Hệ Thống Thủy Nông Ở Vùng Tây Nam Bộ Từ Năm 1954 Đến Năm 2015

Khám phá sự phát triển của hệ thống thủy nông ở miền Tây Nam Bộ từ 1954 đến 2015, ảnh hưởng đến nông nghiệp và đời sống người dân.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Huyền
• Người hướng dẫn: Đặng Như Thường
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Lịch Sử Việt Nam
• Đề tài: Hệ Thống Thủy Nông Ở Vùng Tây Nam Bộ Từ Năm 1954 Đến Năm 2015
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. Các công trình nghiên cứu về thủy nông vùng Tây Nam Bộ của tác giả trong và ngoài nƣớc
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG THỦY NÔNG VÙNG TÂY NAM BỘ TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 1975
• 2.1. Vài nét về vùng đất Tây Nam Bộ
• 2.2. Khái quát hệ thống thủy nông vùng Tây Nam Bộ trƣớc năm 1954
• 2.3. Hệ thống thủy nông vùng Tây Nam Bộ từ năm 1954 đến năm 1975
• 2.4. Chủ trƣơng và chính sách của chính quyền Việt Nam Cộng hòa
• 2.5. Quá trình đầu tƣ xây dựng các công trình dự án thủy nông
• 2.6. Bộ máy quản lý và điều hành. Những thành tựu và hạn chế
• 2.7. Tiểu kết chƣơng 2
• 3. CHƯƠNG 3: HỆ THỐNG THỦY NÔNG VÙNG TÂY NAM BỘ TỪ NĂM 1975 ĐẾN NĂM 2015
• 3.1. Các nhân tố ảnh hƣởng đến hệ thống thuỷ nông vùng Tây Nam Bộ sau năm 1975
• 3.2. Một số thành quả và bài học của hệ thống thủy nông trƣớc năm 1975
• 3.3. Tình hình miền Nam sau năm 1975
• 3.4. Sự chuẩn bị của Đảng, Chính phủ đối với thủy nông Nam Bộ
• 3.5. Bộ máy quản lý và điều hành thủy nông. Quá trình đầu tƣ xây dựng và những thành tựu
• 3.6. Một số hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG THỦY NÔNG ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ, XÃ HỘI VÙNG TÂY NAM BỘ TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 2015
• 4.1. Đối với kinh tế
• 4.2. Đối với xã hội
• 4.3. Đối với kinh tế
• 4.4. Đối với xã hội
• 4.5. Tiểu kết chƣơng 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hệ Thống Thủy Nông Tây Nam Bộ 1954 2015

Nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long, gắn liền với thủy lợi Tây Nam Bộ. Thủy nông đóng vai trò quan trọng trong việc tưới tiêu, phục vụ đời sống dân sinh. Chính vì vậy, các chính quyền luôn quan tâm phát triển thủy nông, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thủy lợi đang tạo ra những thách thức lớn. Sự tồn tại và phát triển kinh tế của Tây Nam Bộ từ 1954 đến 2015 gắn liền với hệ thống kênh rạch miền Tây, cống, thủy nông nội đồng, tạo nên cầu nối cho các hoạt động kinh tế, xã hội. Luận án này tái hiện bức tranh thủy nông Tây Nam Bộ từ 1954 đến 2015, tham khảo cách giải quyết từ thực tiễn xây dựng hệ thống thủy nông thời Nguyễn, thời Pháp thuộc, và khai thác ưu thế tự nhiên để phát triển bền vững.

1.1. Lịch sử thủy nông Việt Nam và tầm quan trọng với nông nghiệp

Thủy nông đóng vai trò sống còn đối với nền sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước. Các chính quyền trong lịch sử Việt Nam luôn quan tâm phát triển cơ sở hạ tầng thủy lợi. Thực tế lịch sử đã khẳng định, sự tồn tại và phát triển kinh tế của khu vực Tây Nam Bộ từ năm 1954 đến năm 2015 gắn liền với một hệ thống thủy nông, kênh rạch, cống, thuỷ nông nội đồng.

1.2. Biến đổi khí hậu tác động đến hệ thống thủy nông Tây Nam Bộ

Biến đổi khí hậu gia tăng tần suất và mức độ nghiêm trọng của thiên tai như lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn, gây khó khăn cho đời sống và sản xuất nông nghiệp. Cần tham khảo các giải pháp từ quá khứ để thích ứng và phát triển bền vững. Đồng thời, Tây Nam Bộ cần triệt để khai thác ƣu thế, thuận lợi mà điều kiện tự nhiên mang lại để phát triển bền vững.

II. Thách Thức Vấn Đề Thủy Nông Tây Nam Bộ 1954 2015

Trong những năm gần đây, thủy nông ở Việt Nam gặp nhiều khó khăn. Các hiểm họa khí hậu gia tăng, gây thiệt hại trên diện rộng, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và kinh tế. Cần khai thác ưu thế tự nhiên, áp dụng khoa học kỹ thuật để hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu về thủy lợi, thủy nông còn hạn chế, chưa nhận được sự quan tâm đúng mực của các nhà sử học. Vì thế, đây thực sự là một khoảng trống khi nghiên cứu về tình hình kinh tế nông nghiệp nói chung và thuỷ nông nói riêng ở Tây Nam Bộ.

2.1. Khó khăn và thách thức của hệ thống thủy nông hiện nay

Thủy nông Việt Nam đang đối mặt với những khó khăn nhất định, như biến đổi khí hậu và các hiểm họa thiên tai. Lũ lụt, hạn hán và xâm nhập mặn gây khó khăn cho đời sống và sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng đến du lịch và toàn bộ nền kinh tế. Cần nhanh chóng áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng.

2.2. Thiếu hụt nghiên cứu về thủy nông khu vực

Số công trình khoa học nghiên cứu về thủy lợi, thủy nông mà cụ thể nghiên cứu về việc tổ chức, thực hiện đào vét kênh rạch, đắp đê ngăn lũ lụt, chống biến đổi khí hậu và nước biển xâm nhập mặn, giải quyết việc tưới tiêu đồng ruộng, đẩy mạnh chính sách trọng nông của vùng Tây Nam Bộ chưa nhiều. Cần có thêm các nghiên cứu sâu rộng về lĩnh vực này.

III. Chủ Trương Chính Sách Phát Triển Thủy Lợi 1954 1975

Giai đoạn 1954-1975, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã có những chủ trương và chính sách nhất định đối với việc phát triển công trình thủy lợi miền Nam. Việc đầu tư xây dựng các công trình dự án thủy nông được triển khai với một bộ máy quản lý và điều hành cụ thể. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, cũng còn tồn tại những hạn chế nhất định. Luận án sẽ phục dựng quá trình đầu tư xây dựng, phát triển hệ thống thuỷ nông; thành tựu và hạn chế của thủy nông Tây Nam Bộ từ năm 1954 đến năm 2015.

3.1. Chính sách và đầu tư thủy nông của Việt Nam Cộng Hòa

Chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã có chủ trương và chính sách riêng trong phát triển thủy nông. Việc đầu tư xây dựng các công trình dự án thủy nông được triển khai với một bộ máy quản lý và điều hành cụ thể. Cần tìm hiểu kỹ lưỡng về các chính sách này và kết quả thực tế.

3.2. Bộ máy quản lý và điều hành hệ thống thủy nông

Quá trình đầu tư xây dựng các công trình dự án thủy nông được thực hiện dưới sự quản lý của một bộ máy cụ thể. Việc tìm hiểu về cơ cấu và hoạt động của bộ máy này giúp hiểu rõ hơn về hiệu quả của các chính sách thủy nông. Luận án còn đánh giá tác động của hệ thống thuỷ nông đối với đời sống kinh tế, xã hội vùng Tây Nam Bộ trong khoảng thời gian đề tài xác định.

3.3. Thành tựu và hạn chế giai đoạn 1954 1975

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, vẫn tồn tại một số hạn chế trong hệ thống thủy nông giai đoạn 1954-1975. Cần phân tích rõ những hạn chế này để rút ra bài học kinh nghiệm cho giai đoạn sau. Đồng thời, rút ra những bài học kinh nghiệm trong quá trình xây dựng và phát triển hệ thống thủy nông ở vùng Tây Nam Bộ hiện nay.

IV. Phát Triển Thủy Nông Bền Vững Sau 1975 Giải Pháp Hướng Đi

Sau năm 1975, Đảng và Chính phủ đã có những sự chuẩn bị kỹ lưỡng đối với thủy nông Nam Bộ. Quá trình đầu tư xây dựng và những thành tựu đạt được là kết quả của những nỗ lực không ngừng. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục. Luận án cũng là cơ sở để tiến hành biên soạn và giảng dạy lịch sử địa phƣơng ở các trƣờng Đại học, Cao đẳng và Trung học Phổ thông trên địa bàn Tây Nam Bộ.

4.1. Sự chuẩn bị của Đảng và Chính phủ đối với thủy nông Nam Bộ

Sau năm 1975, Đảng và Chính phủ đã có những sự chuẩn bị kỹ lưỡng đối với thủy nông Nam Bộ. Cần tìm hiểu rõ về những chủ trương và chính sách được đưa ra trong giai đoạn này. Đồng thời, kết quả nghiên cứu của luận án cũng góp thêm những luận chứng, luận cứ để các nhà hoạch định chính sách, các cấp chính quyền địa phƣơng tham khảo trong quá trình quy hoạch, xây dựng, phát triển hệ thống thuỷ nông vùng Tây Nam Bộ hiện nay.

4.2. Quá trình đầu tư xây dựng và những thành tựu đạt được

Quá trình đầu tư xây dựng các công trình thủy nông đã đạt được những thành tựu đáng kể. Cần đánh giá khách quan những thành tựu này và vai trò của nó đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng. Tuy nhiên, giai đoạn 1954 - 1975, do hạn chế về nguồn tƣ liệu, nên giai đoạn này chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu về những vấn đề thủy nông liên quan đến sự quản lý, đầu tƣ của Chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

4.3. Nhận diện những hạn chế còn tồn tại

Bên cạnh những thành tựu, vẫn còn tồn tại một số hạn chế trong hệ thống thủy nông hiện nay. Việc nhận diện và khắc phục những hạn chế này là yếu tố quan trọng để phát triển thủy nông bền vững. rút ra những thành tựu và hạn chế của thuỷ nông ở vùng Tây Nam Bộ từ năm 1954 đến năm 2015

V. Tác Động Của Thủy Nông Đến Kinh Tế Xã Hội 1954 2015

Hệ thống thủy nông Tây Nam Bộ có tác động to lớn đến sự phát triển kinh tế và xã hội. Những thay đổi trong sản xuất nông nghiệp, giao thông vận tải, và đời sống dân cư đều có liên quan mật thiết đến hệ thống thủy nông. cần tập trung nghiên cứu các nội dung chính sau đây: Điều kiện tự nhiên và những yếu tố tác động đến quá trình hình thành, phát triển hệ thống thủy nông ở vùng Tây Nam Bộ từ năm 1954 đến năm 2015; Tuy nhiên, giai đoạn 1954 - 1975, do hạn chế về nguồn tƣ liệu, nên giai đoạn này chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu về những vấn đề thủy nông liên quan đến sự quản lý, đầu tƣ của Chính quyền Việt Nam Cộng hòa;

5.1. Thủy nông và sự phát triển kinh tế nông nghiệp

Thủy nông đóng vai trò quan trọng trong việc tăng năng suất và sản lượng nông nghiệp. Cần phân tích cụ thể những tác động này để thấy rõ vai trò của thủy nông đối với sự phát triển kinh tế nông nghiệp. phân tích, đánh giá tác động của hệ thống thủy nông vùng Tây Nam Bộ đối với kinh tế, xã hội

5.2. Ảnh hưởng của thủy nông đến giao thông và đời sống dân cư

Hệ thống kênh rạch không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông vận tải và sinh hoạt của người dân. Cần đánh giá đầy đủ những tác động này. đồng thời, phân tích, đánh giá tác động của hệ thống thủy nông vùng Tây Nam Bộ đối với kinh tế, xã hội.

5.3. Các yếu tố xã hội chịu ảnh hưởng từ hệ thống thủy nông

Hệ thống thủy nông cũng tác động đến nhiều khía cạnh xã hội như giáo dục, y tế và văn hóa. Cần nghiên cứu sâu hơn về những tác động này để có cái nhìn toàn diện.

VI. Giải Pháp Quản Lý Nguồn Nước Bền Vững Cho Tương Lai

Quản lý hiệu quả nguồn nước Tây Nam Bộ là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết các vấn đề như xâm nhập mặn, ô nhiễm nguồn nước và biến đổi khí hậu. Nguồn tài liệu này tƣơng đối phong phú và đa dạng, nếu đƣợc xử lý theo phƣơng pháp khoa học sẽ góp phần thiết thực cho quá trình nghiên cứu luận án.

6.1. Các giải pháp kiểm soát xâm nhập mặn hiệu quả

Xâm nhập mặn là một trong những thách thức lớn nhất đối với vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Cần có những giải pháp kỹ thuật và quản lý hiệu quả để kiểm soát tình trạng này. Vì thế, đây là nguồn tƣ liệu chính dùng để thực hiện đề tài luận án.

6.2. Bảo vệ và phục hồi nguồn nước ngọt

Ô nhiễm nguồn nước là vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết. Cần có những biện pháp bảo vệ và phục hồi nguồn nước ngọt để đảm bảo nguồn cung cấp cho sản xuất và sinh hoạt.

6.3. Thích ứng với biến đổi khí hậu trong quản lý thủy nông

Biến đổi khí hậu gây ra nhiều thách thức cho hệ thống thủy nông. Cần có những giải pháp thích ứng linh hoạt để giảm thiểu tác động tiêu cực và đảm bảo sự phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu trình bày những vấn cấp bách đặt ra do yêu cầu phát triển vùng ngập lụt của Đồng bằng sông Cửu Long; Chƣơng 1: Giới thiệu khái quát đặc điểm của lũ của đồng bằng thuộc đất Campuchia trƣớc khi vào Việt Nam và làm rõ khả năng tách riêng bài toán lũ cho Việt Nam bằng cách cắt hai mặt ở Banam và PhnomPenh; Chƣơng 2: Giới thiệu mô hình giải quyết vấn đề tải và trữ lũ trên các băng tải theo bãi các kênh lạch; Chƣơng 3: Phân tích định lƣợng hai trận lũ 1978 và 1984, làm rõ đặc điểm dòng chảy lũ ở Việt Nam và ảnh hƣởng của những hoạt động con ngƣời đối với chế độ lũ, đánh giá khả năng tải trên đong trong các 11 thành phần dòng chảy lũ qua Việt Nam; Chƣơng 4: Làm rõ mối quan hệ giữa kiến thiết phát triển đồng bằng gần đây và sắp tới với sự vận động của lũ. Chứng minh các bờ bao, các con đƣờng và khu dân cƣ đã tác động mạnh mẽ vào lũ làm thay đổi tƣơng quan giữa các dòng chảy, từ đó dự báo tình huống có thể xảy ra nếu lũ đến nhƣ năm 1978. Trong thời kỳ triều lên xáo trộn và nƣớc mặn rút đi trong thời kỳ triều xuống tạo thành sự mặn hóa đều đặn trong không gian, thời gian dƣới tác động của hai yếu tố cơ bản: lƣu lƣợng nƣớc ngọt từ nguồn xuống và thủy triều thể hiện qua biên độ, cƣờng suất. Đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến một số nội dung nghiên cứu của luận án.

Lê Sâm trong cuốn Thủy nông ở ĐBSCL, Nxb Nông nghiệp Tp. Hồ Chí Minh, 1996, đã nghiên cứu một cách khái quát về tình hình thủy nông ở vùng Tây Nam Bộ. Theo ông, các công trình thủy nông giữ vai trò quan trọng trong việc cải tạo môi trƣờng nói chung và đặc biệt là cải tạo đất để làm nông nghiệp, nâng cao sản lƣợng lúa gạo, làm ngọt hóa hàng trăm ngàn ha, biến những vùng đất phèn mặn thành những cánh đồng lúa màu mỡ. Có thế thấy, công trình nghiên cứu của Lê Sâm đã trở thành tài liệu tham khảo có giá trị, tin cậy trong quá trình thực hiện luận án.

Nhà nghiên cứu Sơn Nam với các công trình tiêu biểu nhƣ: Lịch sử khẩn hoang miền Nam, Nxb Trẻ thành phố Hồ Chí Minh, 1997; Đất Gia Định xưa, Nxb Trẻ thành phố Hồ Chí Minh; Sài Gòn xưa - Dấu ấn 300 năm tiếp cận với Đồng bằng sông Cửu Long, Nxb Trẻ thành phố Hồ Chí Minh, 2008; Lịch sử khẩn hoang miền Nam, Nxb Trẻ thành phố Hồ Chí Minh, 2009… đã ít nhiều đề cập đến sông ngòi, kênh rạch, kênh đào ở vùng đất Tây Nam Bộ trong các tác phẩm điền dã hay các chuyên khảo về quá trình khẩn hoang, phát triển vùng Nam Bộ. Những số liệu thống kê về khối lƣợng đào kênh, hoặc miêu tả hoạt động đào kênh ở các tỉnh An Giang, Hậu Giang, Rạch Giá thời thuộc Pháp tuy đƣợc đề cập ngắn gọn nhƣng các công trình này đã giúp chúng tôi có thêm nguồn tƣ liệu để đối chiếu, so sánh với nội dung đề tài nghiên cứu. Nhà nghiên cứu Phan Khánh với các công trình tiêu biểu nhƣ: Sơ thảo Lịch sử thuỷ lợi Việt Nam từ tháng 8 năm 1945 đến tháng 12 năm 1995, Nxb Chính trị 12 Quốc gia, Hà Nội, 1997; ĐBSCL - Lịch sử và lũ lụt, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, 2001; 300 năm Nam Bộ làm thủy lợi, Nxb Nông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, 2004; Lịch sử thuỷ lợi Việt Nam, Nxb Thời đại, 2014… đã ít nhiều đề cập đến các vấn đề về kênh đào hay công tác thủy lợi, trong đó trình bày một cách tổng quan về điều kiện tự nhiên, hệ thống kênh đào tiêu biểu, tác động của kênh đào trong phát triển kinh tế và xã hội ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc biệt, cuốn Lịch sử thuỷ lợi Việt Nam, gồm 17 chƣơng, đã cung cấp nhiều thông tin mới về những thành tựu thuỷ lợi của Việt Nam quan các giai đoạn, cụ thể: những con đê trong thƣ tịch cổ ở chƣơng 1; thời kỳ phong kiến độc lập tự chủ (từ năm 938 đến năm 1884) ở chƣơng 2, 3, 4; công tác thuỷ nông dƣới triều Nguyễn và đào kênh ở Nam Kỳ đợt đầu của Pháp ở chƣơng 7; hoạt động đào vét kênh rạch ở ĐBSCL của ngƣời Pháp từ năm 1930 đến năm 1944 ở chƣơng 8, 9; Thủy lợi sau cách mạng tháng 8/1945 và trong kháng chiến chống Pháp ở chƣơng 10; Thủy lợi khôi phục kinh tế và xây dựng kinh tế xã hội chủ nghĩa ở chƣơng 11; Thủy lợi trong chiến tranh phá hoại lần thứ nhất (1961 - 1965) ở chƣơng 12; Thủy lợi trong chiến tranh phá hoại miền Bắc (1965 - 1972) ở chƣơng 13; Công tác thủy lợi trong giai đoạn 1973 - 1975 ở chƣơng 14; Thủy lợi trong 10 năm (1975 - 1985) giải phóng đất nƣớc ở chƣơng 15; Thủy lợi thời kỳ đổi mới (1981 - 1995) và xây dựng thủy lợi trong giai đoạn 1986 - 1995 ở chƣơng 16; thủy lợi Việt Nam trong những năm cuối cùng của thế kỷ XX ở chƣơng 17.

Điều đáng chú ý là trong phần tổng luận, tác giả đã nêu bật các vấn đề chính nhƣ: Vai trò, vị trí của thuỷ lợi trong lịch sử kinh tế, xã hội Việt Nam; Quá trình phát triển thuỷ lợi và sự tác động qua lại giữa thuỷ lợi với kỹ thuật sản xuất và tổ chức xã hội; Vai trò của nhân dân trong các giai đoạn phát triển của thuỷ lợi Việt Nam; Nhà nƣớc với công cuộc thuỷ lợi… Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của Phan Khánh đã phản ánh đƣợc những nét cơ bản nhất về thuỷ lợi Việt Nam. Tuy nhiên, do nghiên cứu ở góc độ là kỹ sƣ có chuyên môn về kỹ thuật thuỷ lợi nên trong các tác phẩm của ông thƣờng nặng về liệt kê số liệu, miêu tả, mà chƣa làm rõ đƣợc yếu tố Địa lí học, Sử học, cũng nhƣ chƣa đánh giá, so sánh đƣợc kênh đào giữa các giai đoạn… Mặc dù vậy, các công trình của Phan Khánh đã giúp chúng tôi có cái nhìn khách quan, toàn diện khi nghiên cứu đề tài. 13 Lê Anh Tuấn với chuyên khảo Chuyện lúa vụ 3 ở Đồng bằng sông Cửu Long, trong cuốn: IUCN, Chuyện nước và con người ở Đồng bằng sông Cửu Long, Nxb Giao thông Vận tải, 2015, đã trình bày một số vấn đề liên quan đến nƣớc và con ngƣời ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là công trình đƣợc thực hiện với sự đóng góp của các thành viên nhóm công tác Quốc gia Dự án Đối thoại nước Mê Kông nhằm mục đích phản ánh các quan điểm và kinh nghiệm khác nhau đối với vấn đề nƣớc ở Đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam nói riêng cũng nhƣ hạ lƣu sông Mê Kông nói chung.

Trong thời gian từ năm 2010 đến năm 2014, với sự tài trợ của Bộ Ngoại giao, Phần Lan, IUCN triển khai thực hiện giai đoạn 2 của Dự án Đối thoại nước Mê Kông (MWD). Mục tiêu của MWD là cải thiện an ninh sinh kế của ngƣời dân, sức khỏe của con ngƣời và các hệ sinh thái ở khu vực Mê Kông thông qua quản trị nƣớc có sự tham gia của 3 nƣớc trong khu vực Mê Kông (Campuchia, Lào và Thái Lan). Đây cũng là nguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy cho luận án. Lê Anh Tuấn (Chủ biên), Huỳnh Vƣơng Thu Minh, Nguyễn Thanh Bình trong công trình Tài nguyên nước Đồng bằng sông Cửu Long: Hiện trạng và giải pháp sử dụng bền vững, Nxb Đại học Cần Thơ, 2016, trình bày 5 chƣơng, cụ thể: Chƣơng 1: Tổng quan về tài nguyên nƣớc; Chƣơng 2: Quản trị tài nguyên nƣớc Đồng bằng sông Cửu Long; Chƣơng 3: Quản lý tài nguyên nƣớc dƣới đất: hiện trạng, thách thức và giải pháp sử dụng bền vững; Chƣơng 4: Quy hoạch và sử dụng nƣớc Đồng bằng sông Cửu Long: hiện trạng, thách thức và giải pháp sử dụng bền vững; Chƣơng 5: Công trình thủy lợi Đồng bằng sông Cửu Long… Trong chƣơng 5, bằng các cứ liệu lịch sử, các tác giả đã miêu tả chi tiết các công trình thủy lợi ở ĐBSCL và đề xuất những định hƣớng, giải pháp để bảo vệ tài nguyên nƣớc, môi trƣờng sinh thái vùng Tây Nam Bộ.

Có thể thấy, đây là công trình nghiên cứu có hệ thống, chuyên sâu về vùng đất Tây Nam Bộ nên có giá trị thực tiễn và ý nghĩa khoa học sâu sắc. Phan Huy Lê với công trình Quá trình hình thành và phát triển vùng đất Nam Bộ, Đề án Khoa học Xã hội cấp Nhà nƣớc, Hà Nội, 2016, đã nghiên cứu về điều kiện tự nhiên, quá trình lịch sử và các đặc trƣng kinh tế, xã hội, văn hoá vùng đất Nam Bộ của Việt Nam từ cội nguồn đến ngày nay. Đề án bao gồm 11 đề tài 14 nghiên cứu chuyên sâu của các nhà khoa học và đƣợc xuất bản thành bộ sách Lịch sử vùng đất Nam Bộ, 12 tập, Nxb Thế Giới, 2016, đã nghiên cứu trên nhiều khía cạnh kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội… có liên quan trực tiếp đến đề tài luận án. Do vậy, công trình sẽ là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị trong quá trình thực hiện đề tài luận án.

Trần Đức Cƣờng (Chủ biên) với công trình Vùng đất Nam Bộ từ năm 1945 đến năm 2010, tập VI, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, 2017, gồm 6 chƣơng, cụ thể: Chƣơng 4 tập trung làm rõ vùng đất Nam Bộ trong thời kỳ thực hiện đƣờng lối đổi mới, từng bƣớc ra khỏi khủng hoảng kinh tế, xã hội (1986 - 1996); Chƣơng 5 tập trung làm rõ vùng đất Nam Bộ trong thời kỳ đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hợp tác quốc tế (1996 - 2010). Đặc biệt, trong chƣơng 5, các tác giả đã dành mục III bàn về “Xây dựng phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nam Bộ (Đồng bằng sông Cửu Long), từ trang 316 - 338, với các nội dung: Điều kiện xây dựng phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nam Bộ; Thực hiện xây dựng phát triển kinh tế - xã hội Tây Nam Bộ (1997 - 2010); Sự chuyển biến trong cơ cấu kinh tế, vấn đề đầu tƣ phát triển, phát triển thủy lợi, giao thông vận tải, xây dựng cụm, tuyến dân cƣ và chƣơng trình kiên cố hóa trƣờng lớp, phát triển văn hóa xã hội… Những nội dung trên sẽ là nguồn tham khảo đáng tin cậy cho tác giả trong quá trình thực hiện đề tài luận án.