CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA CÔNG TÁC PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm công tác phân tích Báo cáo tài chính Phân tích BCTC là quá trình xem xét, đối chiếu và so sánh số liệu về tình hình tài chính hiện hành và quá khứ. Tình hình tài chính của đơn vị với những chỉ tiêu trung bình của ngành, thông qua đó các nhà phân tích có thể thấy được thực trạng tài chính hiện tại và dự đoán cho tương lai.
Phân tích BCTC là một yêu cầu khách quan, ra đời và phát triển từ đòi hỏi của đời sống kinh tế, từ yêu cầu phải quản lý khoa học và hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nó là công cụ không thể thiếu đươc đối với các nhà quản lý kinh tế. Phân tích BCTC không phải là một quá trình tính toán các chỉ số mà là quá trình tìm hiểu các kết quả của sự quản lý và điều hành tài chính ở đơn vị được phản ánh trên BCTC đó. Đồng thời, việc phân tích BCTC cũng cần thiết làm sao cho các con số trên BCTC có ý nghĩa để người sử dụng chúng có thể hiểu rõ tình hình tài chính của đơn vị và các mục tiêu, các phương pháp hoạt động của nhà quản lý ở đơn vị kinh tế đó.
Ý nghĩa của công tác phân tích Báo cáo tài chính trong doanh nghiệp Mục đích quan trọng của phân tích Báo cáo tài chính là giúp những người ra quyết định lựa chọn phương án kinh doanh tối ưu và đánh giá chính xác thực trạng tài chính và tiềm năng của doanh nghiệp. Việc phân tích BCTC có ý nghĩa quan trọng đối với nhiều phía gồm các nhà quản lý doanh nghiệp, ngân hàng, nhà đầu tư và các cổ đông, nhà cung cấp, đối thủ cạnh tranh và các cơ quan quản lý Nhà nước. Nhưng với chính mỗi doanh nghiệp nó có những ý 7 nghĩa cụ thể: - Phân tích BCTC giúp cho nhà quản trị doanh nghiệp nhìn nhận toàn diện tình hình hoạt động đã qua một cách khách quan và tương đối trung thực. Bên cạnh đó, việc phân tích cũng giúp nhà quản trị hiểu rõ được nguyên nhân gây ra sự biến động của các chỉ tiêu, các khoản mục trên BCTC; nhận biết được các nhân tố ảnh hưởng đến khoản mục đó để từ đó có các biện pháp đối phó thích hợp nhằm hạn chế nhược điểm và phát huy ưu điểm của bản thân doanh nghiệp, nâng cao tính cạnh tranh.
- Phân tích BCTC giúp nhà quản trị nhận biết và dự đoán trước những rủi ro cũng như các tiềm năng trong tương lai. Bởi rủi ro là nguy cơ lúc nào cũng có thể gặp phải và gây ra các hậu quả lớn, do vậy việc nhận biết các rủi ro là điều quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp trong điều kiện thị trường như hiện nay. - Phân tích BCTC còn góp phần đưa ra định hướng cho các quyết định của ban giám đốc về các quyết định tài chính và dự thảo tài chính trong tương lai như kế hoạch đầu tư, kế hoạch ngân quỹ… - Phân tích BCTC cũng là một công cụ trong tay các nhà quản trị để kiểm soát các hoạt động quản lý trong đơn vị về tính hiệu quả cũng như tính đầy đủ của nó. NỘI DUNG CÔNG TÁC PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1.
Tổ chức công tác phân tích Báo cáo tài chính Như đã trình bày ở trên, công tác phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp thực sự đóng vai trò quan trọng, có ý nghĩa quyết định tới hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Để có được những thông tin đầy đủ, chính xác cho việc ra quyết định đối với người sử dụng thông tin thì công tác phân tích Báo cáo tài chính cần phải được tổ chức, thực hiện theo một quy trình hoàn thiện với nguồn thông tin chất lượng, với phương pháp và 8 nội dung phân tích phù hợp, khoa học. Do phân tích Báo cáo tài chính đối với mỗi đối tượng, ở từng doanh nghiệp có những nét riêng, nên không có khuôn mẫu chung cho phân tích Báo cáo tài chính ở tất cả các doanh nghiệp. Các giai đoạn gồm: * Chuẩn bị công tác phân tích: Đây là giai đoạn lập kế hoạch phân tích, là khâu quan trọng, ảnh hưởng nhiều đến chất lượng, thời hạn và tác dụng của phân tích Báo cáo tài chính.
Giai đoạn này được tiến hành chu đáo, chuẩn xác sẽ giúp cho các giai đoạn sau tiến hành có kết quả tốt. Vì vậy, giai đoạn này được coi là giai đoạn chuẩn bị. Lập kế hoạch phân tích bao gồm: - Xác định mục tiêu, kế hoạch phân tích, từ đó lập ra các kế hoạch chi tiết về: nguồn thông tin sử dụng, thời gian tiến hành phân tích, số lượng nhân sự phục vụ cho công tác phân tích, tổ chức phân công công việc khoa học… - Lập kế hoạch phối hợp giữa các bộ phân trong quá trình phân tích. - Lựa chọn các phương pháp và nội dung phân tích nhằm đảm bảo hoàn thành mục tiêu đề ra.
- Thu thập và xử lý sơ bộ các nguồn thông tin bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. * Giai đoạn tiến hành phân tích: Đây là giai đoạn triển khai, thực hiện các công việc đã ghi trong kế hoạch, tiến hành phân tích, bao gồm các công việc cụ thể sau: - Sưu tầm tài liệu, xử lý số liệu; - Tính toán các chỉ tiêu, nhóm chỉ tiêu cần thiết. Trên cơ sở đó, tuỳ theo góc độ nghiên cứu khác nhau sẽ đi sâu vào phân tích các nội dung có liên quan. - Lập bảng biểu để so sánh, phân tích các chỉ tiêu đã tính toán, nhằm tìm ra nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chỉ tiêu phân tích.
- Tổng hợp kết quả, rút ra nhận xét, kết luận về tình hình tài chính của doanh nghiệp. 9 * Giai đoạn kết thúc: Đây là giai đoạn cuối cùng của việc phân tích. Trong giai đoạn này cần tiến hành các công việc cụ thể sau: - Viết báo cáo phân tích, đưa ra nhận xét, đánh giá về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Dựa vào đó, đề xuất những giải pháp nhằm phát huy những thành công và khắc phục những hạn chế.
- Lập kế hoạch, dự báo tài chính cho năm tới. Mục tiêu phân tích Báo cáo tài chính Thông qua phân tích Báo cáo tài chính có thể xem xét các số liệu tài chính hiện hành với quá khứ từ đó người sử dụng thông tin có thể đánh giá thực trạng tài chính, hiệu quả kinh doanh cũng như rủi ro trong tương lai hoặc triển vọng phát triển của doanh nghiệp. Do đó, việc phân tích Báo cáo tài chính phải đạt được các mục tiêu sau: - Rút ra được kết luận rằng tình hình tài chính của doanh nghiệp như thế nào (tốt hay không tốt), hoạt động của doanh nghiệp ra sao (hoạt động hiệu quả hay không hiệu quả). - Cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác, trung thực các thông tin về tài chính giúp cho nhà quản trị đưa ra những quyết định đúng đắn trong tương lai.
- Tạo ra thông tin phục vụ cho việc ra quyết định tài chính. Chẳng hạn, phân tích cơ cấu tài sản và cơ cấu vốn trong bảng cân đối kế toán doanh nghiệp, xem xét tỷ trọng của từng loại tài sản trong tổng tài sản, nguồn tài trợ cho từng loại tài sản như vậy là hợp lý chưa và cần phải điều chỉnh như thế nào để đảm bảo sự phù hợp khi phân bổ nguồn cho các loại tài sản và tăng hiệu quả sử dụng của từng loại. Trình tự phân tích Báo cáo tài chính a. Thu thập thông tin Đây là bước đầu tiên có ý nghĩa xuyên suốt quá trình phân tích.
Trong bước này, căn cứ vào mục địch của công tác phân tích, nhà phân tích sẽ chọn 10 những nguồn thông tin phù hợp. Có rất nhiều nguồn khác nhau để thực hiện thu thập thông tin, từ thông tin nội bộ đến thông tin bên ngoài. Những thông tin đó đều giúp cho người phân tích có thể đưa ra những nhận xét và kết luận chính xác. Tuy nhiên, để đánh giá cơ bản tình hình của doanh nghiệp thì thông tin nội bộ vẫn quan trọng nhất.
Thông tin phục vụ cho việc phân tích Báo cáo tài chính chủ yếu là các Báo cáo tài chính được công khai và nhà phân tích cũng thực hiện phân tích dựa trên các bản Báo cáo tài chính đó để đưa ra những quyết định phù hợp, mặc dù thông tin có bị sai khác phần nào so với thực tế. Bên cạnh đó, những thông tin của các doanh nghiệp cùng ngành cũng cần được chú ý để phục vụ cho việc đối chiếu, so sánh. Xử lý thông tin và thực hiện phân tích Đây là bước thứ hai sau quá trình thu thập thông tin. Trong bước này nhà phân tích sẽ tiến hành nghiên cứu và xử lý nguồn thông tin thu thập bằng những phương pháp tính toán, so sánh, đánh giá, xác định các nguyên nhân của các kết quả đạt được và xu hướng vận động của các đối tượng phục vụ cho quá trình tiếp theo.
Phân tích Báo cáo tài chính sẽ không có ý nghĩa khi chỉ đơn thuần là công việc tổng hợp và sắp xếp số liệu trong khi các đối tượng tài chính cần nghiên cứu lại luôn biến động về số lượng và trạng thái tồn tại. Cho nên ở bước này, các nhà phân tích Báo cáo tài chính phải biết đặt một đối tượng tài chính này trong mối quan hệ với các đối tượng khác và trong mối liên hệ với các tiêu chuẩn, định mức tài chính – kinh tế. Do đó, các tiêu chuẩn mà doanh nghiệp cần phải đáp ứng là duy trì một lượng ngân quỹ hợp lý, lên kế hoạch sử dụng nguồn vốn, quản lý tài sản, kế hoạch về thu nhập, chi phí. Đánh giá và dự báo Đây là bước cuối cùng, là mục tiêu của công tác phân tích báo cáo tài 11 chính doanh nghiệp.
Nếu như hai bước trên được thực hiện theo đúng thứ tự và đúng nguyên tắc thì kết quả của bước này chỉ còn phụ thuộc vào trình độ chuyên môn của nhà phân tích. Tóm lại, công tác phân tích Báo cáo tài chính sẽ cho thấy toàn cảnh về hoạt động sản xuất kinh doanh nói chung và hoạt động tài chính nói riêng của doanh nghiệp. Qua đó, nhà quản trị sử dụng các kết quả phân tích để đưa ra các quyết định trong tương lai đáp ứng các mục tiêu đã lựa chọn. Thông tin sử dụng trong phân tích Báo cáo tài chính a.