Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động cho vay bán lẻ của ngân hàng thƣơng mại. Chương 2: Thực trạng chất lƣợng cho vay bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Sầm Sơn Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lƣợng cho vay bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Sầm Sơn. 6 CHƯ NG 1 C SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯ NG MẠI 1. Hoạt động cho vay bán lẻ của NHTM Ở Việt Nam, theo Thông tƣ 39/2016/TT-NHNN do Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam ban hành ngày 30 tháng 12 năm 2016 quy định về Hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài đối với khách hàng, “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”.
Khái niệm về cho vay bán lẻ Hoạt động tín dụng của khách hàng phân tách làm hai mảng chính là cho vay bán lẻ (Mảng bán lẻ) và cho vay khách hàng doanh nghiệp (mảng bán buôn). Đối với mảng bán buôn là hoạt động mà Ngân hàng hƣớng tới đối tƣợng khách hàng là các tổ chức, doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn để sản xuất kinh doanh, đầu tƣ dự án với quy mô lớn thì hoạt động cho vay bán lẻ lại là hình thức Ngân hàng tài trợ vốn cho các phƣơng án vay vốn phục vụ nhu cầu đời sống của cá nhân (nhƣ nhu cầu nhà ở, phƣơng tiện đi lại, giáo dục, y tế, du lịch…), phƣơng án sản xuất kinh doanh của cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp có quy mô nhỏ. Chung quy lại, ta có thể đƣa ra khái niệm tổng quát về cho vay bán lẻ tại các NHTM nhƣ sau: Có thể hiểu một cách khái quát rằng, cho vay bán lẻ là hình thức cấp tín dụng mà theo đó, NHTM giao hoặc cam kết giao cho khách hàng (khách hàng cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ) một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Phân loại cho vay bán lẻ Để quản lý và sử dụng có hiệu quả vốn tín dụng, cần thiết phải phân loại cho vay.
Có nhiều tiêu thức phân loại cho vay bán lẻ, tuy nhiên trên thực tế, ngƣời ta thƣờng phân loại cho vay theo các tiêu thức sau: 7 - Căn cứ vào thời hạn cho vay: + Cho vay ngắn hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay tối đa 12 (mƣời hai) tháng + Cho vay trung hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay trên 12 (mƣời hai) tháng và tối đa 60 (sáu mƣơi) tháng + Cho vay dài hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay trên 60 (sáu mƣơi) tháng - Căn cứ vào đối tượng cho vay: + Cho vay bằng tiền: là loại cho vay mà hình thái giá trị của khoản vay đƣợc cung cấp bằng tiền (VND hoặc ngoại tệ USD/EUR). Đây là loại hình cho vay chiếm tỷ trọng chủ yếu trong tổng dƣ nợ vay tại các NHTM + Cho vay bằng tài sản: hình thức cho vay bằng tài sản đƣợc áp dụng phổ biến tại các NHTM là cho thuê tài chính. Đây là hoạt động cấp tín dụng trung, dài hạn, theo đó, ngân hàng hoặc công ty cho thuê tài chính cam kết mua tài sản cho thuê tài chính theo yêu cầu của bên thuê tài chính và nắm giữ quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê tài chính trong suốt thời hạn cho thuê. Bên thuê tài chính sử dụng tài sản thuê tài chính và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê quy định trong hợp đồng cho thuê tài chính.
- Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn: + Cho vay sản xuất kinh doanh: là sản phẩm tín dụng nhằm đáp ứng nhu cầu vay vốn để thực hiện các dự án đầu tƣ, phƣơng án sản xuất kinh doanh, dịch vụ. + Cho vay tiêu dùng: là sản phẩm tín dụng hỗ trợ nguồn tài chính cho các nhu cầu mua sắm vật dụng gia đình, mua nhà ở, đất ở, sửa chữa nhà ở, mua xe ô tô phục vụ nhu cầu đi lại, thanh toán học phí,. và các nhu cầu thiết yếu khác trong cuộc sống. - Căn cứ theo hình thức bảo đảm tiền vay: + Cho vay không có bảo đảm: là hoạt động cho vay mà Ngân hàng cung ứng vốn cho khách hàng không yêu cầu khách hàng phải có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của ngƣời thứ ba.
Hình thức cho vay này chủ yếu hƣớng đến đối tƣợng khách hàng có tƣ cách tốt, có tình hình tài chính tốt, minh bạch lành mạnh. 8 + Cho vay có bảo đảm: là loại cho hình cho vay đƣợc ngân hàng cung ứng vốn trên cơ sở điều kiện khách hàng vay bắt buộc phải có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc phải có sự bảo lãnh của ngƣời thứ ba. - Căn cứ vào phương thức hoàn trả: + Cho vay trả góp: là loại cho vay mà khách hàng phải trả nợ vay gốc và lãi theo định kỳ. Loại cho vay này chủ yếu đƣợc áp dụng trong cho vay phục vụ đời sống đối với khách hàng cá nhân, cho vay đầu tƣ dự án, cho vay đầu tƣ tài sản cố định phục vụ sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân có kinh doanh và doanh.
+ Cho vay phi trả góp: là loại cho vay đƣợc thanh toán một lần theo kỳ hạn đã thỏa thuận. Các phương thức cho vay bán lẻ - Cho vay từng lần: Là một phƣơng thức cho vay mà mỗi lần vay khách hàng và tổ chức tín dụng làm thủ tục vay vốn cần thiết và kí kết hợp đồng tín dụng. Phƣơng thức này áp dụng đối với khách hàng có nhu cầu và đề nghị vay vốn từng lần, khách hàng có nhu cầu vay vốn không thƣờng xuyên hoặc khách hàng mà ngân hàng xét thấy cần thiết phải áp dụng cho vay từng lần để giám sát kiểm tra quản lý việc sử dụng vốn vay chặt chẽ an toàn. - Cho vay theo hạn mức tín dụng: Là cách thức cho vay bằng cách ngân hàng dựa trên tình hình sản xuất kinh doanh của khách hàng qua các năm và phƣơng án sản xuất kinh doanh của khách hàng cho năm tiếp theo để xác định cho khách hàng của mình một hạn mức tín dụng trong một khoảng thời gian nhất định để làm căn cứ cho việc cung ứng vốn vay.
Phƣơng thức này chỉ áp dụng đối với những khách hàng có tình hình sản xuất kinh doanh ổn định vay vốn trả nợ thƣờng xuyên, có tín nhiệm với ngân hàng. Trách nhiệm của kế toán phải theo dõi chặt chẽ dƣ nợ của tài khoản cho vay để dƣ nợ của tài khoản cho vay không vƣợt quá hạn mức tín dụng đã kí kết. - Cho vay theo dự án đầu tư: NHTM cho khách hàng vay vốn để thực hiện các dự án đầu tƣ phát triển sản xuất, kinh doanh dịch vụ 9 Phƣơng thức cho vay này áp dụng cho các trƣờng hợp cho vay vốn trung và dài hạn. - Cho vay trả góp: Khi vay vốn, NHTM và khách hàng xác định và thoả thuận số lãi tiền vay phải trả cộng với số nợ gốc đƣợc chia ra để trả nợ theo nhiều kỳ hạn trong thời kỳ cho vay.
Tài sản mua bằng vốn vay chỉ thuộc sở hữu của bên vay sau khi trả đủ nợ gốc và lãi. - Cho vay theo hạn mức tín dụng dự phòng: NHTM cam kết đảm bảo sẵn sàng cho khách hàng vay vốn trong phạm vi hạn mức tín dụng nhất định. Ngân hàng và khách hàng thỏa thuận thời hạn hiệu lực của hạn mức tín dụng dự phòng, mức phí trả cho hạn mức tín dụng dự phòng - Cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng: NHTM cho vay chấp nhận cho khách hàng đƣợc sử dụng số vốn vay trong phạm vi hạn mức tín dụng để thanh toán tiền mua hàng hoá, dịch vụ và rút tiền mặt tại máy rút tiền tự động hoặc điểm ứng tiền mặt là đại lí của Ngân hàng. Khi cho vay phát hành và sử dụng thẻ tín dụng, Ngân hàng nơi cho vay và khách hàng phải tuân theo các quy định của chính phủ và Ngân hàng Nhà nƣớc về phát hành và sử dụng thẻ tín dụng.
- Cho vay theo hạn mức thấu chi: Đây là hình thức cho vay mà NHTM thỏa thuận bằng văn bản chấp thuận cho khách hàng chi vƣợt số tiền có trên tài khoản thanh toán của khách hàng phù hợp với các quy định của Chính phủ và NHNN Việt Nam về huy động thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán. Đặc điểm cho vay bán lẻ a) Đặc điểm về quy mô Đối với khoản vay của khách hàng bán lẻ có thể dễ nhận thấy đặc điểm là quy mô các khoản vay tƣơng đối nhỏ nhƣng số lƣợng các khoản vay thì rất lớn. Trong đó, chiếm tỷ trọng lớn tại các tổ chức tín dụng chủ yếu là tín dụng tiêu dùng, phục vụ nhu cầu đời sống của các cá nhân trong nền kinh tế. Một phần các khoản 10 vay phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của cá nhân, chủ hộ gia đình.
Số tiền vay vốn đối với các khoản vay tiêu dùng hay sản xuất kinh doanh này không lớn nhƣng lại là nhu cầu rất phổ biến của mọi tầng lớp dân cƣ, vì vậy, có thể thấy tổng quy mô tín dụng bán lẻ tại các NHTM là rất lớn. Trong giai đoạn hiện nay, khi nền kinh tế bùng nổ, nhu cầu tiêu dùng của ngƣời dân tăng cao, vì thế, kéo theo đó là sự phát triển mạnh mẽ của tín dụng tiêu dùng. Nắm bắt đƣợc xu thế đó, các NHTM dần chuyển dịch cơ cấu tín dụng sang tín dụng tiêu dùng – nơi mà các khoản cho vay thu đƣợc biên lợi nhuận cao hơn. Về cơ bản, định hƣớng phát triển NHTM trở thành các Ngân hàng bán lẻ sẽ là chiến lƣợc trọng tâm của các NHTM, mọi nguồn lực của các Ngân hàng sẽ đƣợc tập trung khai thác và cạnh tranh để giành thị phần tại phân khúc khách hàng này.