thời gian qua
• 2.2. Phân tích thực trạng huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.2.1. Chính sách huy động vốn của Ngân hàng TMCP Bắc Á
• 2.2.2. Thực trạng huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Bắc Á
• 2.3. Đánh giá huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HUY ĐỘNG VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á
• 3.1. Mục tiêu và chiến lược phát triển của ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 3.1.1. Mục tiêu và chiến lược phát triển chung
• 3.1.2. Định hướng tăng cường huy động vốn Ngân hàng TMCP Bắc Á
• 3.2. Giải pháp tăng cường huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 3.2.1. Nâng cao trình độ cán bộ công nhân viên
• 3.2.2. Đa dạng hoá các hình thức huy động, đáp ứng nhu cầu từng đối tượng khách hàng
• 3.2.3. Mở rộng mạng lưới huy động, nâng cấp cơ sở vật chất
• 3.2.4. Khai thác các nguồn vốn rẻ
• 3.2.5. Hoàn thiện quy trình giao dịch, nâng cao chất lượng dịch vụ
• 3.2.6. Nghiên cứu mở rộng và nâng cao chất lượng tín dụng
• 3.3. Kiến nghị
• 3.3.1. Kiến nghị với chính phủ và các bộ, ngành liên quan
• 3.3.2. Đối với Ngân hàng nhà nước
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai trò của huy động vốn với chiến lược của Bac A Bank

Hoạt động huy động vốn ngân hàng là nền tảng cốt lõi, quyết định sự tồn tại và phát triển của mọi ngân hàng thương mại. Đối với Ngân hàng TMCP Bắc Á (Bac A Bank), vai trò này càng trở nên đặc biệt quan trọng. Ngân hàng theo đuổi một chiến lược khác biệt, tập trung tư vấn đầu tư cho các lĩnh vực mang lại giá trị bền vững như nông nghiệp công nghệ cao, y tế, và giáo dục. Các dự án này thường đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn và có thời gian thu hồi dài. Do đó, việc xây dựng một nguồn vốn ổn định, dồi dào với chi phí hợp lý là yêu cầu tiên quyết để hiện thực hóa chiến lược kinh doanh. Luận văn của tác giả Nguyễn Thị Hải Yến định nghĩa: “Vốn của ngân hàng thương mại là giá trị tiền tệ do bản thân ngân hàng thương mại tạo lập và huy động được dùng để cho vay, đầu tư hoặc thực hiện các dịch vụ khác nhằm mục tiêu sinh lời”. Nguồn vốn này không chỉ là phương tiện mà còn là đối tượng kinh doanh chính, quyết định trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng, khả năng mở rộng tín dụng, và đảm bảo an toàn thanh khoản ngân hàng. Vì vậy, phân tích và đề xuất giải pháp tăng cường huy động vốn là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển bền vững của Bac A Bank.

1.1. Sự cần thiết của việc tăng cường nguồn vốn huy động

Tăng cường nguồn vốn huy động là tiền đề để ngân hàng thực hiện các hoạt động kinh doanh khác. Một nguồn vốn mạnh mẽ giúp ngân hàng đáp ứng kịp thời nhu cầu tín dụng của nền kinh tế, đặc biệt là các dự án chiến lược. Nó cũng là bộ đệm quan trọng giúp ngân hàng phòng chống rủi ro lãi suất và rủi ro thanh khoản. Khi có đủ vốn, ngân hàng có thể chủ động trong việc hoạch định chính sách, mở rộng quy mô hoạt động và nâng cao uy tín trên thị trường. Ngược lại, thiếu vốn sẽ hạn chế khả năng cho vay, giảm lợi nhuận và làm suy yếu vị thế cạnh tranh.

1.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả huy động vốn

Để đánh giá hiệu quả huy động vốn, luận văn sử dụng các chỉ tiêu chính. Thứ nhất là quy mô và tốc độ tăng trưởng vốn huy động, phản ánh khả năng mở rộng thị phần. Thứ hai là cơ cấu vốn huy động, cho thấy tính ổn định và bền vững của nguồn vốn. Thứ ba là chi phí huy động vốn, thể hiện hiệu quả trong việc quản lý chi phí đầu vào. Cuối cùng là Mối quan hệ giữa huy động và sử dụng vốn, thường được đo lường qua hệ số NIM (Net Interest Margin), chỉ ra mức độ sinh lời thực tế từ hoạt động huy động và cho vay. Các chỉ tiêu này cung cấp một bức tranh toàn diện về chất lượng công tác huy động vốn.

1.3. Các nhân tố chính ảnh hưởng đến huy động vốn ngân hàng

Hoạt động huy động vốn ngân hàng chịu tác động từ nhiều nhân tố. Các nhân tố chủ quan bao gồm năng lực quản trị, trình độ nhân viên, sự đa dạng của sản phẩm huy động vốn, chính sách lãi suất, công nghệ và chất lượng dịch vụ. Các nhân tố khách quan bao gồm môi trường pháp lý, tình hình kinh tế - xã hội, sự cạnh tranh từ các tổ chức tín dụng khác và thói quen tiêu dùng, tiết kiệm của người dân. Việc nhận diện và phân tích các nhân tố này là cơ sở để xây dựng các giải pháp phù hợp và hiệu quả.

II. Phân tích thách thức trong huy động vốn tại Bac A Bank

Phân tích thực trạng huy động vốn tại Bac A Bank giai đoạn 2017-2019 cho thấy ngân hàng đã đạt được những kết quả đáng khích lệ về quy mô. Tổng nguồn vốn huy động tăng trưởng liên tục, đạt 97.496 tỷ đồng vào cuối năm 2019. Tuy nhiên, đi sâu vào phân tích các chỉ tiêu chất lượng, luận văn đã chỉ ra nhiều thách thức và hạn chế nghiêm trọng. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả huy động vốn mà còn tạo áp lực lên khả năng sinh lời và sự phát triển bền vững của ngân hàng trong dài hạn. Các hạn chế tập trung ở ba khía cạnh chính: cơ cấu nguồn vốn chưa hợp lý, chi phí đầu vào cao và sự mất cân đối giữa huy động và sử dụng vốn. Việc giải quyết các thách thức này đòi hỏi ngân hàng phải có những điều chỉnh chiến lược kịp thời và toàn diện.

2.1. Hạn chế về cơ cấu vốn và chất lượng nguồn vốn

Cơ cấu vốn của Bac A Bank còn tồn tại nhiều điểm bất hợp lý. Nguồn vốn phụ thuộc quá lớn vào tiền gửi khách hàng có kỳ hạn (chiếm trên 98% tổng tiền gửi khách hàng), một nguồn vốn rất nhạy cảm với biến động lãi suất. Trong khi đó, tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn (vốn giá rẻ) lại rất thấp, chỉ chiếm hơn 1%. Điều này cho thấy chất lượng nguồn vốn huy động chưa ổn định và bền vững. Hơn nữa, việc huy động ngoại tệ gần như không đáng kể, gây khó khăn cho việc tài trợ các dự án cần thanh toán bằng ngoại tệ, làm giảm năng lực phục vụ khách hàng doanh nghiệp.

2.2. Áp lực chi phí huy động vốn và chính sách lãi suất

Một trong những hạn chế lớn nhất được chỉ ra là chi phí huy động vốn cao và có xu hướng tăng. Luận văn trích dẫn: "lãi suất huy động vốn của Ngân hàng luôn trong top đầu". Bảng so sánh cho thấy chính sách lãi suất của Bac A Bank cao hơn đáng kể so với nhóm ngân hàng thương mại nhà nước, đặc biệt ở các kỳ hạn trên 6 tháng. Việc cạnh tranh chủ yếu bằng lãi suất cao đã đẩy chi phí đầu vào tăng lên, làm giảm biên lợi nhuận ròng (NIM). Tốc độ tăng của chi phí (15,5% năm 2019) cao hơn tốc độ tăng của vốn huy động (10,04%), cho thấy công tác quản trị chi phí chưa thực sự hiệu quả.

2.3. Mất cân đối giữa huy động và sử dụng vốn tại Bac A Bank

Nghiên cứu chỉ ra một sự mất cân đối rõ rệt giữa huy động và sử dụng vốn. Lượng vốn huy động được luôn trong tình trạng dư thừa, không được sử dụng hết cho hoạt động tín dụng. Hiệu suất sử dụng vốn cao nhất chỉ đạt 75,07% vào năm 2019. Tình trạng này gây lãng phí nguồn lực, vì ngân hàng phải trả lãi cho một lượng vốn lớn nhưng không tạo ra thu nhập tương xứng. Hệ quả trực tiếp là hệ số NIM của ngân hàng liên tục sụt giảm, từ 2,08% năm 2017 xuống chỉ còn 1,12% vào năm 2019. Điều này báo động về hiệu quả tổng thể của hoạt động kinh doanh tại Bac A Bank.

III. Phương pháp đa dạng hóa sản phẩm huy động vốn tại Bắc Á

Để khắc phục những hạn chế về chi phí và cơ cấu vốn, giải pháp trọng tâm là phải đa dạng hóa các hình thức và sản phẩm huy động vốn. Thay vì chỉ tập trung vào cuộc đua lãi suất, Bac A Bank cần xây dựng một danh mục sản phẩm phong phú, đáp ứng nhu cầu chuyên biệt của từng phân khúc khách hàng. Chiến lược này giúp ngân hàng thu hút được các nguồn vốn ổn định hơn, giảm sự phụ thuộc vào tiền gửi có kỳ hạn truyền thống và xây dựng mối quan hệ bền chặt với khách hàng. Việc đổi mới sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ là chìa khóa để tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững, từ đó cải thiện hiệu quả huy động vốn một cách toàn diện. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn gia tăng giá trị cho khách hàng.

3.1. Phát triển sản phẩm huy động vốn theo đối tượng

Ngân hàng cần nghiên cứu và triển khai các sản phẩm huy động vốn chuyên biệt. Ví dụ, sản phẩm "Tiết kiệm hưu trí" cho người lao động, "Tiết kiệm học đường" cho các gia đình có con nhỏ, hay "Tiết kiệm tích lũy tiêu dùng" cho những người có kế hoạch mua sắm lớn trong tương lai. Các sản phẩm này thường có tính ổn định cao do gắn với mục tiêu dài hạn của khách hàng. Việc phát triển các gói sản phẩm như chứng chỉ tiền gửi với kỳ hạn linh hoạt và lãi suất hấp dẫn cũng là một hướng đi hiệu quả để cơ cấu lại nguồn vốn trung và dài hạn.

3.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ và hoàn thiện quy trình

Chất lượng dịch vụ là một yếu tố cạnh tranh phi lãi suất cực kỳ quan trọng. Bac A Bank cần đầu tư vào việc hoàn thiện quy trình giao dịch, rút ngắn thời gian chờ đợi và đơn giản hóa các thủ tục giấy tờ. Việc áp dụng mô hình giao dịch một cửa, hệ thống lấy số tự động và nâng cấp không gian giao dịch sẽ tạo ra trải nghiệm tích cực cho khách hàng. Đồng thời, thái độ phục vụ chuyên nghiệp, tận tâm của đội ngũ giao dịch viên sẽ là yếu tố then chốt để giữ chân khách hàng và nâng cao uy tín, góp phần vào việc quản trị rủi ro thương hiệu.

3.3. Khai thác nguồn vốn giá rẻ qua tiền gửi khách hàng

Để giảm chi phí huy động vốn bình quân, mục tiêu chiến lược là phải tăng tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn. Giải pháp là đẩy mạnh các dịch vụ gắn liền với tài khoản thanh toán. Ngân hàng nên tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp để cung cấp dịch vụ chi trả lương, liên kết với các trường đại học để thu học phí, và tích hợp với các nền tảng thương mại điện tử. Việc cung cấp các dịch vụ ngân hàng số tiện ích như Internet Banking, Mobile Banking với chính sách miễn, giảm phí giao dịch sẽ khuyến khích khách hàng mở và sử dụng tài khoản tiền gửi khách hàng thường xuyên hơn.

IV. Cách tối ưu vận hành để tăng cường huy động vốn Bắc Á

Bên cạnh việc đổi mới sản phẩm, việc tối ưu hóa các yếu tố nội tại như con người, mạng lưới và công nghệ là giải pháp nền tảng để tăng cường huy động vốn ngân hàng một cách bền vững. Một bộ máy vận hành hiệu quả sẽ là bệ phóng vững chắc cho các chiến lược kinh doanh. Bac A Bank cần một cách tiếp cận đồng bộ, cải thiện từ chất lượng nhân sự, mở rộng độ phủ của mạng lưới đến việc ứng dụng công nghệ hiện đại. Những cải tiến này không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động, giảm thiểu chi phí mà còn trực tiếp cải thiện trải nghiệm khách hàng, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng và thu hút thêm các nguồn vốn huy động mới.

4.1. Nâng cao năng lực đội ngũ và chính sách nhân sự

Con người là yếu tố quyết định. Luận văn đề xuất cần "Nâng cao trình độ cán bộ công nhân viên". Ngân hàng nên xây dựng chính sách tuyển dụng minh bạch để thu hút nhân tài, đồng thời thường xuyên tổ chức các khóa đào tạo về nghiệp vụ, kỹ năng giao tiếp và phân tích tâm lý khách hàng. Việc xây dựng một cơ chế lương thưởng dựa trên hiệu quả công việc (KPIs) sẽ tạo động lực để mỗi nhân viên nỗ lực hơn trong công tác huy động vốn. Một đội ngũ chuyên nghiệp, tận tâm là tài sản quý giá nhất để xây dựng lòng tin với khách hàng.

4.2. Mở rộng mạng lưới và nâng cấp cơ sở vật chất

Để tiếp cận được nhiều khách hàng hơn, việc mở rộng mạng lưới là cần thiết. Bac A Bank cần nghiên cứu thị trường để mở thêm các chi nhánh, phòng giao dịch tại các khu vực tiềm năng như các đô thị mới, khu công nghiệp. Song song đó, cần đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất tại các điểm giao dịch hiện hữu, tạo không gian hiện đại, chuyên nghiệp. Một mạng lưới phân bố hợp lý và cơ sở vật chất khang trang sẽ giúp nâng cao hình ảnh thương hiệu và tạo sự thuận tiện tối đa cho khách hàng khi giao dịch.

4.3. Ứng dụng công nghệ để cải thiện thanh khoản ngân hàng

Trong kỷ nguyên số, công nghệ là vũ khí cạnh tranh sắc bén. Bac A Bank cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số. Điều này bao gồm việc ổn định và tối ưu hóa hệ thống Core Banking, phát triển các ứng dụng ngân hàng số (Mobile/Internet Banking) với giao diện thân thiện và nhiều tính năng tiện ích. Việc cho phép khách hàng gửi tiết kiệm online, chuyển tiền 24/7 một cách nhanh chóng và an toàn không chỉ thu hút thế hệ khách hàng trẻ mà còn giúp ngân hàng quản lý dòng tiền hiệu quả hơn, đảm bảo an toàn thanh khoản ngân hàng.

V. Bí quyết từ kinh nghiệm huy động vốn của các ngân hàng

Việc học hỏi từ các đối thủ thành công là một cách tiếp cận thông minh để cải tiến hoạt động. Luận văn đã phân tích kinh nghiệm huy động vốn từ hai ngân hàng tiêu biểu là ABBANK và MB Bank. Đây là những bài học thực tiễn quý báu mà Bac A Bank có thể tham khảo và áp dụng để nâng cao hiệu quả huy động vốn. Các kinh nghiệm này tập trung vào chiến lược định vị thương hiệu, phát triển nguồn nhân lực, phân khúc khách hàng và ứng dụng công nghệ. Việc chắt lọc và vận dụng sáng tạo những bí quyết này sẽ giúp Bac A Bank tìm ra con đường phát triển phù hợp và hiệu quả hơn trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

5.1. Bài học từ ABBANK về năng lực cạnh tranh của ngân hàng bán lẻ

ABBANK đã thành công nhờ định vị là một ngân hàng bán lẻ thân thiện, tập trung vào trải nghiệm khách hàng với phương châm "Trao giải pháp - Nhận nụ cười". Bài học cho Bac A Bank là tầm quan trọng của việc xây dựng một văn hóa doanh nghiệp lấy khách hàng làm trung tâm. Bên cạnh đó, ABBANK rất chú trọng đầu tư vào nguồn nhân lực chất lượng cao (trên 92% nhân viên có trình độ đại học trở lên). Điều này khẳng định rằng, con người và dịch vụ là yếu tố cốt lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng.

5.2. Bài học từ MB Bank về quản trị rủi ro và thương hiệu

MB Bank tận dụng rất tốt lợi thế thương hiệu "quân đội" để tạo dựng niềm tin và sự an tâm cho khách hàng, đây là một yếu tố quan trọng trong quản trị rủi ro nhận thức. Ngân hàng này cũng là một trong những đơn vị tiên phong về ngân hàng số với App MBBank, giúp thu hút lượng lớn khách hàng và tập trung vào các nguồn vốn huy động giá rẻ. Bài học ở đây là sức mạnh của thương hiệu và công nghệ trong việc thu hút vốn, giảm sự phụ thuộc vào chính sách lãi suất cao.

5.3. Áp dụng kinh nghiệm huy động vốn cho Bac A Bank

Từ các bài học trên, Bac A Bank cần tập trung vào việc xây dựng và quảng bá thương hiệu một cách mạnh mẽ hơn, gắn liền với sứ mệnh đầu tư bền vững. Ngân hàng cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số, coi đây là nhiệm vụ chiến lược. Đồng thời, cần phân khúc thị trường chi tiết hơn để có những chính sách và sản phẩm phù hợp, thay vì áp dụng một chính sách chung. Việc áp dụng những kinh nghiệm huy động vốn này sẽ giúp ngân hàng tạo ra sự khác biệt và phát triển một cách bền vững.

VI. Định hướng giải pháp huy động vốn cho Bac A Bank 2025

Dựa trên các phân tích và bài học kinh nghiệm, luận văn đã vạch ra định hướng chiến lược cho các giải pháp tăng cường huy động vốn tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á đến năm 2025. Mục tiêu tổng thể là xây dựng một cơ cấu vốn bền vững, tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả kinh doanh. Con đường phía trước đòi hỏi sự quyết tâm trong việc đổi mới, từ việc cải thiện cơ cấu vốn đến việc thích ứng với xu hướng phát triển của ngành. Đây không chỉ là kế hoạch ngắn hạn mà là một tầm nhìn dài hạn để Bac A Bank khẳng định vị thế và phát triển vững mạnh trong tương lai, đồng thời đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

6.1. Mục tiêu chiến lược về cơ cấu vốn và chi phí

Định hướng đến năm 2025, Bac A Bank đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng huy động vốn bình quân đạt 16%/năm. Trọng tâm là tái cơ cấu nguồn vốn huy động theo hướng bền vững: tăng tỷ trọng tiền gửi từ các tổ chức kinh tế (tăng 15%/năm) và nguồn vốn trung, dài hạn (tăng 18%/năm). Mục tiêu cốt lõi là từng bước giảm dần chi phí huy động vốn bằng cách tập trung vào các nguồn vốn giá rẻ, giảm sự phụ thuộc vào thị trường liên ngân hàng và nâng cao thị phần trên thị trường 1.

6.2. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan

Để các giải pháp phát huy hiệu quả, cần có một môi trường vĩ mô thuận lợi. Luận văn kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy mạnh mẽ thanh toán không dùng tiền mặt để tăng nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng. Đồng thời, cần có chính sách điều hành tỷ lệ dự trữ bắt buộc một cách linh hoạt, tạo điều kiện cho các ngân hàng thương mại sử dụng vốn hiệu quả hơn, góp phần vào sự phát triển ổn định của toàn ngành.

6.3. Tương lai của hoạt động huy động vốn ngân hàng trong kỷ nguyên số

Tương lai của hoạt động huy động vốn ngân hàng gắn liền với chuyển đổi số và cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng. Các ngân hàng sẽ không chỉ cạnh tranh bằng lãi suất mà bằng sự tiện lợi, an toàn và các giá trị gia tăng mà công nghệ mang lại. Đối với Bac A Bank, việc nắm bắt xu hướng này, đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ và phân tích dữ liệu để hiểu sâu hơn về khách hàng sẽ là yếu tố quyết định sự thành công trong việc thu hút và giữ chân các nguồn vốn huy động trong dài hạn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Giải pháp tăng cường huy động vốn tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á" do học viên Nguyễn Thị Hải Yến thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phùng Thanh Quang tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, mã số: 8340201). Luận văn tập trung giải quyết bài toán cân đối nguồn vốn và nâng cao hiệu quả hoạt động huy động vốn tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á (BACABANK).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa, nhu cầu vốn phục vụ đầu tư phát triển tăng cao. Theo số liệu ước tính từ các chuyên gia Ngân hàng Thế giới (World Bank) được trích dẫn trong văn bản, lượng tiền nhàn rỗi trong dân cư tại Việt Nam ước tính đạt khoảng 60 tỷ USD. Hoạt động huy động vốn giữ vai trò là tiền đề để ngân hàng thương mại (NHTM) thực hiện chức năng tạo tiền và cung ứng vốn cho nền kinh tế, đồng thời là công cụ trọng yếu để kiểm soát rủi ro thanh khoản và rủi ro lãi suất.

Tại Ngân hàng TMCP Bắc Á, định hướng tín dụng chủ lực tập trung vào các dự án nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn và an sinh xã hội (nông - lâm - ngư nghiệp, giáo dục, y tế). Các dự án này có quy mô đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài. Tuy nhiên, thực tế huy động vốn của BACABANK phụ thuộc lớn vào công cụ lãi suất cao và tập trung vào phân khúc tiền gửi dân cư – nguồn vốn có độ nhạy cảm cao với biến động thị trường. Do đó, yêu cầu nghiên cứu nhằm tìm kiếm các giải pháp cơ cấu lại nguồn vốn, giảm chi phí đầu vào và nâng cao tính ổn định cho công tác huy động vốn tại ngân hàng là đòi hỏi xuất phát từ thực tiễn hoạt động.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể được đánh số theo văn bản:

1. Phân tích thực trạng công tác huy động vốn của Ngân hàng TMCP Bắc Á giai đoạn 2017–2019; nhận diện các kết quả đạt được, những mặt hạn chế và xác định nguyên nhân của các hạn chế đó.
2. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm tăng cường công tác huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Bắc Á trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động huy động vốn và các giải pháp tăng cường huy động vốn của ngân hàng thương mại.
• Phạm vi không gian: Hoạt động huy động vốn tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á (BACABANK).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp và thực tiễn hoạt động kinh doanh được khảo sát trong 3 năm: 2017, 2018 và 2019 (kèm một số dữ liệu cập nhật đến tháng 7/2020).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu và tài liệu tham khảo nền tảng

Trong phần cơ sở lý luận và danh mục tài liệu tham khảo, tác giả tổng thuật các quan điểm kinh tế học kinh điển và giáo trình chuyên ngành trong nước:

• Lý thuyết về vốn và kinh tế học: Tác giả viện dẫn quan điểm của Karl Marx nhìn nhận vốn dưới giác độ yếu tố sản xuất là giá trị mang lại giá trị thặng dư; quan điểm của David Begg, Stanley Fischer và Rudiger Dornbusch trong giáo trình Kinh tế học phân định giữa vốn hiện vật và vốn tài chính.
• Giáo trình chuyên ngành tài chính - ngân hàng: Tham chiếu hệ thống chỉ tiêu và phương pháp quản trị ngân hàng từ Giáo trình Ngân hàng thương mại (Phan Thị Thu Hà, 2013), Phân tích tài chính doanh nghiệp (Lê Thị Xuân, 2011), Nghiên cứu kinh doanh (Lê Công Hoa, 2014), và Phương pháp tối ưu trong kinh doanh (Trần Việt Lâm, 2015) do Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân ấn hành.
• Khung pháp lý điều chỉnh: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật gồm Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 và Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam số 46/2010/QH12.
• Khảo cứu kinh nghiệm thực tiễn: Tác giả khảo cứu kinh nghiệm huy động vốn thực tế tại hai ngân hàng thương mại cổ phần trong nước:
  • Ngân hàng TMCP An Bình (ABBANK): Kinh nghiệm phát triển các sản phẩm tiền gửi linh hoạt và tiếp cận nhóm khách hàng cá nhân.
  • Ngân hàng TMCP Quân Đội (MB): Phân tích số liệu nguồn vốn huy động giai đoạn 2017–2019 (Bảng 1.1) để rút ra bài học về mở rộng cơ sở khách hàng doanh nghiệp và tối ưu hóa chi phí vốn thông qua nguồn tiền gửi không kỳ hạn.

Khoảng trống nghiên cứu được luận văn lựa chọn giải quyết

Các công trình tổng quan trước đây chủ yếu dừng lại ở khung lý thuyết chung hoặc áp dụng cho các ngân hàng thương mại có quy mô lớn. Luận văn đi sâu giải quyết bài toán đặc thù của một ngân hàng quy mô vừa và nhỏ như BACABANK: cân đối giữa nguồn vốn huy động chi phí cao với danh mục tín dụng trung - dài hạn phục vụ nông nghiệp công nghệ cao, đồng thời xử lý tình trạng dư thừa vốn cục bộ và tỷ lệ sử dụng vốn chưa đạt mức tối ưu.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung khái niệm và hệ thống chỉ tiêu phân tích

Tác giả tiếp cận khái niệm: "Vốn của ngân hàng thương mại là giá trị tiền tệ do bản thân ngân hàng thương mại tạo lập và huy động được dùng để cho vay, đầu tư hoặc thực hiện các dịch vụ khác nhằm mục tiêu sinh lời".

Cơ cấu nguồn vốn ngân hàng được xác định gồm 4 bộ phận chính:

1. Vốn tự có: Vốn tự có cơ bản (vốn điều lệ/vốn pháp định) và vốn tự có bổ sung (các quỹ dự trữ, lợi nhuận giữ lại, phát hành thêm cổ phiếu).
2. Vốn huy động: Tiền gửi thanh toán; tiền gửi phi giao dịch (tiết kiệm không kỳ hạn, tiết kiệm có kỳ hạn); phát hành giấy tờ có giá (chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, trái phiếu).
3. Vốn đi vay: Vay thông qua hợp đồng mua lại (repo), bán lại hợp đồng tín dụng, vay thị trường liên ngân hàng, và vay Ngân hàng Nhà nước (tái cấp vốn, tái chiết khấu).
4. Vốn khác: Vốn ủy thác đầu tư, vốn trong thanh toán.

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá công tác tăng cường huy động vốn được lượng hóa qua 5 nhóm:

Nhóm chỉ tiêu	Công thức xác định / Cách đo lường theo văn bản
Quy mô và tăng trưởng	$\text{Tăng trưởng VHĐ} = \text{VHĐ}{\text{năm sau}} - \text{VHĐ}{\text{năm trước}}$ $\text{Tốc độ tăng VHĐ} = \frac{\text{Tổng VHĐ}{\text{kỳ này}} - \text{Tổng VHĐ}{\text{kỳ trước}}}{\text{Tổng VHĐ}_{\text{kỳ trước}}} \times 100%$
Cơ cấu vốn huy động	$\text{Tỷ trọng nguồn A} = \frac{\text{Tổng VHĐ từ nguồn A}}{\text{Tổng VHĐ}} \times 100%$ (theo kỳ hạn, theo đồng tiền, theo đối tượng)
Chi phí huy động vốn	$\text{Chi phí trả lãi bình quân} = \frac{\text{Chi phí trả lãi}}{\text{Tổng nguồn vốn huy động}}$ $\text{Tỷ lệ chi phí HĐV} = \frac{\text{Tổng chi phí HĐV}}{\text{Tổng chi phí NHTM}} \times 100%$
Mối quan hệ huy động - sử dụng vốn	So sánh tốc độ tăng trưởng vốn huy động với tốc độ tăng trưởng tín dụng; đo lường tỷ lệ cấp tín dụng từ nguồn vốn huy động
Hệ số NIM (Net Interest Margin)	Cách 1: $\text{NIM} = \text{Lãi suất cho vay bình quân} - \text{Lãi suất huy động bình quân}$ Cách 2: $\text{NIM} = \frac{\text{Thu nhập lãi thuần}}{\text{Tài sản sinh lời}} \times 100%$

Các nhân tố ảnh hưởng

• Nhân tố chủ quan: Năng lực điều hành và trình độ nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ nhân viên; tính đa dạng của các hình thức huy động; chính sách lãi suất và phí dịch vụ; công nghệ thanh toán; các dịch vụ tiện ích đi kèm; mạng lưới kênh phân phối; chính sách bảo hiểm tiền gửi; thâm niên và uy tín thương hiệu; thái độ phục vụ và cơ sở vật chất; hoạt động marketing xúc tiến.
• Nhân tố khách quan: Hành lang pháp lý và các quy định an toàn (tỷ lệ cho vay tối đa 15% vốn tự có đối với một khách hàng, giới hạn đầu tư tài sản cố định không quá 50% vốn tự có, góp vốn mua cổ phần không quá 30% vốn tự có, trần huy động không quá 20 lần vốn tự có); chính sách tiền tệ và quy định dự trữ bắt buộc của NHNN; môi trường kinh tế vĩ mô; cơ cấu dân số, tâm lý và thói quen tích lũy của dân cư; áp lực cạnh tranh từ các NHTM khác và các định chế tài chính phi ngân hàng (bảo hiểm, chứng khoán, tiết kiệm bưu điện).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Luận văn áp dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp thống kê mô tả:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên của BACABANK giai đoạn 2017–2019, số liệu thống kê từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, World Bank, internet và sách báo chuyên ngành. Dữ liệu nội bộ được tổng hợp từ Phòng Kế toán và Phòng Quản lý thông tin của BACABANK.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Sử dụng phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích so sánh chuỗi thời gian, phân tích cơ cấu tỷ trọng và trực quan hóa qua biểu đồ, bảng biểu để nhận định xu hướng biến động của nguồn vốn.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về huy động vốn của Ngân hàng thương mại

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận cơ bản về nguồn vốn và công tác huy động vốn trong hoạt động kinh doanh của NHTM. Tác giả chỉ rõ vốn huy động chiếm tỷ trọng chủ yếu (khoảng 80%) trong tổng nguồn vốn kinh doanh của một NHTM. Nguồn vốn này quyết định quy mô cấp tín dụng, năng lực cạnh tranh về giá và chất lượng dịch vụ, cũng như khả năng phòng ngừa rủi ro thanh khoản của tổ chức tín dụng.

Nội dung chương phân tích chi tiết sự cần thiết của việc tăng cường huy động vốn trên 3 giác độ: đối với bản thân ngân hàng (tạo lập quy mô hoạt động, đảm bảo an toàn thanh khoản), đối với nền kinh tế (tập trung nguồn lực nhàn rỗi phục vụ đầu tư phát triển, thực hiện chức năng dẫn vốn), và đối với các chủ thể kinh tế (cung cấp kênh sinh lời an toàn cho người gửi tiền và đáp ứng nhu cầu vốn cho người đi vay). Tác giả thiết lập hệ thống 5 nhóm chỉ tiêu đánh giá và phân loại các nhân tố tác động. Đồng thời, chương 1 tổng kết các bài học kinh nghiệm từ Ngân hàng TMCP An Bình và Ngân hàng TMCP Quân Đội (MB) về việc phát triển sản phẩm tiền gửi trọn gói, đa dạng hóa kỳ hạn và khai thác phân khúc khách hàng doanh nghiệp nhằm áp dụng cho BACABANK.

Chương 2: Thực trạng huy động vốn tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh và nghiệp vụ huy động vốn tại BACABANK giai đoạn 2017–2019 dựa trên hệ thống 13 bảng số liệu và 3 hình vẽ minh họa.

1. Khái quát về Ngân hàng TMCP Bắc Á

Ngân hàng TMCP Bắc Á được thành lập theo Quyết định số 183/QĐ-NH5 ngày 01/09/1994 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tên giao dịch quốc tế là BAC A BANK. Mức vốn điều lệ ban đầu là 20 tỷ đồng, trụ sở chính đặt tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Trải qua gần 25 năm hoạt động, ngân hàng đã phát triển thành ngân hàng thương mại cổ phần có quy mô lớn tại khu vực Miền Trung, định hướng phát triển ngân hàng đa năng ưu tiên tín dụng nông nghiệp công nghệ cao và các dự án an sinh xã hội (nổi bật là tư vấn đầu tư cho dự án sữa TH true MILK, hệ thống trường TH School).

2. Phân tích thực trạng huy động vốn

• Bối cảnh toàn ngành: Năm 2019, tổng huy động vốn toàn hệ thống các TCTD đạt 8,54 triệu tỷ đồng. Đến tháng 7/2020, tiền gửi tại các TCTD đạt gần 9,22 triệu tỷ đồng (tăng 4,85% so với năm 2019); trong đó tiền gửi của các tổ chức kinh tế (TCKT) đạt hơn 4,13 triệu tỷ đồng (tăng 4,44%), tiền gửi dân cư đạt hơn 5,08 triệu tỷ đồng (tăng 5,2%).
• Chính sách huy động tại BACABANK: Ngân hàng áp dụng chính sách điều hành lãi suất linh hoạt; ban hành cơ chế khuyến khích đơn vị, cá nhân huy động vượt chỉ tiêu; cơ cấu lại nguồn tiền gửi không ổn định từ các TCTD/TCTC; tăng tỷ trọng đầu tư giấy tờ có giá. Quy định gửi tiết kiệm áp dụng cho công dân Việt Nam và cá nhân nước ngoài cư trú hợp pháp từ đủ 18 tuổi trở lên (từ 15 đến dưới 18 tuổi phải có tài sản riêng).
• Cơ cấu nguồn vốn huy động:
  • Theo đồng tiền: Vốn huy động bằng ngoại tệ chủ yếu là USD, được quy đổi ra VND tại thời điểm cuối năm theo quy định của NHNN; tỷ trọng nội tệ VND chiếm tuyệt đối.
  • Theo kỳ hạn: Phân bổ thành tiền gửi không kỳ hạn, có kỳ hạn và tiền gửi ký quỹ.
  • Theo đối tượng: Nguồn vốn huy động từ dân cư chiếm tỷ trọng chi phối so với tiền gửi từ tổ chức kinh tế.
• Chi phí huy động và lãi suất: Mặt bằng lãi suất huy động của BACABANK luôn nằm trong nhóm cao trên thị trường nhằm thu hút khách hàng, dẫn đến chi phí trả lãi bình quân duy trì ở mức cao. Mặc dù vậy, hệ số NIM của ngân hàng trong giai đoạn 2017–2019 luôn đạt giá trị dương, phản ánh ngân hàng duy trì được mức chênh lệch lãi suất đầu ra - đầu vào hợp lý.
• Mối quan hệ huy động và sử dụng vốn: Số dư vốn huy động luôn lớn hơn dư nợ tín dụng. Tỷ lệ cấp tín dụng từ nguồn vốn huy động tại BACABANK đạt mức cao nhất trong giai đoạn nghiên cứu chỉ là 75,01%. Điều này cho thấy ngân hàng luôn trong tình trạng dư thừa thanh khoản, chưa tối ưu hóa hiệu suất sử dụng nguồn vốn đã huy động.

TỔNG HỢP CÁC CHỈ TIÊU VÀ ĐẶC ĐIỂM HUY ĐỘNG VỐN TẠI BACABANK (2017 - 2019)

3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân

• Ưu điểm: Nguồn vốn huy động tăng trưởng liên tục cả về quy mô và tốc độ; cơ cấu phân bổ đáp ứng yêu cầu cân đối kỳ hạn; khai thác linh hoạt công cụ lãi suất; quản trị tốt nguồn vốn phục vụ các dự án đầu tư lớn; hệ số NIM luôn dương.
• Hạn chế: Tỷ trọng cơ cấu vốn chưa thực sự hợp lý; chất lượng nguồn vốn chưa ổn định; chi phí huy động vốn cao do neo lãi suất ở mức cao; mối quan hệ giữa huy động và sử dụng vốn chưa cân đối, hiệu suất sử dụng vốn tối đa mới đạt 75,01%, gây lãng phí chi phí trả lãi.
• Nguyên nhân khách quan: Thu nhập bình quân của người dân chưa cao; sự cạnh tranh gay gắt từ các NHTM nhà nước (vốn có ưu thế vượt trội về mạng lưới và vốn) và các định chế tài chính khác (bảo hiểm, chứng khoán); tác động từ các quy định quản lý của NHNN.
• Nguyên nhân chủ quan: Đội ngũ cán bộ hạn chế về trình độ ngoại ngữ; công tác R&D sản phẩm mới mang tính mùa vụ, thiếu các gói sản phẩm chuyên biệt theo phân khúc; mạng lưới phân bổ chưa hợp lý (tồn tại điểm giao dịch cách nhau chưa đầy 500m); chưa khai thác tốt nguồn vốn giá rẻ (CASA); hệ thống công nghệ ngân hàng lõi (Core Banking) triển khai chưa đồng bộ và ổn định.

Chương 3: Giải pháp tăng cường huy động vốn tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á

Chương 3 trình bày các định hướng mục tiêu và xây dựng hệ thống giải pháp cùng kiến nghị vĩ mô nhằm hoàn thiện công tác huy động vốn của BACABANK.

1. Mục tiêu và định hướng

• Chỉ tiêu định lượng giai đoạn 2020–2021:
  • Tốc độ tăng trưởng vốn huy động bình quân đạt 16%/năm.
  • Tiền gửi từ tổ chức kinh tế tăng 15%/năm; tiền gửi dân cư tăng 17%/năm.
  • Nguồn vốn huy động trung và dài hạn tăng 18%/năm; nguồn vốn ngắn hạn tăng 14%/năm.
• Định hướng quản trị: Tập trung khai thác nguồn vốn giá rẻ từ TCKT trên thị trường 1; giảm dần chi phí giá vốn; giảm sự phụ thuộc vào thị trường 2; nâng cao trách nhiệm của Khối Nguồn vốn trước Tổng Giám đốc và Hội đồng Quản lý Tài sản Nợ - Tài sản Có (ALCO) trong việc quản lý thanh khoản hàng ngày.

2. Hệ thống giải pháp cụ thể

Luận văn đề xuất 6 nhóm giải pháp thực hiện tại BACABANK:

1. Nâng cao trình độ cán bộ công nhân viên: Tăng cường đào tạo chuyên môn, kỹ năng giao tiếp và ngoại ngữ; tổ chức các phong trào thi đua nghiệp vụ, văn thể mỹ nhằm nâng cao tinh thần đoàn kết và chất lượng phục vụ khách hàng.
2. Đa dạng hóa các hình thức huy động: Nghiên cứu và triển khai 3 sản phẩm tiết kiệm chuyên biệt:
   • Tiết kiệm hưu trí bảo thọ: Dành cho người đi làm có thu nhập ổn định tích lũy cho tuổi già; quy trình rút vốn linh hoạt, thủ tục đơn giản hơn bảo hiểm xã hội.
   • Tiết kiệm tiêu dùng: Hướng tới người có thu nhập trung bình muốn tích lũy mua sắm tài sản giá trị lớn (nhà ở, ô tô), kết hợp chính sách cho vay phần thiếu hụt với lãi suất ưu đãi.
   • Tiết kiệm học đường: Dành cho các gia đình tích lũy tài chính phục vụ lộ trình học tập tương lai của con cái (đại học, du học, học nghề).
3. Mở rộng mạng lưới và nâng cấp cơ sở vật chất: Mở rộng phòng giao dịch đến các khu đô thị mới và thành phố vệ tinh ngoài 27 tỉnh, thành phố hiện có; triển khai mô hình điểm giao dịch lưu động bằng ô tô phục vụ địa bàn xa trung tâm; cải tạo không gian giao dịch khang trang và bố trí chỗ đỗ xe an toàn cho khách hàng.
4. Khai thác các nguồn vốn rẻ: Gia tăng tỷ trọng tiền gửi thanh toán (CASA) thông qua liên kết mở tài khoản thanh toán với các sàn thương mại điện tử (Sendo, Lazada), liên kết chi trả lương với doanh nghiệp/kho bạc, và hợp tác thu hộ học phí với các trường đại học, cao đẳng; áp dụng chính sách miễn phí giao dịch và chuyển tiền điện tử.
5. Hoàn thiện quy trình giao dịch và nâng cao chất lượng dịch vụ: Chuyển đổi mô hình sang cơ chế giao dịch một cửa; áp dụng hệ thống lấy số tự động; đơn giản hóa thủ tục cấp tín dụng; xây dựng hệ thống công nghệ thông tin dự phòng nhằm khắc phục sự cố gián đoạn của cổng thanh toán Citad (vốn đã xảy ra 02 lần trong năm 2019).
6. Mở rộng và nâng cao chất lượng tín dụng: Đa dạng hóa danh mục cho vay ngoài các lĩnh vực truyền thống; phát triển cơ chế liên kết 3 bên (ngân hàng - khách hàng - đối tác của khách hàng) để thu hút dòng tiền gửi quay trở lại từ các doanh nghiệp vay vốn.

3. Hệ thống kiến nghị

• Kiến nghị với Chính phủ và các Bộ, ngành: Ổn định môi trường kinh tế vĩ mô; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và phòng chống tiêu cực; thực hiện các chương trình truyền thông thay đổi thói quen tích trữ tiền mặt, vàng và ngoại tệ trong dân chúng để đưa nguồn lực vào lưu thông sản xuất.
• Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước:
  • Phát triển đồng bộ thị trường tài chính, tiền tệ (thị trường nội tệ và ngoại tệ).
  • Chuẩn hóa, đổi mới các mẫu biểu chứng từ ngân hàng (thay đổi thuật ngữ "Giấy nộp tiền" sang tên gọi phù hợp hơn với bản chất giao dịch gửi tiền).
  • Thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế.
  • Mở rộng hợp tác quốc tế nhằm tiếp cận công nghệ ngân hàng hiện đại.
  • Tiếp tục xử lý dứt điểm các tổ chức tín dụng yếu kém và tăng cường công tác thanh tra, kiểm soát nội bộ.
  • Điều hành lượng vốn cung ứng linh hoạt theo khả năng hấp thụ của nền kinh tế.
  • Điều chỉnh linh hoạt tỷ lệ dự trữ bắt buộc nhằm tránh gây đóng băng và lãng phí nguồn vốn chi phí cao của các NHTM.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về nguồn vốn và quản trị huy động vốn của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế đang phát triển.
• Cụ thể hóa hệ thống 5 nhóm chỉ tiêu đánh giá hoạt động tăng cường huy động vốn (quy mô tăng trưởng, cơ cấu vốn, chi phí huy động, cân đối huy động - sử dụng vốn, hệ số NIM) gắn liền với các công thức xác định chi tiết.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phản ánh trung thực bức tranh huy động vốn tại BACABANK giai đoạn 2017–2019: ghi nhận quy mô vốn tăng trưởng và hệ số NIM dương, nhưng đồng thời chỉ rõ điểm nghẽn về chi phí huy động cao do chạy đua lãi suất và hiệu suất sử dụng vốn thấp (tỷ lệ cấp tín dụng từ nguồn vốn huy động tối đa chỉ đạt 75,01%).
• Đề xuất khung chỉ tiêu phát triển nguồn vốn cho giai đoạn 2020–2021 (tăng trưởng chung 16%/năm, TCKT tăng 15%, dân cư tăng 17%, trung dài hạn tăng 18%, ngắn hạn tăng 14%).
• Thiết kế chi tiết các sản phẩm huy động vốn mới phù hợp với nhu cầu xã hội: tiết kiệm hưu trí bảo thọ, tiết kiệm tiêu dùng, tiết kiệm học đường.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật cụ thể: mô hình điểm giao dịch lưu động bằng ô tô, phương án xây dựng hệ thống dự phòng cho kênh thanh toán Citad, và giải pháp liên kết với các sàn thương mại điện tử, trường đại học để thu hút nguồn vốn CASA giá rẻ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi dữ liệu: Do giới hạn thời gian nghiên cứu và khả năng tiếp cận thông tin, số liệu thực chứng phân tích chuyên sâu tại BACABANK mới chỉ dừng lại ở giai đoạn 3 năm (2017–2019), chưa thể đánh giá toàn diện tác động dài hạn của đại dịch Covid-19 đối với các chỉ tiêu tài chính của ngân hàng.
• Hạn chế về phương pháp mô hình: Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh và phương pháp chuyên gia; chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng hồi quy để lượng hóa chính xác mức độ tác động của từng biến số lãi suất, lạm phát, hay thu nhập đến tốc độ tăng trưởng vốn huy động.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng chuỗi số liệu sau năm 2020; ứng dụng các mô hình định lượng đánh giá độ co giãn của tiền gửi theo lãi suất; và nghiên cứu sâu hơn về tác động của chuyển đổi số, ngân hàng số đối với hành vi gửi tiền của khách hàng tại BACABANK.

---

Giá trị tham khảo

Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Ban lãnh đạo và Khối Nguồn vốn BACABANK: Cung cấp cơ sở thực tiễn để rà soát chi phí huy động vốn, tái cấu trúc mạng lưới giao dịch và thiết lập các gói sản phẩm tiền gửi chuyên biệt nhằm hạ thấp chi phí vốn đầu vào.
• Học viên, sinh viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp khung cấu trúc chuẩn mực về phân tích hoạt động huy động vốn tại một ngân hàng thương mại cổ phần quy mô vừa và nhỏ.
• Các ngân hàng thương mại có quy mô tương đương: Tham khảo mô hình phát triển tiền gửi liên kết, mô hình ngân hàng lưu động và giải pháp phát triển sản phẩm tiền gửi tích lũy mục tiêu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn sử dụng những tiêu chí nào để phân tích cơ cấu vốn huy động tại BACABANK?

Theo nội dung chương 2, tác giả phân tích cơ cấu nguồn vốn huy động của BACABANK dựa trên 3 tiêu chí chính:

• Theo kỳ hạn: Phân chia thành tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn và tiền gửi ký quỹ.
• Theo đồng tiền: Phân chia thành vốn huy động bằng nội tệ (VND) và ngoại tệ (chủ yếu là USD được quy đổi ra VND theo tỷ giá cuối năm).
• Theo đối tượng: Phân chia thành nguồn vốn huy động từ dân cư (khách hàng cá nhân) và nguồn vốn từ các tổ chức kinh tế (TCKT).

2. Hạn chế lớn nhất trong mối quan hệ giữa huy động vốn và sử dụng vốn tại BACABANK giai đoạn 2017–2019 là gì?

Hạn chế lớn nhất là tình trạng mất cân đối giữa nguồn vốn huy động và nhu cầu sử dụng vốn. Trong cả 3 năm nghiên cứu, lượng vốn huy động luôn trong tình trạng dư thừa, không sử dụng hết cho hoạt động tín dụng; hiệu suất sử dụng vốn (tỷ lệ cấp tín dụng từ nguồn vốn huy động) cao nhất chỉ đạt 75,01%, làm giảm hiệu quả kinh doanh do ngân hàng phải chịu gánh nặng chi phí trả lãi cao cho lượng vốn nhàn rỗi.

3. Tác giả đề xuất những sản phẩm tiết kiệm cụ thể nào để đa dạng hóa hình thức huy động vốn tại BACABANK?

Tác giả đề xuất thiết kế và triển khai 3 sản phẩm tiết kiệm chuyên biệt:

• Tiết kiệm hưu trí bảo thọ: Dành cho người đang đi làm trích thu nhập hàng tháng để tích lũy khi về già, thủ tục rút gốc và lãi linh hoạt hơn bảo hiểm.
• Tiết kiệm tiêu dùng: Tích lũy để mua sắm các tài sản giá trị lớn (nhà ở, ô tô), đi kèm chính sách cho vay ưu đãi phần vốn còn thiếu.
• Tiết kiệm học đường: Phục vụ các gia đình tích lũy kinh phí cho con học đại học, học nghề hoặc du học.

4. Mục tiêu tăng trưởng nguồn vốn huy động của BACABANK giai đoạn 2020–2021 được xác định như thế nào?

Luận văn nêu rõ các chỉ tiêu kế hoạch giai đoạn 2020–2021:

• Tốc độ tăng trưởng vốn huy động bình quân toàn ngân hàng đạt 16%/năm.
• Tiền gửi từ các tổ chức kinh tế tăng 15%/năm; tiền gửi dân cư tăng 17%/năm.
• Nguồn vốn huy động trung và dài hạn tăng 18%/năm; nguồn vốn huy động ngắn hạn tăng 14%/năm.

5. Sự cố kỹ thuật nào trong hệ thống thanh toán năm 2019 được luận văn chỉ ra và giải pháp khắc phục là gì?

Văn bản nêu rõ trong năm 2019, kênh thanh toán Citad của BACABANK đã xảy ra sự cố 02 lần làm tê liệt hệ thống chuyển tiền của ngân hàng. Để khắc phục, tác giả đề xuất ngân hàng phải xây dựng hệ thống dự phòng song song nhằm lưu trữ dữ liệu, chia sẻ tải và thay thế kịp thời khi hệ thống chính gặp sự cố, đồng thời phục vụ công tác thử nghiệm công nghệ mới.

---

Kết luận

Luận văn của học viên Nguyễn Thị Hải Yến đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về nguồn vốn và công tác huy động vốn của ngân hàng thương mại, đồng thời phân tích chi tiết thực trạng huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Bắc Á giai đoạn 2017–2019. Kết quả nghiên cứu đã chỉ rõ các thành tựu về tăng trưởng quy mô nguồn vốn cùng những điểm nghẽn về chi phí lãi suất và hiệu suất sử dụng vốn tại ngân hàng. Trên cơ sở đó, tác giả xây dựng hệ thống 6 nhóm giải pháp thực tiễn gắn với định hướng phát triển 2020–2021 và đề xuất các kiến nghị vĩ mô nhằm nâng cao hiệu quả huy động vốn tại BACABANK.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CO SO LY LUAN VE HUY DONG VON CUA NGAN HANG THUONG MAI 1.1 Khai quát về vốn của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về vốn Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh đều bắt đầu từ “Vốn” và để hoạt động đầu tư thực sự có hiệu quả thì điều trước tiên các doanh nghiệp phải trăn trở đó là làm thế nào để có đủ vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh và sử dụng nó như thế nào để có thể đạt được hiệu quả cao nhất. Theo đó đứng ở mỗi giác độ khác nhau thì lại có cách nhìn khác nhau, quan niệm khác nhau về vốn. + Theo quan điểm của Mark - nhìn nhận dưới giác độ của các yếu tố sản xuất thì ông cho rằng: “Vốn chính là tư bản, là giá trị đem lại giá trị thing dư, là một đầu vào của quá trình sản xuất”. + Theo David Begg, Standley Fischer, Rudige Dambusch trong cuốn “Kinh tế học”: Vốn là một loại hàng hoá nhưng được sử dụng tiếp tục vào quá trình sản xuất kinh doanh tiếp theo.

Có hai loại vốn: vốn hiện vật và vốn tài chính. Vốn hiện vật là dự trữ các loại hàng hoá để sản xuất ra các hàng hoá và dịch vụ khác. Vốn tài chính là tiền mặt, tiền gửi ngân hàng + Theo cácnhà kinh tế học định nghĩa là “Vốn của ngân hàng thương mại là giá trị tiền tệ do bản thân ngân hàng thương mại tạo lập và huy động được dùng để cho vay,đầu tư hoặc thực hiện các dịch vụ khác nhằm mục tiêu sinh lời”.2 Vai trò của vốn đối với Ngân hàng thương mại eVốn là cơ sở để ngân hàng tổ chức mọi hoạt động kinh doanh Mọi hoạt động kinh doanh đều phải bắt đầu từ vốn, vốn để mua tư liệu sản xuất, mua sắm tài sản cũng như thuê lao động. Đối với hệ thống ngân hàng cũng không nằm ngoài quy luật đó.

Ngoài ra, do đặc trưng của hoạt động kinh doanh ngân hàng, vốn không chỉ là phương tiện kinh doanh mà còn là đối tượng kinh doanh chính và chủ yếu. Thông qua lượng vốn tự có của mình, ngân hàng đứng ra huy động vốn từ lượng tiền nhàn rỗi trong dân cư, sau đó tỗ chức cung ứng vốn lại cho nền kinh tế thông qua nghiệp vụ cho vay. Chính vì thế mà người ta gọi vốn là điểm khởi đầu và cũng là điểm kết thúc trong chu kỳ kinh doanh của ngân hàng eVốn quyết định khả năng sinh lời và mở rộng hoạt động kinh doanh của NHTM Với các doanh nghiệp sản xuất — đối tượng kinh doanh là sản phẩm, để có được lợi nhuận cao đòi hỏi họ phải biết tiết kiệm chỉ phí sao cho giá thành sản phẩm phải thấp hơn đối thủ cạnh tranh. Đối với ngân hang — đối tượng kinh doanh là tiền tệ, do đó quá trình tìm kiếm lợi nhuận chủ yếu thông qua hoạt động cho vay vốn, khi ngân hàng có được một lượng vốn lớn với lãi suất thấp sẽ giúp ngân hàng có khả năng cho vay nhiều hơn, từ đó giúp ngân hàng kiếm được nhiều lợi nhuận hơn.

Trong quá trình hoạt động kinh doanh, ngân hàng chịu rất nhiều quy định chặt chẽ, ràng buộc của pháp luật như: + Không được phép cho vay một khách hàng vượt quá 15% vốn tự có của ngân hàng. + Không được đầu tư vào tài sản cố định vượt quá 50% vốn tự có của ngân hàng, + Không được góp vốn vào doanh nghiệp vượt quá 30% vốn tự có của ngân hàng, Từ đó ta có thể khẳng định: Nếu một ngân hàng có nguồn vốn kinh doanh nhỏ sẽ làm hạn chế khả năng mở rộng hoạt động, cũng như ảnh hưởng. đến những quyết định tài chính, từ đó làm giảm khả năng tìm kiếm lợi nhuận của ngân hàng eVốn quyết định khả năng phòng chống rủi ro cho NH thương mại Một ngân hàng có đủ tiềm lực về vốn sẽ giúp ngân hàng đễ dàng vay mượn khi có rủi ro thanh khoản, bởi vốn là nhân tốvô hình đảm bảo để các chủ thể cho vay tin tưởng, nguồn vốn lớn chứng tỏ quá trình kinh doanh có hiệu quả, có khả năng mở rộng hoạt động, nâng cao uy tín trên thị trường. Với những ngân hàng có nguồn vốn lớn thì khả năng dự trữ sơ cấp cũng như thứ cấp sẽtốt hơn, giúp ngân hàng phòng chống rủi ro thanh khoản một cách hiệu quả, vừa đảm bảo tính sinh lời, vừa đảm bảo an toàn.

Ví dụ: Tiền mặt, tiền gửi tại các tổ chức tín dụng khác, các chứng khoán có tính lỏng, cao.Đó là các loại đầu trmà khi phát sinh nhu cầu thanh toán ngân hàng có thê thu hồi vốn ngay mà không bị ép giá, hơn nữa khi đầu tư vào các hạng mục này thì sự biến động về giá là không cao, quy mô thị trường lớn, có thể chấp nhận ở bắt kỳ số lượng nào. Các cơ quan quản lý vĩ mô thường sẽ nhìn vào lượng vốn của ngân hàng để quyết định có hỗ trợ hay không khi hoạt động kinh doanh có vấn đề. Bởi một ngân hàng có tiềm lực về vốn lớn sẽ có quan hệ với rất nhiều các chủ thể khác nhau, vì vậy một khi ngân hàng gặp rủi ro thanh khoản mà không, được giải quyết ngay sẽ gây ảnh hưởng tới các chủ thể kinh doanh khác, từ đó ảnh hưởng tới cả nền kinh tế. eVốn quyết định đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng ~ Vốn quyết định khả năng cạnh tranh về giá.

Khi một ngân hàng có quy mô vốn lớn sẽ cho phép ngân hàng tiếp cận với những khách hàng lớn, có quy mô một giao dịch giá trị cao, từ đó làm giảm chị phí trả lãi trên một đồng vốn huy động. Nếu ngân hàng chấp nhận mức chỉ phí huy động ngang với thị trường thì ngân hàng có thê tăng lãi suất huy động mà vẫn đảm bảo lợi nhuận, thu hút thêm khách hàng mới, khả năng cạnh tranh của ngân hàng cũng được cải thiện. Một ngân hàng có quy mô vốn lớn sẽ có thể: + Đa dạng hóa hoạt động đầu tư cũng như hoạt động cho vay, làm giảm rủi ro từ đó có thể giảm lãi suất cho vay. + Chi phi quản lý đối với một khoản vay giảm từ đó có thể giảm lãi suất cho vay.

+ Ngân hàng có thể cho vay một khoản vay với giá trị lớn từ đó làm giảm chỉ phí quản lý khoản vay trên một đồng vồn và làm giảm lãi suất cho vay. Khi ngân hàng giảm được lãi suất cho vay sẽ là cơ sở tốt đề ngân hàng nâng cao khả năng cạnh tranh, nâng cao vị thế của mình. ~_ Vốn quyết định khả năng cạnh tranh về chất lượng sản phẩm dịch vụ. Như chúng ta đã biết sản phẩm của ngân hàng mang tinh vô hình, do.

vậy chất lượng của nó phụ thuộc rất lớn vào nhân viên cũng như công nghệ mà ngân hàng sử dụng. Khi một ngân hàng có tiềm lực về vốn sẽ giúp ngân hàng có khả năng cập nhật công nghệ mới, ứng dụng công nghệ trong mọi hoạt độngkinh doanh, có chính sách với nhân viên giỏi tốt, có khả năng đào tạo cập nhật kiến thức cho nhân viên thường xuyên. Từ đó có cơ sở để tăng, mức độ tiện ích của sản phâm, mở rộng phát triển sản phẩm mới, đa dạng hóa các loại hình dịch vụ, khẳng định vị thế của ngân hàng trên thương trường.3 Cơ cấu về vốn của Ngân hàng thương mại Vốn của ngân hàng thương mại được thể hiện trong bảng cân đối tài sản là toàn bộ phần nguồn vốn, nó được hình thành từ các nghiệp vụ tài sản nợ, bao gồm bón phần chính như sau: Vin tự có Vốn tự có của NHTM là những giá trị tiền tệ do ngân hàng tạo lập được thuộc về sở hữu của ngân hàng (Đây là vốn pháp lý bắt buộc đề có thể thành lập ngân hàng, và nó thường tăng lên trong quá trình kinh doanh) Vốn tự có có tính chất ôn định vì thế Ngân hàng thường sử dụng để mua sắm trang thiết bị, cơ sở vật chất như xây dựng nhà cửa cho ngân hàng hoặc dùng dé đầu tư hay góp vốn liên doanh. Vốn này tuy chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng nguồn vốn nhưng nó lại có vai trò rất quan trọng, thông thường, nguồn vốn này càng lớn thì cơ hội phát triển hoạt động kinh doanh càng cao.

Sự tăng trưởng của nó sẽ quyết định năng lực và sự phát triển của NHTM. Vốn tự có gồm các thành phan: + Vốn tự có cơ bản (hay còn gọi là vốn điều lệ, vốn pháp định) nguồn vốn này. được ghi vào điều lệ kinh doanh của ngân hàng. Giá trị tối thiểu của nó phải bằng vốn pháp định + Vốn tự có bỗ sung: Trong quá trình hoạt động ngân hàng có thể gia tăng vốn tự có theo nhiều phương thức khác nhau từ các quỹ: quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ, quỹ dự trữ đặc biệt.

Hoặc từ lợi nhuận hoặc nguồn vốn bỗ sung từ phát hành thêm cỗ phiếu. eVốn huy động Vốn huy động là những giá trị tiền ệ mà ngân hàng huy động được từ các tổ chức kinh tế và cá nhân trong xã hội. Đặc điểm của nguồn vốn huy động là tài sản thuộc các chủ sở hữu khác nhau. Ngân hàng chỉ có quyền sử dụng chứ không có quyền sở hữu và có trách nhiệm hoàn trả đúng thời hạn cả gốc và lãi khi đến hạn hoặc bắt cứ khi nào khách hàng có nhu cầu.

* Tiền gửi thanh toán: Là loại tiền gửi mà khách hàng có thể gửi vào hay rút ra bất cứ lúc nào, mục đích chính của người gửi tiền dưới dạng tài khoản này là để thanh toán bằng cách phát hành các loại thẻ, séc, ủy nhiệm chỉ Đặc điểm của tiền gửi thanh toán:Khách hàng có thẻ sử dụng trực tiếp tài khoản trong hoạt động thanh toán, Ngân hàng thực hiện các nhu cầu chỉ trả của doanh nghiệp và cá nhân trong phạm vi số dư cho phép, vì thế các khách hàng chỉ cầnduy trì số dư trong tài khoản là có thẻ chỉ tiêu, đây chính là lý do tại sao người ta gọi thanh toán qua thẻ là “ví điện tử”. Tiền gửi thanh toán thường có lãi suất rất nhỏ hoặc bằng 0, đồng thời khách hàng còn phải duy trì một số dư nhất định trong tài khoản - gọi là số dư tối thiểu, tùy thuộc vào quy định từng ngân hàng mà số dư này là như thế nào. Ngày nay hệ thống ngân hàng phát triển thêm rất nhiều loại hình dịch vụ mới, tăng tính tiện ích trong. thanh toán đề thu hút khách hàng như home banking, mobile banking, chuyén tiền 24/7, dịch vụ thanh toán hóa đơn điện nước.