Chương 1: Lý luận cơ bản về kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ 3 kinh doanh của ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại Agribank chi nhánh EaKpam - ĐakLak Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại Agribank chi nhánh EaKpam - ĐakLak 7. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Kiểm soát RRTD trong cho vay HKD là một trong bốn nội dung của công tác quản trị RRTD đã được nhiều tác giả nghiên cứu trước đây trong các đề tài quản trị rủi ro tín dụng và hạn chế rủi ro tín dụng tại các NHTM, cụ thể: - Đề tài nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hiệp (2007) [6] về quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Tỉnh Quảng Ngãi. Trong phần cơ sở lý luận tác giả đã trình bày đầy đủ về rủi ro tín dụng và kiểm soát rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, trong phần 2, phần kiểm soát rủi ro tín dụng tác giả chỉ nêu các hình thức giám sát và cảnh báo rủi ro tín dụng trong quá trình cho vay, cụ thể là kiểm tra giám sát tuân thủ chính sách, qui trình nghiệp vụ tín dụng.
Luận văn này đã kế thừa được các nghiên cứu về lý luận về RRTD, các nội dung của kiểm soát rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, hạn chế của đề tài của tác giả là do đề tài nghiên cứu ở phương diện rộng nên việc tập trung nghên cứu kiểm soát RRTD còn hạn chế. Tác giả chưa đề cập cụ thể các biện phát kiểm soát RRTD như né tránh, hạn chế, chuyển giao, giảm thiểu và các hạn chế này được sẽ được tiếp tục nghiên cứu trong luận văn này. - Tác giả Đỗ Vinh Hân (2011) [5] đã nghiên cứu và đưa nhiều biện pháp kiểm soát RRTD cũng như phân tích đánh giá thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụng, các giải pháp hoàn thiện kiểm soát rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Tỉnh KonTum.
Tuy nhiên hạn chế của tác giả là chưa đưa ra các biện pháp né tránh RRTD. Luận văn này đã bổ sung thêm các lý luận về kiểm soát RRTD của tác giả Đỗ Vĩnh Hân đồng thời các 4 giải pháp mà tác giả đưa ra được luận văn này nghiên cứu kế thừa và phát triển cho phù hợp với thực tiễn tại Ngân hàng Đẩu tư và Phát triển Nông thônViệt Nam - Chi nhánh EakPam và khách hàng HKD trên địa bàn. - Tác giả Trần Chiến Thắng (2012) [14] đã nghiên cứu các biện pháp kiểm soát RRTD tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Đăk Lắk. Tác giả đã đưa ra các chính sách kiểm soát RRTD và tổ chức triển khai chính sách kiểm soát RRTD tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Đăk Lắk.
Đề tài nghiên cứu trong luận văn này là cùng nghiên cứu 2 Chi nhánh của BIDV nhưng triển khai khác địa bàn. Do vậy, luận văn này đã kế thừa được các nghiên cứu các chính sách kiểm soát RRTD tại BIDV đồng thời là cơ sở để luận văn này xem xét nghiên cứu các chính sách đó trong hoạt động cho vay trên địa bàn hoạt động của chi nhánh. - Tác giả Trương Tuấn Anh (2012) đã nghiên cứu về kiểm soát RRTD tại Sacombank Đà Nẵng [2]. Tác giả đã nghiên cứu các nội dung của kiểm soát RRTD và đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện kiểm soát RRTD trên địa bàn TP Đà Nẵng.
Luận văn này đã kế thừa được các biện pháp kiểm soát RRTD trong tình hình kinh tế xã hội trên địa bàn Đà Nẵng năm 2012 đồng thời xem xét lại các biện pháp kiểm soát RRTD cho phù hợp với tình hình kinh tế xã hội tại địa phương trong giai đoạn 2013-2015 và phù hợp với chính sách của Agribank. - Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Kim Sơn (2010) [15] đã nghiên cứu về các giải pháp hạn chế RRTD tại Ngân hàng Đẩu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Đà Nẵng nêu lên thực trạng nguyên nhân của RRTD tại Chi nhánh trong những năm 2008-2010 và các giải pháp hoàn thiện công tác hạn chế RRTD trong những năm 2011-2013. Luận văn này đã tham khảo được thực trạng RRTD và các biện pháp hạn chế RRTD đã áp dụng trong các năm 2008-2010 và là cơ sở tốt để tiếp tục kế thừa các biện pháp này cho phù hợp 5 với chính sách của Agribank nói chung va chi nhánh nói riêng trong giai đoạn hiện nay. - Bài báo nghiên cứu của tác giả T.S Đinh Thị Thanh Vân (2012) [16] đã nghiên cứu phương pháp trích dự phòng RRTD của Việt Nam và so sánh với phương pháp trích dự phòng RRTD với nhiều nước trên thế giới, đưa ra các kiến nghị nhằm tính toán chính xác và trích đủ dự phòng RRTD.
Đây là cơ sở tốt cho luận văn này so sánh với phương pháp trích dự phòng RRTD tại Chi nhánh với phương pháp trích dự phòng RRTD của các nước phát triển trên thế giới và là gợi ý tốt cho các yêu cầu triển khai hiệu quả các biện pháp kiểm soát RRTD trong giai đoạn hiện nay. - Bài báo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thái Hưng (2012) [7] đã nghiên cứu các giải pháp giảm thiểu RRTD trong cho vay đầu tư của Ngân hàng Phát triển Việt Nam. Luận văn này đã xem xét lại các giải pháp giảm thiểu RRTD trong điều kiện vay vốn của HKD tại Agribank chi nhánh EaKpam. - Các luận văn của các tác giả đã cùng đưa ra các tiêu chí đánh giá công tác quản trị rủi ro tín dụng, các giải pháp hạn chế RRTD như mức giảm của nợ xấu, tỷ lệ trích dự phòng rủi ro, tỷ lệ xóa nợ ròng, cơ cấu nợ xấu và đây là cơ sở để luận văn này tiếp thu để đánh giá kiểm soát RRTD trong cho vay HKD tại Agribank chi nhánh EaKpam.
Điểm chung của các luận văn đã nghiên cứu trên là các luận văn trên đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu thống kê, so sánh để đánh giá thực trạng kiểm soát rủi ro tín dụng tại các NHTM, các địa phương khác nhau và là cơ sở quan trọng cho đề tài này kế thừa và sử dụng các phương pháp trong đánh giá thực trạng RRTD và các nội dung của kiểm soát RRTD trong cho vay HKD. 6 Trên cơ sở các đề tài kế thừa các nghiên cứu trước đây về kiểm soát RRTD, đề tài này hệ thống hóa các lý luận về rủi ro tín dụng và nội dung kiểm soát RRTD trong cho vay HKD. Luận văn này đi theo hướng nghiên cứu làm rõ nội dung kiểm soát RRTD trong cho vay HKD, cũng như biện pháp kiểm soát RRTD trong cho vay thường được các NHTM sử dụng. Bên cạnh đó luận văn này đưa ra các yêu cầu triển khai hiệu quả các biện pháp RRTD tại NHTM, đồng thời đưa ra các tiêu chí đánh giá kết quả kiểm soát RRTD trong cho vay HKD.
Luận văn đi từ việc phân tích chung về thực trạng kiểm soát RRTD trong cho vay HKD của Agribank Chi nhánh EaKpam. Từ việc phân tích đó, luận văn rút ra được những thành công, hạn chế và nguyên nhân hạn chế đối với kiểm soát RRTD trong cho vay HKD tại Chi nhánh. Trên cơ sở đó, đưa ra các giải pháp thích hợp nhằm làm tốt hơn công tác kiểm soát RRTD trong cho vay HKD tại Agribank Chi nhánh EaKpam trong thời gian tới. 7 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY HỘ KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY HỘ KINH DOANH CỦA NHTM 1. Khái niệm, đặc điểm hộ kinh doanh a. Khái niệm hộ kinh doanh Thời kỳ trước năm 1988, hệ thông Ngân hàng Việt Nam chỉ tập trung cho vay thành phần kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể, chưa cho phép các thành phần kinh tế khách phát triển như hiện nay. Chỉ từ khi thực hiện Nghị quyết 10 của Bộ chính trị, việc ban hành luật đất đai năm 1993 cùng với sự đổi mới về cơ cấu tổ chức, thay đổi đối tượng khách hàng của hệ thống Ngân hàng, tỷ trọng cho vay các thành phần kinh tế khác nhau bắt đầu thay đổi trong đó cho vay hộ kinh doanh tăng dần lên và hộ kinh doanh đã giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế.
Tuy nhiên, khái niệm về hộ kinh doanh vẫn chưa được định nghĩa cụ thể, hầu hết đều mặc nhiên thừa nhận hộ kinh doanh là hộ gia đình hay kinh tế hộ. Theo điều 49 Nghị định 43 định nghĩa như sau: “Hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam hoặc một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không quá mười lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh”. Đặc điểm hộ kinh doanh Căn cứ vào định nghĩa của HKD, ta có thể nhận thấy HKD có các đặc điểm chủ yếu sau: 8 Chủ HKD có thể là cá nhân hoặc hộ gia đình : đối với HKD, pháp luật không quy định các điều kiện cụ thể về quy định thành lập, bất kỳ một các nhân là công dân Việt Nam, có đầy đủ năng lực pháp luật dân sự và hành vi dân sự đều có thể đứng ra kinh doanh, ngoài ra một hộ gia đình hoặc một cá nhân đại diện cho gia đình cũng có thể thành lập HKD. Sử dụng không quá 10 lao động: Quy mô kinh doanh của hộ gia đình thường không lớn do đó hộ kinh doanh đa phần tập trung ở các nghành nghề nhỏ lẻ, yêu cầu về trang thiết bị kỹ thuật thấp, vốn đầu tư ban đầu không lớn, do đó nhu cầu về lao động chỉ ở mức vừa phải.
Không có tư cách pháp nhân, không có con dấu riêng: HKD do một cá nhân hoặc đại diện của hộ gia đình đứng ra kinh doanh, hình thức kinh doanh đơn giản và quy mô nhỏ lẻ nên HKD không có tư cách pháp nhân. Chịu trách nhiệm vô hạn trong hoạt động kinh doanh: Trong hoạt động kinh doanh của mình, HKD chịu trách nhiệm dân sự về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản phát sinh từ hoạt động kinh doanh là vô hạn bằng vốn kinh doanh và tài sản riêng của chính chủ sỡ hữu.