Luận văn thạc sĩ về hoạt động giám sát của ngân hàng nhà nước Việt Nam đối với hệ thống ngân ...

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đối với hệ thống ngân hàng thương mại.

• Tác giả: Hà Trang Phương Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Hoàn Thiện Hoạt Động Giám Sát Của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam Đối Với Hệ Thống Ngân Hàng Thương Mại
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG
• 1.1. HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM
• 1.2. NỘI DUNG GIÁM SÁT CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM
• 1.3. SỰ CẦN THIẾT GIÁM SÁT CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHNN ĐỐI VỚI HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM
• 2.1. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHNN ĐỐI VỚI NHTM TẠI VIỆT NAM
• 2.2. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHNN ĐỐI VỚI NHTM Ở VIỆT NAM
• 2.2.1. Các nhân tố chủ quan
• 2.2.2. Các nhân tố khách quan
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHNN ĐỐI VỚI NHTM Ở VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG ĐẾN NĂM 2020
• 3.1.1. Định hướng hoạt động ngân hàng đến năm 2020
• 3.1.2. Định hướng hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng đến năm 2020
• 3.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT CỦA NHNN ĐỐI VỚI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 3.2.1. Giải pháp hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động TTGSNH
• 3.2.2. Giải pháp về mô hình tổ chức hoạt động của cơ quan TTGSNH
• 3.2.3. Xây dựng nguồn nhân lực cho cơ quan TTGSNH
• 3.2.4. Đổi mới nội dung, quy trình TTGSNH
• 3.2.5. Các chế tài xử lý vi phạm trong hoạt động ngân hàng và tổ chức thực hiện các kiến nghị TTGSNH
• 3.2.6. Giải pháp về hạ tầng giám sát
• 3.2.7. Đối với Quốc hội, Chính phủ
• 3.2.8. Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: 25 NGUYÊN TẮC GIÁM SÁT NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI HIỆU QUẢ CỦA ỦY BAN BASEL
• PHỤ LỤC 2: TÊN VIẾT TẮT CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoạt động giám sát ngân hàng nhà nước Việt Nam

Hoạt động giám sát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đối với hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn và ổn định cho toàn bộ hệ thống tài chính. Giám sát ngân hàng không chỉ giúp phát hiện và ngăn chặn rủi ro mà còn tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh cho các tổ chức tín dụng. Việc hoàn thiện hoạt động giám sát là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế và hội nhập quốc tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của giám sát ngân hàng

Giám sát ngân hàng là hoạt động của NHNN nhằm thu thập, phân tích thông tin về các NHTM. Hoạt động này giúp bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

1.2. Lịch sử phát triển hoạt động giám sát ngân hàng tại Việt Nam

Hoạt động giám sát ngân hàng tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những năm đầu thành lập NHNN, đến nay, hoạt động này đã được hoàn thiện và nâng cao chất lượng nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

II. Vấn đề và thách thức trong hoạt động giám sát ngân hàng

Mặc dù hoạt động giám sát ngân hàng đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như thiếu minh bạch, rủi ro tín dụng và sự phức tạp trong quản lý tài chính đang đặt ra yêu cầu cấp bách cho việc cải thiện hoạt động giám sát.

2.1. Thiếu minh bạch trong hoạt động ngân hàng

Nhiều NHTM vẫn chưa công khai đầy đủ thông tin tài chính, gây khó khăn cho việc giám sát. Điều này làm giảm tính minh bạch và tăng rủi ro cho hệ thống.

2.2. Rủi ro tín dụng và quản lý rủi ro

Rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất đối với NHTM. Việc quản lý rủi ro chưa hiệu quả có thể dẫn đến tình trạng nợ xấu gia tăng, ảnh hưởng đến sự ổn định của toàn hệ thống.

III. Phương pháp hoàn thiện hoạt động giám sát ngân hàng nhà nước

Để nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát, NHNN cần áp dụng các phương pháp hiện đại và phù hợp với thực tiễn. Việc cải tiến quy trình giám sát và tăng cường đào tạo nhân lực là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải tiến quy trình giám sát

Quy trình giám sát cần được cải tiến để đảm bảo tính hiệu quả và kịp thời. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong giám sát sẽ giúp thu thập và phân tích dữ liệu nhanh chóng hơn.

3.2. Tăng cường đào tạo nhân lực cho hoạt động giám sát

Đào tạo nhân lực là yếu tố quyết định đến chất lượng giám sát. NHNN cần đầu tư vào chương trình đào tạo chuyên sâu cho cán bộ thanh tra, giám sát ngân hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về giám sát ngân hàng

Các nghiên cứu gần đây cho thấy hoạt động giám sát của NHNN đã có những tác động tích cực đến sự phát triển của hệ thống NHTM. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong giám sát đã giúp nâng cao chất lượng hoạt động của các ngân hàng.

4.1. Tác động của giám sát đến chất lượng hoạt động ngân hàng

Hoạt động giám sát đã giúp các NHTM cải thiện quy trình quản lý rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ. Điều này tạo ra niềm tin cho người gửi tiền và nhà đầu tư.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả giám sát ngân hàng

Nghiên cứu cho thấy rằng các NHTM có sự giám sát chặt chẽ từ NHNN thường có hiệu quả hoạt động cao hơn. Điều này chứng tỏ vai trò quan trọng của giám sát trong việc duy trì sự ổn định của hệ thống.

V. Kết luận và tương lai của hoạt động giám sát ngân hàng

Hoạt động giám sát ngân hàng cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và cải tiến quy trình giám sát sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của NHNN.

5.1. Định hướng tương lai cho hoạt động giám sát ngân hàng

Trong tương lai, NHNN cần tiếp tục đổi mới và hiện đại hóa hoạt động giám sát để phù hợp với xu thế phát triển của ngành ngân hàng toàn cầu.

5.2. Vai trò của công nghệ trong giám sát ngân hàng

Công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giám sát. Việc áp dụng các công nghệ mới sẽ giúp cải thiện quy trình thu thập và phân tích dữ liệu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động giám sát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đối với hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn và lành mạnh cho toàn bộ hệ thống tài chính quốc gia. Tính đến năm 2014, hệ thống NHTM Việt Nam gồm 31 ngân hàng với tổng dư nợ tăng gấp 1,7 lần so với năm 2010, đạt tốc độ tăng trưởng trung bình 14,3%/năm. Tuy nhiên, cơ cấu nguồn vốn huy động chủ yếu là tiền gửi không kỳ hạn hoặc kỳ hạn ngắn dưới 6 tháng, dẫn đến rủi ro thanh khoản tiềm ẩn. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động giám sát của NHNN đối với hệ thống NHTM trong giai đoạn 2010-2014, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Nghiên cứu tập trung vào hoạt động giám sát do cơ quan Thanh tra giám sát ngân hàng thực hiện, với ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro, bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và thúc đẩy vai trò kênh dẫn vốn hiệu quả cho nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình giám sát ngân hàng hiện đại, trong đó nổi bật là:

• 25 nguyên tắc giám sát ngân hàng hiệu quả của Ủy ban Basel: Đây là chuẩn mực quốc tế về giám sát ngân hàng, bao gồm các nội dung như đánh giá mức độ đủ vốn, quản lý rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động và hệ thống kiểm soát nội bộ.

• Mô hình giám sát dựa trên rủi ro (Risk-Based Supervision): Phương pháp này tập trung đánh giá khả năng quản trị rủi ro của ngân hàng, giảm bớt thanh tra trực tiếp và tăng cường giám sát từ xa dựa trên phân tích các loại rủi ro như tín dụng, thanh khoản, hoạt động, thị trường và pháp lý.

• Khái niệm giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ: Giám sát từ xa là theo dõi liên tục qua báo cáo tài chính và hệ thống cảnh báo sớm; thanh tra tại chỗ là kiểm tra trực tiếp nhằm xác minh và xử lý các vấn đề phát hiện.

Các khái niệm chính bao gồm: an toàn vốn (CAR), rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, hệ thống kiểm soát nội bộ, và quy trình giám sát khép kín.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp đa dạng:

• Dữ liệu nghiên cứu: Thu thập từ các báo cáo tổng kết hoạt động giám sát của NHNN giai đoạn 2010-2014, các văn bản pháp luật liên quan, tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước.

• Phương pháp thống kê: Phân tích số liệu về tổng tài sản, dư nợ, vốn tự có, nợ xấu, lợi nhuận và các chỉ tiêu tài chính của hệ thống NHTM.

• Phương pháp so sánh: Đánh giá sự biến động và thay đổi của các chỉ tiêu tài chính qua các năm, so sánh với các mô hình giám sát của một số quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, Thái Lan.

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Rút ra bài học kinh nghiệm từ các mô hình giám sát quốc tế, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động giám sát của NHNN, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 31 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2010-2014. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ hệ thống nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2014, phù hợp với dữ liệu thu thập và phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng quy mô và dư nợ của hệ thống NHTM: Tổng dư nợ của các NHTM Việt Nam năm 2014 tăng 1,7 lần so với năm 2010, đạt tốc độ tăng trưởng trung bình 14,3%/năm. Trong đó, nhóm 3 ngân hàng lớn nhất (Vietcombank, Vietinbank, BIDV) có tổng dư nợ từ 300.000 đến gần 450.000 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống.

2. Cơ cấu nguồn vốn và rủi ro thanh khoản: Phần lớn nguồn vốn huy động đến từ tiền gửi không kỳ hạn hoặc kỳ hạn dưới 6 tháng, trong khi các khoản vay chủ yếu là ngắn hạn. Điều này tạo ra tình trạng "lấy ngắn nuôi dài", làm gia tăng rủi ro thanh khoản cho các ngân hàng.

3. Chất lượng tài sản và nợ xấu: Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ được kiểm soát ở mức khoảng 3%, tuy nhiên vẫn còn nhiều ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao hơn mức chuẩn, ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống.

4. Hoạt động giám sát của NHNN: Trong giai đoạn 2010-2014, NHNN đã giám sát phần lớn các NHTM thông qua các hoạt động giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ. Số lượng các cuộc thanh tra tại chỗ được thực hiện giảm dần, thể hiện sự chuyển dịch sang phương pháp giám sát dựa trên rủi ro. Thời gian trung bình cho một cuộc thanh tra tại chỗ được rút ngắn, giảm thiểu ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên có thể giải thích như sau: Sự tăng trưởng nhanh của hệ thống NHTM phản ánh sự phát triển kinh tế và nhu cầu tín dụng tăng cao. Tuy nhiên, cơ cấu nguồn vốn chủ yếu là ngắn hạn trong khi cho vay dài hạn làm tăng rủi ro thanh khoản, đòi hỏi NHNN phải tăng cường giám sát và quản lý rủi ro thanh khoản. Việc áp dụng các chuẩn mực Basel và phương pháp giám sát dựa trên rủi ro đã giúp NHNN nâng cao hiệu quả giám sát, giảm thiểu thanh tra trực tiếp không cần thiết, đồng thời phát hiện và cảnh báo sớm các rủi ro tiềm ẩn.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, mô hình giám sát của NHNN Việt Nam tương đồng với mô hình của NHTW Thái Lan, nơi NHNN chịu trách nhiệm chính trong giám sát NHTM và áp dụng phương pháp giám sát dựa trên rủi ro. Tuy nhiên, trình độ cán bộ giám sát và hệ thống quản lý thông tin còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát. Việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực cán bộ và cải tiến quy trình giám sát là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển của hệ thống ngân hàng hiện đại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ về tăng trưởng dư nợ, cơ cấu nguồn vốn, tỷ lệ nợ xấu và số lượng cuộc thanh tra để minh họa rõ nét các xu hướng và hiệu quả giám sát.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý giám sát: Xây dựng và cập nhật các quy định pháp luật rõ ràng, thống nhất về chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của NHNN trong giám sát NHTM, đảm bảo tính độc lập và hiệu quả. Thời gian thực hiện: 2017-2018. Chủ thể: Quốc hội, Chính phủ, NHNN.

2. Phát triển hệ thống giám sát dựa trên rủi ro: Triển khai rộng rãi phương pháp giám sát dựa trên rủi ro, giảm thiểu thanh tra tại chỗ không cần thiết, tăng cường giám sát từ xa với hệ thống cảnh báo sớm. Thời gian: 2017-2020. Chủ thể: NHNN, Cơ quan Thanh tra giám sát ngân hàng.

3. Nâng cao năng lực cán bộ giám sát: Tổ chức đào tạo chuyên sâu, nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng phân tích cho đội ngũ cán bộ giám sát, đặc biệt là cán bộ thanh tra tại chỗ và giám sát từ xa. Thời gian: liên tục từ 2017. Chủ thể: NHNN, các cơ sở đào tạo chuyên ngành.

4. Cải tiến hệ thống quản lý thông tin và công nghệ giám sát: Đầu tư phát triển hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, chuẩn hóa báo cáo, đảm bảo tính chính xác, kịp thời và bảo mật thông tin giám sát. Thời gian: 2017-2019. Chủ thể: NHNN, các đơn vị công nghệ thông tin.

5. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan giám sát: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa NHNN với các cơ quan quản lý tài chính khác và các tổ chức giám sát quốc tế để chia sẻ thông tin và kinh nghiệm. Thời gian: 2017-2018. Chủ thể: NHNN, Bộ Tài chính, các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và chuyên viên giám sát ngân hàng: Nâng cao hiểu biết về quy trình, phương pháp và nội dung giám sát hiện đại, áp dụng vào thực tiễn công tác.

2. Nhà hoạch định chính sách tài chính – ngân hàng: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và hoàn thiện chính sách giám sát ngân hàng phù hợp với điều kiện Việt Nam.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Tài liệu tham khảo toàn diện về hoạt động giám sát ngân hàng, các mô hình quốc tế và kinh nghiệm thực tiễn.

4. Lãnh đạo và cán bộ các NHTM: Hiểu rõ vai trò và yêu cầu của hoạt động giám sát, từ đó nâng cao sự phối hợp và tuân thủ các quy định nhằm đảm bảo an toàn hoạt động.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hoạt động giám sát của NHNN lại quan trọng đối với hệ thống ngân hàng?
   Hoạt động giám sát giúp phát hiện sớm rủi ro, bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

2. Phương pháp giám sát dựa trên rủi ro khác gì so với giám sát tuân thủ?
   Giám sát dựa trên rủi ro tập trung đánh giá khả năng quản trị rủi ro của ngân hàng, giảm thanh tra trực tiếp không cần thiết, trong khi giám sát tuân thủ chỉ kiểm tra việc chấp hành các quy định.

3. Các chỉ tiêu nào phản ánh hiệu quả hoạt động giám sát của NHNN?
   Bao gồm số lượng ngân hàng được giám sát, số vi phạm được phát hiện, tỷ lệ nợ xấu, chỉ tiêu an toàn vốn (CAR), tốc độ tăng trưởng tín dụng và vốn huy động, số cuộc thanh tra tại chỗ và thời gian thanh tra.

4. Làm thế nào để nâng cao năng lực cán bộ giám sát?
   Thông qua đào tạo chuyên sâu, cập nhật kiến thức mới, thực hành giám sát dựa trên rủi ro và sử dụng công nghệ thông tin hiện đại trong công tác giám sát.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam trong giám sát ngân hàng?
   Mô hình giám sát của NHTW Thái Lan với vai trò chủ đạo của NHNN trong giám sát, áp dụng phương pháp giám sát dựa trên rủi ro và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm là bài học quan trọng cho Việt Nam.

Kết luận

• Hoạt động giám sát của NHNN đối với hệ thống NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2010-2014 đã góp phần nâng cao an toàn và ổn định hệ thống ngân hàng, tuy nhiên còn nhiều hạn chế cần khắc phục.
• Phương pháp giám sát dựa trên rủi ro và giám sát từ xa được áp dụng ngày càng hiệu quả, giảm thiểu thanh tra tại chỗ gây gián đoạn hoạt động ngân hàng.
• Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát gồm khung pháp lý, phương pháp giám sát, quy trình, hệ thống thông tin và năng lực cán bộ.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy NHNN cần giữ vai trò chủ đạo trong giám sát, đồng thời tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan và áp dụng công nghệ hiện đại.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực cán bộ, cải tiến hệ thống quản lý thông tin và phát triển phương pháp giám sát dựa trên rủi ro nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2017-2020, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cập nhật các mô hình giám sát mới phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế.

Call to action: Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và ngân hàng thương mại cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát, góp phần xây dựng hệ thống ngân hàng Việt Nam an toàn, hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH HÀ TRANG PHƯƠNG ANH HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM ĐỐI VỚI HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH HÀ TRANG PHƯƠNG ANH HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM ĐỐI VỚI HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN: PGS. NGUYỄN NGỌC HÙNG TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 1. LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Ngày 18 tháng 03 năm 2016 Tác giả Hà Trang Phương Anh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CÁC TỪ VIẾT TẮT CIC Trung tâm thông tin tín dụng ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long FED Cục dữ trữ Liên bang Hoa Kỳ LNST Lợi nhuận sau thuế NH Ngân hàng NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NHTW Ngân hàng trung ương ROA Lợi nhuận trên tổng tài sản ROE Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu TCTD Tổ chức tín dụng TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh TTGSNH Thanh tra, giám sát ngân hàng UBND Ủy ban nhân dân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ PHẦN MỞ ĐẦU . SỰ CẦN THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU . MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU . Đối tượng nghiên cứu . Phạm vi nghiên cứu . PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Dữ liệu nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Ý NGHĨA THỰC TIỄN . BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN . TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG . HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM . Sự cần thiết giám sát của NHTW đối với NHTM . Nội dung giám sát của NHTW đối với NHTM. Tổ chức thực hiện hoạt động giám sát của NHTW đối với NHTM . Phương pháp giám sát của NHTW đối với NHTM .12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quy trình giám sát của NHTW đối với NHTM . ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM . CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM . Các nhân tố chủ quan . Các nhân tố khách quan . KINH NGHIỆM HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI . Hoạt động giám sát của một số NHTW . Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam . CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI.34 TÓM TẮT CHƯƠNG 1 . THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM ……38 2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHNN ĐỐI VỚI NHTM TẠI VIỆT NAM . Khái quát tình hình hoạt động của hệ thống NHTM Việt Nam . Cơ sở pháp lý về hoạt động giám sát của NHNN đối với NHTM . Hoạt động giám sát NHTM của Cơ quan Thanh tra giám sát Ngân hàng thực hiện trong thời gian 2010 - 2014 . KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHNN ĐỐI VỚI HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM. Kết quả giám sát, thanh tra giai đoạn 2010 - 2014 . NHNN đã thực hiện theo dõi đối với phần lớn các NHTM . Các nội dung giám sát gần với các chuẩn mực quốc tế đã giúp hoạt động của các NHTM được điều chỉnh dần theo yêu cầu phát triển thông lệ quốc tế . Hoạt động thanh tra giám sát ngân hàng của NHNN đã đóng một vai trò quan trọng trong việc nâng dần chất lượng của hoạt động NHTM, tạo sự ổn định và lành LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mạnh của cả hệ thống ngân hàng . CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHNN ĐỐI VỚI NHTM Ở VIỆT NAM . Hệ thống pháp lý . Nội dung và phương pháp giám sát . Quy trình và cơ chế phối hợp . Hạ tầng kỹ thuật . Nhân lực thanh tra giám sát . Những khó khăn, thách thức đối với hoạt động ngân hàng và ảnh hưởng của nó đến hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng .67 TÓM TẮT CHƯƠNG 2 . CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHNN ĐỐI VỚI NHTM Ở VIỆT NAM . ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG ĐẾN NĂM 2020 . Định hướng hoạt động ngân hàng đến năm 2020 . Định hướng hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng đến năm 2020 . GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT CỦA NHNN ĐỐI VỚI CÁC NHTM VIỆT NAM . Giải pháp hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động TTGSNH . Giải pháp về mô hình tổ chức hoạt động của cơ quan TTGSNH . Xây dựng nguồn nhân lực cho cơ quan TTGSNH . Đổi mới nội dung, quy trìnhTTGSNH . Các chế tài xử lý vi phạm trong hoạt động ngân hàng và tổ chức thực hiện các kiến nghị TTGSNH . Giải pháp về hạ tầng giám sát . Đối với Quốc hội, Chính phủ . Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam .81 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TÓM TẮT CHƯƠNG 3 . 82 TÀI LIỆU THAM KHẢO . Phụ lục 1: 25 nguyên tắc giám sát Ngân hàng thương mại hiệu quả của Uỷ ban Basel . Phụ lục 2: Tên viết tắt của các NHTM Việt Nam . LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Thống kê tổng tài sản của NHTM Việt Nam giai đoạn 2010 – 2014.2: Hoạt động tái cơ cấu NHTM giai đoạn 2010 - 2014 .3: Vốn tự có của hệ thống NHTM giai đoạn 2010 – 2014 .4: Kết quả xếp loại hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2010 – 2014.5: Hoạt động giám sát, thanh tra hệ thống NHTM giai đoạn 2010 – 2014 .59 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 2.1: Tổng dư nợ của một số NHTM Việt Nam 2014 .2: Cơ cấu dư nợ của một số NHTM Việt Nam 2014 .3: Tổng doanh thu, lợi nhuận của một số NHTM Việt Nam 2014 .4: Tỷ lệ nợ xấu của một số NHTM Việt Nam 2014 .5: Dư nợ cho vay theo ngành nghề của NHTM Việt Nam 2010 - 2014 .51 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. SỰ CẦN THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Hoạt động giám sát của ngân hàng trung ương (NHTW) đối với ngân hàng thương mại (NHTM) là một vấn đề nghiên cứu đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước quan tâm do tầm quan trọng của hoạt động này đối với sự an toàn và lành mạnh của toàn hệ thống ngân hàng. Nhiều bài nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước đã đề cập đến tính cấp thiết của việc xây dựng hệ thống giám sát ngân hàng và việc áp dụng các tiêu chuẩn giám sát ngân hàng của Basel vào hoạt động giám sát ngân hàng của một quốc gia. Tuy nhiên, hệ thống giám sát ngân hàng cần được xây dựng phù hợp đối với mỗi quốc gia là những vấn đề vẫn được tiếp tục tranh luận. Đối với các quốc gia có nền kinh tế phát triển, NHTW của các nước này thường chỉ tác động gián tiếp hoặc mang tính định hướng cho các NHTM. Trong trường hợp này, NHTW thường ít can thiệp hoặc thậm chí là không tham gia vào hoạt động giám sát đối với NHTM. Hoạt động giám sát đối với NHTM được chuyển hẳn cho (hoặc phần lớn thực hiện bởi) một tổ chức độc lập khác. Đây là xu hướng chung của các nước phát triển trong thời gian gần đây như Anh, Nhật, Mỹ, Châu Âu (Ioannidou, 2005). Tuy nhiên đối với các quốc gia đang phát triển (Philippin, Campuchia, Thái Lan …), hoạt động ngân hàng còn nhiều hạn chế, NHTW thường can thiệp với mức độ lớn đối với NHTM thông qua hoạt động giám sát. Nói một cách khác, giám sát đối với NHTM vẫn là một trong những hoạt động của NHTW (Nguyễn Thị Minh Huệ, 2010). Việt Nam là một nước đang phát triển, việc giám sát đối với NHTM là một trong những hoạt động của Ngân hàng Nhà nước. Cùng với xu thế phát triển chung của nền kinh tế, hoạt động của các NHTM Việt Nam hiện nay đang ngày càng được mở rộng theo hướng hiện đại hoá và đa dạng hoá. Mục tiêu an toàn và hiệu quả của từng ngân hàng cũng như toàn bộ hệ thống NHTM cũng là mục tiêu quan trọng của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi thực hiện hoạt động giám sát NHTM (Nguyễn Đình Tự, 2008). Hoạt động giám sát đối với các NHTM của Ngân hàng nhà nước trong thời gian qua đã góp phần đảm bảo an toàn cần thiết cho hệ thống NHTM. Song, thực tế tình trạng an toàn thiếu bền vững trong hoạt động của hệ thống ngân hàng, hiệu quả hoạt động của hệ thống NHTM còn thấp. Đây là minh chứng thể hiện hoạt động giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với NHTM còn chưa hoàn thiện (Nguyễn Văn Bình, 2011). Trước sức ép của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, rủi ro trong hoạt động ngân hàng ngày càng đa dạng về loại hình, tinh vi về mức độ, tài chính của hệ thống NHTM sẽ được đảm bảo, hệ thống ngân hàng sẽ mạnh, sẽ trở thành huyết mạch của nền kinh tế nếu hoạt động giám sát của Ngân hàng nhà nước (NHNN) đối với NHTM được hoàn thiện. Xuất phát từ những luận cứ trên, tác giả đã chọn đề tài “Hoàn thiện hoạt động giám sát của NHNN đối với hệ thống NHTM Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của luận văn thạc sĩ. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu chung Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động giám sát của NHNN Việt Nam đối với hệ thống NHTM để từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát của NHNN đối với hệ thống NHTM Việt Nam. Mục tiêu cụ thể Mục tiêu 1: Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động giám sát của NHNN Việt Nam đối với hệ thống NHTM. Mục tiêu 2: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giám sát của NHNN đối với hệ thống NHTM ở Việt Nam. Mục tiêu 3: Đề xuất giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát của NHNN đối với hệ thống NHTM Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3.