PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Hệ thống ngân hàng giữ vai trò quan trọng trong việc điều hoà nguồn vốn cho nền kinh tế, đồng thời cũng là công cụ quan trọng trong việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia. Sự tăng trưởng và phát triển ổn định của hệ thống này có tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến sự tăng trưởng của nền kinh tế quốc dân. Cho nên, chỉ cần có sự bất ổn nào cũng ảnh hưởng không nhỏ đến toàn bộ hoạt động của nền kinh tế đất nước.
Những tiêu chuẩn qui định an toàn về vốn của Basel I, Basel II vẫn chưa đủ đề bảo vệ hệ thống ngân hàng thoát khỏi những thiệt hại nặng nề từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Do đó, sự cần thiết phải có một hệ thống tiêu chuẩn mới trong việc quản trị rủi ro ngân hàng, giúp các NHTM có thể chịu đựng những bất ổn từ thị trường và đảm bảo an toàn cho nền kinh tế. Hiện nay, khi các ngân hàng trên thế giới đã đề cập tới việc áp dụng chuẩn mực Basel III thì các ngân hàng ở Việt Nam vẫn chưa chính thức đề cập tới việc áp dụng một chuẩn mực nào của Basel. Mặc dù các quy định trong những năm gần đây của NHNN như Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN và Quyết định 45 /2005/QĐ- , hông tư số 13, 19 năm 2010 cũng đã đề cập tới một số vấn đề liên quan tới các điều khoản trong hiệp định Basel nhưng vẫn ở mức rất hạn chế.
Đối với một nước có hệ thống ngân hàng đang ở giai đoạn phát triển ban đầu như Việt Nam, việc áp dụng Basel gặp nhiều khó khăn, thách thức và mất nhiều thời gian. Tuy nhiên, trước xu thế hội nhập và mở cửa thị trường dịch vụ tài chính – ngân hàng với nhiều loại hình dịch vụ mới, việc từng bước áp dụng các chuẩn mực Basel III tại Việt Nam là yêu cầu cấp thiết nhằm tăng cường năng lực hoạt động, giảm thiểu rủi ro đối với các NHTM và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thị trường tài chính quốc tế, tạo điều kiện cho các ngân hàng Việt Nam có thể mở rộng thị trường trong thời gian tới. Hiện tại không chỉ có những nước phát triển mới áp dụng Basel III, mà ngay cả các nước đang phát triển, trong đó có Việt am cũng sẽ phải tiếp cận và đẩy mạnh triển khai ứng dụng Basel III trong thời gian tới nhằm nâng cao năng lực cạnh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tranh, nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro. Với quy mô, trình độ kỹ thuật, năng lực quản trị điều hành của các NHTM hiện nay còn nhiều hạn chế so với các nước phát triển trên thế giới thì việc triển khai áp dụng Basel III là một quá trình khó khăn và nhiều thách thức, nhưng để có thể cạnh tranh và có một hệ thống ngân hàng vững mạnh hơn thì đó là xu thế tất yếu bắt buộc các NHTM phải thực hiện.
Do đó, cần thiết phải nghiên cứu các tư tưởng cơ bản của Basel III và đề ra một lộ trình áp dụng phù hợp với quy mô và năng lực của hệ thống NHTM Việt Nam hiện nay. Vì lý do đó, tác giả đã chọn thực hiện đề tài “Xây dựng lộ trình ứng dụng Basel III vào hoạt động quản trị rủi ro cho hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam” 2. Mục tiêu nghiên cứu: Đề tài tập trung tìm hiểu quy định về các chuẩn mực của hiệp ước Basel, đặc biệt là Basel III. Tìm hiểu kinh nghiệm ứng dụng Basel ở các nước vào hoạt động quản trị rủi ro và từ đó đối chiếu với năng lực, quy mô, trình độ công nghệ….
của hệ thống ngân hàng Việt am để đánh giá hoạt động quản trị rủi ro cũng như mức độ, khả năng áp dụng Basel vào hoạt động quản trị rủi ro của các NHTM Việt Nam hiện nay. Từ đó, dựa trên các phân tích, đánh giá và nhận xét đề tài sẽ cố gắng đưa ra lộ trình phù hợp để ứng dụng Basel III vào hoạt động quản trị rủi ro của các ngân hàng. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu các quy định, các chuẩn mực của Basel về hoạt động quản trị rủi ro. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả chỉ đưa ra các nội dung, các chuẩn mực cơ bản và mang tính khái quát của Basel và đánh giá khả năng đáp ứng Basel III, từ đó đề xuất các bước chuẩn bị và cố gắng xây dựng lộ trình ứng dụng Basel III vào hoạt động quản trị cho hệ thống NHTM.
Thời gian nghiên cứu từ năm 2010 đến 2014. Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Phương pháp suy luận logic, thống kê, so sánh, phân tích hoạt động quản trị rủi ro từ nguồn thông tin và số liệu thu thập được từ báo cáo thường niên của các ngân hàng, số liệu và các báo cáo của ngân hàng nhà nước, tổng cục thống kê…. do tác giả tổng hợp và xử lý số liệu theo yêu cầu từng phần của đề tài nghiên cứu. - Phương pháp điều tra khảo sát: xây dựng bảng câu hỏi nhằm thu thập, lấy ý kiến của các chuyên gia để tổng hợp ý kiến cũng như các số liệu mang tính khách quan nhất, từ đó định hướng xây dựng lộ trình áp dụng Basel III sao cho phù hợp vào hoạt động quản trị rủi ro cho các ngân hàng ở Việt Nam.
Kết cấu luận văn: Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn chia làm 3 chương: - Chương 1: ổng quan lý thuyết về quản trị rủi ro ngân hàng và giới thiệu về hiệp ước Basel - Chương 2: Đánh giá thực trạng ứng dụng Basel trong hoạt động quản trị rủi ro của các NHTM Việt Nam hiện nay - Chương 3: Đề xuất xây dựng lộ trình áp dụng Basel III vào thực tiễn Việt Nam 6. Ý nghĩa của đề tài: Cùng với sự lớn mạnh và phát triển nhanh chóng của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong những năm gần đây, hoạt động quản trị rủi ro của các ngân hàng đang là vấn đề cần được quan tâm và đẩy mạnh nghiên cứu. Đề tài này tác giả muốn nghiên cứu và đưa ra các nhận định khách quan, giúp các nhà quản trị có cái nhìn bao quát, tổng quan về thực trạng hoạt động quản trị rủi ro của hệ thống NHTM Việt am cũng như khả năng áp dụng các chuẩn mực của Basel hiện nay đang ở mức độ nào. Từ đó có thể nhìn nhận và giúp các nhà quản trị điều hành có thể xây dựng một lộ trình cần thiết và phù hợp cho mỗi ngân hàng nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn về vốn cũng như các chuẩn mực an toàn theo Basel III, nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh và đảm bảo tính an toàn cao hơn cho hệ thống ngân hàng.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO NGÂN HÀNG VÀ GIỚI THIỆU VỀ HIỆP ƢỚC BASEL 1.1 Tổng quan lý thuyết về quản trị rủi ro ngân hàng 1.1 Khái niệm về rủi ro của các ngân hàng Rủi ro có nhiều loại khác nhau và có nguồn gốc từ những tình huống khác nhau. Rủi ro có thể xuất hiện trong mọi ngành, mọi lĩnh vực. Có rất nhiều quan niệm khác nhau về rủi ro tùy thuộc vào chủ thể và hoạt động của chủ thể đó trong mối quan hệ với các yếu tố khác của môi trường. Rủi ro là một sự bất trắc không mong đợi, nó là một yếu tố khách quan, nên con người không thể loại trừ được hết mà chỉ có thể hạn chế sự xuất hiện của chúng, cũng như những thiệt hại do chúng gây ra.
Rủi ro vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể gây ra những tổn thất, mất mát, nguy hiểm nhưng cũng có thể mang đến những cơ hội, thời cơ. Nếu tích cực nghiên cứu, nhận dạng đo lường rủi ro, chúng ta có thể tìm ra các biện pháp phòng ngừa, hạn chế các tiêu cực và phát huy được những cơ hội tích cực từ rủi ro. Rủi ro trong hoạt động kinh doanh của các NHTM là trạng thái các tài sản (tài sản nợ, tài sản có và tài sản ròng) dễ bị rơi vào trạng thái không ổn định, không an toàn trong khủng hoảng, khiến các ngân hàng mất đi trạng thái bền vững và không thể phát triển các hoạt động kinh doanh dẫn tới sự đổ vỡ.
Có thể nói ổn định là điều kiện cần thì an toàn chính là điều kiện đủ cho quá trình phát triển vững mạnh của các hệ thống tài chính.2 Nguyên nhân dẫn đến rủi ro của các ngân hàng: Có nhiều nguyên nhân dẫn đến rủi ro nhưng nhìn chung do các nguyên nhân chính sau: Do bản chất của hoạt động ngân hàng: đ c điểm nổi bật nhất của các định chế tài chính nói chung hay ngân hàng nói riêng đó là sự hoạt động dựa trên niềm tin, các tổ chức tín d ng, các tổ chức kinh tế và các cá nhân quan hệ với nhau dựa vào sự tin tưởng lẫn nhau. Mức độ tin cậy của các ngân hàng có thể được đánh giá dựa trên độ lành mạnh và an toàn về tài chính được đánh giá trong quá trình hoạt động kinh doanh, hiện nay thường được đánh giá qua hạn mức tín nhiệm và nhiều chỉ tiêu khác. Việc cấp tín d ng và tin rằng người đi vay sẽ hoàn trả đầy đủ vốn và lãi vay., luôn mang tính TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 chất tiềm ẩn rủi ro, không thể loại trừ mà chỉ có thể hạn chế tuỳ vào chính sách tín d ng cũng như khả năng quản trị của mỗi ngân hàng.Tuy nhiên, để có thể tạo ra được nhiều lợi nhuận, các ngân hàng ngày càng phớt lờ đi các tiêu chuẩn về thẩm định chất lượng các khoản cho vay của mình, chính điều đó tạo ra sự mất cân đối nghiêm trọng giữa cơ cấu tài sản có và tài sản nợ, tạo sự mất cân bằng và dễ gây ra s p đổ cho các ngân hàng. Nguyên nhân liên quan đến môi trường hoạt động kinh doanh: như tình hình chính trị, tình hình an ninh, thiên tai, môi trường pháp l , chính sách vĩ mô, không ổn định sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của nền kinh tế trong đó có ngân hàng.
Hai yếu tố môi trường pháp l và chính sách vĩ mô là hai yếu tố cực kỳ quan trọng, chúng thể hiện suy nghĩ của những người làm chính sách định hướng cho nền kinh tế, các tổ chức kinh tế có hoạt động dễ dàng và hiệu quả hay không là do những yếu tố này chi phối.