Giáo Trình Bảo Dưỡng Hệ Thống Truyền Lực Bằng Cơ Khí

Giáo trình bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho việc bảo trì và sửa chữa hiệu quả.

• Tác giả: Trần Văn Vượt
• Trường học: Trường Cao Đẳng Công Nghiệp Nam Định
• Chuyên ngành: Người Sửa Chữa Máy Công Cụ
• Đề tài: Hướng Dẫn Bảo Dưỡng Hệ Thống Truyền Lực Bằng Cơ Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Nam Định

Mục lục chi tiết

• TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
• LỜI GIỚI THIỆU
• CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN
• 1. Bài 1: Công tác chuẩn bị trước khi bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí
• 2. Bài 2: Tháo bộ phận truyền lực bằng cơ khí
• 3. Bài 3: Làm sạch và kiểm tra chi tiết sau khi tháo
• 4. Bài 4: Bảo dưỡng, Sửa chữa nhỏ và chuẩn bị chi tiết thay thế
• 5. Bài 5: Lắp bộ phận truyền lực cơ khí
• 6. Bài 6: Thử bộ phận truyền lực sau bảo dưỡng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Dưỡng Hệ Thống Truyền Lực Bằng Cơ Khí

Bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí là một phần quan trọng trong việc duy trì hiệu suất và tuổi thọ của máy móc. Hệ thống này bao gồm nhiều bộ phận như hộp tốc độ, trục chính và các cơ cấu truyền động khác. Việc bảo trì định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề, từ đó giảm thiểu rủi ro hỏng hóc và tăng cường hiệu suất làm việc. Theo tài liệu của Bộ Công Thương, việc bảo dưỡng đúng cách không chỉ đảm bảo an toàn mà còn nâng cao năng suất lao động.

1.1. Cấu Tạo Của Hệ Thống Truyền Lực Bằng Cơ Khí

Hệ thống truyền lực bằng cơ khí bao gồm nhiều thành phần như hộp tốc độ, trục truyền động và các bánh răng. Mỗi bộ phận có vai trò riêng trong việc truyền tải năng lượng từ động cơ đến các thiết bị khác. Việc hiểu rõ cấu tạo giúp người kỹ thuật viên thực hiện bảo trì hiệu quả hơn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Bảo Dưỡng Định Kỳ

Bảo dưỡng định kỳ giúp phát hiện và khắc phục kịp thời các hư hỏng, từ đó kéo dài tuổi thọ của thiết bị. Theo nghiên cứu, việc bảo trì thường xuyên có thể giảm thiểu 30% chi phí sửa chữa và tăng hiệu suất làm việc lên đến 20%.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Dưỡng Hệ Thống Truyền Lực

Bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí không phải là công việc đơn giản. Nhiều thách thức có thể phát sinh trong quá trình thực hiện, từ việc thiếu thiết bị chuyên dụng đến việc không có đủ kiến thức về các bộ phận. Những vấn đề này có thể dẫn đến việc bảo trì không hiệu quả, gây ra hư hỏng nghiêm trọng cho thiết bị.

2.1. Thiếu Kiến Thức Chuyên Môn

Nhiều kỹ thuật viên không có đủ kiến thức về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hệ thống truyền lực. Điều này có thể dẫn đến việc thực hiện bảo trì không đúng cách, gây hư hỏng cho thiết bị.

2.2. Thiếu Thiết Bị Bảo Dưỡng

Việc thiếu các thiết bị bảo dưỡng chuyên dụng có thể làm giảm hiệu quả của quá trình bảo trì. Các thiết bị như máy đo độ rung, máy kiểm tra độ chính xác là rất cần thiết để đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định.

III. Phương Pháp Bảo Dưỡng Hệ Thống Truyền Lực Bằng Cơ Khí

Có nhiều phương pháp bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí, bao gồm bảo dưỡng định kỳ, bảo dưỡng theo tình trạng và bảo dưỡng dự đoán. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, tùy thuộc vào điều kiện làm việc và yêu cầu của thiết bị.

3.1. Bảo Dưỡng Định Kỳ

Bảo dưỡng định kỳ là phương pháp phổ biến nhất, giúp phát hiện sớm các vấn đề. Theo tài liệu, việc thực hiện bảo trì định kỳ có thể giảm thiểu 40% khả năng hỏng hóc.

3.2. Bảo Dưỡng Theo Tình Trạng

Phương pháp này dựa trên việc theo dõi tình trạng thực tế của thiết bị. Việc sử dụng cảm biến và công nghệ hiện đại giúp phát hiện sớm các dấu hiệu hư hỏng, từ đó thực hiện bảo trì kịp thời.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Bảo Dưỡng Hệ Thống Truyền Lực

Bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ của thiết bị mà còn nâng cao hiệu suất làm việc. Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng các phương pháp bảo trì hiện đại và đạt được kết quả tích cực, từ việc giảm chi phí sửa chữa đến tăng năng suất lao động.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Doanh Nghiệp

Nghiên cứu cho thấy, các doanh nghiệp áp dụng bảo trì định kỳ đã giảm được 25% chi phí vận hành. Điều này chứng tỏ tầm quan trọng của việc bảo trì đúng cách.

4.2. Các Công Nghệ Mới Trong Bảo Dưỡng

Việc áp dụng công nghệ IoT và cảm biến thông minh trong bảo trì giúp theo dõi tình trạng thiết bị theo thời gian thực. Điều này không chỉ giúp phát hiện sớm các vấn đề mà còn tối ưu hóa quy trình bảo trì.

V. Kết Luận Về Bảo Dưỡng Hệ Thống Truyền Lực Bằng Cơ Khí

Bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì hiệu suất và tuổi thọ của máy móc. Việc áp dụng các phương pháp bảo trì hiện đại và hiểu rõ các thách thức sẽ giúp nâng cao hiệu quả công việc. Tương lai của bảo trì sẽ ngày càng phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ, giúp tối ưu hóa quy trình và giảm thiểu rủi ro.

5.1. Tương Lai Của Bảo Dưỡng Hệ Thống Truyền Lực

Với sự phát triển của công nghệ, bảo trì sẽ trở nên thông minh hơn. Các hệ thống tự động sẽ giúp theo dõi và bảo trì thiết bị một cách hiệu quả hơn.

5.2. Lời Khuyên Cho Kỹ Thuật Viên

Kỹ thuật viên cần cập nhật kiến thức và kỹ năng thường xuyên để đáp ứng yêu cầu công việc. Việc tham gia các khóa đào tạo và hội thảo sẽ giúp nâng cao năng lực chuyên môn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí (Mã số mô đun: MĐ 23) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề bắt buộc thuộc chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng cho ngành/nghề Nguội sửa chữa máy công cụ, do Bộ Công Thương và Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định ban hành năm 2018. Tác giả tham gia biên soạn là Trần Văn Vượt. Trong chương trình đào tạo tổng thể, mô đun này được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các mô đun cơ sở tiên quyết bao gồm MĐ 15, MĐ 16 và MĐ 18.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc hình thành năng lực nghề nghiệp cụ thể: giúp học viên trình bày được cấu tạo, nguyên lý hoạt động và đặc tính lắp ghép của hệ thống truyền lực cơ khí; thực hiện thành thạo các nguyên công tháo, làm sạch, kiểm tra phân loại, bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ và lắp ráp các cơ cấu truyền động đạt tiêu chuẩn kỹ thuật; tiến hành chạy thử, kiểm tra và xử lý các sai sót kỹ thuật phát sinh sau bảo dưỡng; đồng thời tuân thủ các quy định về an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp.

Giáo trình có tổng thời lượng 60 giờ học, phân bổ gồm 0 giờ lý thuyết chuyên biệt, 57 giờ thực hành trực tiếp tại xưởng và 3 giờ kiểm tra đánh giá. Cấu trúc tài liệu được thiết kế theo quy trình công nghệ 6 bước khép kín tương ứng với 6 bài học: chuẩn bị bảo dưỡng, tháo dỡ, làm sạch và kiểm tra, sửa chữa nhỏ/thay thế, lắp ráp và chạy thử nghiệm thu. Điểm đặc thù của giáo trình là tiếp cận trực tiếp trên các đối tượng thiết bị gia công cơ khí cụ thể gồm máy khoan đứng K125 và máy tiện vạn năng T6M16, kết hợp chặt chẽ việc cung cấp bảng thông số kỹ thuật gia công với mẫu phiếu công nghệ chuẩn hóa.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai tuần tự qua 6 bài học chuyên đề, phản ánh logic tiến trình công nghệ bảo dưỡng thiết bị cơ khí:

• Bài 1: Công tác chuẩn bị trước khi bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí: Phân tích cấu tạo và sơ đồ xích truyền động của hộp tốc độ máy khoan K125 (gồm 3 trục truyền động I, II, III, động cơ công suất $N = 2,7\text{ kW}$, tốc độ $n = 1440\text{ vòng/phút}$, bộ truyền đai thang và các khối bánh răng di trượt tạo 9 cấp tốc độ cho trục chính). Hướng dẫn quy trình lập phiếu công nghệ tháo, lắp và bảo dưỡng.
• Bài 2: Tháo bộ phận truyền lực bằng cơ khí: Hướng dẫn kỹ thuật tháo rời bộ phận truyền lực khỏi thân máy và tháo rời các chi tiết bên trong hộp tốc độ K125 (tháo bộ truyền đai, tháo bơm dầu bôi trơn liên kết ren M14 và M8, tháo puly then bằng, tháo nắp chặn ổ hình số 8, tháo trục bậc I, trục then hoa II và trục ống then hoa III bằng tông đồng/nhôm), lập bảng kê chi tiết sau khi tháo.
• Bài 3: Làm sạch và kiểm tra chi tiết sau khi tháo: Quy trình tẩy trừ màng ôxít sắt bằng máy mài khí nén KPT-100 lắp bánh chải kim loại đường kính sợi $0,5 - 0,7\text{ mm}$; vận hành thùng rửa chi tiết 2 ngăn với vận tốc dòng phun $100\text{ m/s}$; kỹ thuật thổi khô bằng khí nén; thao tác đo kiểm bằng thước cặp 1/20, panme để phân loại chi tiết.
• Bài 4: Bảo dưỡng, Sửa chữa nhỏ và chuẩn bị chi tiết thay thế: Hệ thống hóa các phương pháp gia công cơ khí phục vụ sửa chữa (tiện, phay, bào, khoan, doa, mài, dũa, cạo); kỹ thuật cạo bavia then hoa, dũa vát đỉnh răng $2 \times 45^\circ$, bảo dưỡng ổ lăn, hàn đắp răng mẻ có cữ dưỡng bằng đồng lá hoặc gạch chịu lửa.
• Bài 5: Lắp bộ phận truyền lực cơ khí: Trình tự lắp ráp các trục I, II, III, nắp chặn số 8, puly đai, hệ thống bơm dầu bôi trơn (bầu lọc cách đáy $15 - 20\text{ mm}$) và cơ cấu định vị bi - rãnh V với điều chỉnh áp lực lò xo đảm bảo $P_L > mg$ từ $5 - 10\text{ N}$.
• Bài 6: Thử bộ phận truyền lực sau bảo dưỡng: Quy trình kiểm tra vận hành không tải, kiểm tra độ êm, độ dịch chuyển dọc trục, sự ăn khớp bánh răng và các thông số kỹ thuật đầu ra của hệ thống truyền động.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình trang bị hệ thống lý thuyết và nguyên lý cơ sở trong kỹ thuật bảo trì máy công cụ:

• Lý thuyết truyền động và cơ cấu máy: Nguyên lý làm việc của bộ truyền đai thang ($i = d_1/d_2$), bộ truyền bánh răng trụ răng thẳng, nguyên lý biến đổi tốc độ qua các khối bánh răng di trượt trên trục then hoa, nguyên lý truyền động pít tông lệch tâm của bơm bôi trơn.
• Tiêu chuẩn lắp ghép và dung sai: Đặc tính lắp ghép trung gian của vòng ngoài ổ lăn với lỗ thân hộp, lắp chặt của vòng trong ổ lăn với cổ trục; dung sai mối ghép then bằng, then hoa định tâm theo đường kính ngoài; các mối ghép ren bu lông M8, M12, M14.
• Định lượng công nghệ cơ khí và hóa chất: Bảng thành phần dung dịch tẩy dầu mỡ hóa học ($\text{NaOH}$, $\text{Na}_2\text{CO}_3$, $\text{Na}_3\text{PO}_4\cdot 12\text{H}_2\text{O}$, $\text{Na}_2\text{SiO}_3$) ở nhiệt độ $80 - 90^\circ\text{C}$; bảng tra độ nhám bề mặt $Ra$ ($\mu\text{m}$) và cấp chính xác đạt được qua từng phương pháp gia công tiện, phay, bào, khoan, doa, mài, dũa, cạo; phương trình cân bằng động lực học lò xo định vị ($P_L - mg = 0$).

Kỹ năng phát triển

Người học được rèn luyện các kỹ năng nghề nghiệp chuyên sâu:

• Kỹ năng kỹ thuật cơ khí: Lập phiếu công nghệ tháo lắp; thao tác tháo lắp đúng trình tự kỹ thuật bằng dụng cụ chuyên dụng (clê dẹt, clê lục giác, búa tay, tông đồng, ống thép); gia công nguội phục hồi (cạo phẳng mặt tiếp xúc, dũa định hình đỉnh răng, hàn đắp kim loại và sửa biên dạng răng).
• Kỹ năng phân tích và đo kiểm: Sử dụng dụng cụ đo chính xác (thước cặp 1/20, panme) để đo kích thước hình học, độ không song song, độ không vuông góc, kiểm tra độ đảo hướng kính và độ đảo mặt đầu của ổ lăn; phân tích và phân loại tình trạng chi tiết (dùng lại, sửa chữa, thay thế).
• Năng lực an toàn và tổ chức: Sử dụng thiết bị nâng hạ (bàn nâng, xe di chuyển, cần cẩu nhỏ), bảo quản dụng cụ đo, xử lý khí nén an toàn và thực hiện quy tắc an toàn hóa chất tẩy rửa ở nhiệt độ cao.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm tích hợp công nghệ - thực hành đặc trưng cho giáo dục nghề nghiệp kỹ thuật. Với tỷ trọng thời gian thực hành chiếm 95% (57/60 giờ), mỗi bài học được thiết kế cấu trúc kép gồm: Hoạt động 1 (Học lý thuyết hướng dẫn công nghệ và quy trình) và Hoạt động 2 (Thực hành thao tác kỹ năng tại xưởng).

Quy trình dạy học gắn liền với việc xây dựng và thực thi các tài liệu công nghệ. Người học không chỉ thực hiện thao tác cơ bắp mà phải phát triển năng lực tư duy kỹ thuật thông qua việc lập phiếu công nghệ tháo lắp (phân định rõ nguyên công, bước công nghệ, chỉ dẫn kỹ thuật, dụng cụ sử dụng và định mức thời gian) và lập bảng kê định danh chi tiết sau khi tháo.

Hệ thống bài tập thực hành được xây dựng theo phương pháp nghiên cứu tình huống thiết bị điển hình. Bên cạnh việc thực hành trực tiếp trên hộp tốc độ máy khoan đứng K125, giáo trình bố trí các bài tập bổ trợ có độ phức tạp tương đương trên máy tiện vạn năng T6M16 (gồm hộp tốc độ, hộp chạy dao và cơ cấu khớp nối an toàn đầu ra trục trơn), yêu cầu học viên tự phân tích cấu tạo, tự lập quy trình và thực hành hiệu chỉnh độc lập.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập được lượng hóa qua các tiêu chí kỹ thuật cụ thể:

• Mức độ chính xác và tính hợp lý của phiếu công nghệ tháo lắp và bảo dưỡng.
• Kỹ năng thao tác tháo, phân loại và bảo dưỡng chi tiết theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.
• Chất lượng lắp ráp: độ quay êm không kẹt của các trục truyền, độ nhạy của khối bánh răng di trượt, độ căng dây đai và sự kín khít của hệ thống dẫn dầu.
• Ý thức chấp hành các quy định an toàn lao động, trang bị bảo hộ và vệ sinh công nghiệp tại xưởng.

Đối với hoạt động tự học, giáo trình cung cấp hệ thống câu hỏi định hướng và chỉ dẫn tra cứu tài liệu phát tay, lý lịch máy công cụ, bảng tra cứu tiêu chuẩn ổ lăn và bảng cấp chính xác gia công.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các tiêu chuẩn kỹ thuật thực tế trong bảo dưỡng công nghiệp với các đặc điểm cụ thể:

• Tính định lượng công nghệ chính xác: Giáo trình không mô tả thao tác chung chung mà đưa ra các thông số định lượng rõ ràng cho từng công đoạn: vận tốc phun rửa áp lực của thùng làm sạch ($100\text{ m/s}$), đường kính sợi kim loại của bánh chải khí nén ($0,5 - 0,7\text{ mm}$), góc dũa vát đỉnh răng ($2 \times 45^\circ$), khoảng cách giữa bầu lọc hút dầu và đáy máng chứa ($15 - 20\text{ mm}$), lực căng bổ sung của lò xo định vị so với trọng lực khối bánh răng ($P_L > mg$ từ $5 - 10\text{ N}$).
• Hệ thống hóa bảng tra tiêu chuẩn kỹ thuật: Tài liệu tích hợp bảng thông số nồng độ hóa chất tẩy dầu mỡ cho từng nhóm kim loại (kim loại đen, hợp kim đồng, hợp kim nhôm kẽm chì) cùng các bảng tra cứu năng lực công nghệ của 8 phương pháp gia công cơ khí (tiện, phay, bào, khoan, doa, mài, dũa nguội, cạo), cung cấp đầy đủ thông số cấp chính xác kinh tế, cấp chính xác đạt được và giá trị độ nhám bề mặt $Ra$ ($\mu\text{m}$) kèm bảng quy đổi tiêu chuẩn cũ ($\nabla$).
• Gắn kết trực tiếp với thiết bị gia công công nghiệp: Các ví dụ và bài tập thực hành được trích xuất từ các dòng máy công cụ thực tế là máy khoan K125 và máy tiện T6M16, giúp học viên tiếp cận trực tiếp cấu tạo thực của các cơ cấu bánh răng di trượt, trục then hoa, ổ lăn hướng kính, bơm dầu pít tông và khớp nối an toàn.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình Bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí được thiết kế phục vụ cho các nhóm đối tượng cụ thể trong đào tạo và sản xuất kỹ thuật cơ khí:

• Học sinh, sinh viên: Tài liệu học tập chính khóa dành cho học viên theo học trình độ Cao đẳng và Trung cấp thuộc ngành/nghề Nguội sửa chữa máy công cụ, Công nghệ kỹ thuật cơ khí và Bảo trì máy tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
• Điều kiện tiên quyết đối với người học: Để tiếp thu và thực hành hiệu quả nội dung mô đun MĐ 23, người học cần hoàn thành các mô đun nền tảng gồm MĐ 15, MĐ 16 và MĐ 18; nắm vững kỹ năng đọc bản vẽ cơ khí (bản vẽ lắp, bản vẽ khai triển), kiến thức cơ bản về dung sai lắp ghép, kỹ thuật đo lường cơ khí và các thao tác nguội cơ sở.
• Giảng viên và giáo viên dạy nghề: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn để lập kế hoạch bài giảng, thiết kế tiến trình thực hành xưởng, xây dựng biểu mẫu phiếu công nghệ và lập ngân hàng tiêu chí đánh giá kỹ năng nghề cho học viên.
• Kỹ thuật viên và công nhân cơ khí: Dùng làm tài liệu tham khảo kỹ thuật tại các phân xưởng cơ điện, xí nghiệp bảo dưỡng máy công cụ nhằm tra cứu quy trình tháo lắp, phương pháp tẩy rửa hóa học và các chỉ tiêu kỹ thuật khi sửa chữa cơ cấu truyền động cơ khí.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn cho học sinh, sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Nguội sửa chữa máy công cụ; đồng thời dùng làm tài liệu tham khảo chuyên môn cho giáo viên dạy nghề và kỹ thuật viên bảo trì thiết bị tại các nhà máy cơ khí.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học?

Người học bắt buộc phải hoàn thành các mô đun MĐ 15, MĐ 16 và MĐ 18; có kiến thức về đọc bản vẽ khai triển máy, hiểu biết về dung sai lắp ghép (mối ghép then, then hoa, ren, ổ lăn) và sử dụng thành thạo các dụng cụ nguội, dụng cụ đo kiểm cơ bản.

3. Điểm khác biệt về cấu trúc của giáo trình so với tài liệu lý thuyết thông thường là gì?

Giáo trình phân bổ 57/60 giờ cho thực hành xưởng (chiếm 95% thời lượng), tiếp cận toàn diện theo chu trình công nghệ 6 bước chuẩn hóa (từ lập phiếu công nghệ, tháo, làm sạch, sửa chữa nhỏ, lắp ráp đến chạy thử) trên các máy công cụ cụ thể như K125 và T6M16.

4. Làm sao để tự học và thực hành hiệu quả theo giáo trình?

Người học cần nghiên cứu kỹ sơ đồ khai triển hộp truyền động, tuân thủ quy trình lập phiếu công nghệ trước khi tháo lắp, ghi chép đầy đủ bảng kê chi tiết, áp dụng chính xác các thông số kỹ thuật (độ nhám, lực lò xo bi, độ căng đai) và tuân thủ các quy tắc an toàn nâng hạ, bảo hộ lao động.

5. Giáo trình có những tài liệu và biểu mẫu bổ trợ nào đi kèm?

Giáo trình cung cấp các mẫu phiếu công nghệ tháo lắp và bảo dưỡng chuẩn, bảng kê chi tiết, bảng chế độ dung dịch tẩy rửa hóa học, bảng tra cấp chính xác và độ nhám bề mặt $Ra$ cho các phương pháp gia công cơ khí, cùng hệ thống bài tập thực hành trên máy tiện T6M16.

---

Kết luận

Giáo trình Bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí (Mã số: MĐ 23) do Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định ban hành là tài liệu đào tạo chuyên môn cung cấp quy trình kỹ thuật chuẩn hóa về bảo trì, phục hồi cơ cấu truyền động máy công cụ. Giá trị cốt lõi của tài liệu thể hiện ở tính định lượng công nghệ, cấu trúc thực hành chuyên sâu và khả năng ứng dụng trực tiếp trên các dòng máy công nghiệp thực tế.

Lộ trình học tập khuyến nghị cho học viên là tiếp cận tuần tự 6 bài học theo chu trình: chuẩn bị và lập phiếu công nghệ $\rightarrow$ tháo dỡ và lập bảng kê $\rightarrow$ làm sạch và kiểm tra phân loại $\rightarrow$ bảo dưỡng sửa chữa nhỏ $\rightarrow$ lắp ráp định chuẩn $\rightarrow$ nghiệm thu chạy thử. Để đạt hiệu quả cao, người học cần kết hợp giáo trình với việc tra cứu lý lịch máy, sổ tay dung sai lắp ghép và các tiêu chuẩn an toàn công nghiệp hiện hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP NAM ĐỊNH GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN: BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG TRUYỀN LỰC BẰNG CƠ KHÍ NGÀNH/NGHỀ: NGUỘI SỬA CHỮA MÁY CÔNG CỤ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG Ban hành theo Quyết định số. Nam Định, năm 2018 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Nhằm đáp ứng nhu cầu giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh nghề Nguội sửa chữa máy công cụ của Trường Cao đẳng công nghiệp Nam Định và các trường dạy nghề trong tình hình mới.

Chúng tôi biên soạn cuốn Giáo trình Bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí. Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình và sắp xếp logic nhằm hướng dẫn cho người học những kỹ thuật cơ bản về bảo trì hệ thống truyền lực trong hệ thống thiết bị cơ khí. Cũng như những chú ý quan trọng trong bảo quản sử dụng và làm việc với các thiết bị được sử dụng để gia công và sửa chữa. Do đó người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng.

Tuy nhiên, dù đã rất cố gắng nhưng không tránh được những thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp phê bình của độc giả để lần tái bản sau được hoàn thiện hơn. Nhóm tác giả xin chân thành cảm ơn sự đóng góp ý kiến của hội đồng thẩm định giáo trình các môn học/ môđun đào tạo nghề trong Trường Cao Đẳng Công nghiệp Nam Định đã giúp đỡ chúng tôi hoàn thành cuốn giáo trình này./ Xin chân thành cám ơn Nam Định, ngày…. năm 2018 Tham gia biên soạn Trần Văn Vượt MỤC LỤC Bài 1: Công tác chuẩn bị trước khi bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí .1 Bài 2: Tháo bộ phận truyền lực bằng cơ 1khí. 8 Bài 3: Làm sạch và kiểm tra chi tiết sau khi tháo .19 Bài 4: Bảo dưỡng, Sửa chữa nhỏ và chuẩn bị chi tiết thay thế.28 Bài 5: Lắp bộ phận truyền lực cơ khí.

40 Bài 6: Thử bộ phận truyền lực sau bảo dưỡng .49 TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………………….56 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG TRUYỀN LỰC BẰNG CƠ KHÍ Mã số mô đun: MĐ 23 Thời gian mô đun: 60h (Lý thuyết: 0h; Thực hành: 57h, Kt: 3h) I. Vị trí, tính chất của mô đun: - Vị trí: Mô đun được bố trí sau khi học sinh đã học xong các mô đun MĐ 15, MĐ 16, MĐ 18. - Tính chất: Mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. Mục tiêu của mô đun: Học xong mô đun này học viên sẽ có khả năng: - Trình bày cấu tạo, nguyên lý và đặc điểm lắp ghép; nội dung các bước bảo dưỡng của hệ thống truyền lực bằng cơ khí.

- Tháo, bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ các chi tiết của hệ thống truyền lực bằng cơ khí đảm bảo các chỉ tiêu kỹ thuật. - Chạy thử và kiểm tra, xử lý sai sót của hệ thống truyền lực bằng cơ khí sau khi bảo dưỡng. - Làm việc cẩn thận, an toàn và năng suất. Bài 1: Công tác chuẩn bị trước khi bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí Giới thiệu: Nội dung bài học có tính quyết định đến chất lượng, năng suất cũng như công tác an toàn cho người và thiết bị trước khi thực hiện các công việc bảo dưỡng hệ thống truyền động bằng cơ khí của máy công cụ.

Mục tiêu thực hiện: Học xong bài này học viên có khả năng: - Trình bày cấu tạo, nguyên lý làm việc và đặc tính lắp ghép của hệ thống truyền lực bằng cơ khí trong máy công cụ - Lập phiếu công nghệ tháo, lắp, bảo dưỡng các cơ cấu truyền lực cơ khí trong máy - Chuẩn bị dụng cụ, phương tiện, chất liệu cần cho việc bảo dưỡng theo quy trình đã lập - Kiểm tra, xem xét và ghi được những mất mát, hư hỏng hoặc không bình thường của bộ phận cần bảo dưỡng - Đảm bảo công tác an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp Nội dung chính: 1. Cấu tạo, nguyên lý làm việc của bộ phận truyền lực bằng cơ khí (hộp tốc độ, hộp trục chính, chạy dao, bàn dao, hệ bàn gá, ụ động) 2. Lập phiếu công nghệ tháo, lắp, bảo dưỡng hệ thống truyền lực bằng cơ khí 3. Chuẩn bị dụng cụ, thiết bị, vật tư cho tháo lắp và bảo dưỡng 4.

Xem xét kiểm tra thực trạng bên ngoài và bên trong của bộ phận truyền lực bằng cơ khí trước khi bảo dưỡng 5. Công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp trong qúa trình làm việc 6.Kiểm tra 1 Hoạt động 1: Học lý thuyết: CẤU TẠO, NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC VÀ ĐẶC ĐIỂM LẮP GHÉP CỦA HỆ THỐNG TRUYỀN ĐỘNG BẰNG CƠ KHÍ Địa điểm: Phòng học lý thuyết. Yêu cầu: - Hiểu được cấu tạo, nguyên lý và đặc tính lắp ghép của một số hộp truyền động điển hình; trên cơ sở đó vận dụng để nghiên cứu về cấu tạo, nguyên lý của các loại hộp truyền động khác trong các máy công cụ. - Biết và vận dụng được biểu mẫu, nội dung các bước khi lập phiếu công nghệ tháo, lắp và bảo dưỡng chi tiết, bộ phận máy trên cơ sở trang thiết bị, dụng cụ được trang bị đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật đặt ra.

Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị: - Vở ghi chép cá nhân - Các loại dụng cụ vẽ cầm tay Nguồn động liên quan : - Bản trong về các hộp truyền động điển hình - Bản trong về mẫu phiếu công nghệ tháo, lắp - Bản trong về mẫu phiếu công nghệ bảo dưỡng - Máy chiếu, màn chiếu - Bản vẽ khai triển các hộp truyền động điển hình - Máy tính 2 Nội dung: 1. Cấu tạo (hình 1a; 1b) 1234 5 6 789 10 11 Hình 1a: Hộp tốc độ nhìn từ phải Hình lb: Hộp tốc độ nhìn từ trái Hộp truyền động băng cơ khí (Hộp tốc độ) của máy khoan K125 có câu tạo bên trong gồm: 3 trục truyền động (I, II, III) và các cơ câu truyền động băng bánh răng trụ răng thẳng; dùng tạo ra các số vòng quay khác nhau cho trục chính mang dao khoan. câu tạo cụ thể như sau: 1. Các bánh răng cố định lắp trên trục III 3.

Trục truyền số III (Trục ống then hoa) 4. Trục trục truyền số II (Trục then hoa) 5. Khối bánh răng di trượt lắp trên trục II 6. Trục truyền số I (Trục có then băng dẫn hướng) 7.

Khối bánh răng di trượt lắp trên trục I 8. Trục dẫn hướng cho thanh răng của cơ câu điều khiển 9. Thanh răng mang ngàm gạt của khối bánh răng di trượt lắp trên trục I 10. Bánh răng cố định lắp trên trục II 3 11.

Thanh răng mang ngàm gạt của khối bánh răng di trượt lắp trên trục II 12. Vít điều chỉnh áp động lò xo của cơ cấu điều khiển 2. Nguyên lý: Truyền động bắt đầu từ động cơ điện có: công suất N = 2.7 KW; số vòng quay n = 1440 v/phút; qua bộ truyền đai thang có tỷ số truyền i = d1/d2, Truyền vào trục I. Trên trục I có khối bánh răng di trượt gồm Zi; Z2 và Z3 do đó có khả năng tạo ra 3 cấp vòng quay khác nhau cho trục II bằng các tỷ số truyền i 1 = 7; i 2 Z, , 7 Trên trục II có khối bánh răng cố định là Z4 và Z5 cùng 7 4 = ^-7và L = ^± 7.

77 khối bánh7 răng 5 di trượt 7 gồm Z6; Z7 và Z8 truyền chuyển động sang cho trục III bằng 7 7 7 ■ • _ 78 Trên trục III có các khối báng răng cố các tỷ số truyền i4 = 7—; 7 ’ 3**6 7 i5 ■ 7 ^10 ^11 9 định gồm Z9; Z10; Z11. Như vậy trục III sẽ có 9 cấp vòng quay khác nhau để truyền cho trục chính mang dao khoan (Trục chính có một đầu là trục then hoa ăn khớp với trục ống then hoa số III). Tổng quát xích truyền động là như sau: n rw N=2. Mối ghép giữa nắp với thành hộp là mối ghép ren bằng bu lông M8 (Đầu chìm).

Bên trong hộp có 3 trục truyền động (I, II, III); định tâm cho trục là các ổ lăn hướng kính có đặc tính lắp ghép vòng trong lắp với cổ trục là mối ghép chặt; vòng ngoàI lắp với lỗ trên thành hộp là mối ghép trung gian. Để che kín và chặn vị trí lắp ghép của ổ lăn trong lỗ của thành hộp, phía trên có một nắp ổ hình số 8 cho cả 3 đầu trục; phía dưới là bề mặt lắp ghép của thân máy. Mối ghép của nắp đậy đầu trục (mặt bích) liên kết với thành hộp bằng mối ghép ren M8 (vít xẻ rãnh đầu chìm). Trên trục I có khối bánh răng di trượt Zi; Z2 và Z3.

Đặc điểm lắp ghép của khối bánh răng di trượt trên trcụ là mối ghép then hoa. Trên trục II có khối bánh răng cố định là Z4 và Z5 cùng khối bánh răng di trượt gồm Z6; Z7 và Z8 được lắp bằng mối ghép then hoa theo phương án định tâm bằng đường 4 kính ngoài. Trên trục III là trục có lắp các bánh răng cố định Z9; Z10; Z11 bằng mối ghép then bằng và xác định vị trí của các bánh răng trên trục bằng vai trục; bạc cách và vòng phanh. Trục dẫn hướng cho thanh răng mang gàm gạt của cơ cấu đIều khiển các bánh răng di trượt lắp với thành hộp là mối ghép trung gian và có 2 vít để khống chế trục chuyển dịch dọc; trên trục dẫn hướng có 3 rãnh xẻ hình chữ V để xác định vị trí làm việc của các bánh răng di trượt trong 2 khối.

Các thanh răng mang ngàm ngàm gạt lắp lỏng với trục dẫn hướng và trên mõi thanh răng có cơ cấu vít - lò xo và viên bi nẽ vào rãnh chữ V trên trục khi điều khiển để xác định một vòng quay cụ thể trên trục chính. Bộ truyền đai thang có bánh đai bị động lắp với đầu trục I của hộp tốc độ bằng mối ghép then bằng và một vòng phanh chặn. Động cơ điện được lắp trên giá treo và giá treo lắp lên thân máy bằng mối ghép ren M12 (đầu lục giác ngoài); để điều chỉnh sức căng của dây đai, đế động cơ lắp với giá treo có 2 rãnh ô van với 2 bu lông M12 và cơ cấu trục ren M14 để tăng giảm khoảng cách 2 trục của bánh đai. Hoạt động 2: Thực hành.

Lập phiếu công nghệ tháo, lắp hộp tốc độ máy khoan K125.