Luận án tiến sĩ: Chế định biện pháp tư pháp trong luật hình sự Việt Nam - Lý luận và thực tiễn

Khám phá luận án tiến sĩ về biện pháp tư pháp trong luật hình sự Việt Nam, phân tích lý luận và thực tiễn áp dụng trong hệ thống pháp luật.

• Tác giả: Hà Lệ Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Biện Pháp Tư Pháp Trong Luật Hình Sự Việt Nam: Lý Luận và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC VỀ CÁC BIỆN PHÁP TƯ PHÁP
• 1.1. Những vấn đề lý luận về biện pháp tư pháp
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm của biện pháp tư pháp
• 1.3. Vai trò của biện pháp tư pháp
• 1.4. Phân loại biện pháp tư pháp
• 1.5. Phân biệt biện pháp tư pháp với hình phạt
• 1.6. Khái quát về lịch sử hình thành và phát triển của các biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Việt Nam trước khi có Bộ luật hình sự năm 2015
• 1.6.1. Giai đoạn từ thời kỳ phong kiến Việt Nam đến trước Cách mạng tháng 8 năm 1945
• 1.6.2. Giai đoạn từ Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985
• 1.6.3. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 cho đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999
• 1.6.4. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 cho đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015
• 1.7. Khái quát pháp luật hình sự một số nước về các biện pháp tư pháp
• 1.7.1. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Thụy Điển
• 1.7.2. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự cộng hòa Pháp
• 1.7.3. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Đức
• 1.7.4. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Liên bang Nga
• 1.7.5. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Trung Quốc
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC BIỆN PHÁP TƯ PHÁP THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về biện pháp tư pháp
• 2.2. Quy định về biện pháp tư pháp tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm
• 2.3. Quy định về biện pháp tư pháp trả lại tài sản, sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại, buộc công khai xin lỗi
• 2.4. Quy định về biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh
• 2.5. Quy định về biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 2.6. Quy định về biện pháp tư pháp áp dụng đối với pháp nhân thương mại phạm tội
• 2.7. Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về biện pháp tư pháp ở Việt Nam từ năm 2008 đến năm 2017
• 2.7.1. Tình hình áp dụng các biện pháp tư pháp ở Việt Nam từ năm 2008 đến năm 2017
• 2.7.2. Những vướng mắc, hạn chế trong thực tiễn áp dụng các biện pháp tư pháp
• 2.7.3. Nguyên nhân của những vướng mắc, hạn chế trong việc áp dụng các biện pháp tư pháp
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHÁC NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP TƯ PHÁP
• 3.1. Các yếu tố đảm bảo áp dụng quy định về các biện pháp tư pháp trong Bộ luật hình sự năm 2015
• 3.2. Hoàn thiện quy định pháp luật về các biện pháp tư pháp
• 3.2.1. Tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về các biện pháp tư pháp
• 3.2.2. Hoàn thiện các quy định hướng dẫn áp dụng pháp luật hình sự, tố tụng hình sự, thi hành án hình sự liên quan đến các biện pháp tư pháp
• 3.3. Nâng cao năng lực và trách nhiệm nghề nghiệp của đội ngũ bộ làm công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án
• 3.4. Tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan có thẩm quyền trong việc áp dụng các biện pháp tư pháp
• 3.4.1. Hoàn thiện tổ chức quản trị điều phối và quản trị các biện pháp tư pháp
• 3.4.2. Tiếp tục đầu tư và phát triển hệ thống cơ sở vật chất, hạ tầng phục vụ việc thi hành các biện pháp tư pháp hiệu quả
• 3.4.3. Một số giải pháp khác
• 3.5. Kết luận chương 3
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ NỘI DUNG LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• ANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• ANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Khái niệm và phân loại biện pháp tư pháp hình sự trong Luật hình sự Việt Nam

Phần này làm rõ khái niệm biện pháp tư pháp hình sự (BPTP), phân biệt với hình phạt. Luận án phân tích đặc điểm của BPTP, vai trò trong hệ thống xử lý tội phạm. Căn cứ vào các cơ sở pháp lý, luận án trình bày hệ thống phân loại BPTP theo các tiêu chí khác nhau. Luật hình sự Việt Nam (PLHS Việt Nam) quy định nhiều loại BPTP, mỗi loại có tính chất, mục đích riêng. Luận án sẽ chỉ ra sự đa dạng này, làm rõ các biện pháp cụ thể như biện pháp tịch thu, biện pháp bắt buộc chữa bệnh, biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng, v.v… Phân tích so sánh với BPTP trong luật hình sự một số nước, làm nổi bật những điểm khác biệt và tương đồng. Việc nghiên cứu này đặt nền tảng lý luận vững chắc cho việc phân tích thực tiễn sau này. Các dẫn chứng pháp luật cụ thể từ Bộ luật hình sự năm 2015 sẽ được sử dụng để minh họa.

1.1 Khái niệm biện pháp tư pháp hình sự

Luận án định nghĩa biện pháp tư pháp hình sự (BPTP) dựa trên các cơ sở pháp lý hiện hành của PLHS Việt Nam, phân biệt rõ ràng với hình phạt. BPTP không mang tính chất trừng phạt mà nhằm mục đích khắc phục hậu quả tội phạm, giáo dục, cải tạo người phạm tội. Luận án phân tích vai trò của BPTP trong việc bảo đảm công lý, phòng ngừa tội phạm, và bảo vệ quyền lợi của nạn nhân. BPTP được áp dụng song song hoặc thay thế hình phạt tùy thuộc vào tính chất, mức độ nghiêm trọng của tội phạm và hoàn cảnh cụ thể của người phạm tội. Luận án phân tích các đặc điểm cơ bản của BPTP, bao gồm tính chất, đối tượng áp dụng, hiệu lực pháp lý, và mối quan hệ với các biện pháp xử lý hình sự khác. BPTP đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tư pháp hình sự, tạo sự cân bằng giữa trừng phạt và giáo dục, hướng tới sự tái hòa nhập cộng đồng của người phạm tội. Việc phân tích chi tiết các đặc điểm này sẽ giúp định hình rõ hơn bản chất và phạm vi áp dụng của BPTP trong thực tiễn.

1.2 Phân loại biện pháp tư pháp hình sự

Luận án đề xuất hệ thống phân loại biện pháp tư pháp hình sự dựa trên nhiều tiêu chí, chẳng hạn như mục đích áp dụng, đối tượng áp dụng, hình thức thực hiện. PLHS Việt Nam quy định nhiều loại BPTP, bao gồm các biện pháp như: biện pháp tịch thu, biện pháp trả lại tài sản, biện pháp bắt buộc chữa bệnh, biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng, v.v… Mỗi loại biện pháp có đặc điểm riêng, áp dụng trong những trường hợp cụ thể. Luận án phân tích sự khác nhau giữa các loại biện pháp, làm rõ phạm vi áp dụng của từng loại. Việc phân loại này giúp người đọc hiểu rõ hơn về sự đa dạng của BPTP và việc lựa chọn biện pháp phù hợp trong thực tiễn. Luận án sẽ so sánh với cách phân loại BPTP ở các nước khác, điểm mạnh, điểm yếu của từng cách phân loại được đề cập.

II. Thực tiễn áp dụng biện pháp tư pháp hình sự tại Việt Nam

Phần này trình bày thực trạng áp dụng biện pháp tư pháp hình sự (BPTP) ở Việt Nam. Luận án phân tích hiệu quả, hạn chế của việc áp dụng BPTP trong thực tiễn. Dữ liệu thống kê từ năm 2008 đến 2017 được sử dụng để làm rõ tình hình. Luận án đánh giá sự tuân thủ pháp luật trong quá trình áp dụng BPTP. Các vấn đề cụ thể như thiếu thống nhất trong áp dụng, thiếu hướng dẫn cụ thể, thiếu phối hợp giữa các cơ quan sẽ được nêu rõ. Luận án phân tích nguyên nhân của những hạn chế. Thực tiễn tư pháp Việt Nam cho thấy nhiều khó khăn trong việc áp dụng BPTP, đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi. Luận án sẽ phân tích những thách thức này và đưa ra những đề xuất khắc phục.

2.1 Hiệu quả và hạn chế của việc áp dụng BPTP

Dựa trên số liệu thống kê từ năm 2008 đến 2017, luận án đánh giá hiệu quả của việc áp dụng biện pháp tư pháp hình sự (BPTP) tại Việt Nam. Các chỉ số như tỷ lệ áp dụng BPTP, tỷ lệ tái phạm sau khi áp dụng BPTP sẽ được phân tích. Luận án chỉ ra những mặt tích cực của việc áp dụng BPTP, chẳng hạn như khắc phục được một phần thiệt hại do tội phạm gây ra, giúp giáo dục, cải tạo người phạm tội. Tuy nhiên, luận án cũng nêu bật những hạn chế, khó khăn trong việc áp dụng BPTP, chẳng hạn như thiếu sự thống nhất trong áp dụng, thiếu hướng dẫn cụ thể, thiếu phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Thực tiễn cho thấy nhiều trường hợp BPTP không đạt được hiệu quả như mong muốn. Luận án sẽ phân tích nguyên nhân của những hạn chế này.

2.2 Vướng mắc và bất cập trong thực tiễn áp dụng BPTP

Luận án phân tích sâu hơn về những vướng mắc và bất cập trong thực tiễn áp dụng biện pháp tư pháp hình sự (BPTP) tại Việt Nam. Các vấn đề như thiếu hiểu biết về BPTP của cán bộ tư pháp, thiếu cơ sở vật chất, thiếu kinh phí, thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan được đề cập. Luận án phân tích cụ thể từng vấn đề, chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến vướng mắc. Thực tiễn cho thấy sự thiếu nhất quán trong việc áp dụng BPTP, dẫn đến việc không phát huy được hết hiệu quả của BPTP. Luận án đề cập đến những khó khăn trong việc áp dụng BPTP đối với các đối tượng đặc biệt, như người chưa thành niên, người có thai, người bệnh. Những bất cập trong quy định pháp luật cũng được luận án phân tích.

III. Giải pháp hoàn thiện biện pháp tư pháp hình sự trong Luật hình sự Việt Nam

Phần này đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống biện pháp tư pháp hình sự (BPTP) trong Luật hình sự Việt Nam. Luận án tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật về BPTP, tăng cường công tác hướng dẫn, phổ biến pháp luật. Các giải pháp nhằm tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng cũng được đề cập. Luận án đề xuất những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả áp dụng BPTP, như đầu tư cơ sở vật chất, đào tạo cán bộ, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát. Giải pháp này hướng tới việc xây dựng một hệ thống BPTP hoàn chỉnh, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Luận án phân tích những thách thức trong việc thực hiện các giải pháp này, và đề xuất những biện pháp hỗ trợ để đảm bảo sự thành công.

3.1 Hoàn thiện khung pháp lý về BPTP

Luận án đề xuất những sửa đổi, bổ sung cụ thể cho các điều khoản của Luật hình sự Việt Nam liên quan đến biện pháp tư pháp hình sự (BPTP). Việc làm rõ hơn các định nghĩa, điều kiện áp dụng, thủ tục áp dụng sẽ giúp tăng tính khả thi và hiệu quả của BPTP. Luận án đề xuất bổ sung các quy định nhằm giải quyết những vướng mắc, bất cập hiện nay. Việc thống nhất các quy định liên quan trong các văn bản pháp luật khác nhau cũng được đề cập. Giải pháp này hướng tới việc xây dựng một hệ thống pháp luật rõ ràng, chặt chẽ, dễ hiểu và dễ áp dụng. Luận án sẽ phân tích tác động của những sửa đổi này đến thực tiễn áp dụng BPTP.

3.2 Nâng cao hiệu quả thực thi BPTP

Luận án đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi biện pháp tư pháp hình sự (BPTP) tại Việt Nam. Việc tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ tư pháp về kiến thức, kỹ năng áp dụng BPTP được coi là cần thiết. Luận án đề xuất tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan, như cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án, cơ quan thi hành án. Việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cần thiết cho việc thực hiện BPTP cũng được đề cập. Giải pháp này hướng tới việc tạo ra một hệ thống thực thi BPTP chuyên nghiệp, hiệu quả, góp phần đảm bảo công lý và trật tự xã hội. Luận án sẽ đề xuất những cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả của BPTP.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của Tiến sĩ Hà Lệ Thủy mang tên "Chế định biện pháp tư pháp trong Luật hình sự Việt Nam – Những vấn đề lý luận và thực tiễn" (Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự, Mã số: 9380104, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2020) là công trình nghiên cứu toàn diện đầu tiên ở cấp độ luận án tiến sĩ giải quyết căn bản các xung đột lý luận và thực tiễn về chế định biện pháp tư pháp (BPTP) trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam. Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược Cải cách tư pháp và tiến trình triển khai Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), việc tái cấu trúc các biện pháp cưỡng chế hình sự trở thành đòi hỏi cấp bách nhằm dung hòa giữa yêu cầu trừng trị tội phạm và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ việc nền khoa học luật hình sự Việt Nam thời gian dài chưa xây dựng được một nền tảng khái niệm chuẩn mực mang tính khái quát cao về BPTP. Các công trình trước đây của Lê Cảm (2000, 2004), Phạm Mạnh Hùng (2009), Trịnh Quốc Toản (2003) hay Trịnh Tiến Việt (2013) mới chỉ tiếp cận BPTP dưới góc độ so sánh thứ cấp với hình phạt hoặc giải quyết đơn lẻ từng biện pháp riêng biệt. Sự thiếu vắng khung lý thuyết tổng thể dẫn đến thực trạng nhầm lẫn bản chất pháp lý giữa BPTP với hình phạt bổ sung, biện pháp ngăn chặn tố tụng, biện pháp xử lý hành chính và trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong luật dân sự.

Luận án xác lập 03 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 03 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) tương ứng:

• RQ1: Bản chất pháp lý, đặc điểm và ranh giới phân định giữa BPTP với hình phạt và các biện pháp cưỡng chế nhà nước khác trong hệ thống pháp luật là gì?
• RQ2: Các quy định của BLHS năm 2015 về BPTP đối với cá nhân và pháp nhân thương mại bộc lộ những lỗ hổng lập pháp và bất cập thực thi nào trong giai đoạn 2008 – 2017?
• RQ3: Mô hình lý thuyết và giải pháp lập pháp nào tối ưu hóa hiệu quả áp dụng BPTP đáp ứng định hướng tư pháp phục hồi và bảo vệ quyền con người?
• H1: BPTP là một chế định cưỡng chế hình sự độc lập tương đối với hình phạt, mang tính phòng ngừa và khôi phục hơn là trừng phạt đơn thuần.
• H2: Sự thiếu đồng bộ giữa BLHS, Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS), Bộ luật Dân sự (BLDS) và Luật Thi hành án hình sự (LTHAHS) là nguyên nhân trực tiếp làm suy giảm hiệu lực thực thi BPTP.
• H3: Việc mở rộng thẩm quyền áp dụng linh hoạt cho Cơ quan điều tra (CQĐT) và Viện kiểm sát (VKS), kết hợp quy chế thi hành chuyên biệt sẽ giải quyết triệt để các ách tắc thực tiễn.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa của Thuyết trừng phạt và phòng ngừa tội phạm cổ điển của Cesare Beccaria (1764), Thuyết phòng vệ xã hội và Biện pháp an ninh (Mesures de sûreté) của Bernard Bouloc (2014) và Jacques Leroy (2014), kết hợp với Lý luận phân hóa và cá thể hóa trách nhiệm hình sự (TNHS) trong luật học Xã hội Chủ nghĩa. Phạm vi khảo sát thực nghiệm của công trình bao quát 500 bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm được xét xử tại Tòa án nhân dân các cấp trên phạm vi toàn quốc trong khung thời gian 10 năm (2008 – 2017), tập trung trọng điểm tại các đô thị lớn gồm Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn trong nước cho thấy sự phát triển qua hai mạch nghiên cứu chính. Mạch nghiên cứu thứ nhất tiếp cận BPTP ở góc độ khái quát hệ thống: Nguyễn Ngọc Hòa, Lê Thị Sơn, Phạm Thị Liên Châu (2000) đã phân định ranh giới mục đích giữa hình phạt và BPTP; Lê Cảm, Phạm Mạnh Hùng, Trịnh Tiến Việt (2003) trong công trình "Trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự" đã định vị BPTP là một dạng thực hiện TNHS. Tuy nhiên, quan điểm này vấp phải tranh luận khi một số BPTP (như bắt buộc chữa bệnh đối với người không có năng lực TNHS) không hề làm phát sinh TNHS. Mạch nghiên cứu thứ hai tập trung vào từng biện pháp chuyên biệt: Ngô Thanh Sơn (2010) khảo sát biện pháp Bắt buộc chữa bệnh (BBCB) tại TP. Hồ Chí Minh; Vũ Thị Phượng (2012) phân tích biện pháp bồi thường thiệt hại (BTTH) và trả lại tài sản; Dương Thị Tố Nga (2009) đánh giá việc áp dụng BPTP đối với người chưa thành niên; Lưu Hải Yến (2016) và Nguyễn Thị Phương Hoa (2016) mở đường phân tích chế định TNHS và BPTP của pháp nhân thương mại.

Tranh luận học thuật trung tâm tồn tại giữa hai trường phái đối lập:

1. Trường phái Cưỡng chế trừng phạt phụ thuộc: Xem BPTP chỉ là công cụ hỗ trợ hoặc thay thế thứ cấp cho hình phạt, bắt buộc phải gắn liền với bản án kết tội của Tòa án và thuộc nội hàm cấu thành của TNHS.
2. Trường phái Phòng vệ xã hội độc lập: Nhận định BPTP là hệ thống biện pháp an ninh mang tính dự phòng, tác động lên tình trạng nguy hiểm của chủ thể chứ không thuần túy dựa trên yếu tố lỗi, có thể được áp dụng độc lập ở nhiều giai đoạn tố tụng bởi các cơ quan tiến hành tố tụng khác nhau.

Trên bình diện quốc tế, luận án định vị công trình thông qua đối chiếu với ít nhất hai hệ thống lập pháp điển hình:

• Cộng hòa Pháp: Bernard Bouloc (2014) trong công trình Pénologie và Jacques Leroy (2014) trong Droit pénal général chỉ ra hệ thống tư pháp Pháp từng theo đuổi mô hình đơn nhất (Monistic system), sau đó tích hợp các biện pháp an ninh (mesures de sûreté) mang tính phục hồi và bảo vệ trật tự xã hội, tách rời khái niệm trừng phạt đạo đức.
• Cộng hòa Liên bang Đức: Kristian Kühl (2014) và Urs Kindhäuser (2015) phân tích hệ thống chế tài hình sự kép (Zweispurigkeit / Dual-track system), nơi hình phạt (Strafen) dựa trên mức độ lỗi và các biện pháp xử lý cải thiện, bảo đảm an toàn (Maßregeln der Besserung und Sicherung) dựa trên tính chất nguy hiểm của hành vi được vận hành song song một cách hoàn toàn tự chủ.

Luận án khẳng định vị thế tiên phong khi vượt qua cách tiếp cận giải thích luật thực định thuần túy của các bài báo đơn lẻ (như Phạm Hồng Hải, 2000; Trương Quang Vinh, 2010; Quách Thành Vinh, 2013), thiết lập một lý thuyết hoàn chỉnh về hệ thống BPTP kép dành cho cả thể nhân và pháp nhân thương mại trong bối cảnh pháp điển hóa hiện đại của Việt Nam.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và phát triển Thuyết Trách nhiệm hình sự và Thuyết Phòng vệ an ninh xã hội trong luật hình sự Việt Nam thông qua việc phá vỡ định kiến đồng nhất BPTP với hình phạt. Tác giả khẳng định trích dẫn cốt lõi:

"Nhận thức hình phạt chỉ là một trong những hình thức thực hiện của trách nhiệm hình sự sẽ huy động nhiều khả năng xử lý tội phạm nhằm đạt đến sự phân hóa và cá thể hóa trách nhiệm hình sự triệt để hơn, nhờ vậy mà tăng cường hiệu quả của cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm" (Luận án, tr. 40).

Đóng góp lý thuyết mang tính bước ngoặt được xác lập qua 04 mệnh đề lý luận (Theoretical Propositions - P):

• P1 (Tính độc lập tương đối): BPTP là biện pháp cưỡng chế nhà nước có cấu trúc pháp lý riêng biệt, không nhất thiết phụ thuộc vào sự tồn tại của hình phạt hay bản án kết tội.
• P2 (Tính đa đối tượng): Khách thể tác động của BPTP bao gồm cá nhân phạm tội, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội nhưng không có năng lực TNHS, và pháp nhân thương mại phạm tội.
• P3 (Tính đa thẩm quyền giai đoạn): Quyền năng áp dụng BPTP không thuộc độc quyền của cơ quan xét xử mà được phân bổ khoa học cho CQĐT (đình chỉ điều tra), VKS (đình chỉ truy tố) và Tòa án (xét xử và thi hành án).
• P4 (Tính lưỡng dụng trừng trị - phục hồi): BPTP tích hợp đồng thời chức năng triệt tiêu điều kiện vật chất của tội phạm (tịch thu), khắc phục tổn thất dân sự (BTTH, trả lại tài sản), chữa trị nhân đạo (BBCB) và tái hòa nhập xã hội (giáo dục tại trường giáo dưỡng).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành 03 trụ cột lý thuyết: Luật hình sự học, Luật tố tụng hình sự học và Xã hội học pháp luật. Tác giả kiến tạo khái niệm khoa học chuẩn mực về BPTP:

"Biện pháp tư pháp là các biện pháp cưỡng chế nhà nước được quy định trong luật hình sự, do cơ quan có thẩm quyền áp dụng ở các giai đoạn của quá trình tố tụng, nhằm khắc phục thiệt hại của tội phạm, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, góp phần giáo dục người phạm tội, phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật" (Luận án, tr. 38).

Điều kiện biên (boundary conditions) được xác định rõ ràng: Khung phân tích chỉ áp dụng đối với các biện pháp cưỡng chế có căn cứ trực tiếp từ hành vi thỏa mãn dấu hiệu của tội phạm hoặc hành vi nguy hiểm cho xã hội được BLHS điều chỉnh; loại trừ các biện pháp cưỡng chế hành chính thuần túy theo Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 và các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ dân sự thông thường ngoài tố tụng hình sự.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận hành trên nền tảng triết học Hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp phương pháp luận Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử. Thiết kế nghiên cứu đa phương pháp (Mixed-Methods Empirical Legal Research) kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu pháp lý chuẩn tắc (Doctrinal Legal Research) và nghiên cứu pháp lý thực nghiệm (Empirical Legal Studies). Thiết kế đa tầng bậc (Multi-level design) được triển khai qua 03 cấp độ:

1. Cấp độ vĩ mô: Phân tích đường lối chính sách hình sự, lịch sử lập pháp Việt Nam từ trước 1945 đến BLHS 2015 và luật so sánh quốc tế (Pháp, Đức, Thụy Điển, Nga, Trung Quốc, Áo, Thụy Sĩ, Rumani).
2. Cấp độ trung mô: Đánh giá hệ thống quy phạm pháp luật thực định trong mối tương quan liên ngành giữa BLHS 2015, BLTTHS 2015, BLDS 2015 và LTHAHS 2019.
3. Cấp độ vi mô: Khảo sát thực chứng hồ sơ vụ án, giải mã cấu trúc áp dụng thực tiễn của các Thẩm phán và Kiểm sát viên.

Quy trình nghiên cứu và Data

Chiến lược chọn mẫu thực nghiệm sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling) với cỡ mẫu chuẩn xác $N = 500$ bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật từ năm 2008 đến năm 2017:

• Tiêu chí lựa chọn: Các bản án sơ thẩm, phúc thẩm có quyết định áp dụng ít nhất một trong các BPTP: Tịch thu vật/tiền (Điều 41 BLHS 1999 / Điều 47 BLHS 2015); Trả lại tài sản, sửa chữa hoặc BTTH, buộc công khai xin lỗi (Điều 42 BLHS 1999 / Điều 48 BLHS 2015); Bắt buộc chữa bệnh (Điều 43 BLHS 1999 / Điều 49 BLHS 2015); Giáo dục tại trường giáo dưỡng (Điều 70 BLHS 1999 / Điều 96 BLHS 2015).
• Tiêu chí loại trừ: Các bản án bị hủy để điều tra, xét xử lại do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng chưa có phán quyết cuối cùng; các vụ việc vi phạm hành chính chuyển hóa chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Dữ liệu được xử lý bằng kỹ thuật phân tích nội dung văn bản (Content Analysis Protocol) kết hợp bảng mã hóa hồ sơ (Case Coding Framework), tổng hợp số liệu thống kê mô tả qua 09 bảng biểu định lượng chuyên sâu (từ Bảng 1.2 đến Bảng 9.2). Quy trình kiểm chứng tam giác hóa (Triangulation) được duy trì nghiêm ngặt giữa ba nguồn: Số liệu thống kê ngành Tòa án/Viện kiểm sát, Báo cáo tổng kết thực tiễn của Bộ Tư pháp và Dữ liệu khảo sát thực tế của nghiên cứu sinh, bảo đảm tính giá trị cấu trúc (construct validity) và độ tin cậy thực nghiệm tối đa.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phân tích định lượng 500 bản án hình sự giai đoạn 2008 – 2017 làm phát lộ 04 phát hiện thực chứng mang tính đột phá:

Thứ nhất, sự thiên lệch áp đảo của biện pháp Tịch thu tài sản và Bồi thường thiệt hại so với các biện pháp giáo dục, phục hồi: Biện pháp tịch thu vật, tiền liên quan đến tội phạm (Bảng 1.2) và biện pháp trả lại tài sản, BTTH (Bảng 2.2, 3.2) chiếm tỷ trọng áp đảo trên 85% tổng số vụ án có áp dụng BPTP, tập trung chủ yếu ở nhóm tội xâm phạm sở hữu và tội phạm về ma túy. Ngược lại, biện pháp mang tính giáo dục, nhân đạo đối với người dưới 18 tuổi phạm tội chiếm tỷ lệ rất thấp (chỉ dưới 5% trong tổng số bị cáo vị thành niên bị xét xử, theo Bảng 6.2 và 8.2).

Thứ hai, phát hiện hiện tượng nghịch lý trong áp dụng chế tài đối với người dưới 18 tuổi: Tòa án các cấp có xu hướng lạm dụng hình phạt tù có thời hạn thay vì ưu tiên các biện pháp tư pháp không giam giữ mang tính giáo dục phục hồi. Thực tế xét xử tại 03 thành phố lớn (Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng - Bảng 9.2) cho thấy tâm lý e ngại trách nhiệm giám sát của cơ quan tiến hành tố tụng, dẫn đến việc bỏ trống tiềm năng cải tạo của biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng.

Thứ ba, khoảng trống pháp lý và tắc nghẽn tố tụng trong biện pháp Bắt buộc chữa bệnh (BBCB): Dữ liệu từ Bảng 4.2 và 5.2 chỉ ra các vướng mắc nghiêm trọng ở giai đoạn điều tra và truy tố khi bị can, bị cáo bị mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi. Luật TTHS thiếu quy chế phối hợp giữa cơ sở giám định pháp y tâm thần, cơ sở điều trị y tế chuyên khoa và cơ quan tiến hành tố tụng, dẫn đến tình trạng kéo dài thời hạn giải quyết vụ án hoặc biến tướng trốn tránh TNHS.

Thứ tư, bất cập xung đột thẩm quyền thi hành án giữa Dân sự và Hình sự: Khi Tòa án tuyên biện pháp trả lại tài sản hoặc BTTH trong bản án hình sự, việc xác định cơ quan có thẩm quyền tổ chức thi hành (Cơ quan Thi hành án dân sự hay Thi hành án hình sự) bị chồng chéo, khiến quyền lợi của người bị hại bị trì hoãn thi hành nghiêm trọng trên thực tế.

Tác giả đúc kết nhận định mang tính nguyên lý:

"Sự tổng hợp giữa hình phạt và các biện pháp cưỡng chế khác tạo nên sức mạnh tổng hợp trong đấu tranh chống tội phạm nói chung" (Luận án, tr. 41).

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Xác lập vị trí độc lập tương đối của chế định BPTP trong hệ thống chế tài hình sự Việt Nam; bổ sung hoàn thiện hệ thống khái niệm, đặc trưng và cơ chế vận hành của BPTP đối với pháp nhân thương mại theo tinh thần BLHS 2015.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp khung tiêu chuẩn hóa phân tích bản án (Judgment Content Analysis Framework) ứng dụng cho các nghiên cứu tội phạm học và luật so sánh trong tương lai.
• Về mặt thực tiễn lập pháp và chính sách: Đề xuất lộ trình sửa đổi, bổ sung trực tiếp Điều 46, 47, 48, 49, 82, 96 BLHS năm 2015; kiến nghị ban hành Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thống nhất việc áp dụng BPTP; hoàn thiện cơ chế phân định rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo thủ tục tố tụng dân sự trong án hình sự.

---

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận 03 giới hạn khoa học khách quan:

1. Giới hạn về dữ liệu thực nghiệm đối với pháp nhân thương mại: Do BLHS năm 2015 mới có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018, trong giai đoạn khảo sát 2008 – 2017 chưa phát sinh số liệu thực tế về việc áp dụng BPTP đối với pháp nhân thương mại phạm tội, do đó các phân tích về chủ thể này chủ yếu dừng lại ở mức độ luận giải chuẩn tắc và phân tích so sánh lập pháp.
2. Giới hạn về không gian chọn mẫu: Mặc dù mẫu 500 bản án phản ánh tính đại diện toàn quốc nhưng dung lượng mẫu tập trung chủ yếu tại các đô thị loại một (Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng), chưa phản ánh toàn diện đặc thù áp dụng BPTP tại các địa bàn miền núi, vùng sâu vùng xa.
3. Giới hạn trong đo lường định lượng hậu thi hành án: Chưa tiến hành khảo sát dọc (longitudinal study) để theo dõi tỷ lệ tái phạm của nhóm đối tượng sau khi chấp hành xong biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng hoặc bắt buộc chữa bệnh.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra 04 hướng đi:

• Đánh giá thực nghiệm toàn diện việc xử lý hình sự và áp dụng BPTP quy định tại Điều 82 BLHS đối với pháp nhân thương mại trong các tội phạm kinh tế, môi trường giai đoạn sau 2020.
• Nghiên cứu mô hình Tòa án hỗ trợ phục hồi và can thiệp y tế đối với người phạm tội nghiện ma túy theo kinh nghiệm của Thụy Điển và Hoa Kỳ.
• Ứng dụng khoa học dữ liệu và học máy (Machine Learning) để phân tích văn bản hàng vạn bản án công bố trên Cổng thông tin điện tử TAND Tối cao nhằm phát hiện sai lệch định lượng trong lượng hình và áp dụng BPTP.
• Xây dựng khung pháp lý chuyên biệt về Tư pháp phục hồi (Restorative Justice) dành riêng cho người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Là tài liệu tham khảo nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Luật Hình sự tại Trường Đại học Luật Hà Nội, Học viện Khoa học Xã hội, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Luật TP.HCM; định hình chuẩn mực trích dẫn cho các nghiên cứu về hệ thống chế tài hình sự.
• Tác động lập pháp và tư pháp: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban soạn thảo các dự án luật sửa đổi, bổ sung BLHS, BLTTHS và LTHAHS; hỗ trợ TAND Tối cao và VKSND Tối cao trong việc xây dựng các thông tư liên tịch hướng dẫn thi hành các biện pháp BBCB và xử lý vật chứng.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy chính sách nhân đạo hóa pháp luật hình sự, bảo vệ tối đa quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội, bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp của nạn nhân thông qua cơ chế phục hồi thiệt hại nhanh chóng, giảm tải áp lực giam giữ cho hệ thống trại giam nhà nước.
• Giá trị quốc tế: Đóng góp trường hợp điển hình của Việt Nam vào mạng lưới nghiên cứu Luật hình sự so sánh khu vực ASEAN và quốc tế, chứng minh sự tương thích của pháp luật Việt Nam với Công ước Quốc tế về Quyền Trẻ em (CRC) và các chuẩn mực nhân quyền quốc tế.

---

Đối tượng hưởng lợi

• NCS và Học viên Cao học Luật: Tiếp cận hệ thống dữ liệu thực chứng 500 bản án, mô hình phân tích và danh mục tài liệu so sánh quốc tế đồ sộ (Pháp, Đức, Nga, Trung Quốc, Thụy Điển).
• Giảng viên và Chuyên gia Nghiên cứu: Khai thác khung lý thuyết chuẩn hóa về phân định ranh giới giữa BPTP, hình phạt và các biện pháp cưỡng chế nhà nước khác.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên: Vận dụng các kiến giải lập pháp để tháo gỡ trực tiếp các xung đột thẩm quyền, nhận thức đúng bản chất của từng biện pháp, tránh áp dụng sai sót hoặc bỏ lọt biện pháp tư pháp.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách Tư pháp: Sử dụng hệ thống giải pháp đồng bộ tại Chương 3 làm căn cứ xây dựng đề án cải cách tư pháp và hoàn thiện thể chế pháp lý hình sự Việt Nam.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã phát triển Thuyết Chế tài hình sự kép độc lập tương đối, chứng minh một cách khoa học rằng BPTP không thuần túy là công cụ phụ thuộc của hình phạt mà là một hệ thống biện pháp an ninh - phòng vệ xã hội tự chủ, có khả năng áp dụng độc lập đối với cả thể nhân và pháp nhân ngay cả khi không có bản án kết tội hay TNHS.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: Thay vì phân tích câu chữ điều luật thuần túy như các công trình của Phạm Hồng Hải (2000) hay Trương Quang Vinh (2010), luận án kết hợp phương pháp luật học chuẩn tắc với khảo sát thực nghiệm định lượng phân tầng trên mẫu chuẩn $N = 500$ bản án thực tế trong 10 năm (2008 – 2017) tại Tòa án các cấp trên toàn quốc.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất từ dữ liệu? Trả lời: Đó là sự "lệch pha" nghiêm trọng giữa mục tiêu nhân đạo của luật định và thực tiễn thi hành: Các BPTP mang tính giáo dục, cải tạo xã hội đối với người dưới 18 tuổi phạm tội chiếm tỷ lệ dưới 5%, trong khi các chế tài tước tự do (hình phạt tù) lại chiếm áp đảo, phản ánh xu hướng xử lý nặng về trừng phạt hơn là phòng ngừa phục hồi.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Luận án xây dựng quy trình mã hóa bản án chi tiết (Judgment Coding Protocol), phân loại rõ ràng 09 nhóm chỉ báo thống kê, tiêu chí chọn mẫu và loại trừ hồ sơ, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lặp quy trình khảo sát trên các tập dữ liệu án mới công bố.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào? Trả lời: Tập trung vào 03 trụ cột: (1) Thực chứng hóa toàn diện các BPTP áp dụng cho pháp nhân thương mại theo Điều 82 BLHS 2015; (2) Thiết kế mô hình Tòa án trị liệu (Therapeutic Jurisprudence) đối với tội phạm người nghiện; (3) Số hóa và tự động hóa quy trình phân tích bản án tư pháp hình sự.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hà Lệ Thủy đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 05 đóng góp nền tảng mang tính hệ thống:

1. Xây dựng định nghĩa khoa học chuẩn mực và hệ thống tiêu chí phân định rõ ràng giữa BPTP với hình phạt, trách nhiệm dân sự và các biện pháp hành chính.
2. Xác lập nền tảng lý luận cho mô hình chế tài hình sự hiện đại, chứng minh tính độc lập và giá trị phòng ngừa vượt trội của BPTP.
3. Giải mã toàn diện thực trạng áp dụng 10 năm (2008 – 2017) qua 500 bản án, chỉ rõ các điểm nghẽn trong biện pháp BBCB và giáo dục người chưa thành niên.
4. Tiên phong thiết lập cơ sở khoa học cho việc vận hành các BPTP áp dụng đối với pháp nhân thương mại trong bối cảnh BLHS năm 2015.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và thực thi liên ngành đồng bộ, tạo động lực thúc đẩy tiến trình cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những vấn đề chung và pháp luật hình sự một số nước về các biện pháp tư pháp Chương 2. Các biện pháp tư pháp theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành và thực tiễn áp dụng Chương 3. Hoàn thiện pháp luật vàcác giải pháp khác nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp tư pháp luan an 8 B.

T NG UAN VỀ VẤN ĐỀ NGHI N CỨU 1. Tình hình nghiên cứu tro ƣớc Để nghiên cứu về chế định PTP qui định trong LHS Việt Nam dưới cả góc độ lý luận và thực tiễn, tác giả đã tìm hiểu, phân tích, đánh giá các tài liệu, công trình khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài này theo thứ tự về m t thời gian, đồng thời phân chia thành hai nhóm: nhóm các công trình nghiên cứu các PTP nói chung và nhóm các công trình nghiên cứu về từng PTP cụ thể. 11 C ô tr i ứu về các biệ p p tƣ p p ói u - cấp độ sách chuyên khảo, đầu tiên phải kể đến cuốn sách “ rách nhiệm h nh sự và h nh phạt” của tập thể tác giả Nguyễn Ngọc H a, Lê Thị Sơn và Phạm Thị Liên Châu. Đây là một trong số ít những cuốn sách đầu tiên (xét về m t thời gian) có nghiên cứu những nội dung tuy không đi sâu trực tiếp vào các PTP nhưng liên quan đến việc phân biệt giữa hình phạt với các PTP, điều này có nghĩa trong việc tiếp cận so sánh chúng ở trong luận án và trở thành nguồn tài liệu tham khảo có giá trị.

Ngoài ra, với việc làm sáng tỏ mục đích của hình phạt, điều này giúp cho người viết luận án có thể tiếp cận so sánh, đối chiếu và làm rõ mục đích của các PTP [60;31]. - Sách chuyên khảo “ rách nhiệm h nh sự và mi n trách nhiệm h nh sự” của tập thể tác giả Lê Cảm, Phạm Mạnh Hùng, Trịnh Tiến Việt. Công trình đề cập đến mối liên hệ giữa TNHS và miễn TNHS, trong đó xác định các PTP là một dạng của TNHS. Các tác giả của công trình cho rằng: TNHS được thực hiện bằng việc áp dụng đối với người phạm tội một ho c nhiều biện pháp cưỡng chế của nhà nước do BLHS quy định-có thể là hình phạt ho c (và) BPTP [36;34,36.

Với việc xác định các BPTP cũng là một dạng của TNHS như trên, công trình đã đưa đến một góc nhìn mới về các BPTP, cho phép người viết luận án có điều kiện tìm hiểu và nghiên cứu về các BPTP trong luật hình sự Việt Nam với tư cách là một dạng của TNHS. Tuy nhiên, tất cả các PTP có phải đều là bộ phận của TNHS hay không, phát sinh do TNHS hay không cũng cần phải được nghiên cứu sâu và toàn diện hơn. ởi l cho đến nay, một số PTP vừa mang dấu hiệu và đ c điểm của TNDS ho c có biện pháp không hoàn toàn phát sinh từ TNHS nhưng chưa được công trình làm rõ. - Cuốn sách chuyên khảo Sau đại học “Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần chung)” của Lê Cảm.

Tác giả cũng dành một mục nghiên cứu khái niệm, đ c điểm của các PTP, đồng thời phân biệt các PTP với hình phạt luan an 9 [33;679-682]. phần khác của công trình, khi xây dựng mô hình lý luận của chế định BPTP, tác giả đã đề xuất việc đưa khái niệm các BPTP vào BLHS và nhấn mạnh việc liệt kê các BPTP bao gồm cả biện pháp áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội [33;706]. Điều này một lần nữa lại được tác giả thể hiện trong cuốn sách chuyên khảo “Hệ thống tư pháp hình sự trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền”[30]. Như vậy, hai công trình trên của tác giả Lê Cảm đã nghiên cứu chuyên sâu về m t lý luận các qui định của BLHS về các PTP, đưa ra mô hình l luận và kiến giải lập pháp về các PTP.

Tuy nhiên, kiến giải lập pháp mà tác giả đưa ra khi xây dựng định nghĩa về các PTP c n là vấn đề có nhiều quan điểm khác nhau cần phải tiếp tục nghiên cứu. - Cuốn sách “Hình phạt bổ sung trong luật hình sự Việt Nam” của tác giả Trịnh Quốc Toản. Chúng tôi cho rằng, công trình này có giá trị tham khảo bởi cónghiên cứu so sánh giữa PTP với hình phạt bổ sung- là một trong những nội dung s được đề cập trong luận án. Thông qua việc so sánh, đối chiếu hình phạt bổ sung với các biện pháp cưỡng chế hình sự khác, tác giả công trình rút ra những đ c điểm chung cơ bản như: đều là những biện pháp cưỡng chế hình sự được quy định trong luật hình sự, đều là biện pháp cưỡng chế nhà nước, đều do t a án áp dụng đối với cá nhân phạm tội nhằm để loại bỏ những điều kiện phạm tội, ngăn ngừa họ phạm tội trong tương lai [104; 85-95].

Đ c biệt thông qua công trình này, việc tiếp cận nghiên cứu các BPTP trong luật hình sự Việt Nam được nhìn dưới góc độ rộng hơn. Điểm chưa được làm sáng tỏcủa cuốn sách này, đó là có hay không các PTP áp dụng đối với pháp nhân phạm tội, bởi vì luật hình sự các nước mà tác giả nghiên cứu có đ t ra TNHS của pháp nhân. Ngoài ra, khi nghiên cứu pháp luật trong nước, do bối cảnh là khi chưa có LHS năm 2015 ra đời nên những đ c điểm, phân loại các PTP mà tác giả nghiên cứu mới chỉ xoay quanh cá nhân chứ chưa đề cập đến các PTP áp dụng đối với pháp nhân. - Trong cuốn sách “Hoàn thiện các quy định của phần chung Bộ luật hình sự trước yêu cầu mới của đất nước”, tác giả Trịnh Tiến Việt lại nghiên cứu, phân tích và so sánh giữa các PTP đối với người dưới 18 tuổi phạm tội với biện pháp xử lý hành chính đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật.

Công trình chủ yếu phân tích đ c điểm của các biện pháp có tính chất giáo dục, phòng ngừa tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện, đó là biện pháp Giáo dục tại xã, phường, thị trấn và Đưa vào trường giáo dưỡng [128;329. Trên cơ sở phân tích các qui định của BLHS hiện hành, tác giả kiến nghị sửa đổi, bổ sung khái niệm, mục đích của các luan an 10 PTP đồng thời đưa ra hướng hoàn thiện LHS qui định về hai BPTP áp dụng riêng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội [128; 338]. - Cuốn sách “ nh luận khoa học những đi m mới của ộ luật h nh sự n m 5 sửa đổi, bổ sung n m 7)” của tác giả Nguyễn Thị Phương Hoa và Phan Anh Tuấn. Các tác giả đã bình luận và đưa ra những quan điểm cá nhân về những nội dung quy định mới của các PTP, trong đó có đánh giá và bình luận về tính hợp l , tính khả thi của các biện pháp cưỡng chế hình sự áp dụng đối với pháp nhân phạm tội [56;117-120.

Điều này ít nhiều cũng đã tạo ra sự tiên phong trong cách tiếp cận nghiên cứu phân tích và đánh giá những điểm mới trong quy định của LHS năm 2015. Tuy nhiên cuốn sách mới chỉ dừng lại ở việc bình luận các điểm mới về nhiều nội dung (trong đó bao gồm PTP) mà chưa phải là công trình nghiên cứu hoàn toàn về PTP nên cũng chỉ là nguồn tài liệu tham khảo bổ sung cho việc viết luận án. - Cuốn sách “Nhận th c khoa học về phần chung pháp luật h nh sự iệt Nam sau pháp đi n h a lần th ba” của tác giả Lê Văn Cảm biên soạn cùng tập thể nhóm nghiên cứu. Đây là công trình mới nhất tính đến thời điểm hiện tại khi LHS năm 2015 chính thức có hiệu lực pháp luật và là công trình nghiên cứu chuyên khảo đồng bộ, có hệ thống và toàn diện dưới khía cạnh lập pháp của khoa học pháp l nói chung và khoa học luật hình sự nói riêng ở Việt Nam.

trong mục Chế định lớn về các biện pháp cưỡng chế hình sự”, công trình đã nêu những điểm mới của LHS năm 2015 về các PTP, đồng thời phân tích cụ thể và sâu sắc những k thuật lập pháp trong các điều luật này, chỉ ra những điểm tồn tại, hạn chế cần phải được khắc phục. Trên cơ sở đó, công trình đưa ra mô hình lập pháp trong tương lai theo định hướng tiếp tục hoàn thiện PLHS Việt Nam về phần chung của LHS trong đó không thể thiếu mô hình lập pháp của các PTP 32; 226-230]. - cấp độ luận án tiến sĩ, trước tiên phải kể đến công trình nghiên cứu của tác giả Phạm Mạnh Hùng “Chế định trách nhiệm hình sự theo Luật hình sự Việt Nam”. Trong nội dung luận án, khi đề cập đến khái niệm TNHS, tác giả cũng đã phân tích bản chất, vai trò của PTP như là một bộ phận cấu thành của TNHS nhưng bản thân việc áp dụng các BPTP không phải bao giờ cũng thuộc nội dung của việc thực hiện TNHS theo qui định của luật hình sự.

Bên cạnh đó, công trình cũng đã đề cập đến vai trò của các BPTP áp dụng riêng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, phân tích nguyên tắc và nội dung của việc áp dụng hai BPTP thay thế hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội [65;139]. Tác giảcho rằng, thực chất đây là qui định về việc tòa án không áp dụng hình phạt mà áp dụng các BPTP thay thế hình phạt đối với luan an 11 người dưới 18 tuổi phạm tội và coi đây là một trong những biện pháp chịu TNHS. Trong trường hợp này người dưới 18 tuổi phạm tội vẫn phải chịu TNHS, vẫn phải chịu sự lên án của Nhà nước mà T a án là người đại diện tuyên bản án kết tội tại phiên tòa [65;15]. Tuy nhiên những nội dung mà tác giả đề cập tới trong luận án về các BPTP chỉ là một mảng nhỏ, chưa đề cập đến chế định các PTP nói chung dưới góc độ tổng thể.

- Luận án Các h nh phạt chính kh ng tước tự do trong uật h nh sự iệt Nam” của tác giả Nguyễn Minh Khuê. Trong nội dung của công trình cũng có đề cập đến những điểm tương đồng và khác nhau giữa các hình phạt chính không tước tự do với các PTP. Đ c biệt, công trình đã đưa ra được khái niệm các hình phạt chính không tước tự do, các đ c điểm và nghĩa của các loại hình phạt này.