Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật Ngành Công Nghệ Ô Tô Tại Trường Cao Đẳng Bình Phước

Giáo trình kỹ thuật về vẽ kỹ thuật nghề công nghệ ô tô cao đẳng, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Tác giả: Ths. Ngô Văn Tùng
• Trường học: Trường Cao Đẳng Bình Phước
• Chuyên ngành: Công Nghệ Ô Tô
• Đề tài: Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật Cao Đẳng Ngành Công Nghệ Ô Tô
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bình Phước

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: TIÊU CHUẨN TRÌNH BÀY BẢN VẼ KỸ THUẬT
• 1.1. Vật liệu - Dụng cụ vẽ và cách sử dụng
• 1.2. Các tiêu chuẩn về trình bày bản vẽ kỹ thuật
• 1.2.1. Khái niệm tiêu chuẩn
• 1.2.2. Khổ giấy
• 1.2.3. Các nét vẽ
• 1.2.4. Chữ viết trên bản vẽ
• 1.2.5. Tỷ lệ
• 1.2.6. Khung vẽ, khung tên

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật Cao Đẳng Ngành Công Nghệ Ô Tô

Giáo trình Vẽ Kỹ Thuật là tài liệu quan trọng trong việc đào tạo sinh viên ngành Công Nghệ Ô Tô. Nó không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản về vẽ kỹ thuật mà còn giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các tiêu chuẩn và quy định trong ngành. Vẽ kỹ thuật được coi là ngôn ngữ giao tiếp trong kỹ thuật, đóng vai trò thiết yếu trong việc thiết kế và sản xuất ô tô.

1.1. Ý nghĩa của Vẽ Kỹ Thuật trong Công Nghệ Ô Tô

Vẽ kỹ thuật giúp sinh viên nắm vững các khái niệm cơ bản về hình học và các phép chiếu. Điều này rất quan trọng trong việc thiết kế và chế tạo các bộ phận của ô tô.

1.2. Cấu trúc của Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật

Giáo trình được chia thành nhiều chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể của vẽ kỹ thuật, từ tiêu chuẩn trình bày đến các phương pháp vẽ hình học.

II. Những Thách Thức trong Việc Học Vẽ Kỹ Thuật Ngành Ô Tô

Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc nắm bắt các tiêu chuẩn và quy định về vẽ kỹ thuật. Việc áp dụng lý thuyết vào thực hành cũng là một thách thức lớn. Đặc biệt, việc hiểu và sử dụng các dụng cụ vẽ một cách chính xác là điều cần thiết để tạo ra các bản vẽ chất lượng.

2.1. Khó khăn trong Việc Nắm Bắt Kiến Thức

Nhiều sinh viên cảm thấy khó khăn trong việc hiểu các ký hiệu và quy ước trong vẽ kỹ thuật, điều này có thể dẫn đến việc tạo ra các bản vẽ không chính xác.

2.2. Thực Hành Vẽ Kỹ Thuật

Việc thực hành vẽ kỹ thuật đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác. Sinh viên cần phải luyện tập thường xuyên để cải thiện kỹ năng vẽ của mình.

III. Phương Pháp Học Vẽ Kỹ Thuật Hiệu Quả

Để học vẽ kỹ thuật hiệu quả, sinh viên cần áp dụng các phương pháp học tập tích cực. Việc tham gia vào các buổi thực hành và làm việc nhóm sẽ giúp sinh viên cải thiện kỹ năng của mình nhanh chóng.

3.1. Tham Gia Thực Hành Thường Xuyên

Thực hành thường xuyên giúp sinh viên làm quen với các dụng cụ và kỹ thuật vẽ, từ đó nâng cao khả năng tạo ra các bản vẽ chính xác.

3.2. Học Tập Theo Nhóm

Học tập theo nhóm giúp sinh viên trao đổi kiến thức và kinh nghiệm, từ đó cải thiện kỹ năng vẽ kỹ thuật của mình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Vẽ Kỹ Thuật trong Ngành Ô Tô

Vẽ kỹ thuật không chỉ là một môn học lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rất lớn trong ngành công nghiệp ô tô. Các bản vẽ kỹ thuật được sử dụng để thiết kế, chế tạo và bảo trì các bộ phận của ô tô.

4.1. Thiết Kế và Chế Tạo Ô Tô

Các bản vẽ kỹ thuật là cơ sở để các kỹ sư thiết kế và chế tạo các bộ phận của ô tô, đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong sản xuất.

4.2. Bảo Trì và Sửa Chữa Ô Tô

Vẽ kỹ thuật cũng được sử dụng trong việc bảo trì và sửa chữa ô tô, giúp kỹ thuật viên hiểu rõ cấu trúc và hoạt động của các bộ phận.

V. Kết Luận và Tương Lai của Vẽ Kỹ Thuật Ngành Ô Tô

Vẽ kỹ thuật sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong ngành công nghệ ô tô. Với sự phát triển của công nghệ, các phương pháp vẽ kỹ thuật cũng sẽ được cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành công nghiệp.

5.1. Tương Lai của Vẽ Kỹ Thuật

Với sự phát triển của công nghệ CAD/CAM, vẽ kỹ thuật sẽ trở nên chính xác và hiệu quả hơn, giúp nâng cao chất lượng sản phẩm trong ngành ô tô.

5.2. Định Hướng Đào Tạo

Các chương trình đào tạo sẽ cần cập nhật thường xuyên để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động và công nghệ mới.

Nội dung chính

BÁO CÁO THƯ MỤC HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH VẼ KỸ THUẬT (MH13.COT)

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Mô đun: Vẽ kỹ thuật (Mã môn học: MH13.COT) do Thạc sĩ Ngô Văn Tùng biên soạn năm 2023, được ban hành theo quyết định của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Bình Phước phục vụ đào tạo lưu hành nội bộ. Giáo trình được thiết kế cho trình độ Cao đẳng thuộc ngành Công nghệ Ô tô, đồng thời áp dụng cho các nghề khối kỹ thuật cơ khí như Cắt gọt kim loại.

Trong chương trình đào tạo, môn học mang tính chất kỹ thuật cơ sở bắt buộc, được bố trí giảng dạy ngay từ đầu khóa học song song với các môn cơ sở khác nhằm hình thành nền tảng ngôn ngữ kỹ thuật cho học viên trước khi tiếp cận các môn học chuyên ngành.

Thời lượng: 45 giờ 

Mục tiêu đào tạo (Learning Outcomes) của giáo trình xác định trên ba phương diện:

• Kiến thức: Trình bày đầy đủ các tiêu chuẩn bản vẽ kỹ thuật cơ khí, quy chuẩn hình cắt, mặt cắt, hình chiếu và vẽ quy ước; giải thích đúng các ký hiệu tiêu chuẩn và phương pháp trình bày bản vẽ.
• Kỹ năng: Lập bản vẽ phác, bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp đúng Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN); đọc hiểu bản vẽ lắp và bản vẽ sơ đồ động của các cơ cấu, hệ thống trong ô tô.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, hình thành tác phong làm việc chính xác và cẩn trọng trong môi trường kỹ thuật.

Cấu trúc giáo trình đi từ việc chuẩn hóa công cụ, tiêu chuẩn nét vẽ, chữ viết, phương pháp hình học 2D đến các phép chiếu không gian 3D, biểu diễn chi tiết và hệ thống kỹ thuật cơ khí thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 1 bài mở đầu và 5 chương chuyên đề với cấu trúc phân bổ thời gian và logic nội dung như sau:

STT	Tên chương / Mục	Tổng số giờ	Lý thuyết	Thực hành / Bài tập	Kiểm tra
-	Bài mở đầu: Lịch sử và vai trò môn học	-	-	-	-
I	Những kiến thức cơ bản về lập bản vẽ kỹ thuật	4	4	0	0
II	Vẽ hình học	8	2	6	0
III	Các phép chiếu và hình chiếu cơ bản	12	2	9	1
IV	Biểu diễn vật thể trên bản vẽ kỹ thuật	12	2	10	0
V	Bản vẽ kỹ thuật	9	2	6	1
Tổng		45	12	31	2

• Bài mở đầu: Tổng quan lịch sử phát triển bản vẽ kỹ thuật; công trình Hình học họa hình của Gaspard Monge (1798); các dấu mốc tiêu chuẩn hóa tại Việt Nam (Tiêu chuẩn Bản vẽ cơ khí năm 1963, Hệ thống quản lý bản vẽ năm 1964, Hệ thống tiêu chuẩn Tài liệu thiết kế năm 1974, gia nhập ISO năm 1977).
• Chương I: Những kiến thức cơ bản về lập bản vẽ kỹ thuật: Hướng dẫn sử dụng vật liệu (giấy tinh, giấy phác, giấy can; bút chì 2H-3H đến 2B-3B, HB; thước T, êke 45° và 60°, compa đo và vẽ); Khổ giấy chính từ A0 đến A4 theo kích thước chuẩn ($1189 \times 841$ mm đến $297 \times 210$ mm); 9 loại nét vẽ kỹ thuật (nét liền đậm, nét liền mảnh, nét đứt mảnh, nét chấm gạch mảnh, nét chấm gạch đậm, nét hai chấm gạch mảnh/đậm, nét dích dắc, nét lượn sóng); Chữ viết theo TCVN 7284-0 (khổ chữ $h$ từ 2,5 đến 40 mm, kiểu A và B đứng/nghiêng 75°); Tỷ lệ theo TCVN 3-74; Khung bản vẽ và khung tên theo TCVN 3821-83, TCVN 3827-83 (khung tên học tập 9 mục và khung tên sản xuất 21 mục); Quy định ghi kích thước.
• Chương II: Vẽ hình học: Phương pháp dựng đường song song, đường vuông góc; Kỹ thuật chia đoạn thẳng theo tỷ lệ tia phụ; Kỹ thuật chia đường tròn thành 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 phần bằng nhau; Cách tính độ dốc ($i = \frac{BC}{AC} = \tan\alpha$) và độ côn; Phương pháp vẽ cung tròn nối tiếp (với hai đường thẳng song song, cắt nhau, vuông góc; tiếp xúc trong, ngoài với đường thẳng và cung tròn khác); Phương pháp vẽ đường elip chính xác và đường ovan 4 tâm thay thế; Phân tích thực hành trên chi tiết "tấm giằng" (các bán kính R24, R12, R10, R15, R8, R18 và kích thước định vị 95 mm, 50 mm).
• Chương III: Các phép chiếu và hình chiếu cơ bản: Phân tích phép chiếu xuyên tâm, phép chiếu song song và phép chiếu vuông góc; Hệ thống 3 mặt phẳng hình chiếu ($P_1$: đứng, $P_2$: bằng, $P_3$: cạnh); 6 hình chiếu cơ bản theo phương pháp góc tư thứ nhất (First Angle Projection - TCVN 5-78) và so sánh với phương pháp góc tư thứ ba (Third Angle Projection); Kỹ thuật vẽ hình chiếu phụ, hình chiếu riêng phần; Xác định hình chiếu của điểm, đường thẳng, mặt phẳng, khối đa diện, khối tròn và giao tuyến hình học.
• Chương IV: Biểu diễn vật thể trên bản vẽ kỹ thuật: Lý thuyết và phương pháp dựng hình chiếu trục đo; Phương pháp đọc bản vẽ hình chiếu; Quy chuẩn thể hiện hình cắt, mặt cắt và hình trích.
• Chương V: Bản vẽ kỹ thuật: Quy ước biểu diễn mối ghép cơ khí (mối ghép ren, mối ghép then, then hoa, chốt, mối ghép hàn, đinh tán); Quy ước vẽ bánh răng và lò xo; Phương pháp lập và đọc bản vẽ chi tiết, bản vẽ lắp, sơ đồ động hệ thống trong ô tô.

Tiến trình nội dung:
Quy chuẩn tiêu chuẩn cơ bản (Chương I)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết nền tảng: Cơ sở hình học họa hình về phép chiếu trực giao và phép chiếu song song.
• Nguyên tắc cốt lõi: Trật tự ưu tiên khi trùng nét (nét liền đậm $\rightarrow$ nét đứt $\rightarrow$ nét chấm gạch mảnh $\rightarrow$ nét liền mảnh); tỷ lệ bề rộng nét đậm so với nét mảnh không nhỏ hơn 2:1; nguyên tắc ghi kích thước duy nhất một lần trên hình biểu diễn rõ ràng nhất.
• Hệ thống quy chuẩn: Các tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 7284-0, TCVN 3-74, TCVN 5-78, TCVN 3821-83, TCVN 3827-83) liên kết cùng hệ thống tiêu chuẩn quốc tế ISO.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Sử dụng thành thạo dụng cụ vẽ kỹ thuật truyền thống; xác định chính xác tâm và tiếp điểm nối tiếp hình học; vẽ đúng kích thước và nét vẽ kỹ thuật.
• Kỹ năng phân tích: Đọc hiểu bản vẽ lắp ráp, phân tích giao tuyến giữa các khối hình học, đọc sơ đồ nguyên lý truyền động ô tô.
• Năng lực ứng dụng: Chuyển đổi dữ liệu bản vẽ sang thao tác vạch dấu thực tế khi gia công cơ khí và bảo dưỡng ô tô.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Phương pháp sư phạm

Giáo trình thiết kế theo định hướng thực hành kỹ thuật, trong đó thời lượng bài tập và thực hành chiếm 31/45 giờ (chiếm 68,9% tổng thời lượng). Mô hình giảng dạy kết hợp giữa hướng dẫn lý thuyết quy chuẩn và rèn luyện kỹ năng thao tác trực tiếp trên bản vẽ.

Mô hình tổ chức giảng dạy:

Hệ thống bài tập và thực hành

• Bài tập sửa sai quy chuẩn: Học viên nhận diện và khắc phục các lỗi kỹ thuật thực tế như nét vẽ giao nhau không đúng quy cách, đường dóng cắt đường kích thước, vị trí ghi chữ số kích thước sai quy định.
• Bài tập dựng hình và chia độ: Luyện tập chia đoạn thẳng, chia đường tròn thành nhiều phần bằng nhau, dựng đa giác đều bằng thước và êke.
• Bài tập ứng dụng chi tiết thực tế: Triển khai vẽ hình học chi tiết cơ khí phức tạp (như chi tiết "tấm giằng" yêu cầu xác định 5 vị trí cung nối tiếp tiếp xúc trong, ngoài và tiếp xúc đường thẳng).

Phương pháp kiểm tra và đánh giá

Hệ thống kiểm tra gồm 2 giờ đánh giá định kỳ phân bổ vào Chương III (kiểm tra vẽ hình chiếu vuông góc) và Chương V (kiểm tra lập/đọc bản vẽ kỹ thuật cơ khí), kết hợp đánh giá thường xuyên qua các bài vẽ khổ giấy A4, A3 theo tiêu chí:

1. Độ chính xác kích thước và dung sai ghi chú.
2. Chất lượng đường nét và chữ viết theo chuẩn TCVN 7284-0.
3. Độ hoàn chỉnh của khung tên và khung bản vẽ theo TCVN 3821-83.

Hướng dẫn tự học

1. Luyện tập theo trình tự 4 bước lập bản vẽ: Chuẩn bị vật liệu $\rightarrow$ Vẽ khung bản vẽ và khung tên $\rightarrow$ Vẽ nội dung $\rightarrow$ Điền thông tin khung tên.
2. Tra cứu kích thước khổ chữ và bảng thông số chữ viết kiểu A ($d = \frac{1}{14}h$) và kiểu B ($d = \frac{1}{10}h$).
3. Thực hành đọc sơ đồ động của các hệ thống ô tô để củng cố kỹ năng đọc bản vẽ.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình ghi nhận các điểm đặc thù về lịch sử phát triển, quy chuẩn hóa và tính ứng dụng thực tế:

Hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật trong giáo trình:

• Hệ thống hóa lịch sử tiêu chuẩn hóa: Trích dẫn cụ thể quá trình hình thành hệ thống bản vẽ kỹ thuật từ công trình năm 1798 của Gaspard Monge đến các mốc văn bản pháp quy của Việt Nam:
  • Năm 1963: Ban hành tiêu chuẩn Bản vẽ cơ khí.
  • Năm 1964: Ban hành tiêu chuẩn Hệ thống quản lý bản vẽ.
  • Năm 1974: Ban hành Hệ thống tiêu chuẩn Tài liệu thiết kế.
  • Năm 1977: Việt Nam gia nhập Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO).
• Phân biệt phương pháp chiếu quốc tế: Giáo trình trình bày rõ sự khác biệt giữa phương pháp góc tư thứ nhất (First Angle Projection - chuẩn Việt Nam và châu Âu áp dụng) và phương pháp góc tư thứ ba (Third Angle Projection - chuẩn châu Mỹ áp dụng), giúp người học đọc được các tài liệu kỹ thuật nhập khẩu.
• Gắn kết thực tế ngành cơ khí - ô tô: Cung cấp mẫu khung tên dùng trong giảng dạy (9 mục thông tin cho lớp học cơ khí - ô tô như Lớp 21T2OTOA) và mẫu khung tên hoàn chỉnh dùng trong sản xuất gồm 21 chỉ mục theo TCVN 3827-83 (gồm mã vật liệu C45, khối lượng, xí nghiệp, người duyệt, ô sửa đổi). Nội dung vẽ quy ước mối ghép (then, then hoa, hàn, đinh tán, bánh răng) trực tiếp phục vụ cho việc đọc bản vẽ kết cấu ô tô.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo kỹ thuật:

• Sinh viên chuyên ngành: Học viên hệ Cao đẳng ngành Công nghệ Ô tô, Cắt gọt kim loại, Công nghệ Cơ khí học môn Vẽ kỹ thuật (mã MH13.COT) trong học kỳ đầu tiên của chương trình.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Môn học không yêu cầu kiến thức kỹ thuật chuyên ngành trước đó; học viên chỉ cần nắm vững kiến thức toán học về hình học phẳng và hình học không gian ở cấp trung học.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm đề cương và giáo trình giảng dạy chuẩn hóa, định lượng chi tiết 45 giờ học, cung cấp hệ thống hình vẽ mẫu, quy cách nét vẽ và dạng bài tập thực hành trên lớp.
• Cán bộ kỹ thuật và người tự học: Dùng làm tài liệu tra cứu các thông số kỹ thuật tiêu chuẩn như bảng tỷ lệ TCVN 3-74, bảng nét vẽ theo bề rộng $S$, thông số kích thước chữ viết TCVN 7284-0 và các ký hiệu quy ước cơ khí (đường kính $\varnothing$, bán kính $R$, hình vuông $\square$, mặt cầu).

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng học viên nào?

Giáo trình thiết kế cho sinh viên trình độ Cao đẳng khối ngành kỹ thuật, trọng tâm là ngành Công nghệ Ô tô và nghề Cắt gọt kim loại, áp dụng cho học phần kỹ thuật cơ sở bắt buộc 45 giờ.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Học viên cần nắm vững các nguyên lý hình học phẳng (dựng tiếp tuyến, chia góc, dựng đa giác) và hình học không gian cơ bản. Không bắt buộc phải có kiến thức chuyên ngành ô tô trước khi học mô đun này.

3. Quy chuẩn trình bày bản vẽ trong giáo trình dựa trên tiêu chuẩn nào?

Giáo trình tuân thủ hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành và tương thích chuẩn ISO, bao gồm:

• TCVN 7284-0 về chữ viết kỹ thuật.
• TCVN 3-74 về tỷ lệ bản vẽ.
• TCVN 5-78 về các hình chiếu cơ bản.
• TCVN 3821-83 và TCVN 3827-83 về khung bản vẽ và khung tên.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học cần kết hợp đọc lý thuyết với thực hành vẽ tay bằng dụng cụ (thước chữ T, êke, compa), hoàn thành đầy đủ các bài tập dựng hình (như chi tiết tấm giằng) và bài tập sửa sai nét vẽ/kích thước trong Chương I và Chương II.

5. Giáo trình có cung cấp thông tin về quy ước mối ghép cơ khí không?

Có. Chương V giáo trình cung cấp đầy đủ quy ước biểu diễn kỹ thuật cho các mối ghép ren, then, then hoa, chốt, mối ghép hàn, đinh tán, bánh răng, lò xo và bản vẽ sơ đồ động hệ thống ô tô.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Mô đun: Vẽ kỹ thuật (MH13.COT) của Trường Cao đẳng Bình Phước cung cấp hệ thống kiến thức chuẩn hóa về tiêu chuẩn bản vẽ, phương pháp vẽ hình học và kỹ thuật chiếu vuông góc theo tiêu chuẩn TCVN và ISO. Với cấu trúc 45 giờ tập trung phần lớn vào thực hành (31 giờ), tài liệu xây dựng năng lực lập và đọc bản vẽ kỹ thuật cơ khí, bản vẽ lắp và sơ đồ động ô tô cho sinh viên Cao đẳng Công nghệ Ô tô và ngành cơ khí.

Lộ trình học tập được thiết kế tuyến tính: chuẩn hóa công cụ và nét vẽ $\rightarrow$ dựng hình học phẳng và vẽ nối tiếp $\rightarrow$ biểu diễn không gian 3 mặt phẳng chiếu $\rightarrow$ hoàn thiện bản vẽ chi tiết và sơ đồ động chuyên ngành. Học viên có thể sử dụng kết hợp giáo trình cùng các tài liệu tiêu chuẩn TCVN 7284-0, TCVN 3-74, TCVN 5-78, TCVN 3821-83 để phục vụ học tập và tra cứu kỹ thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kỹ thuật Mục tiêu: + Trình bày được những kiến thức cơ bản về tiêu chuẩn bản vẽ + Lựa chọn, sử dụng thành thạo các dụng cụ, vật liệu vẽ. + Có ý thức trách nhiệm, chủ động học tập. Vật liệu - Dụng cụ vẽ và cách sử dụng 1. Vật liệu vẽ.

+ Giấy vẽ tinh: Giày, hơi cứng, trắng, mịn, một mặt bóng và một mặt nhám. Bản vẽ tinh được vẽ trên mặt nhẵn. Giấy thường được cắt theo khổ lớn, khi dùng tùy theo khuôn khổ cần thiết mà cắt cho thích hợp. + Giấy vẽ phác: Là loại giấy dày, kẻ ly theo mm và cm.

Thường ở dạng cuộn. + Giấy can: Là loại giấy trong mờ , ánh sáng có thể xuyên qua được. Giấy can dùng để can lại các bản vẽ tinh và từ đó có thể in ra nhiều bản khác nhau bằng phương pháp tác dụng của ánh sáng. Bút chì được dùng rộng rãi trong nhiều ngành với những yêu cầu khác nhau.

Bút chì có hai loại là bút chì cứng và bút chì mềm.1: Bút chì Hình 1.2: Bút chì 9 10 - Bút chì cứng. Tùy theo độ cứng mà ký hiệu H, 2H, 3H. Chỉ số càng lớn thì độ cứng càng cao. Tùy theo độ cứng mà ký hiệu B, 2B, 3B.

Chỉ số càng lớn thì độ mềm càng cao. - Bút chì loại vừa. Ký hiệu là HB c. Tẩy thường được làm bằng cao su có tác dụng xóa những đường nét vẽ không chính xác.

Dụng cụ vẽ và cách sử dụng. Ván vẽ thường làm bẳng gỗ mềm, phẳng, nhẵn. Khi vẽ phải giữ gìn ván vẽ sạch sẽ không xây xước. Thước chữ T gồm có thân ngang và đầu thước, chủ yếu dùng để vẽ các đường nằm ngang.

Khi vẽ cần giữ đầu thước áp sát mép trái ván vẽ để trượt thước dọc theo mép trái 10 11 ván vẽ đến vị trí nhất định. Tay cầm bút di chuyển dọc theo mép trên thân ngang để vẽ đường nằm ngang. Cần giữ thước không bị cong vênh.5: Thước chữ T c. Ê ke làm bằng chất dẻo hoặc gỗ, mỏng.

Thường gồm một bộ hai chiếc, một chiếc là tam giác vuông cân (450 ), chiếc kia là nửa tam giác đều ( 600) Hình 1. Dùng để vẽ các đường cong có bán kính cong thay đổi. + Compa vẽ dùng để vẽ các đường tròn, cung tròn. + Compa đo dùng để lấy độ dài đoạn thẳng.

Các tiêu chuẩn về trình bày bản vẽ kỹ thuật 2. Khái niện tiêu chuẩn Bản vẽ kỹ thuật là tài liệu kỹ thuật liên quan đến sản phẩm trong buôn bán, chuyển giao công nghệ, trao đổi hàng hóa hoặc dịch vụ thông tin. Do đó bản vẽ kỹ thuật phải được lập theo các tiêu chuẩn thống nhất của Tiêu chuẩn Việt Nam và Tiêu chuẩn Quốc tế về bản vẽ kỹ thuật. Hiện nay, các tiêu chuẩn Việt Nam, trong đó có các tiêu chuẩn về bản vẽ kỹ thuật là những văn bản kỹ thuật do Bộ Khoa học Công nghệ ban hành.

Nước ta đã là thành viên của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế ( International Organization Standardization - ISO) từ năn 1977. Việc áp dụng Tiêu chuẩn Quốc gia cũng như Quốc tế nhằn mục đích nâng cao năng suất lao động, cải tiến chất lượng sản phẩm, thúc đẩy tiến độ kỹ thuật. Ngoài ra, nó còn có ý nghĩa giáo dục về mặt tư tưởng, về lề lối làm việc của một nền sản xuất lớn. Khái niệm: Tiêu chuẩn về bản vẽ kỹ thuật là những quy định về cách trình bày bản vẽ, các hình biểu diễn, các ký hiệu và quy ước cần thiết cho việc lập bản vẽ.

Khổ giấy Khổ giấy được xác định bằng các kích thước mép ngoài của bản vẽ. + Giấy vẽ tinh. Giày, hơi cứng, trắng, mịn, một mặt bóng và một mặt nhám. Bản vẽ tinh được vẽ trên mặt nhẵn.

Giấy thường được cắt theo khổ lớn, khi dùng tùy theo khuôn khổ cần thiết mà cắt cho thích hợp. + Giấy vẽ phác. Là loại giấy dày, kẻ ly theo mm và cm. Thường ở dạng cuộn.

12 13 Là loại giấy trong mờ, ánh sáng có thể xuyên qua được. Giấy can dùng để can lại các bản vẽ tinh và từ đó có thể in ra nhiều bản khác nhau bằng phương pháp tác dụng của ánh sáng. Bản vẽ được thực hiện trên khổ giấy nhỏ nhất đảm bảo sáng sủa và độ chính xác cần thiết. Khổ giấy là kích thước của bản vẽ được xác định bằng số đo kích thước mép ngoài bản vẽ sau khi xén và được tính bằng mm.

Khổ giấy có hai loại. + Khổ giấy chính (A). + Khổ giấy phụ (B).9: Khổ giấy Bảng kích thước và ký hiệu các loại khổ giấy Ký hiệu khổ giấy 44 24 22 12 11 Kích thước cạnh khổ 1189 ˟ 841 594 ˟ 841 594 ˟ 420 297 ˟ 420 297 ˟ 210 giấy (mm) Ký hiệu tương ứng A0 A1 A2 A3 A4 2. Các nét vẽ Để biểu diễn vật thể trên bản vẽ kỹ thuật chúng ta dùng các loại nét vẽ có hình dạng và kích thước khác nhau.

Chiều rộng của các nét vẽ cần chọn sao cho phù hợp với kích thước, loại bản vẽ và lấy trong dãy kích thước sau. Các loại nét vẽ. Tên gọi Biểu diễn nét vẽ Chiều Ứng dụng rộng - Đường bao thấy trên hình 1. Nét liền đậm chiếu và mặt cắt.

S = 0,6 1,5 - Giao tuyến thấy. - Khung vẽ và khung tên. 13 14 - Đường đỉnh ren. - Đường kích thước.

- Đường bao thấy của mặt cắt S/3 chập. Nét liền - Đường chân ren. mảnh - Đường dẫn và đường chú dẫn. - Giao tuyến tưởng tưởng.

- Gường giao mặt cắt châp. - Khu vực cho phép cần xử lý bề 3. Nét đứt mảnh S/2 - Cạnh khuất. - Đường bao khuất.

Nét chấm S/3 - Đường đối xứng, đường trục, gạch mảnh đường tâm. Nét chấm - Đường biểu diễn mặt cần gia gạch đậm công nhiệt hoặc lớp phủ. Nét hai chấm - Đường bao của chi tiết liền kề. gạch mảnh - Vị trí tới hạn của chi tiết S/3 chuyển động.

- Đường trọng tâm. - Đường bao ban đầu trước khi tạo hình. - Các chi tiết đặt trước mặt phẳng cắt. Nét hai chấm gạch đậm 9.

Nét dích dắc - Đường biểu diễn giới hạn của S/3 hình chiếu hoặc hình cắt. Nét lượn S/3 - Đường biểu diễn giới hạn của sóng hình chiếu hoặc hình cắt. Quy tắc vẽ các nét vẽ. + Khi hai hay nhiều nét vẽ khác loại trùng nhau thì thứ tự ưu tiên như sau: Nét liền đậm, nét đứt, nét chấm gạch mảnh, nét liền mảnh.

+ Đối với nét đứt nằm trên đường kéo dài của nét liền thì chỗ nối tiếp để hở. Các trường hợp khác, các đường nét cắt nhau phải vẽ chạm vào nhau. + Hai trục vuông góc của đường tròn vẽ bằng nét chấm gạch mảnh phải giao nhau tại giữa hai nét gạch. + Nét chấm gạch mảnh phải được bắt đầu và kết thúc bởi các nét gạch.

+ Đối với đường tròn có đường kính nhỏ hơn 12mm, cho phép dùng nét liền mảnh thay cho nét chấm gạch mảnh.10: Quy tắc vẽ các nét vẽ Quy định dùng hai chiều rộng của nét vẽ trên cùng bản vẽ có tỷ số chiều rộng của nét đậm và nét mảnh không được nhỏ hơn 2:1 15 16 Hình 1.11: Cách vẽ các nét vẽ c.12: Các loại nét vẽ 2. Chữ viết trên bản vẽ Trên bản vẽ kỹ thuật ngoài hình vẽ ra còn có những con số kích thước, những ký hiệu bẳng chữ, những ghi chú bằng lời văn. Chữ viết trên bản vẽ phải rõ ràng, dễ đọc, thống nhất, không gây nhầm lẫn. Chữ viết được quy định trong TCVN 7284-0.

Khổ chữ h là giá trị được xác định bằng chiều cao của chữ hoa tính bằng mm. Có các khổ chữ sau 2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14; 20; 28; 40. Chiều rộng nét chữ d phụ thuộc vào kiểu chữ và chiều cao của chữ. Kiểu chữ Có các kiểu chữ sau: - Kiểu A đứng và kiểu A nghiêng 750 với d = 1/14h.13: Kích thước của chữ viết Bảng quy định các thông số chữ viết Thông số chữ viết Ký hiệu Kích thước tương đối Kiểu A Kiểu B Chiều cao chữ hoa h 14/14h 10/10h Chiều cao chữ thường c 10/14h 7/10h Khoảng cách giữa các chữ a 2/14h 2/10h Bước nhỏ nhất giữa các dòng b 22/14h 17/10h chữ Khoảng cách giữ các từ e 6/14h 6/10h Chiều rộng nét chữ d 1/14h 1/10h Có thể giảm một nửa khoảng cách a giữa chữ và chữ số có nét kề nhau, không song song với nhau như các chữ L, A, V, T.

+ Kiểu A đứng A B C D E F G H I J K N M LO P Q RSTUVWXYZ-0123456789 abcdefghijknmlopqrstu vwxyz-0123456789 17 18 + Kiểu chữ A nghiêng A B C D E F G H I J K N M LO P Q RSTUVWXYZ-0123456789 abcdefghijknmlopqrstu vwxyz-0123456789 - Kiểu chữ B + Kiểu chữ B đứng Hình 1.14: Kiểu chữ B đứng + Kiểu chữ B nghiêng Hình 1.15: Kiểu chữ B nghiêng 18 19 Hình 1.16: Kiểu chữ B nghiêng + Kiểu B đứng và kiểu B nghiêng 750 với d=1/10h.17: Kiểu chữ B đứng và nghiêng 2. Tỷ lệ Tỷ lệ là tỷ số giữa kích thước đo được trên hình biểu diễn với khích thước tương ứng đo được trên vật thể. Trị số kích thước ghi trên hình biểu diễn không phụ thuộc và tỷ lệ của hình biểu diễn đó. Trị số kích thước là kích thước thực của vật thể.5: 1 TL 1:1 TL 2:1 Hình 1.18: Các loại tỷ lệ 19 20 a.

Các loại tỷ lệ. + Tỷ lệ thu nhỏ. Tỷ lệ mà kích thước hình vẽ bé hơn kích thước thực. + Tỷ lệ nguyên hình.

Tỷ lệ mà kích thước của hình vẽ bằng với kích thước thực. 1:1 + Tỷ lệ phóng to. Tỷ lệ mà kích thước hình vẽ lớn hơn kích thước thực. Bảng tỷ lệ theo tiêu chuẩn TCVN 3 - 74 Tỷ lệ thu nhỏ 1:2 1: 2,5 1:4 1:5 1:10 1:15 1:20 1:40 1:50 Tỷ lệ nguyên hình 1:1 Tỷ lệ phóng to 2:1 2,5:1 4:1 5:1 10:1 20:1 40:1 50:1 100:1 b.

- Nếu tỷ lệ ghi trong ô dành riêng trong khung tên thì ghi theo kiểu 1:1; 2:1. - Nếu ghi ngoài khung tên thi ghi TL1:1, TL2:1. - Trong trường hợp cần thiết phóng to thì cho phép phóng to với tỷ lệ (100n):1 với n là số nguyên dương. Khung vẽ, khung tên Mỗi một bản vẽ phải có một khung bản vẽ và một khung tên được quy định theo tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 3821 – 83.

Khung bản vẽ. Là một khung chữ nhật được vẽ bằng nét liền đậm, mỗi cạnh của khung cách mép ngoài của khổ giấy 5 mm. Nếu bản vễ được đóng thành tập thì cạnh bên trái của khung cách mép giấy 25mm.