Luận văn thạc sĩ hub hạn chế rủi ro lãi suất trong hoạt động kinh doanh tại ngân hàng thương mại cổ phần công thương việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích hạn chế rủi ro lãi suất trong hoạt động kinh doanh tại ngân hàng thương mại cổ phần Công Thương Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Lý Hoàng Ánh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Hạn Chế Rủi Ro Lãi Suất Trong Hoạt Động Kinh Doanh Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO LÃI SUẤT TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về lãi suất
• 1.1.1. Khái niệm lãi suất
• 1.1.2. Phân loại lãi suất
• 1.1.3. Vai trò của lãi suất trong nền kinh tế
• 1.2. Rủi ro và rủi ro lãi suất
• 1.2.1. Khái quát về rủi ro
• 1.2.2. Các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng
• 1.2.3. Rủi ro lãi suất
• 1.3. Những nguyên nhân gây nên rủi ro lãi suất
• 1.3.1. Sự không phù hợp về kỳ hạn giữa nguồn vốn và tài sản
• 1.3.2. Sự biến động của lãi suất trên thị trường khác với dự kiến của ngân hàng
• 1.3.3. Các nguyên nhân khác
• 1.4. Phân loại rủi ro lãi suất
• 1.4.1. Rủi ro thu nhập
• 1.4.2. Rủi ro giảm giá trị tài sản
• 1.5. Một số chỉ tiêu đánh giá rủi ro lãi suất
• 1.5.1. Hệ số rủi ro lãi suất
• 1.5.2. Hệ số thu nhập lãi ròng cận biên
• 1.6. Phương pháp đo lường rủi ro lãi suất
• 1.6.1. Mô hình kỳ hạn đến hạn
• 1.6.2. Mô hình định giá lại
• 1.6.3. Mô hình thời lượng
• 1.7. Các công cụ phái sinh phòng ngừa và hạn chế rủi ro lãi suất
• 1.7.1. Hợp đồng kỳ hạn
• 1.7.2. Hợp đồng tương lai
• 1.7.3. Hợp đồng quyền chọn
• 1.7.4. Hợp đồng hoán đổi lãi suất
• 1.8. Kinh nghiệm phòng ngừa, hạn chế rủi ro lãi suất ở một số nước và bài học cho Việt Nam
• 1.9. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG RỦI RO LÃI SUẤT TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam
• 2.1.2. Ngành nghề kinh doanh chủ yếu
• 2.1.3. Địa bàn hoạt động
• 2.1.4. Xếp hạng tín nhiệm
• 2.1.5. Tầm nhìn, sứ mệnh, giá trị cốt lõi, triết lý kinh doanh
• 2.1.6. Chiến lược kinh doanh
• 2.2. Thực trạng rủi ro lãi suất trong hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam
• 2.2.1. Thực trạng nguồn vốn và tài sản nhạy cảm với lãi suất tại Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam
• 2.2.1.1. Nguồn vốn nhạy cảm lãi suất
• 2.2.1.2. Tài sản nhạy cảm với lãi suất
• 2.2.2. Trạng thái nhạy cảm lãi suất tại ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam
• 2.2.3. Hệ số thu nhập lãi ròng cận biên – NIM
• 2.2.4. Cơ cấu các nguồn thu nhập
• 2.2.5. Tình hình sử dụng các công cụ phái sinh tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
• 2.2.6. Đánh giá chung những thành công và hạn chế trong công tác kiểm soát rủi ro lãi suất đang áp dụng tại Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam
• 2.2.6.1. Những thành công đạt được
• 2.2.6.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO LÃI SUẤT TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng phát triển ngành ngân hàng
• 3.2. Định hướng phát triển của Ngân hàng Thương mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam
• 3.3. Đề xuất các giải pháp hạn chế rủi ro lãi suất tại Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam
• 3.3.1. Giảm chi phí lãi, tăng thu nhập lãi thuần để nâng cao hệ số thu nhập lãi ròng cận biên – NIM
• 3.3.2. Đầu tư phát triển các công cụ phái sinh
• 3.3.3. Hoàn thiện hệ thống giám sát, công nghệ thông tin phục vụ cho công tác dự báo lãi suất, nhận biết và cảnh báo sớm rủi ro lãi suất
• 3.3.4. Nâng cao tỷ trọng nguồn thu nhập từ các hoạt động không chịu sự tác động của lãi suất
• 3.3.5. Điều chỉnh lại cơ chế quản lý vốn tập trung FTP
• 3.3.6. Nâng cao chất lượng nhân viên và nhà quản trị ngân hàng
• 3.4. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hạn Chế Rủi Ro Lãi Suất Trong Ngân Hàng Thương Mại

Rủi ro lãi suất là một trong những thách thức lớn nhất mà các ngân hàng thương mại phải đối mặt. Việc quản lý rủi ro này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính. Trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, việc hiểu rõ về rủi ro lãi suất và các biện pháp hạn chế là vô cùng cần thiết.

1.1. Khái Niệm Rủi Ro Lãi Suất Trong Ngân Hàng

Rủi ro lãi suất là khả năng mất mát tài chính do sự biến động của lãi suất. Điều này có thể xảy ra khi lãi suất tăng hoặc giảm, ảnh hưởng đến chi phí vay và lợi nhuận từ các khoản cho vay. Các ngân hàng cần phải có chiến lược quản lý rủi ro lãi suất hiệu quả để bảo vệ lợi nhuận.

1.2. Tác Động Của Rủi Ro Lãi Suất Đến Kinh Doanh Ngân Hàng

Rủi ro lãi suất có thể ảnh hưởng đến thu nhập và chi phí của ngân hàng. Khi lãi suất tăng, chi phí vay mượn cũng tăng, dẫn đến giảm lợi nhuận. Ngược lại, khi lãi suất giảm, ngân hàng có thể phải đối mặt với tình trạng thu nhập giảm từ các khoản cho vay.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Rủi Ro Lãi Suất

Quản lý rủi ro lãi suất trong ngân hàng thương mại gặp nhiều thách thức. Sự biến động không lường trước của lãi suất trên thị trường có thể gây ra những tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh. Các ngân hàng cần phải nhận diện và đánh giá đúng mức độ rủi ro để có biện pháp ứng phó kịp thời.

2.1. Những Nguyên Nhân Gây Ra Rủi Ro Lãi Suất

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến rủi ro lãi suất, bao gồm sự không phù hợp về kỳ hạn giữa nguồn vốn và tài sản, sự biến động của lãi suất trên thị trường và các yếu tố kinh tế vĩ mô khác. Việc nhận diện các nguyên nhân này là rất quan trọng để xây dựng chiến lược quản lý hiệu quả.

2.2. Các Loại Rủi Ro Lãi Suất Trong Ngân Hàng

Rủi ro lãi suất có thể được phân loại thành rủi ro thu nhập và rủi ro giảm giá trị tài sản. Mỗi loại rủi ro đều có những đặc điểm và cách thức quản lý riêng, đòi hỏi ngân hàng phải có những chiến lược phù hợp.

III. Phương Pháp Hạn Chế Rủi Ro Lãi Suất Hiệu Quả

Để hạn chế rủi ro lãi suất, các ngân hàng thương mại có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc sử dụng các công cụ phái sinh là một trong những giải pháp phổ biến nhất. Ngoài ra, ngân hàng cũng cần cải thiện quy trình quản lý tài sản và nguồn vốn.

3.1. Sử Dụng Công Cụ Phái Sinh Để Phòng Ngừa Rủi Ro

Công cụ phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai và hợp đồng quyền chọn có thể giúp ngân hàng bảo vệ mình khỏi những biến động không lường trước của lãi suất. Việc áp dụng các công cụ này cần phải được thực hiện một cách cẩn thận và có chiến lược.

3.2. Cải Thiện Quản Lý Tài Sản Và Nguồn Vốn

Quản lý tài sản và nguồn vốn hiệu quả là yếu tố then chốt trong việc hạn chế rủi ro lãi suất. Ngân hàng cần phải đảm bảo rằng các khoản vay và nguồn vốn có kỳ hạn phù hợp để giảm thiểu rủi ro.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Rủi Ro Lãi Suất

Nghiên cứu về rủi ro lãi suất trong hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp hạn chế rủi ro là rất cần thiết. Các ngân hàng cần phải thường xuyên đánh giá và điều chỉnh chiến lược của mình để phù hợp với tình hình thị trường.

4.1. Kinh Nghiệm Hạn Chế Rủi Ro Từ Các Ngân Hàng Khác

Nhiều ngân hàng trên thế giới đã áp dụng thành công các biện pháp hạn chế rủi ro lãi suất. Việc học hỏi từ những kinh nghiệm này có thể giúp ngân hàng Việt Nam cải thiện quy trình quản lý rủi ro của mình.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam

Nghiên cứu tại ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp hạn chế rủi ro lãi suất đã giúp ngân hàng duy trì được lợi nhuận ổn định trong bối cảnh thị trường biến động.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Quản Lý Rủi Ro Lãi Suất

Quản lý rủi ro lãi suất là một phần quan trọng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại. Trong tương lai, các ngân hàng cần phải tiếp tục cải thiện quy trình quản lý và áp dụng các công nghệ mới để nâng cao hiệu quả trong việc hạn chế rủi ro.

5.1. Tương Lai Của Quản Lý Rủi Ro Lãi Suất

Với sự phát triển của công nghệ tài chính, ngân hàng có thể áp dụng các giải pháp công nghệ mới để quản lý rủi ro lãi suất hiệu quả hơn. Điều này sẽ giúp ngân hàng duy trì được lợi nhuận và ổn định trong bối cảnh thị trường biến động.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Quản Lý Rủi Ro Lãi Suất

Các ngân hàng cần xây dựng chính sách quản lý rủi ro lãi suất rõ ràng và cụ thể. Việc này không chỉ giúp ngân hàng bảo vệ lợi nhuận mà còn góp phần vào sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế luôn đối mặt với những biến động phức tạp của lãi suất thị trường, trong khi tổng tài sản toàn hệ thống ngân hàng duy trì mức tăng trưởng bình quân trên 12%/năm. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam (VietinBank) là định chế tài chính thương mại hàng đầu với mạng lưới rộng lớn gồm 155 chi nhánh tại 63 tỉnh, thành phố, 958 phòng giao dịch cùng 2 chi nhánh tại Cộng hòa Liên bang Đức. Hoạt động kinh doanh ngân hàng luôn chứa đựng sự lệch pha cố hữu giữa cơ cấu kỳ hạn của tài sản sinh lời và nguồn vốn huy động. Thực tế này biến rủi ro lãi suất trở thành mối đe dọa thường trực tới lợi nhuận kinh doanh và sự an toàn của nguồn vốn tự có.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề nhận diện, đo lường và kiểm soát rủi ro lãi suất trong hoạt động kinh doanh tại VietinBank. Mục tiêu cụ thể là phân tích biến động của tài sản và nguồn vốn nhạy cảm lãi suất, lượng hóa tác động của biến động lãi suất đến thu nhập thuần, đồng thời xác định nguyên nhân gây mất cân đối kỳ hạn trong bảng cân đối kế toán. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ dữ liệu tài chính hợp nhất của ngân hàng trong giai đoạn 3 năm từ 2016 đến 2018.

Ý nghĩa của công trình thể hiện qua việc cung cấp các căn cứ định lượng phục vụ tái cơ cấu tài sản nợ và tài sản có, bảo vệ giá trị vốn chủ sở hữu vượt trên 60.000 tỷ đồng và duy trì hệ số thu nhập lãi ròng cận biên (NIM) ổn định ở mức trên 2,8% - 3,0%, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi mô hình kinh doanh an toàn và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của nghiên cứu được xây dựng trên hệ thống các khái niệm và mô hình quản trị rủi ro ngân hàng hiện đại. Theo quy định tại Thông tư 08/2017/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, rủi ro lãi suất là nguy cơ tổn thất phát sinh do sự biến động bất lợi của lãi suất thị trường đối với các công cụ tài chính, giấy tờ có giá và sản phẩm phái sinh trên sổ kinh doanh của tổ chức tín dụng. Khái niệm tài sản nhạy cảm lãi suất (RSA) và nguồn vốn nhạy cảm lãi suất (RSL) đóng vai trò trung tâm trong việc phân loại các khoản mục tài chính có lãi suất thay đổi trong các khung kỳ hạn định giá lại.

Mô hình định giá lại (Repricing Model) được áp dụng để xác định khe hở lãi suất theo công thức: Khe hở lãi suất (GAP) bằng chênh lệch giữa tài sản nhạy cảm và nguồn vốn nhạy cảm. Từ đó, mô hình lượng hóa sự biến động của thu nhập lãi thuần (ΔNII) khi lãi suất thị trường thay đổi theo tỷ lệ ΔR. Bên cạnh đó, mô hình thời lượng (Duration Model) của Macaulay được sử dụng để đánh giá độ nhạy cảm của giá trị kinh tế vốn chủ sở hữu (ΔE) dựa trên chênh lệch thời lượng dòng tiền giữa tài sản có và tài sản nợ. Nghiên cứu cũng phân tích các công cụ tài chính phái sinh phòng ngừa rủi ro lãi suất gồm: hợp đồng kỳ hạn lãi suất (FRAs), hợp đồng tương lai lãi suất (Interest Rate Futures), hợp đồng hoán đổi lãi suất (IRS) và hợp đồng quyền chọn lãi suất (Caps, Floors, Collars).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán, báo cáo thường niên của VietinBank giai đoạn 2016 - 2018 và hệ thống xếp hạng tín nhiệm quốc tế từ Fitch Ratings, Moody's Investors Service và Standard & Poor's.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% dữ liệu kế toán và phân kỳ nhạy cảm lãi suất của toàn hệ thống VietinBank, bao gồm Hội sở chính, 155 chi nhánh trong nước và 2 chi nhánh tại nước ngoài trong chu kỳ 3 năm. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất có chủ đích toàn diện, đảm bảo tính đại diện và phản ánh đầy đủ thực trạng quản trị rủi ro của toàn bộ định chế tài chính.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phương pháp phân tích khe hở định lượng là vì phương pháp này cho phép bóc tách chi tiết cấu trúc kỳ hạn tái định giá theo 4 nhóm thời gian: dưới 1 tháng, từ 1 đến dưới 3 tháng, từ 3 đến dưới 6 tháng và từ 6 đến dưới 12 tháng. Phân tích so sánh chuỗi thời gian kết hợp với công thức tính hệ số NIM theo Thông tư 52/2018/TT-NHNN giúp lượng hóa chính xác mức độ tổn thương thu nhập khi lãi suất thị trường dao động trong biên độ 1% đến 2%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu tài chính của VietinBank giai đoạn 2016 - 2018 cho thấy 4 phát hiện trọng tâm về trạng thái rủi ro lãi suất:

Thứ nhất, tổng nguồn vốn nhạy cảm với lãi suất (RSL) gia tăng liên tục qua các năm. Năm 2016, tổng RSL đạt mức 745.376 tỷ đồng; sang năm 2017 tăng lên 770.512 tỷ đồng (tăng 25.129 tỷ đồng, tương ứng 3,37%) và đến năm 2018 đạt 919.038 tỷ đồng (tăng 148.475 tỷ đồng, tương ứng 19,27%). Đáng chú ý, lượng vốn nhạy cảm tăng thêm trong năm 2018 gấp 5,9 lần so với mức tăng của năm 2017, trong đó tiền gửi của khách hàng tăng mạnh nhất với mức tăng 87.366 tỷ đồng, tiếp theo là các khoản nợ Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước tăng 47.393 tỷ đồng.

Thứ hai, cơ cấu tài sản nhạy cảm với lãi suất (RSA) tập trung lớn vào hoạt động tín dụng ngắn hạn. Năm 2016, tổng RSA đạt 813.962 tỷ đồng. Trong đó, dư nợ cho vay khách hàng nhạy cảm lãi suất chiếm 644.448 tỷ đồng (tương đương 79,17% tổng RSA), tiền gửi và cho vay các tổ chức tín dụng khác đạt 94.012 tỷ đồng (chiếm 11,55%), và chứng khoán đầu tư đạt 57.567 tỷ đồng.

Thứ ba, ngân hàng duy trì trạng thái khe hở lãi suất dương (GAP > 0) tại phân kỳ siêu ngắn hạn dưới 1 tháng. Dư nợ cho vay khách hàng có kỳ hạn đặt lại lãi suất dưới 1 tháng năm 2016 đạt tới 522.548 tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với nguồn vốn huy động tiền gửi dưới 1 tháng là 213.460 tỷ đồng. Tình trạng này khiến ngân hàng đứng trước rủi ro thu nhập giảm sút khi mặt bằng lãi suất cho vay trên thị trường có xu hướng điều chỉnh giảm.

Thứ tư, việc ứng dụng các công cụ phái sinh để bảo hiểm rủi ro còn rất hạn chế. Tổng giá trị các công cụ tài chính phái sinh và tài sản tài chính khác chỉ đạt 682 tỷ đồng trong năm 2016, chiếm chưa tới 0,1% tổng tài sản nhạy cảm lãi suất. Nguồn thu nhập của ngân hàng vẫn phụ thuộc trên 80% vào thu nhập lãi thuần, trong khi nguồn thu từ dịch vụ phi tín dụng chỉ đóng góp khiêm tốn khoảng 10% đến 15% tổng thu nhập hoạt động.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng rủi ro lãi suất tại VietinBank là sự bất đối xứng về kỳ hạn giữa huy động và cho vay. Nguồn vốn tiền gửi của khách hàng chủ yếu có kỳ hạn ngắn dưới 12 tháng, trong khi nhu cầu vay vốn của nền kinh tế tập trung nhiều vào các dự án trung và dài hạn. Khi Ngân hàng Nhà nước điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt thông qua lãi suất tái cấp vốn và hạn mức tín dụng, chi phí huy động vốn của ngân hàng biến động tức thì, gây áp lực trực tiếp lên biên thu nhập lãi thuần.

Kết quả nghiên cứu này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây của tác giả Tạ Ngọc Sơn năm 2011 và tác giả Vũ Ngọc Diệp năm 2018, khẳng định điểm yếu chung của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam là phụ thuộc lớn vào tín dụng truyền thống và thiếu vắng các công cụ phòng vệ phái sinh. Tuy nhiên, luận văn này chỉ ra nét đặc thù tại VietinBank là quy mô tài sản nhạy cảm vượt trội đòi hỏi cơ chế quản trị danh mục linh hoạt hơn ở cấp độ toàn hệ thống.

Để hỗ trợ các nhà quản trị nhận diện rủi ro trực quan, toàn bộ dữ liệu khe hở lãi suất có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường thể hiện biến động hệ số NIM qua các quý. Bảng ma trận phân kỳ tái định giá 4 kỳ hạn (dưới 1 tháng, 1-3 tháng, 3-6 tháng, 6-12 tháng) sẽ minh họa rõ nét mức độ nhạy cảm của từng danh mục tài sản, từ đó giúp Ủy ban Quản lý Tài sản Nợ - Có (ALCO) ra quyết định điều chỉnh lãi suất kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm hạn chế rủi ro lãi suất tại VietinBank:

Thứ nhất, tái cơ cấu danh mục tài sản nợ và tài sản có nhằm bảo vệ và nâng cao hệ số thu nhập lãi ròng cận biên (NIM). Ban Điều hành cần chỉ đạo Khối Khách hàng và Khối Nguồn vốn tối ưu hóa chi phí trả lãi thông qua việc gia tăng tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) từ mức hiện tại lên mục tiêu 20% - 25% trong tổng vốn huy động giai đoạn 2019 - 2022. Đồng thời, kiểm soát chặt chẽ lãi suất cho vay thả nổi, phấn đấu duy trì hệ số NIM đạt trên 3,0% mỗi năm.

Thứ hai, đẩy mạnh đầu tư và thương mại hóa các công cụ tài chính phái sinh lãi suất. Khối Nguồn vốn và Thị trường tài chính cần chủ động triển khai các sản phẩm hợp đồng hoán đổi lãi suất (IRS) và quyền chọn lãi suất (Caps/Floors) cho nhóm khách hàng doanh nghiệp lớn. Mục tiêu đặt ra là nâng quy mô danh mục bảo hiểm rủi ro lãi suất ngoại bảng đạt tối thiểu 5% - 10% tổng dư nợ cho vay trung dài hạn trong lộ trình từ năm 2019 đến năm 2023.

Thứ ba, hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin phục vụ cơ chế quản lý vốn tập trung (FTP) và cảnh báo sớm rủi ro. Khối Quản trị rủi ro cần nâng cấp phần mềm đo lường tự động các chỉ số giá trị chịu rủi ro (VaR) và độ nhạy cảm lãi suất (PVBP), áp dụng đầy đủ đường cong lãi suất chuẩn vào định giá điều chuyển vốn nội bộ FTP. Thời gian hoàn thành trong giai đoạn 2019 - 2021 nhằm giám sát biến động lãi suất theo thời gian thực tại 155 chi nhánh.

Thứ tư, đa dạng hóa nguồn thu nhập để giảm thiểu sự phụ thuộc vào chênh lệch lãi suất. Khối Bán lẻ và Khối Khách hàng doanh nghiệp cần đẩy mạnh các dịch vụ thanh toán quốc tế, quản lý dòng tiền, bảo lãnh và dịch vụ ngân hiểm (bancassurance). Mục tiêu nâng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi lên mức 22% - 25% tổng thu nhập hoạt động vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, Ban Lãnh đạo và Ủy ban Quản lý Tài sản Nợ - Có (ALCO) tại các ngân hàng thương mại. Luận văn cung cấp khung phân tích thực tế về quản lý khe hở lãi suất trên quy mô tài sản hơn 900.000 tỷ đồng, hỗ trợ việc thiết lập chính sách định giá huy động và cho vay an toàn.

Thứ hai, Cán bộ phân tích Quản trị Rủi ro và Quản trị Tài sản Nợ - Có (ALM). Tài liệu là cẩm nang thực hành chi tiết về phương pháp phân nhóm tài sản nhạy cảm theo 4 khung kỳ hạn từ dưới 1 tháng đến 12 tháng, cách thức áp dụng mô hình định giá lại và mô hình thời lượng để kiểm soát tổn thất danh mục.

Thứ ba, Giảng viên, Học viên Cao học và Nghiên cứu sinh ngành Tài chính - Ngân hàng. Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị, cung cấp bộ dữ liệu thứ cấp chuẩn mực giai đoạn 2016 - 2018 cùng phương pháp luận lượng hóa rủi ro thị trường tại các định chế tài chính quy mô lớn.

Thứ tư, Cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của các chính sách tiền tệ và khung khổ pháp lý như Thông tư 08/2017/TT-NHNN lên cân đối tài chính của các ngân hàng thương mại trụ cột.

Câu hỏi thường gặp

Rủi ro lãi suất ảnh hưởng trực tiếp nhất đến chỉ số tài chính nào của ngân hàng thương mại? Rủi ro lãi suất tác động trực tiếp đến thu nhập lãi thuần (NII) và hệ số thu nhập lãi ròng cận biên (NIM). Tại VietinBank giai đoạn 2016 - 2018, khi nguồn vốn nhạy cảm tăng tới 148.475 tỷ đồng trong năm 2018, mọi biến động 1% của lãi suất thị trường đều làm thay đổi biên sinh lời của khối tài sản nhạy cảm hơn 800.000 tỷ đồng.

Mô hình định giá lại (Repricing Model) đo lường rủi ro lãi suất dựa trên nguyên lý nào? Mô hình định giá lại phân tích chênh lệch ghi sổ giữa tài sản nhạy cảm (RSA) và nguồn vốn nhạy cảm (RSL) theo công thức GAP = RSA - RSL. Với danh mục cho vay khách hàng 644.448 tỷ đồng năm 2016 tại VietinBank, mô hình chia tách thành 4 khung kỳ hạn để tính toán chính xác mức tổn thất thu nhập khi lãi suất thay đổi.

Vì sao các công cụ phái sinh lãi suất chưa được áp dụng rộng rãi tại các ngân hàng thương mại Việt Nam? Nguyên nhân chủ yếu do thị trường giao dịch phái sinh chưa phát triển tập trung, hành lang pháp lý đang trong quá trình hoàn thiện và các doanh nghiệp chưa có thói quen trả phí bảo hiểm rủi ro. Số liệu năm 2016 tại VietinBank cho thấy giá trị công cụ phái sinh chỉ đạt 682 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ chưa tới 0,1% tổng tài sản nhạy cảm.

Trạng thái khe hở lãi suất dương (GAP > 0) tại phân kỳ dưới 1 tháng mang lại nguy cơ gì cho VietinBank? Khi GAP dương, giá trị tài sản nhạy cảm lớn hơn nguồn vốn nhạy cảm. Nếu mặt bằng lãi suất giảm, doanh thu từ tài sản có giảm nhanh hơn chi phí trả lãi nợ, làm sụt giảm thu nhập ròng. Tại VietinBank, tài sản cho vay dưới 1 tháng vượt 522.548 tỷ đồng chịu áp lực trực tiếp khi Ngân hàng Nhà nước hạ trần lãi suất.

Cơ chế điều chuyển vốn nội bộ FTP đóng vai trò gì trong quản lý rủi ro lãi suất? Cơ chế FTP giúp tập trung toàn bộ rủi ro lãi suất từ các chi nhánh về Hội sở chính quản lý thông qua Ủy ban ALCO. Thay vì để 155 chi nhánh tự chịu rủi ro kỳ hạn, hệ thống FTP áp dụng đường cong lãi suất chuẩn giúp tối ưu hóa chi phí vốn và kiểm soát an toàn biên độ lãi suất toàn hàng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về rủi ro lãi suất, mô hình định giá lại GAP, mô hình thời lượng Duration và các sản phẩm phái sinh theo chuẩn Thông tư 08/2017/TT-NHNN.
• Phân tích chi tiết sự gia tăng của nguồn vốn nhạy cảm lãi suất tại VietinBank từ 745.376 tỷ đồng năm 2016 lên 919.038 tỷ đồng năm 2018 với mức tăng vọt trong năm 2018.
• Lượng hóa cấu trúc tài sản nhạy cảm đạt 813.962 tỷ đồng năm 2016 và chỉ rõ trạng thái khe hở lãi suất dương tại phân kỳ ngắn hạn dưới 1 tháng.
• Xác định điểm nghẽn trong việc áp dụng công cụ phái sinh lãi suất khi quy mô danh mục còn dưới 0,1% và tỷ trọng thu nhập ngoài lãi chỉ đạt từ 10% đến 15%.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn liền với cơ chế FTP, phát triển phái sinh và nâng cao năng lực ALCO trong lộ trình 2019 - 2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng mô hình phân tích định lượng thực chứng tại ngân hàng thương mại có mạng lưới 155 chi nhánh, cung cấp nền tảng quản trị rủi ro theo chuẩn mực Basel II. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2020 đến 2025, các định chế tài chính cần ưu tiên số hóa hệ thống ALM và tự động hóa công tác đo lường rủi ro. Bạn đọc và các nhà nghiên cứu hãy tải toàn văn luận văn để tham khảo chi tiết phương pháp tính toán và ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn quản trị ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý Thuyết về rủi ro lãi suất trong hoạt động của Ngân Hàng Thương Mại. Chương 2: Thực trạng rủi ro lãi suất trong hoạt động kinh doanh Tại Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam. Chương 3: Giải pháp hạn chế rủi ro lãi suất trong hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 CHƢƠNG 1: LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO LÃI SUẤT TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về lãi suất 1.1 Khái niệm lãi suất Trong nền kinh tế thị trƣờng, lãi suất là một trong những biến số kinh tế vĩ mô đƣợc quan tâm và theo dõi chặt chẽ.

Để có thể hiểu rõ về lãi suất, đã có rất nhiều quan điểm đƣợc đƣa ra. Trong quá trình nghiên cứu bản chất của Chủ nghĩa tƣ bản, Mác đƣa ra kết luận rằng lãi suất cũng là phần giá trị thặng dƣ đƣợc tạo ra do kết quả bóc lột lao động làm thuê và bị bọn tƣ bản - chủ ngân hàng chiếm đoạt. Lý thuyết chung về việc làm, lãi suất và tiền tệ của Keynes lại cho rằng lãi suất chính là sự trả công cho số tiền vay, là phần thƣởng cho sở thích chi tiêu tƣ bản. Lãi suất do đó còn đƣợc gọi là sự trả công cho sự chia li với của cải, tiền tệ.Mishkin – Trƣờng Đại học Columbia định nghĩa “Lãi suất là chi phí để vay hoặc giá phải trả để thuê vốn thường biểu thị bằng tỷ lệ phần trăm của 100 đôla thuê mỗi năm” 1 Cho dù lãi suất đƣợc hiểu theo khái niệm nào thì tóm lƣợc lại có thể hiểu rằng lãi suất là chi phí bỏ ra cho việc vay tiền, là giá cả của quyền đƣợc sử dụng tiền trong một khoảng thời gian nhất định mà ngƣời sử dụng phải trả cho ngƣời sở hữu nó.2 Phân loại lãi suất Lãi suất cũng đƣợc chia thành nhiều loại khác nhau tƣơng ứng với mục đích và điều kiện sử dụng: Dựa theo tính chất khoản vay 1 The Economics of Money, Banking and Financial Markets 3 rd Edition của Frederic S.Mishkin – Trường Đại học Columbia - do các dịch giả Nguyễn Quang Cư và PTS Nguyễn Đức Dy biên dịch (2001) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6  Lãi suất cơ bản: đƣợc áp dụng chung, làm cơ sở để ấn định các mức lãi suất phát sinh cho các dịch vụ tín dụng khác của ngân hàng.

 Lãi suất tiền gửi tiết kiệm ngân hàng: lãi suất sinh ra mà ngân hàng phải trả cho khách hàng sử dụng dịch vụ tiền gửi tiết kiệm vào ngân hàng.  Lãi suất cho vay ngân hàng (lãi suất tín dụng): ngƣời vay tiền phải trả cho ngân hàng khi vay. Đƣợc chia thành nhiều mức lãi dựa theo hình thức vay là vay kinh doanh, trả góp, vay qua thẻ tín dụng, vay ngắn hạn…  Lãi suất chiết khấu ngân hàng: áp dụng khi một cá nhân xin vay dƣới dạng chiết khấu thƣơng phiếu hoặc các giấy tờ cá giá trị. Đƣợc tính với tỷ lệ phần trăm theo mệnh giá thƣơng phiếu, khấu trừ ngay từ ban đầu khi nhận tiền vay.

 Lãi suất tái chiết khấu: đƣợc ngân hàng nhà nƣớc áp dụng đối với các ngân hàng thƣơng mại khi cho vay tái chiết khấu dƣới dạng thƣơng phiếu và giấy tờ có giá trị ngắn hạn chƣa đến hạn thanh toán.  Lãi suất liên ngân hàng: áp dụng khi cho vay trên thị trƣờng liên ngân hàng, giữa các ngân hàng với nhau qua quan hệ cung cầu vốn. Lãi suất liên ngân hàng đƣợc quy định bởi Ngân hàng nhà nƣớc, phụ thuộc vào sự phát triển của thị trƣờng và tỷ trọng sử dụng vốn. Dựa theo giá trị thực  Lãi suất danh nghĩa: đƣợc tính theo giá trị danh nghĩa, chƣa bao gồm chỉ số tác động của lạm phát và công bố trên hợp đồng tín dụng.

 Lãi suất thực tế: đƣợc điều chỉnh từ lãi suất danh nghĩa, và những tác động của lạm phát thời điểm đó. Theo đó: Lãi suất danh nghĩa = Lãi suất thực + Tỷ lệ lạm phát. Dựa theo tính linh hoạt của lãi suất  Lãi suất cố định: Cố định trƣớc và trong thời gian vay, có thể biết trƣớc để ngƣời vay tiền có thể quyết định vay hay không. Tuy vậy lãi suất cố định lại LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 hạn chế khi không đƣợc thay đổi trong thời gian mặc cho những biến động của lãi suất thị trƣờng.

 Lãi suất thả nổi: Ngƣợc lại với lãi suất cố định, khi có thể thay đổi tùy theo lãi suất thị trƣờng trong thời hạn vay tín dụng. Nhƣợc điểm là có thể gặp rủi ro biến động lãi suất tăng khi đi vay và lãi suất giảm khi gửi tiền. Dựa theo loại tiền cho vay  Lãi suất nội tệ: lãi suất cho vay và đi vay đồng nội tệ.  Lãi suất ngoại tệ: lãi suất cho vay và đi vay đồng ngoại tệ.

Dựa theo nguồn tín dụng trong nước hay quốc tế  Lãi suất quốc gia (lãi suất trong nƣớc): tiền đề cho mọi hình thức cho vay tín dụng trong nƣớc.  Lãi suất quốc tế: áp dụng với các hợp đồng tín dụng quốc tế.3 Vai trò của lãi suất trong nền kinh tế 1.1 Là công cụ để khuyến khích tiết kiệm và đầu tư Với việc tạo thu nhập cho ngƣời tiết kiệm, lãi suất trở thành một nhân tố cơ bản điều tiết tiêu dùng và tiết kiệm. Lãi suất cao khuyến khích ngƣời ta giảm tiêu dùng hiện tại, tiết kiệm nhiều hơn để có khoản tiêu dùng cao hơn trong tƣơng lai và ngƣợc lại. Các khoản tiết kiệm đƣợc thu hút triệt để qua các kênh tài chính trực tiếp và gián tiếp để tạo nên quỹ cho vay đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế.2 Là công cụ điều tiết nền kinh tế vĩ mô Một sự gia tăng trong lãi suất sẽ làm giảm khả năng có đƣợc những thu nhập khá lớn để bù đắp đƣợc số lãi phải trả, và do đó số đầu tƣ chắc chắn sẽ giảm.

Những lãi suất cao hơn sẽ làm cho một số ngƣời tiêu dùng chờ đợi chứ không mua ngay, và số tiêu dùng dự định sẽ giảm xuống. Tổng cầu bao gồm cả các thành phần nhƣ cầu đầu tƣ của doanh nghiệp và cầu tiêu dùng của cá nhân, của hộ gia đình sẽ thay đổi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vì sự biến động lãi suất có tác động đến đầu tƣ, dến tiêu dùng nên nó có tác động gián tiếp đến các mục tiêu của nền kinh tế vĩ mô: Lãi suất thấp sẽ khuyến khích đầu tƣ, khuyến khích tiêu dùng, từ đó tăng tổng cầu làm cho sản lƣợng tăng, giá cả tăng, thất nghiệp giảm, nội tệ có xu hƣớng giảm so với ngoại tệ. Lãi suất cao sẽ hạn chế đầu tƣ, hạn chế tiêu dùng, từ đó làm giảm tổng cầu, giảm sản lƣợng, giá cả giảm, thất nghiệp tăng, nội tệ có xu hƣớng tăng giá so với ngoại tệ.

Vì có khả năng tác động đến các biến số kinh tế vĩ mô nên lãi suất đƣợc Chính phủ các nƣớc sử dụng làm một công cụ có hiệu quả để điều tiết nền kinh tế quốc gia.3 Là công cụ phân phối vốn và kích thích sử dụng vốn có hiệu quả. Đối với những dự án có mức độ rủi ro nhƣ nhau, dự án nào có lãi suất lớn hơn thƣờng thu hút đƣợc vốn nhanh hơn, nhiều hơn. Còn những dự án nào chứa định nhiều rủi ro thì phải trả lãi suất cao mới có khả năng thu hút đƣợc vốn. Nhƣ vậy, bằng cách đƣa các mức lãi suất khác nhau có thể tạo đƣợc sự phân bổ các luồng vốn theo mục đích mong muốn.

Trong quan hệ vay vốn, ngƣời đi vay không chỉ phải hoàn trả gốc khi đến hạn mà còn phải trả lãi vay. Bằng việc buộc phải trả lãi đã kích thích các ngƣời đi vay phải sử dụng vốn có hiệu quả, vốn phải có tác dụng thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, tạo thu nhập để bù đắp chi phí, có lợi nhuận, tạo cơ sở cho việc trả lãi.4 Là công cụ đo lường tình trạng của nền kinh tế. Trong giai đoạn phát triển của nền kinh tế, lãi suất thƣờng có xu hƣơng tăng do cung cầu quỹ cho vay đều tăng lên, trong đó tốc độ tăng của cầu quỹ cho vay lớn hơn tốc độ tăng của cung quỹ cho vay. Ngƣợc lại, trong giai đoạn suy thoái của nền kinh tế, lãi suất thƣờng có xu hƣớng giảm xuống.5 Là công cụ thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Ngân hàng nhà nƣớc sử dụng công cụ này dƣới các hình thức ấn định trực tiếp lãi suất kinh doanh cho các ngân hàng hoặc quy định khung lãi suất tiền gửi, lãi suất tiền vay hoặc trần lãi suất tiền vay, qua đó khống chế lãi suất cho vay của các ngân hàng theo hƣớng thắt chặt hoặc nới lỏng tiền tệ.

Trong điều kiện thị trƣờng tài chính phát triển, NHNN sử dụng công cụ lãi suất gián tiếp nhƣ lãi suất tái chiết khấu, lãi suất cho vay cầm cố để tác động gián tiếp tới lãi suất thị trƣờng. Lãi suất thị trƣờng thay đổi sẽ tác động tới các biến số kinh tế vĩ mô.2 Rủi ro và rủi ro lãi suất 1.1 Khái quát về rủi ro 1.1 Khái niệm Có nhiều cách hiểu rủi ro khác nhau, có nhiều định nghĩa về rủi ro của các nhà kinh tế và các nhà kinh doanh. Thật khó có thể đƣa ra một định nghĩa về rủi ro chuẩn xác cho mọi môi trƣờng kinh doanh cũng nhƣ mọi giai đoạn phát triển của kinh tế xã hội. Chính vì vậy có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau về rủi ro, nhƣng cách tiếp cận phổ biến nhất khi xem rủi ro nhƣ là khả năng xuất hiện các khoản thiệt hại tài chính.

Thuật ngữ rủi ro đƣợc sử dụng với ý nghĩa nhƣ là sự không chắc chắn để mô tả sự biến động tỷ suất sinh lời của một tài sản nào đó. Trong kinh doanh ngân hàng, rủi ro là những biến cố không mong đợi mà khi xảy ra sẽ dẫn đến những tổn thất về tài sản của ngân hàng, giảm sút lợi nhuận thƣc tế so với dự kiến. Tại Khoản 7 Điều 3 Thông tƣ 08/2017/TT- NHNN định nghĩa : “Rủi ro là khả năng xảy ra tổn thất làm giảm vốn tự có, thu nhập dẫn đến làm giảm tỷ lệ an toàn vốn hoặc hạn chế khả năng đạt được mục tiêu kinh doanh của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng Trong Thông tƣ 08/2017/TT- NHNN ban hành ngày 01/08/2017, rủi ro đƣợc phân loại và định nghĩa một cách cụ thể.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.