LỜI MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Ngày nay, hoạt động kinh doanh ngân hàng rất phong phú và đa dạng nhƣng tín dụng vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong các mặt nghiệp vụ của NHTM Việt Nam, và mang lại thu nhập lớn nhất cho các ngân hàng. Nhƣng hoạt động này luôn tiềm ẩn rủi ro cao nhất, do đó, công tác quản trị rủi ro tín dụng có ý nghĩa quyết định tới hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thƣơng mại. Một trong những biện pháp phòng ngừa rủi ro tín dụng đối với các NHTM là phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng.
Dự phòng đƣợc trích lập phù hợp sẽ đảm bảo an toàn cho hoạt động ngân hàng - bù đắp thiệt hại tổn thất khi rủi ro xảy ra, làm lành mạnh hóa tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngân hàng. Vì vậy, các NHTM cần phải nâng cao hiệu quả công tác phân loại nợ để có thể đánh giá chất lƣợng tín dụng một cách chính xác, từ đó trích lập dự phòng đầy đủ, nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng. Nhƣ chúng ta đã biết, Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam (Vietcombank) là một trong những ngân hàng hàng đầu của hệ thống NHTM Việt nam về nhiều mặt, và công tác phân loại nợ, trích lập dự phòng để phòng tránh rủi ro tín dụng đƣợc thực hiện khá tốt. Tuy nhiên, công tác phân loại nợ, trích lập dự phòng cũng còn nhiều vấn đề cần quan tâm nghiên cứu để hoàn thiện hơn.
Chính vì lẽ đó tác giả chọn đề tài “ Hoàn thiện phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam” làm luận văn nghiên cứu là đề tài mang tính khoa học thực tiễn và cần thiết nhất là trong giai đoạn hiện nay. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Nghiên cứu cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng, phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, đi sâu phân tích thực trạng rủi ro tín dụng, quản trị rủi ro tín dụng và thực trạng phân loại nợ - trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2013. Trên cơ sở đó, đánh giá một số thành tựu đạt đƣợc và chỉ ra những hạn chế tồn tại và nguyên nhân của những hạn chế tồn tại trong công tác phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam thời gian qua. Từ đó tác giả đƣa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam.
ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Đối tƣợng nghiên cứu : Quy trình thực hiện phân loại nợ và công tác trích lập dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng đang áp dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam theo Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/04/ 2005, quy định về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng, Quyết định số 18/2007/QĐ-NHNN ngày 25 tháng 4 năm 2007 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN của Ngân Hàng Nhà Nƣớc Việt Nam. Và các quy định hiện hành của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam về phân loại nợ và trích lập dự phòng để xứ lý rủi ro tín dụng. Luận văn cũng nêu ra những điểm mới của quy định về phân loại nợ, trích lập dự phòng và ảnh hƣởng của chúng đến công tác phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam, cụ thể nhất là do vào ngày 21 tháng 01 năm 2013, Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam đã ban hành Thông tƣ số 02/2013/TT-NHNN, quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phƣơng pháp trích lập dự phòng rủi ro và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng thay thế Quyết định 493 và Quyết định 18, thông tƣ 02 có hiệu lực vào ngày 01/06/2014. - Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu tập trung vào hoạt động của Ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam, giai đoạn từ năm 2011 đến hết năm 2013.
PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Trong quá trình thực hiện luận văn này, tác giả chủ yếu sử dụng một số phƣơng pháp nghiên cứu nhƣ: Phƣơng pháp tổng hợp, thống kê, mô tả, phân tích, so sánh… đồng thời vận dụng kiến thức trong quá trình học tập và kinh nghiệm thực tiễn làm việc tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam nhằm làm rõ mục tiêu nghiên cứu của đề tài. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Phƣơng pháp thu thập và xử lý số liệu: số liệu thứ cấp đƣợc thu thập chọn lọc chủ yếu từ báo cáo thƣờng niên của ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam, từ các tạp chí, quy định, quy trình, báo cáo của ngân hàng … 5. Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU. Nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng, bù đắp những thiệt hại, tổn thất cho ngân hàng do rủi ro tín dụng gây ra, hoàn thiện phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thƣơng mại là việc làm thực sự cần thiết, mang ý nghĩa thực tiễn cao, nhất là trong tình hình hiện nay khi cạnh tranh giữa các ngân hàng thƣơng mại ngày càng gay gắt.
Với ý nghĩa đó, tác giả đi sâu phân tích, đánh giá thực trạng công tác phân loại nợ và trích lập dự phòng của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. Để từ đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện phân loại nợ và trích lập dự phòng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN Nội dung chính của luận văn gồm 3 chƣơng và đƣợc bố cục nhƣ sau : Chƣơng 1: Tổng quan về phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thực trạng phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Việt Nam.
Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÂN LOẠI NỢ VÀ TRÍCH LẬP DỰ PHÒNG RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về rủi ro tín dụng Trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thƣơng mại, hoạt động tín dụng là hoạt động kinh doanh đem lại thu nhập chủ yếu cho ngân hàng nhƣng rủi ro mà ngân hàng phải đối mặt nhiều nhất cũng là rủi ro tín dụng.
Trong tài liệu” Quản trị Ngân hàng” tác giả Trần Huy Hoàng (2010, trang 167) thì :” Rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, biểu hiện trên thực tế qua việc khách hàng không trả được nợ hoặc trả nợ không đúng hạn cho ngân hàng”. Theo tác giả Dƣơng Hữu Hạnh (2013, trang 196) : “Rủi ro tín dụng ngân hàng là sự xuất hiện những biến cố không bình thường xảy ra trong quan hệ tín dụng, từ đó tác động xấu đến hoạt động của ngân hàng và có thể làm cho ngân hàng lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán cho khách hàng”. Căn cứ theo Khoản 1 Điều 2 của quy định về Phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng ban hành kèm theo Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/04/2005 của Thống đốc Ngân hàng Nhà Nƣớc Việt Nam thì : ” Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng, do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết”. Theo quan điểm tác giả, rủi ro tín dụng là tất cả những khả năng có thể xảy ra, với bất kỳ lý do hay nguyên nhân gì dẫn tới việc ngân hàng không thể thu hồi, hoặc đe dọa tới việc thu hồi đầy đủ và đúng hạn (bao gồm cả gốc và lãi) đối với các khoản tín dụng mà ngân hàng đã cấp.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại rủi ro tín dụng Căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro, rủi ro tín dụng đƣợc phân chia thành hai loại là rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục : + Rủi ro giao dịch: là một hình thức rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng. Rủi ro giao dịch có ba bộ phận chính là rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ. - Rủi ro lựa chọn: là rủi ro có liên quan đến quá trình đánh giá và phân tích tín dụng, khi ngân hàng lựa chọn những phƣơng án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay.
- Rủi ro bảo đảm: là rủi ro phát sinh từ các tiêu chuẩn đảm bảo nhƣ các điều khoản trong hợp đồng cho vay, các loại tài sản đảm bảo, chủ thể đảm bảo, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên trị giá của tài sản đảm bảo. - Rủi ro nghiệp vụ: là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các khoản cho vay có vấn đề. + Rủi ro danh mục: là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quản lý danh mục cho vay của ngân hàng, đƣợc phân chia thành hai loại là rủi ro nội tại và rủi ro tập trung: - Rủi ro nội tại: xuất phát từ các yếu tố, các đặc điểm riêng có mang tính riêng biệt bên trong của mỗi chủ thể đi vay hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế. Nó xuất phát từ đặc điểm hoạt động, hoặc đặc điểm sử dụng vốn của khách hàng vay vốn.
- Rủi ro tập trung: là trƣờng hợp ngân hàng tập trung vốn cho vay quá nhiều đối với một số khách hàng, doanh nghiệp hoạt động trong cùng một ngành hoặc lĩnh vực kinh tế, hoặc trong cùng một vùng địa lý nhất định, hoặc cùng một loại hình cho vay có rủi ro cao.