Chương 1: Tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kỹ thuật Mục tiêu: + Trình bày được những kiến thức cơ bản về tiêu chuẩn bản vẽ + Lựa chọn, sử dụng thành thạo các dụng cụ, vật liệu vẽ. + Có ý thức trách nhiệm, chủ động học tập. Vật liệu - Dụng cụ vẽ và cách sử dụng 1. Vật liệu vẽ.
+ Giấy vẽ tinh: Giày, hơi cứng, trắng, mịn, một mặt bóng và một mặt nhám. Bản vẽ tinh được vẽ trên mặt nhẵn. Giấy thường được cắt theo khổ lớn, khi dùng tùy theo khuôn khổ cần thiết mà cắt cho thích hợp. + Giấy vẽ phác: Là loại giấy dày, kẻ ly theo mm và cm.
Thường ở dạng cuộn. + Giấy can: Là loại giấy trong mờ , ánh sáng có thể xuyên qua được. Giấy can dùng để can lại các bản vẽ tinh và từ đó có thể in ra nhiều bản khác nhau bằng phương pháp tác dụng của ánh sáng. Bút chì được dùng rộng rãi trong nhiều ngành với những yêu cầu khác nhau.
Bút chì có hai loại là bút chì cứng và bút chì mềm.1: Bút chì Hình 1.2: Bút chì 9 10 - Bút chì cứng. Tùy theo độ cứng mà ký hiệu H, 2H, 3H. Chỉ số càng lớn thì độ cứng càng cao. Tùy theo độ cứng mà ký hiệu B, 2B, 3B.
Chỉ số càng lớn thì độ mềm càng cao. - Bút chì loại vừa. Ký hiệu là HB c. Tẩy thường được làm bằng cao su có tác dụng xóa những đường nét vẽ không chính xác.
Dụng cụ vẽ và cách sử dụng. Ván vẽ thường làm bẳng gỗ mềm, phẳng, nhẵn. Khi vẽ phải giữ gìn ván vẽ sạch sẽ không xây xước. Thước chữ T gồm có thân ngang và đầu thước, chủ yếu dùng để vẽ các đường nằm ngang.
Khi vẽ cần giữ đầu thước áp sát mép trái ván vẽ để trượt thước dọc theo mép trái 10 11 ván vẽ đến vị trí nhất định. Tay cầm bút di chuyển dọc theo mép trên thân ngang để vẽ đường nằm ngang. Cần giữ thước không bị cong vênh.5: Thước chữ T c. Ê ke làm bằng chất dẻo hoặc gỗ, mỏng.
Thường gồm một bộ hai chiếc, một chiếc là tam giác vuông cân (450 ), chiếc kia là nửa tam giác đều ( 600) Hình 1. Dùng để vẽ các đường cong có bán kính cong thay đổi. + Compa vẽ dùng để vẽ các đường tròn, cung tròn. + Compa đo dùng để lấy độ dài đoạn thẳng.
Các tiêu chuẩn về trình bày bản vẽ kỹ thuật 2. Khái niện tiêu chuẩn Bản vẽ kỹ thuật là tài liệu kỹ thuật liên quan đến sản phẩm trong buôn bán, chuyển giao công nghệ, trao đổi hàng hóa hoặc dịch vụ thông tin. Do đó bản vẽ kỹ thuật phải được lập theo các tiêu chuẩn thống nhất của Tiêu chuẩn Việt Nam và Tiêu chuẩn Quốc tế về bản vẽ kỹ thuật. Hiện nay, các tiêu chuẩn Việt Nam, trong đó có các tiêu chuẩn về bản vẽ kỹ thuật là những văn bản kỹ thuật do Bộ Khoa học Công nghệ ban hành.
Nước ta đã là thành viên của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế ( International Organization Standardization - ISO) từ năn 1977. Việc áp dụng Tiêu chuẩn Quốc gia cũng như Quốc tế nhằn mục đích nâng cao năng suất lao động, cải tiến chất lượng sản phẩm, thúc đẩy tiến độ kỹ thuật. Ngoài ra, nó còn có ý nghĩa giáo dục về mặt tư tưởng, về lề lối làm việc của một nền sản xuất lớn. Khái niệm: Tiêu chuẩn về bản vẽ kỹ thuật là những quy định về cách trình bày bản vẽ, các hình biểu diễn, các ký hiệu và quy ước cần thiết cho việc lập bản vẽ.
Khổ giấy Khổ giấy được xác định bằng các kích thước mép ngoài của bản vẽ. + Giấy vẽ tinh. Giày, hơi cứng, trắng, mịn, một mặt bóng và một mặt nhám. Bản vẽ tinh được vẽ trên mặt nhẵn.
Giấy thường được cắt theo khổ lớn, khi dùng tùy theo khuôn khổ cần thiết mà cắt cho thích hợp. + Giấy vẽ phác. Là loại giấy dày, kẻ ly theo mm và cm. Thường ở dạng cuộn.
12 13 Là loại giấy trong mờ, ánh sáng có thể xuyên qua được. Giấy can dùng để can lại các bản vẽ tinh và từ đó có thể in ra nhiều bản khác nhau bằng phương pháp tác dụng của ánh sáng. Bản vẽ được thực hiện trên khổ giấy nhỏ nhất đảm bảo sáng sủa và độ chính xác cần thiết. Khổ giấy là kích thước của bản vẽ được xác định bằng số đo kích thước mép ngoài bản vẽ sau khi xén và được tính bằng mm.
Khổ giấy có hai loại. + Khổ giấy chính (A). + Khổ giấy phụ (B).9: Khổ giấy Bảng kích thước và ký hiệu các loại khổ giấy Ký hiệu khổ giấy 44 24 22 12 11 Kích thước cạnh khổ 1189 ˟ 841 594 ˟ 841 594 ˟ 420 297 ˟ 420 297 ˟ 210 giấy (mm) Ký hiệu tương ứng A0 A1 A2 A3 A4 2. Các nét vẽ Để biểu diễn vật thể trên bản vẽ kỹ thuật chúng ta dùng các loại nét vẽ có hình dạng và kích thước khác nhau.
Chiều rộng của các nét vẽ cần chọn sao cho phù hợp với kích thước, loại bản vẽ và lấy trong dãy kích thước sau. Các loại nét vẽ. Tên gọi Biểu diễn nét vẽ Chiều Ứng dụng rộng - Đường bao thấy trên hình 1. Nét liền đậm chiếu và mặt cắt.
S = 0,6 1,5 - Giao tuyến thấy. - Khung vẽ và khung tên. 13 14 - Đường đỉnh ren. - Đường kích thước.
- Đường bao thấy của mặt cắt S/3 chập. Nét liền - Đường chân ren. mảnh - Đường dẫn và đường chú dẫn. - Giao tuyến tưởng tưởng.
- Gường giao mặt cắt châp. - Khu vực cho phép cần xử lý bề 3. Nét đứt mảnh S/2 - Cạnh khuất. - Đường bao khuất.
Nét chấm S/3 - Đường đối xứng, đường trục, gạch mảnh đường tâm. Nét chấm - Đường biểu diễn mặt cần gia gạch đậm công nhiệt hoặc lớp phủ. Nét hai chấm - Đường bao của chi tiết liền kề. gạch mảnh - Vị trí tới hạn của chi tiết S/3 chuyển động.
- Đường trọng tâm. - Đường bao ban đầu trước khi tạo hình. - Các chi tiết đặt trước mặt phẳng cắt. Nét hai chấm gạch đậm 9.
Nét dích dắc - Đường biểu diễn giới hạn của S/3 hình chiếu hoặc hình cắt. Nét lượn S/3 - Đường biểu diễn giới hạn của sóng hình chiếu hoặc hình cắt. Quy tắc vẽ các nét vẽ. + Khi hai hay nhiều nét vẽ khác loại trùng nhau thì thứ tự ưu tiên như sau: Nét liền đậm, nét đứt, nét chấm gạch mảnh, nét liền mảnh.
+ Đối với nét đứt nằm trên đường kéo dài của nét liền thì chỗ nối tiếp để hở. Các trường hợp khác, các đường nét cắt nhau phải vẽ chạm vào nhau. + Hai trục vuông góc của đường tròn vẽ bằng nét chấm gạch mảnh phải giao nhau tại giữa hai nét gạch. + Nét chấm gạch mảnh phải được bắt đầu và kết thúc bởi các nét gạch.
+ Đối với đường tròn có đường kính nhỏ hơn 12mm, cho phép dùng nét liền mảnh thay cho nét chấm gạch mảnh.10: Quy tắc vẽ các nét vẽ Quy định dùng hai chiều rộng của nét vẽ trên cùng bản vẽ có tỷ số chiều rộng của nét đậm và nét mảnh không được nhỏ hơn 2:1 15 16 Hình 1.11: Cách vẽ các nét vẽ c.12: Các loại nét vẽ 2. Chữ viết trên bản vẽ Trên bản vẽ kỹ thuật ngoài hình vẽ ra còn có những con số kích thước, những ký hiệu bẳng chữ, những ghi chú bằng lời văn. Chữ viết trên bản vẽ phải rõ ràng, dễ đọc, thống nhất, không gây nhầm lẫn. Chữ viết được quy định trong TCVN 7284-0.
Khổ chữ h là giá trị được xác định bằng chiều cao của chữ hoa tính bằng mm. Có các khổ chữ sau 2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14; 20; 28; 40. Chiều rộng nét chữ d phụ thuộc vào kiểu chữ và chiều cao của chữ. Kiểu chữ Có các kiểu chữ sau: - Kiểu A đứng và kiểu A nghiêng 750 với d = 1/14h.13: Kích thước của chữ viết Bảng quy định các thông số chữ viết Thông số chữ viết Ký hiệu Kích thước tương đối Kiểu A Kiểu B Chiều cao chữ hoa h 14/14h 10/10h Chiều cao chữ thường c 10/14h 7/10h Khoảng cách giữa các chữ a 2/14h 2/10h Bước nhỏ nhất giữa các dòng b 22/14h 17/10h chữ Khoảng cách giữ các từ e 6/14h 6/10h Chiều rộng nét chữ d 1/14h 1/10h Có thể giảm một nửa khoảng cách a giữa chữ và chữ số có nét kề nhau, không song song với nhau như các chữ L, A, V, T.
+ Kiểu A đứng A B C D E F G H I J K N M LO P Q RSTUVWXYZ-0123456789 abcdefghijknmlopqrstu vwxyz-0123456789 17 18 + Kiểu chữ A nghiêng A B C D E F G H I J K N M LO P Q RSTUVWXYZ-0123456789 abcdefghijknmlopqrstu vwxyz-0123456789 - Kiểu chữ B + Kiểu chữ B đứng Hình 1.14: Kiểu chữ B đứng + Kiểu chữ B nghiêng Hình 1.15: Kiểu chữ B nghiêng 18 19 Hình 1.16: Kiểu chữ B nghiêng + Kiểu B đứng và kiểu B nghiêng 750 với d=1/10h.17: Kiểu chữ B đứng và nghiêng 2. Tỷ lệ Tỷ lệ là tỷ số giữa kích thước đo được trên hình biểu diễn với khích thước tương ứng đo được trên vật thể. Trị số kích thước ghi trên hình biểu diễn không phụ thuộc và tỷ lệ của hình biểu diễn đó. Trị số kích thước là kích thước thực của vật thể.5: 1 TL 1:1 TL 2:1 Hình 1.18: Các loại tỷ lệ 19 20 a.
Các loại tỷ lệ. + Tỷ lệ thu nhỏ. Tỷ lệ mà kích thước hình vẽ bé hơn kích thước thực. + Tỷ lệ nguyên hình.
Tỷ lệ mà kích thước của hình vẽ bằng với kích thước thực. 1:1 + Tỷ lệ phóng to. Tỷ lệ mà kích thước hình vẽ lớn hơn kích thước thực. Bảng tỷ lệ theo tiêu chuẩn TCVN 3 - 74 Tỷ lệ thu nhỏ 1:2 1: 2,5 1:4 1:5 1:10 1:15 1:20 1:40 1:50 Tỷ lệ nguyên hình 1:1 Tỷ lệ phóng to 2:1 2,5:1 4:1 5:1 10:1 20:1 40:1 50:1 100:1 b.
- Nếu tỷ lệ ghi trong ô dành riêng trong khung tên thì ghi theo kiểu 1:1; 2:1. - Nếu ghi ngoài khung tên thi ghi TL1:1, TL2:1. - Trong trường hợp cần thiết phóng to thì cho phép phóng to với tỷ lệ (100n):1 với n là số nguyên dương. Khung vẽ, khung tên Mỗi một bản vẽ phải có một khung bản vẽ và một khung tên được quy định theo tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 3821 – 83.
Khung bản vẽ. Là một khung chữ nhật được vẽ bằng nét liền đậm, mỗi cạnh của khung cách mép ngoài của khổ giấy 5 mm. Nếu bản vễ được đóng thành tập thì cạnh bên trái của khung cách mép giấy 25mm.