CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ VỐN VÀ TĂNG CƯỜNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Vốn và vai trò của vốn trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại 1. Các nguồn vốn của Ngân hàng Thương mại Vốn của NHTM bao gồm vốn huy động, vốn đi vay, vốn khác. Mỗi loại vốn đều có tính chất và vai trò riêng trong tổng nguồn vốn hoạt động kinh doanh của NHTM.
Vốn huy động Hoạt động kinh doanh chủ yếu của NHTM là huy động tối đa các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội để tiến hành cho vay và đầu tư nhằm mục đích thu lợi nhuận như: tiếp nhận các loại tiền gửi của các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, tiền gửi dân cư theo mọi thời hạn và số lượng khác nhau. Sự đa dạng các hình thức huy động với cơ cấu nguồn huy động là tiền gửi không kỳ hạn, có kỳ hạn: ngắn hạn, dài hạn, huy động kỳ phiếu nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của nền kinh tế,. Trong tổng nguồn vốn của NHTM thì nguồn vốn huy động tiền gửi chiếm tỷ trọng cao nhất (thường trên 70%) Bản chất vốn tiền gửi là tài sản các chủ sở hữu khác nhau, ngân hàng chỉ có quyền sử dụng mà không có quyền sở hữu nó và có trách nhiệm hoàn trả đầy đủ, đúng hạn cả gốc và lãi khi đến hạn, hoặc khi khách hàng có nhu cầu rút vốn trước hạn. Vốn huy động đóng vai trò rất quan trọng và chủ yếu trong hoạt động kinh doanh của NHTM.
Do tính chất rủi ro của hoạt động ngân hàng là tất yếu, nên đối với vốn huy động ngân hàng không được phép sử dụng hết mà phải dự trữ một tỷ lệ hợp lý để đảm bảo khả năng thanh toán. Vốn đi vay Vốn đi vay là quan hệ vay mượn giữa NHTM với NHTW hoặc giữa NHTM với nhau hay với các tổ chức tài chính khác. Các NHTM đi vay vốn để bổ sung vào vốn hoạt động của mình khi đã sử dụng hết vốn khả dụng mà vẫn không đủ vốn để hoạt động, hay nói cách khác khi ngân hàng tạm thời thiếu vốn khả dụng. Tùy theo mục đích sử dụng và hình thức vay vốn mà NHTM chia thành các loại: vốn vay ngắn hạn bổ sung, vay để thanh toán, vay tái cấp vốn.
Vốn vay thường dễ biến động, đặc biệt là nguồn vốn ngắn hạn và nguồn tiền gửi không kì hạn. Do thời hạn gửi tiền ngắn nên dễ gây nên sự bất ổn định cho nguồn vốn của ngân hàng. Hoặc đối với loại tiền gửi không kì hạn , người gửi tiền có thể rút bất kì lúc nào nên sẽ xảy ra rất nhiều biến động. Vì vậy ngân hàng phải luôn luôn đảm bảo khả năng thanh toán bằng tỉ lệ dự trữ hợp lý.
Vốn khác Vốn khác là toàn bộ giá tị tiền tệ mà ngân hàng huy động được thông qua việc cung cấp các phương tiện thanh toán và cung cấp các dịch vụ ủy thác đầu tư. Bao gồm nguồn ủy thác, nguồn thanh toán và các nguồn khác Quá trình thực hiện các nghiệp vụ trung gian, NHTM cũng tạo được một khoản vốn gọi là vốn trong thanh toán: Vốn trên tài khoản mở thư tín dụng, tài khoản séc bảo chi, séc định mức và các khoản tiền phong tỏa do ngân hàng chấp nhận các hối phiếu thanh toán…. Thông qua nghiệp vụ đại lý, dịch vụ, NHTM cũng thu hút được một lượng vốn như trong quá tình thu hoặc chi hộ khách hàng, làm đại lý cho các tổ chức tín dụng khác (nhận vốn ủy thác của Ngân hàng chính sách-xã hội), nhận chuyển vốn cho khách hàng… Do phát triển theo tiến độ nên thường xuyên có một bộ phận vốn kết dư trên tài khoản, nên ngân hàng có thể sử dụng tạm thời nguồn vốn đó vào kinh doanh. Vai trò của vốn huy động với hoạt động của ngân hàng thương mại Vai trò của vốn huy động đó là nó quyết định đến quy mô của hoạt động và quy mô tín dụng của ngân hàng.
Thông thường nếu so với các ngân hàng lớn thì các ngân hàng nhỏ có khoản mục đầu tư và cho vay kém đa dạng hơn, phạm vi và khối 5 lượng cho vay của các ngân hàng này cũng nhỏ hơn. Trong khi các ngân hàng lớn cho vay được ở thị trường trong nước, ngoài nước thì các ngân hàng nhỏ lại bị giới hạn trong phạm vi hẹp, mà chủ yếu trong cộng đồng. Mặt khác do khả năng vốn hạn hẹp nên các ngân hàng nhỏ không phản ứng nhạy bén được với sự biến động về chính sách, gây ảnh hưởng đến khả năng thu hút vốn đầu tư từ các tầng lớp dân cư và các thành phần kinh tế. Quyết định đến khả năng thanh toán và đảm bảo uy tín của các ngân hàng trên thị trường trong nền kinh tế.
Để tồn tại và ngày càng mở rộng quy mô hoạt động, đòi hỏi ngân hàng phải có uy tín trên thị trường là điều trọng yếu. Uy tín đó trước hết phải được thể hiện ở khả năng sẵn sàng thanh toán chi trả cho khách hàng, khả năng thanh toán của ngân hàng càng cao thì vốn khả dụng của ngân hàng càng lớn, đồng thời với nó tạo cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng càng lớn, đồng thời với nó tạo cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng với quy mô lớn, tiến hành các hoạt động cạnh tranh có quan hệ, đảm bảo uy tín, nâng cao thanh thế của ngân hàng trên thị trường. Thứ nhất, vốn huy động là phương tiện giúp NHTM tổ chức mọi hoạt động kinh doanh của mình. Huy động vốn được coi là đầu vào sống còn của ngân hàng là nguồn tài chính cơ bản dùng để tài trợ cho các khoản vay, đầu tư tạo lợi nhuận.Trong hoạt động ngân hàng vốn vừa là phương tiện kinh doanh vừa là đối tượng kinh doanh.
Ngân hàng huy động đực vốn lớn sẽ chứng tỏ được khả năng tài chính của mình tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động kinh doanh. Thứ hai vốn quyết định quy mô tín dụng, khả năng sinh lời cũng như các hoạt động khác của ngân hàng. Đây được xem như là một tất yếu bởi đầu vào quyết định đầu ra, một ngân hàng có vốn với quy mô lớn, sẵn sang đối phó với những biến động trên thị trường tài chính tiền tệ, tạo lòng tin cho khách hàng, mang lại lợi nhuận từ lãi tiền vay. Bên cạnh đó ngân hàng còn có thể giảm chi phí tăng hiệu quả sử dụng vốn nhờ quy mô và phạm vi khi vốn tiền gửi lớn.
Thứ ba vốn huy động quyết định năng lực thanh toán, khả năng chống đỡ rủi ro thanh khoản, đảm bảo uy tín của NHTM trên thị trường. Vốn huy động đảm bảo tính thanh khoản cao, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường, ngoài ra vốn huy 6 động giúp ngân hàng mở rộng quy mô và đa dạng hóa hoạt động kinh doanh. Trong khi cạnh tranh giữa các ngân hàng ngày càng gay gắt như hiện nay thì đa dạng hóa hoạt động kinh doanh là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển, nhờ nguồn vốn lớn bên cạnh các hoạt động kinh doanh truyền thống như tín dụng đầu tư chứng khoán… ngân hàng có thể phân tán rủi ro mở rộng phạm vi các vùng miền, có thể nói rằng huy động vốn quyết định việc mở rộng ngân hàng về cả chiều rộng và chiều sâu. Thứ tư, vốn huy động quyết định năng lực cạnh tranh của ngân hàng.
Trong môi trường kinh doanh ngày nay sự cạnh tranh diễn ra gay gắt thì vốn là một yếu tố giúp các ngân hàng thắng thế trong cạnh tranh. Ngân hàng nào “trường vốn” sẽ có khả năng thoả mãn tốt nhất nhu cầu của khách hàng, có khả năng mở rộng hoạt động kinh doanh, tăng thêm thu nhập và củng cố vị thế trên thị thương trường. Theo quy luật kinh tế thị trường, những tổ chức hoạt động không hiệu quả, quy mô bé nhỏ sẽ tất yếu sẽ bị giải thể hoặc sáp nhập. Vì vậy vốn huy động có vai trò hết sức quan trọng đối với hoạt động ngân hàng, là một yếu tố giúp cỗ máy lưu thông tiền tệ là ngân hàng vận hành trôi chảy, tạo lợi nhuận, mở rộng quy mô, tăng sức cạnh tranh của ngân hàng với các thành phần kinh tế khác.
Huy động vốn của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về huy động vốn của ngân hàng thương mại - Huy động vốn là việc các NHTM động viên các nguồn vốn trong xã hội để phục vụ cho mục đích kinh doanh của mình. Nó đóng vai trò rất quan trọng đối với tất cả các lĩnh vực trong nền kinh tế thông qua việc cung cấp các điều kiện thuận lợi cho việc gửi tiền nhàn rỗi của dân cư và các tổ chức kinh tế.com) “NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”. 7 Theo định nghĩa trên vai trò chính của NHTM là một tổ chức trung gian tài chính với chức năng huy động những khoản tiền tiết kiệm, nhàn rỗi trong dân cư và cho vay đối với nền kinh tế nhằm biến chúng thành những khoản tiền đầu tư.
Ngoài chức năng trên NHTM còn có những chức năng: thanh toán, bảo quản tài sản…Tất cả những chức năng trên của NHTM đều quan trọng. Tuy nhiên mỗi thời kỳ khác nhau, hoàn cảnh khác nhau của nền kinh tế mà người ta chú trọng đến chức năng cơ bản của hệ thống NHTM.Với mục tiêu ổn định tiền tệ, kiềm chế lạm phát thì chức năng tạo tiền của NHTM được lưu tâm hàng đầu. Với mục tiêu huy động vốn cho đầu tư phát triển thì chức năng nhận tiền gửi để cho vay của NHTM được phát huy… Nhu cầu phát triển của xã hội ngày càng tăng kéo theo nhu cầu về vốn của các thành phần kinh tế, dân cư, để đáp ứng đực mọi yêu cầu này thì các ngân hàng thương mại phải có một nguồn vốn đủ lớn để có thể phục vụ cho sự phát triển chung của nền kinh tế, mà nguồn vốn tự có của ngân hàng luôn là quá nhỏ bé trước yêu cầu phát triển của xã hội. Do đó để có một lượng vốn cần thiết để thực hiện sứ mệnh “bà đỡ” cho nền kinh tế thì các ngân hàng thương mại phải tìm cách tăng trưởng nguồn vốn hiện có của mình và vấn đề nâng cao hiệu quả công tác huy động vốn được đặt ra rất bức thiết.