mở đầu như: “Giống cây này có gì mà tốt? nó dường như không có khả năng đề kháng bệnh”. Loại câu hỏi này bạn nên tránh vì nó sẽ bảo người dân trả lời những gì mà bạn thích nghe hoặc hạn chế những câu trả lời đế một chủ để cá biệt. - Cử chỉ diễn đạt ngôn ngữ của bạn cũng làm ảnh hưởng đến câu trả lời của người dân. Hãy chứng tỏ rằng bạn coi trọng ý kiến của người dân thông qua cử chỉ diễn đạt của bạn.
Những trường hợp thường xảy ra khi bạn thúc đẩy sự tham gia của người dân: - Một số người tỏ ra mạnh dạn hơn có thể vì vị trí kinh tế, vĩ trí xã hội hay cá tính cá nhân mà họ trở nên hay nói hơn và lấn át ý kiến của những người khác trong cuộc họp và thảo luận. Trường hợp này, bạn cần khôn khéo để hạn chế thời gian trình bày của người này, nhưng không làm tổn thương đến họ. Bạn nên đánh giá cao những ý khiến và sự hiểu biét của họ và giải thích cho họ hiểu mình đang mong chờ ý kiến từ những người khác nữa. - Một số người rất ít khi nói trước đám đông.
Những người này không phải họ không hiểu vấn đề thảo luận, nhưng họ thường ít nói hoặc không tự tin khi nói ra. Bạn cần tạo điều kiện cho họ trình bày ý kiến của mình như động viên họ tham gia. Cần tạo cho họ lòng tự tin và thảo mái trước khi trao đổi. Một số trường hợp có thể để nghị họ nói bằng ngôn ngữ địa phương, sau đó nhờ người phiên dịch lại.
- Một số người thường ít chú ý đến thảo luận. Trước khi vào cuộc họp, bạn cần làm cho mọi người hiểu nội dung cuộc họp và kiểm tra xem chủ để thảo luận có phù hợp với nguyện vọng của người dân hay không? Khi có chủ để thảo luận phù hợp mà một số người không tham gia, thì phải tìm ra những công cụ thích hợp để làm cho họ có cơ hội tham gia. Lập kế hoạch và thực hiện hoạt động phát triển cộng đồng có sự tham gia 2.1 Lập kế hoạch phát triển cộng đồng có sự tham gia Bước 1: Thành lập nhóm và chuẩn bị Thu thập các số liệu cơ bản có liên quan đến quá trình lập kế hoạch phát triển cộng động: - Điều kiện tự nhiên, khí hậu - Hiện trạng sử dụng đất lâm nghiệp - Tài nguyên rừng - Điều kiện kinh tế - xã hội - Dân số và lao động - Cơ sở hạ tầng - V. Số liệu được thu thập từ các tài liệu, báo cáo cấp xã, các tài liệu chuyên môn về đất đai, tài nguyên rừng ; Các kết quả thống kê về dân sinh kinh tế - xã hội.
Tiến hành cuộc họp thôn/bản: Mục đích, ý nghĩa: Giải thích rõ mục đích, ý nghĩa và tầm quan trọng của việc lập kế hoạch có sự tham gia. Hình thành nhóm đánh giá thực trạng tình kinh tế, xã hội.và hoạt động phát triển cộng đồng tại địa phương. Tổ chức thực hiện : Cán bộ phát triển cộng đồng cùng thống nhất với trưởng thôn về mục đích cuộc họp, nội dung cuộc họp, dự kiến tiến trình lập kế hoạch; Thống nhất thời gian, địa điểm, phân công người trình bày. Kết quả: Người dân hiểu rõ mục đích của việc lập kế hoạch; Hình thành được nhóm đánh giá (5-7 người) là những người có tâm huyết, am hiểu về tình hình kinh tế - xã hội – môi trường.
của địa phương và được cộng đồng lựa chọn tham gia nhóm lập kế hoạch. Bước 2: Đánh giá thực trạng các hoạt động phát triến tại địa phương Mục đích: Đánh giá được thực trạng, chỉ ra những thuận lợi và khó khăn trong phát triển cộng động. Tổ chức thực hiện: - Chia nhóm thành nhóm nhỏ (2-3 người), mỗi nhóm tiến hành thu thập và phân tích về một nội dung trong phát triển cộng đồng. - Sử dụng một số công cụ của PRA, SWOT để thu thập thông tin nhằm huy động sự tham gia của người dân vào tiến trình cung cấp thông tin.
- Cán bộ phát triển cộng đồng, trưởng thôn và nhóm tập hợp kết quả đánh giá làm cơ sở cho thảo luận phân tích vấn đề và xây dựng mục tiêu. Kết quả: Tổng hợp được thực trạng các hoạt động phát triển cộng đồng, những vấn đề thuận lợi khó khăn để chuẩn bị cho bước tiếp theo. Bước 3: Xác định và phân tích vấn đề (phân tích nhu cầu) Mục đích: Xác định được các vấn đề quan trọng trong phát triển cộng đồng; Phân tích được nguyên nhân dẫn tới vấn đề. Tổ chức thực hiện: Xác định vấn đề là bước đầu tiên phải làm trước khi lập kế hoạch phát triển cộng đồng.
Tổ chức họp thôn/bản để xác định vấn đề và lập kế hoạch giải quyết vấn đề. Yêu cầu trong việc xác định vấn đề bao gồm: - Vấn đề phải có tính đại diện: Nghĩa là được xác định bởi nhiều người chứ không phải là ý kiến của cá nhân. - Vấn đề phải cụ thể và rõ ràng: Càng cụ thể càng tốt giúp cho việc tìm giải pháp và định ra các hoạt động. - Cán bộ phát triển cộng đồng cùng nhóm đánh giá tiến hành báo cáo kết quả đánh giá trước cuộc họp thôn.
Kết quả: Những vấn đề được phân tích sẽ được sơ đồ hoá thành biểu đồ hình cây gồm tất cả các vấn đề trong lĩnh vực thảo luận. Biểu đồ này gọi là “Cây vấn đề”. Bước 4: Xây dựng mục tiêu của kế hoạch Mục đích: Xây dựng được mục tiêu tổng thể và các mục tiêu cụ thể của kế hoạch phát triển. Tổ chức thực hiện: - Tổ chức thảo luận nhóm trên cơ sở cây vấn đề đã được xây dựng ở bước 3.
- Từ cây vấn đề, ta có thể chuyển sang cây mục tiêu bằng cách viết các khó khăn đó theo hướng ngược lại (hướng tích cực). Tương tự, ta cũng thu được biểu đồ các mục tiêu có dạng hình cây nên gọi là cây mục tiêu. Kết quả: Xây dựng được mục tiêu chung và các mục tiêu cụ thể cho kế hoạch phát triển. Bước 5: Xác định các giải pháp và các hoạt động Mục đích: - Đề xuất được các giải pháp phù hợp để đạt được từng mục tiêu cụ thể.
- Đảm bảo các giải pháp nêu ra phải khả thi. Phát huy tối đa sức mạnh nội lực, sự tham gia của dân. Tổ chức thực hiện: Tổ chức thảo luận nhóm trên cơ sở phân tích những nguồn lực và những cản trở trong phát triển cộng đồng tại địa phương. Lựa chọn những giải pháp phù hợp với điều kiện hiện có.
Đề xuất các hoạt động để đạt được mục tiêu đề ra. Các mục tiêu đề ra có thể được thực hiện theo các phương án khác nhau - Làm thế nào để đạt được từng mục tiêu cụ thể này? - Để đạt được mục tiêu cụ thể trên, có bao nhiêu cách làm thực hiện? - Mỗi cách làm bao gồm nội dung gì? + Nhằm giải quyết vấn đề gì? + Giải quyết như thế nào? + Bao gồm các hoạt động gì? + Cần bao nhiêu nguồn lực để đầu tư? + Cần bao nhiêu lâu để hoàn thành? + Mang lại kết quả gì? + Mang lại lợi ích cho ai? Cho bao nhiêu người ? + Những rủi ro nào có thể xảy ra? Phân tích để lựa chọn các phương án tối ưu - Xây dựng các phương án khác nhau có thể được áp dụng để cùng đạt được mục tiêu. - Phân tích lựa chọn phương án khả thi + Khả năng cho phép về kỹ thuật và công nghệ + Nhu cầu đào tạo và khả năng của cán bộ phát triển cộng đồng + Hướng ưu tiên phát triển của Quốc gia, của vùng + Khả năng hỗ trợ về vốn, tín dụng - Lựa chọn phương án + Đã được kiểm nghiệm + Được người dân chấp nhận + Phù hợp với chính sách + Xác định giải pháp + Giải pháp kỹ thuật + Giải pháp về cơ chế, tổ chức Kết quả: Xác định được các giải pháp và các hoạt động nhằm đạt được từng mục tiêu cụ thể. Ví dụ về giải pháp và hoạt động của kế hoạch phát triển lâm nghiệp Bước 6: Lập kế hoạch hoạt động/khung công việc Mục đích: - Xây dựng kế hoạch chi tiết các hoạt động trên cơ sở giải pháp - hoạt động ở bước 5.
- Xác định nguồn lực, tiến độ thực hiện và trách nhiệm của các bên tham gia. Tổ chức thực hiện: Dựa vào kế hoạch chung, cán bộ phát triển cộng đồng sẽ thảo luận với người tham gia lập kế hoạch chi tiết. Việc lập kế hoạch chi tiết không có gì khác với các phương pháp thường làm khác. Thời gian cho kế hoạch chi tiết tuỳ theo tính chất của từng hoạt động.
Xác định khối lượng cho từng hoạt động: Dự kiến khối lượng cho từng nội dung hoạt động cần được đưa ra thảo luận và được thống nhất trong lập kế hoạch hoạt động (Trồng mới bao nhiêu ha rừng, xây dựng bao nhiêu mô hình trình diễn. Xác định thời gian cho các hoạt động: Thời gian tiến hành các hoạt động phải phù hợp với lịch mùa vụ của địa phương và điều kiện của người tham gia. Thời gian cần cho một hoạt động nên xác định: - Khi nào bắt đầu? - Khi nào kết thúc? - Khi nào tiến hành tổng kết, đánh giá? Xác định nguồn lực và trách nhiệm cho từng hoạt động - Người dân tham gia lập kế hoạch, đóng góp nguồn lực và thực hiện kế hoạch để nâng cao hoạt động phát triển - Người tham gia xác định được trách nhiệm của mình sẽ là yếu tố cơ bản để xã hội hoá hoạt động phát triển tại địa phương. - Xác định các nguồn lực được căn cứ vào qui định của Nhà nước; Định mức kinh tế kỹ thuật trong sản xuất; Giá cả vật tư, vật liệu, cây giống,.
được điều chỉnh cho phù hợp theo giá thị trường tại thời điểm lập kế hoạch. Bước 7: Tổng hợp, lập kế hoạch sơ bộ, thẩm định phê duyệt Mục đích: Tổng hợp các dữ liệu và lập kế hoạch sơ bộ. Trình các cấp thẩm định và phê duyệt Tổ chức thực hiện: Sau khi xác định được những vấn đề đã nêu trên, nhóm công tác lên kế hoạch sơ bộ và trình bày trước một cuộc họp dân. Mục đích: - Thống nhất lại toàn bộ các hoạt động cần phải làm trong phát triển cộng đồng đã được người dân nêu ra và đã thảo luận.
- Các giải pháp cụ thể để thực hiện các nội dung hoạt động. - Thời gian thực hiện các giải pháp. - Nguồn lực và trách nhiệm cho từng hoạt động. - Kế hoạch sơ bộ (kế hoạch nhu cầu) sau khi đã thống nhất với người dân được gửi các cấp có thẩm quyền phê duyệt.