CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ SẢN XUẤT KINH DOANH VÙNG KHÓ KHĂN CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. SỰ CẦN THIẾT CHO VAY ƯU ĐÃI ĐỐI VỚI HSXKDVKK 1. Một số khái niệm - Hộ gia đình là một chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự. Theo quy định tại Điều 106 Bộ luật dân sự thì “hộ gia đình mà các thành viên có tài sản chung, cùng đóng góp công sức để hoạt động kinh tế chung trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác do pháp luật quy định là chủ thể khi tham gia quan hệ dân sự thuộc lĩnh vực này”.
- Vùng khó khăn là vùng được thụ hưởng chính sách tín dụng đối với hộ gia đình sản xuất, kinh doanh quy định tại Quyết định này bao gồm các xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là xã) quy định trong Danh mục ban hành kèm theo Quyết định số 30/2007/QĐ-TTg ngày 05 tháng 03 năm 2007 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Danh mục các đơn vị hành chính thuộc vùng khó khăn. Như vậy, hộ sản xuất kinh doanh vùng khó khăn là hộ gia đình, bao gồm hộ gia đình làm kinh tế trang trại không phải là hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh tại vùng khó khăn trong những lĩnh vực mà pháp luật không cấm, có phương án sản xuất kinh doanh, được NHCSXH cho vay và thực hiện nghĩa vụ trả gốc, lãi và các nghĩa vụ liên quan trong quan hệ tín dụng. Đặc điểm của hộ sản xuất kinh doanh vùng khó khăn Có những đặc điểm chủ yếu cần được nhận thức để có những chính Luan van 8 sách phù hợp trong quan hệ tín dụng: - Hộ gia đình sản xuất kinh doanh tại vùng khó khăn thiếu vốn, hạn chế áp dụng tiến bộ kỹ thuật và mô hình mới trong sản xuất, thiếu kỹ năng quản lý kinh doanh. - Phong tục, tập quán sinh hoạt và những truyền thống văn hóa của người vùng cũng tác động đến nhu cầu vốn SXKD và nhu cầu tín dụng.
- Hộ sản xuất kinh doanh chưa quan tâm đến đầu tư khoa học, kỹ thuật và công nghệ trong sản xuất; kỹ năng trong quản lý kinh doanh. - Trong quan hệ dân sự, hộ sản xuất kinh doanh việc chuyển nhượng, thuê, thuê lại quyền sử dụng đất; hợp đồng hoặc văn bản tặng cho quyền sử dụng đất, hợp đồng thế chấp, bảo lãnh, góp vốn bằng quyền sử dụng đất thuộc quyền sử dụng chung của hộ gia đình phải được tất cả các thành viên có đủ năng lực hành vi dân sự trong hộ gia đình đó thống nhất và ký tên hoặc có văn bản ủy quyền theo quy định của pháp luật về dân sự. - Quy mô sản xuất của hộ sản xuất, kinh doanh khép kín trong phạm vi gia đình. - Đa dạng về ngành nghề sản xuất, kinh doanh.
- Tuy nhiên, hộ sản xuất có quy mô nhỏ cho nên rất linh hoạt, dễ thích ứng với kinh tế thị trường. Khi nhu cầu của người dân tai khu vực hộ SXKD và nhu cầu thị trường thay đổi. Hộ gia đình sản xuất kinh doanh thay đổi đối tượng sản xuất, ngành nghề kinh doanh để đáp ứng nhu cầu kịp thời của thị trường. Do vậy, việc nuôi con gì, trồng cây nào, kinh doanh mặt hàng nào luôn được thay đổi.
Những thay đổi đó sẽ ảnh hưởng đến qui hoạch, phát triển địa phương. Sự cần thiết phải cho vay ưu đãi đối với HSXKD VKK a. Đối với HSXKD VKK - HSXKD VKK sử dụng lao động giải quyết nhiều việc làm. HSXKD Luan van 9 VKK sử dụng lao động nhàn rỗi trong gia đình, thuê thêm lao động ngoài gia đình khi mở rộng sản xuất, kinh doanh góp phần giải quyết việc làm thường xuyên, nâng cao thu nhập của bộ phận lao động nông thôn.
Qua đó, nâng cao đời sống, ổn định an ninh trật tự tại vùng khó khăn. - Thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển, HSXKDVKK là nhân tố của quá trình sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ hàng hóa tại vùng khó khăn. Để tham gia quá trình đó, HSXKDVKK không ngừng áp dụng những tiến bộ khoa học trong sản xuất kinh doanh, nâng cao trình độ quản lý kinh doanh, cũng như tính thích ứng thị trường, thông qua tính tích cực khi đầu tư vốn cho HSXKDVKK tạo được những chuyển biến trong quá trình phát triển sản xuất hàng hóa tại vùng khó khăn - Góp phần tăng tích lũy thu nhập, HSXKDVKK được đầu tư vốn, kỹ năng quản lý sẽ không ngừng cải tiến sản xuất, mở rộng kinh doanh góp phần vào sự phát triển kinh tế vùng khó khăn, không ngừng nâng cao thu nhập cho người dân, dần có ý thức trả nợ, vươn lên làm giàu. Quá trình tích lũy kinh nghiệm, vốn của HSXKDVKK là động lực của tích lũy xã hội tại vùng khó khăn.
Đối với xã hội - Cho vay HSXKDVKK phản ánh rõ nét sự can thiệp của Nhà nước vào quá trình phát triển kinh tế. - Cho vay HSXKDVKK tạo điều kiện thu hút lao đọng mới, nhờ vậy tình trạng thiếu việc làm sẽ được giải quyết, góp phần khắc phục và giảm các tệ nạn xã hội đang có nguy cơ phát triển. - Cho vay HSXKDVKK giảm bớt khoảng cách giàu nghèo trong xã hội, khắc phục bớt những bất cập và khiếm khuyết về mặt xã hội của nền kinh tế thị trường, sự công bằng của những HSXKDVKK được bảo đảm. HSXKDVKK nếu được khuyết khích sẽ cố gắng lao động tạo ra của cải cho Luan van 10 xã hội.
Đối với NHCSXH Tại vùng khó khăn, vùng nông thôn và vùng sâu việc thiếu vốn và kỹ thuật trong sản xuất kinh doanh đồng nghĩa với sụ tụt hậu và đói nghèo. Để tạo điều kiện cho những HSXKDVKK có điều kiện cải tạo đất đai, nâng cấp giống cây trồng vật nuôi, mở rộng sản xuất , tín dụng chính sách là “chìa khóa vàng” giúp nâng cao đời sống vật chất của người dân, phát triển hạ tầng nông thôn và ổn đinh xã hội. NHCSXH đã làm được: - Giảm tệ nạn cho vay nặng lãi. HSXKDVKK do hoàn cảnh bắt buộc hoặc để chi dùng cho sản xuất, hoặc để mở rộng kinh doanh cho kịp mùa vụ, đáp ứng thì trường họ phải chấp nhận vay tín dụng đen với lãi suất cao.
Chính vì thế khi nguồn vốn tín dụng ưu đãi đến tận tay KSXKDVV với số lượng khách hàng lớn thì các chủ cho vay nặng lãi sẽ không có thị trường hoạt động - Giúp HSXKDVV và người nghèo có việc làm, nâng cao kiến thức tiếp cận thị trường, có điều kiện hoạt động HSXKDVKK trong nền kinh tế thị trường. Cung ứng vốn cho người nghèo theo chương trình, với mục tiêu đầu tư cho sản xuất kinh doanh để xoá đói giảm nghèo, thông qua kênh tín dụng thu hồi vốn và lãi đã buộc những người vay phải tính toán trồng cây gì, nuôi con gì, làm nghề gì và làm như thế nào để có hiệu quả kinh tế cao. Để làm được điều đó họ phải tìm hiểu học hỏi kỹ thuật sản xuất, suy nghĩ biện pháp quản lý từ dó tạo cho họ tính năng động sáng tạo trong lao động sản xuất, tích luỹ được kinh nghiệm trong công tác quản lý kinh tế. Mặt khác, khi số đông người nghèo đói tạo ra được nhiều sản phẩm hàng hoá thông qua việc trao đổi trên thị trường làm cho họ tiếp cận với kinh tế thị trường một cách trực tiếp.
- Cung ứng vốn cho HSXKDVKK và các đối tượng khác góp phần xây dựng nông thôn mới. - Xoá đói giảm nghèo và xây dụng nông thôn mới là nhiệm vụ của toàn Luan van 11 Đảng, toàn dân, của các cấp, các ngành. Tín dụng ưu đãi thông qua các quy định về mặt nghiệp vụ cụ thể của nó như việc bình xét công khai những người vay vốn, tạo ra sự tham gia phối hợp chặt chẽ giữa các đoàn thể chính trị xã hội, các cấp uỷ, chính quyền, đã có tác dụng: - Tăng cường hiệu lực của cấp uỷ, chính quyền trong lãnh đạo, chỉ đạo kinh tế ở địa phương. - Tạo ra sự gắn bó giữa hội viên, đoàn viên với các tổ chức hội đoàn thể của mình, thông qua việc hướng dẫn giúp đỡ kỹ thuật sản xuất, kinh nghiệm quản lý kinh tế gia đình, quyền lợi kinh tế của tổ chức hội thông qua việc vay vốn.
- Thông qua các tổ tương hỗ được thành lập bởi các tổ chức hội đoàn thể sẽ tạo điều kiện cho những HSXKDVKK và chính sách vay vốn có cùng hoàn cảnh được gần gủi, tương thân, tương ái, giúp đỡ nhau tăng cường tình làng, nghĩa xóm, tạo niềm tin đối với Đảng, Nhà nước. Qua đó, quá trình xây dựng nông thôn mới sẽ chuyển biến tích cực, đoàn kết, dân chủ và thành công 1. HOẠT ĐỘNG CHO VAY HSXKDVKK CỦA NHCSXH 1. Khái niệm và đặc điểm NHCSXH a.
Khái niệm Ngân hàng Chính sách xã hội Ngân hàng Chính sách là một ngân hàng đặc biệt, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận mà để thực hiện các chính sách tín dụng ưu đãi của nhà nước đối với một số đối tượng cụ thể. Nền kinh tế thị trường trong quá trình phát triển tuy phù hợp nhưng cũng có những mặt trái của nó như: sự phân hóa giàu nghèo, sự thiếu cân bằng trong đầu tư,. Nền kinh tế thị trường sẽ tồn tại những ngành hàng, những khu vực, đối tượng khách hàng có sức cạnh tranh kém, không đủ các điều kiện để tiếp cận với dịch vụ tín dụng của các ngân hàng thương mại như các ngành hàng mang tính lợi ích công cộng, những khu vực miền núi, vùng Luan van 12 sâu, vùng xa, vùng có điều kiện thời tiết khắc nghiệt, chi phí đầu tư cao, rủi ro lớn, do đó các ngân hàng thương mại (NHTM) rất ít đầu tư vào khu vực này, mặt khác nhiều hộ dân, tổ chức kinh tế ở vùng này thiếu vốn nhưng không đủ các điều kiện để vay vốn các Ngân hàng thương mại. Tùy điều kiện và quan điểm của mỗi quốc gia, Chính phủ sẽ thiết lập các kênh tín dụng hoặc các ngân hàng chuyên biệt để thực hiện chính sách cho vay các nhóm đối tượng này.
Như vậy, các khoản tín dụng chính sách là các khoản cho vay chỉ định để hổ trợ các chính sách kinh tế -xã hội của Chính phủ. Đây là việc cho vay phi thương mại đối với các hoạt động mà không đáp ứng các tiêu chí thương mại nhưng lại có tác động xã hội và chính trị quan trọng trong từng thời kỳ của mỗi quốc gia. Các Ngân hàng được thiết lập để chuyên thực hiện tín dụng chính sách của Chính phủ được gọi là loại hình Ngân hàng Chính sách.