LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài. NHTM là doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ, có những đặc thù riêng trong hoạt động kinh tế - tài chính. Cũng giống nhƣ các doanh nghiệp tài chính khác, các NHTM luôn phải đối đầu với những thách thức của thị trƣờng cạnh tranh và đầy biến động.
Hơn nữa, kinh doanh tiền tệ là loại hình kinh doanh đặc biệt, có liên quan đến hầu hết các lĩnh vực khác trong nền kinh tế. Vì vậy, ngân hàng luôn nhận đƣợc sự quan tâm sát sao của từ nhiều phía: Nhà nƣớc, nhà đầu tƣ, ngƣời gửi tiền… Với chức năng của mình, NHTM là một trung gian tài chính có vai trò rất quan trọng trong việc tạo điều kiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển bền vững. Bên cạnh đó hoạt động ngân hàng luôn tiềm ẩn những rủi ro, nó xảy ra nhƣ một tất yếu khách quan. Thực tế hoạt động tín dụng của NHTM Việt Nam trong thời gian qua cho thấy tỷ lệ nợ quá hạn còn cao.
Rủi ro của một ngân hàng có thể dẫn đến tình trạng mất khả năng chi trả, khi ngƣời gửi tiền đến để rút tiền gửi ồ ạt. Tình trạng này dễ phản ứng dây chuyền gây đổ vỡ hệ thống. Vì vậy việc đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng là việc làm có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với nền kinh tế. Nhu cầu thực tiễn đặt ra đòi hỏi ngành ngân hàng phải đổi mới theo hƣớng hiện đại hoá, công nghiệp hoá và dần hội nhập với hoạt động Ngân hàng của khu vực và quốc tế, áp dụng các công ƣớc quốc tế trong hoạt động Ngân hàng theo các hiệp ƣớc Basel 2 và Basel 3.
Một mặt giúp ngân hàng lựa chọn những khách hàng tốt, có khả năng trả nợ trong tƣơng lai để đầu tƣ tín dụng, mặt khác thông qua định hạng khách hàng để có những chính sách tín dụng hợp lý, nhƣ tăng dự phòng rủi ro hoặc tăng cƣờng giám sát đối với những khoản vay có vấn đề. Sau 21 năm phát triển và trƣởng thành, Ngân hàng TMCP Bắc Á đã phần nào khẳng định đƣợc vị thế của mình trong hoạt động kinh doanh tiền tệ, cung cấp các dịch vụ ngân hàng tài chính đa dạng và hiện đại đến mọi tổ chức kinh tế, cá nhân và các tổ chức tín dụng. Tuy vậy, hoạt động tín dụng là hoạt động có nhiều rủi ro của ngân hàng vì vậy việc hoàn thiện các công cụ quản lý rủi ro tín dụng luôn là 1 vấn đề quan trọng hàng đầu đối với các ngân hàng. XHTD là một trong những công cụ quản lý rủi ro tín dụng một cách khoa học và hiệu quả mà các NHTM hiện nay đang triển khai áp dụng.
Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của việc xếp hạng hạng tín dụng nên từ năm 2006 Ngân hàng TMCP Bắc Á đã bắt đầu xây dựng HT XHTD NB phù hợp với tiêu chuẩn, đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý. Tuy nhiên, từ khi áp dụng chính thức trên toàn hệ thống từ năm 2010 thì hệ thống vẫn còn một số nhƣợc điểm cần đƣợc điều chỉnh, bổ sung để áp dụng hiệu quả hơn cho hệ thống Ngân hàng TMCP Bắc Á. Đó là lý do cần thiết để chọn đề tài nghiên cứu “Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Bắc Á” cho luận văn của mình với hy vọng sẽ tổng hợp đƣợc HT XHTD NB đối với KHCN phục vụ cho ngân hàng TMCP Bắc Á nói riêng và hệ thống các NHTM nói chung. Câu hỏi nghiên cƣ́u - Những yếu tố nào tác động đến hoạt động HT XHTD nội bộ? - Phƣơng pháp XHTD nội bộ đƣợc thực hiện nhƣ thế nào? - Thực trạng HT XHTD NB tại Ngân hàng TMCP Bắc Áhiện nay nhƣ thế nào? - Những hạn chế, khó khăn của HT XHTD NB tại Ngân hàng TMCP Bắc Álà?gì - Cần có những giải pháp gì để hoàn thiện HT XHTD nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bắc Áhiện nay? 3.
Mục đích nghiên cứu luận văn Đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận hiện đại và thực tiễn, phân tích hiện trạng và kiểm chứng các chỉ tiêu đánh giá trong HT XHTD NB của một NHTM so với hệ thống đánh giá xếp hạng tiên tiến của các NHTM khác. Làm sáng tỏ thêm khả năng quản trị rủi ro từ HT XHtD NB của đối tƣợng khách hàng cá nhân. Từ kết quả nghiên cứu, đề tài này sẽ cho thấy nhƣng thành tựu cũng nhƣ hạn chế tồn tại trong HT XHTD NB đối với KHCN tại Ngân hàng TMCP Bắc Á. Trên cơ sở học tập kinh nghiệm để đề xuất giải pháp có thể đƣợc áp dụng vào thực tiễn Việt Nam trong hoạt động tại các NHTM; từ đó xây dựng hệ thống chỉ 2 tiêu phân tích tài chính phục vụ cho hoạt động đánh giá, phân tích, xếp hạng khách hàng tại Ngân hàng TMCP Bắc Á nói riêng và hệ thống các NHTM nói chung.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn về mô hình và các chỉ tiêu đánh giá tính điểm của HT XHTD NB đối với KHCN tại Ngân hàng TMCP Bắc Á. Phạm vi nghiên cứu: - Phạm vi về địa điểm: Nghiên cứu mô hình và các chỉ tiêu đánh giá tính điểm của HT XHTD NB đối với KHCN tại Ngân hàng TMCP Bắc Á. - Phạm vi về thời gian: Nghiên cứu mô hình và các chỉ tiêu đánh giá tính điểm của HT XHTD NB đối với KHCN và các điều kiện áp dụng tại Ngân hàng TMCP Bắc Á từ năm 2013 – 2016. - Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu mô hình và các chỉ tiêu đánh giá tính điểm của HT XHTD NB đối với bản thân Ngân hàng TMCP Bắc Á.
Giác độ nghiên cứu của luận văn là về phía nhà quản trị Ngân hàng thƣơng mại. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn dựa trên phƣơng pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin; phƣơng pháp thống kê, tổng hợp, phân tích, định tính, so sánh kết hợp nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tế, phối hợp dùng các bảng biểu, mô hình, sơ đồ để minh hoạ. Những đóng góp của Luận văn Luận văn trình bày sự cần thiết phải hoàn thiện HT XHTD NB đối với KHCN của Ngân hàng TMCP Bắc Á. Đề tài nghiên cứu tập trung vào phƣơng pháp tính điểm và xếp hạng đƣa ra hƣớng kiểm chứng các chỉ tiêu nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng bằng công cụ tiên tiến phù hợp với thông lệ quốc tế.
Xây dựng thành công hệ thống đánh giá, HT XHTD NB đối với KHCN không chỉ giúp Ngân hàng thƣơng mại có đƣợc công cụ giúp cho cấp phê duyệt tín dụng dễ dàng hơn trong việc đánh giá, xét duyệt hồ sơ tín dụng, mà còn là công cụ tƣ vấn, phân loại nợ trung thực hơn giúp các nhà quản trị NHTM có định hƣớng 3 chiến lƣợc kinh doanh rõ ràng áp dụng phù hợp cho từng nhóm đối tƣợng khách hàng trong giai đoạn tới. Kết cấu luận văn Ngoài lời nói đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục chữ viết tắt, danh mục các bảng biểu, luận văn đƣợc chia làm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về hê ̣thống xếp hang̣ tín dụng nội bộ đối với khách hàng cánhân của Ngân hàng thƣơng maị. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng hê ̣thống xếp hang̣ tín dung̣ nôịbô ̣đ ối với khách hàng cá nhận tại Ngân hàng TMCP Bắc Á.
Chƣơng 4: Một số giải pháp hoàn thiện hê ̣thốn g xếp hang̣ tín dung̣ nôị bô ̣đối với khách hàng cánhân tại Ngân hàng TMCP Bắc Á. 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG NỘI BỘ ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Cơ sởlýluâṇ, nghiên cứu Nhằm mục đích quản trị và kiểm soát rủi ro tín dụng.
HT XHTD NB nói chung và HT XHTD NB đối với KHCN của NHTM nói riêng đề cập đến cả bốn lĩnh vực của quản trị rủi ro tín dụng. HT XHTD NB sẽ cung cấp các thông tin và báo cáo chuẩn mực đánh giá về rủi ro tín dụng ở mức độ toàn diện nhất; cung cấp thông tin chi tiết tới từng vùng, khu vực địa lý, ngành hàng, lĩnh vực kinh tế, loại doanh nghiệp, loại hình tài sản bảo đảm, loại sản phẩm hoặc thậm chí tới từng khoản tín dụng riêng lẻ; sau đó xem xét ở từng thời điểm hay kết quả hoạt động của cả một thời kỳ dài… Đánh giá đƣợc đƣa ra ở mức điểm thấp, thì rủi ro khi cho vay càng cao và ngƣợc lại. Căn cứ vào kết quả xếp hạng, ngân hàng có thể từ chối hoặc cảnh bảo rủi ro ngay những khách hàng có mức điểm thấp, dành nhiều thời gian, nhân lực để tiếp tục thẩm định các khách hàng vay đạt mức điểm yêu cầu. HT XHTD NB sẽ giúp tiết kiệm đƣợc thời gian, công sức, mang lại lợi ích cho cả ngân hàng và khách hàng.
Từ thực tiễn trên, rất nhiều tác giả lựa chọn vấn đề HT XHTD NB làm công trình nghiên cứu: - Năm 2013, bài viết về “Xếp hạng tín dụng nội bộ tại các NHTM Việt Nam - Thực trạng, giải pháp và hoàn thiện” của TS. Phạm Huy Hùng, nguyên Chủ tịch HĐQT- Vietinbank. Nêu rõ hệ thống XHTD NB là công cụ quan trọng giúp NHTM đánh giá, thẩm định khách hàng toàn diện trƣớc, trong và sau khi cấp tín dụng, là công cụ để phân loại nợ theo chuẩn quốc tế cũng nhƣ làm căn cứ để định giá theo rủi ro. - Năm 2011, luận văn thạc sỹ, “Nghiên cứu về mô hình Xếp hạng tín dụng nội bộ của Ngân hàng TMCP Nhà Hà Nội” của học viện Trần Thị Thúy Hà.
Trong đó nêu rõ cần hoàn thiện mô hình phân tích chấm điểm trong XHTD NB để hạn chế rủi ro trong hoạt động tín dụng. 5 - Năm 2010, luận văn thạc sỹ về “Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng của Ngân hàng TMCP Á Châu” của học viên Lê Văn Triết nêu ra XHTD là việc đƣa ra nhận định về mức độ tín nhiệm đối với trách nhiệm tài chính; hoặc đánh giá mức độ rủi ro tín dụng phụ thuộc các yếu tố bao gồm năng lực đáp ứng các cam kết tài chính, khả năng dễ bị vỡ nợ khi các điều kiện kinh doanh thay đổi, ý thức và thiện chí trả nợ của ngƣời đi vay. - Năm 2012, luận văn thạc sỹ về “Hoạt động xếp hạng tín dụng đối với doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam” của học viên Nguyễn Thị Phƣơng Thanh.